Περιηγήσεις

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Δίας δημιούργησε την παραλία Γκιόλα για να κάνει το λουτρό της στα ζεστά νερά η θεά Αφροδίτη. Σήμερα, παρά το γεγονός πως μιλάμε για θαλασσινό νερό και καμία θεϊκή παρέμβαση, το εν λόγω στολίδι της Θάσου χαρακτηρίζεται ως «φυσική πισίνα» σπάνιας ομορφιάς που δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από αντίστοιχα θαύματα της φύσης σε άκρως τουριστικά θέρετρα σε ολόκληρο τον κόσμο.

Η ιδιαιτερότητα και η ομορφιά της συγκεκριμένης παραλίας την κατατάσσει στη λίστα με τις must-visit ακτές της χώρας μας και κανείς δεν απορεί για τον λόγο.

Η Γκιόλα ή αλλιώς «το δάκρυ της Αφροδίτης» -όπως αγαπούν να την αποκαλούν οι ντόπιοι- βρίσκεται στο καταπράσινο νησί της Θάσου και αποτελεί το πιο όμορφο, προβεβλημένο και πολυφωτογραφημένο σημείο του. Το τοπίο είναι πρωτόγνωρα όμορφο και σύμφωνα με τα σχόλια των επισκεπτών σε δημοφιλείς τουριστικές πλατφόρμες «θα πρέπει να κάνει τους Έλληνες να αισθάνονται περήφανοι που ανήκει στην χώρα τους». Υπερβολικό σχόλιο; Μάλλον όχι.

Στην ουσία, η Γκιόλα δεν είναι παρά μία πανέμορφη φυσική πισίνα με βάθος τρία μέτρα και διαστάσεις 20mx15m. Το μπάνιο σου θα το κάνεις άνετα, όμως η εμπειρία να κολυμπάς σε μια φυσική, στενή πισίνα είναι κάτι παραπάνω από μοναδική. Είναι ανεπανάληπτα απολαυστική και σίγουρα… αξίζει να φωτογραφηθεί. Οι πιο νέοι και τολμηροί κάνουν βουτιές από τον ψηλό βράχο, δραστηριότητα που σαφώς απαιτεί προσοχή και δεν ενδείκνυται για παιδιά δίχως επίβλεψη.

Περισσότερα εδώ:

Η σημερινή εορτή της Αγίας Παρασκευής έχει ιδιαίτερη σημασία και συμβολισμό για τους κατοίκους της Ξάνθης. Αν και πρόκειται για μια ορθόδοξη χριστιανική γιορτή, εντούτοις τα τελευταία πενήντα πέντε χρόνια φέρνει κοντά χριστιανούς και μουσουλμάνους μέσα από μια ανθρώπινη συγκινητική ιστορία.

Όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος, τόσο την παραμονή όσο και ανήμερα του εορτασμού, εκατοντάδες πιστοί κατέκλυσαν το παρεκκλήσι της Αγίας Παρασκευής, στην «καρδιά» της παλιάς πόλης, για να παρακολουθήσουν τις λατρευτικές εκδηλώσεις και να τιμήσουν την μνήμη της Αγίας που θεωρείται προστάτιδα των ματιών.

Μέσα σε ένα κατάφυτο προαύλιο γεμάτο μουριές, πολύχρωμα λουλούδια και καλλωπιστικά φυτά, ο κόσμος ακολουθεί μια παράδοση που ξεκίνησε λίγα χρόνια μετά την κατασκευή του παρεκκλησίου από τα αδέλφια Αναστασία και Νικόλαο Ζαρντινίδη το 1967, όπως αναγράφεται και στην εντοιχισμένη μαρμάρινη πλακέτα πάνω από την κεντρική είσοδο του παρεκκλησίου: «Εις μνήμην των γονέων μας/Αναστασία και Νίκος Ζαρντινίδης 1967».

Μισό αιώνα μετά, το γραφικό αυτό παρεκκλήσι, σε μια από τις ομορφότερες γωνιές της παλιάς πόλης, παραμένει σημείο αναφοράς για τους κατοίκους της Ξάνθης και επίκεντρο του εορτασμού της Αγίας Παρασκευής στην «πόλη με τα χίλια χρώματα».

Η οικογένεια Ζαρντινίδη, που κατοικούσε σε μια μονοκατοικία δίπλα στο σημερινό παρεκκλήσι (εκείνη την εποχή στη θέση του ήταν ένα μικρός ναΐσκος – προσκυνητάρι) παραχώρησε το οικόπεδο που άνηκε στην ιδιοκτησία της προκειμένου εκεί μέσα να κτιστεί ένας μεγαλύτερος ναός. Τα δυο αδέλφια, ο Νικόλαος και η Αναστασία, ήταν οι κύριοι δωρητές για την κατασκευή του παρεκκλησιού στη μνήμη των γονιών τους.

Ο Νικόλαος Ζαρντινίδης που έφυγε από τη ζωή το 2001 ήταν από τους στενότερους συνεργάτες του αείμνηστου Κωνσταντίνου Καραμανλή. Το 1977 χρημάτισε υπουργός Μεταφορών, ενώ αργότερα διετέλεσε και ευρωβουλευτής. Στην Ξάνθη παρέμεινε η αδελφή του Αναστασία και μέχρι που πέθανε τη φρόντιζε μια καλοκάγαθη μουσουλμάνα, η Φατμέ, η οποία κληρονόμησε το σπίτι, όπου διέμενε με τον σύζυγό της Αχμέτ, μέχρι το τέλος της ζωής της.

Η αγάπη της και ο σεβασμός της προς τη μορφή της Αγίας Παρασκευής ήταν μεγάλος και για τον λόγο αυτό, όλα αυτά τα χρόνια φρόντιζε το παρεκκλήσι και μεριμνούσε για την καθαριότητα και τον ευπρεπισμό του. Άναβε τα καντήλια του, έφτιαχνε κόλλυβα και γενικά φαινόταν να έχει μια ιδιαίτερη σχέση με την Αγία. Μάλιστα, κάθε χρόνο, μετά τον Εσπερινό, κερνούσε τους ιερείς και τους ψάλτες που συμμετείχαν στη λατρευτική αυτή εκδήλωση άλλα και όσους θα τύχαινε να διαβούν το κατώφλι της εκείνη την εορταστική ημέρα.

Μετά τον θάνατό της, η κόρη της, που μαζί με τα παιδιά της και τον πατέρα της εξακολουθούν να ζουν στο σπίτι της οικογένειας Ζαρντινίδη, δίπλα στο παρεκκλήσι, συνεχίζει αυτή την όμορφη παράδοση, κρατώντας ζωντανές τις αναμνήσεις και αποδεικνύοντας στην πράξη την αρμονική συμβίωση των δυο θρησκευτικών κοινοτήτων.

Τα τελευταία χρόνια, το παρεκκλήσι της Αγίας Παρασκευής έχει ανακαινιστεί, χάρη στις προσπάθειες του δραστήριου ιερέα του μητροπολιτικού ναού Τιμίου Προδρόμου Ξάνθης, π. Ιωακείμ Μούκαλου.

Η επίμαχη τοποθεσία είναι ένα μεγάλο κτίριο με πελώριους λίθινους τοίχους, πολύ κοντά στον κύριο βωμό του Διονύσου

Οι αρχαιολόγοι άρχισαν τελικά τη φετινή ανασκαφική περίοδο στην τοποθεσία της αρχαίας λίθινης πόλης Περπερικόν, δήλωσε ο καθηγητής Νικολάι Οφτσάροφ. Έπειτα από πολλές καθυστερήσεις, οι αρχαιολόγοι θα είναι σε θέση να εκπληρώσουν το καθήκον τους που δεν είναι άλλο από το να αποκαλύψουν τα μυστικά του ναού του Διονύσου, πρόσθεσε ο Οφτσάροφ, που ηγείται της εξερεύνησης του συμπλέγματος του Περπερικόν στην οροσειρά της Ροδόπης, στη νότια Βουλγαρία.

Φέτος το καλοκαίρι μόλις 19 “βετεράνοι” εργάτες θα απασχοληθούν στις ανασκαφές για να βοηθήσουν τους αρχαιολόγους να βρουν αυτό που ο καθηγητής Οφτσάροφ λέει ότι είναι οι μυστικοί χώροι του ναού, συμπεριλαμβανομένου του περίφημου μαντείου όπου ο Μέγας Αλέξανδρος υποτίθεται ότι έμαθε ότι θα κατακτούσε τον κόσμο.

Η επίμαχη τοποθεσία είναι ένα μεγάλο κτίριο με πελώριους λίθινους τοίχους, πολύ κοντά στον κύριο βωμό του Διονύσου. Το κτίριο εντοπίστηκε το 2005 αλλά πρόκειται να αποκαλυφθεί φέτος, εξήγησε ο καθηγητής Οφτσάροφ.

Η αλλαγή του σχεδίου ήταν απαραίτητη λόγω της έλλειψης κρατικής χρηματοδότησης, δήλωσε ο καθηγητής.

Στα τέλη Ιουνίου, ο καθηγητής Οφτσάροφ είχε υπενθυμίσει ότι οι ανασκαφές πραγματοποιούνται στο Περπερικόν τα τελευταία 20 και πλέον χρόνια, κατά τη διάρκεια των οποίων αποκαλύφθηκε περισσότερο από το 80% του χώρου αυτού. Από το 2001, οι εργασίες χρηματοδοτούνται από περισσότερες από 10 διαδοχικές κυβερνήσεις που αναγνώρισαν τη σπουδαιότητα του τόπου ως αρχαιολογικού μνημείου και τον ρόλο του στην ανάπτυξη της οικονομίας στο ανατολικό τμήμα της Ροδόπης.

Πέρυσι, σχεδόν ένα εκατομμύριο τουρίστες ταξίδεψαν στη διαδρομή που συνδέει τις τοποθεσίες Τατούλ, Περπερικόν, Σπηλιά Μητρών και την πόλη Ζλάτογκραντ. Το Περπερικόν προσφέρει θέσεις εργασίας στους κατοίκους των κοντινών του χωριών. “Χωρίς χρηματοδότηση από την κεντρική κυβέρνηση, η ομάδα μου μπορεί να βασιστεί μόνο στην υποστήριξη του δήμου, η οποία είναι 50.000 λέβα ετησίως. Το ποσό αυτό αρκεί για την πρόσληψη 15 εργατών αντί 60 και για να εργαστούν δύο μήνες τον χρόνο αντί για τρεις. Φέτος, το αρχικό σχέδιο ήταν να δουλέψουμε σε ένα τμήμα του αρχαιολογικού χώρου όπου ανακαλύφθηκαν ροτόντες το περασμένο καλοκαίρι”, υποστήριξε ο Οφτσάροφ στα τέλη Ιουνίου.

Ο δήμαρχος του Κάρτζαλι Χασάν Αζίς δήλωσε ότι το Περπερικόν είναι το επίκεντρο της τουριστικής βιομηχανίας στην οροσειρά της Ροδόπης και θα πρέπει να αποτελεί πρότυπο για ένα πλήρες τουριστικό αξιοθέατο που αναπτύχθηκε μέσω τοπικών, εθνικών και ευρωπαϊκών προσπαθειών. “Το Περπερικόν δεν ανήκει μόνο στο Κάρτζαλι ή στη Βουλγαρία, ανήκει στην Ευρώπη. Δεν υπάρχει δύναμη που να μπορεί να σταματήσει την ανάπτυξή του”, δήλωσε.

Ο καθηγητής Οφτσάροφ δηλώνει ότι το θρακικό βασιλικό ανάκτορο και ιερό του Περπερικόν είναι μοναδικό. Διαθέτει αίθουσα θρόνου μήκους σχεδόν 30 μέτρων, ναό αφιερωμένο πιθανότατα στην ανατολική θεότητα Μίθρας και ναό αφιερωμένο τους νεκρούς με παρακείμενους 12 τάφους με κρύπτη, που έχουν συληθεί και υπάρχουν μόνο ως αρχιτεκτονική.

Το Περπερικόν ιδρύθηκε μεταξύ του τέλους του δεύτερου και των αρχών του πρώτου αιώνα π.Χ. ‘Eως το 2000 η αρχαία πόλη ήταν βυθισμένη σε ένα μυστικιστικό σκοτάδι, αλλά οι ανασκαφές που ακολούθησαν κατάφεραν να αποκαλύψουν ολόκληρη την ιστορία του. Είναι ήδη γνωστό ότι τα πρώτα ιερά του Περπερικόν χρονολογούνται στην προϊστορική εποχή, σύμφωνα με τον Οφτσάροφ.

Η παρουσία της στους αρχαιότερους παγκόσμιους χάρτες

Η ημερομηνία της απελευθέρωσης μιας ελληνικής πόλης από τον Οθωμανικό ζυγό, λογίζεται πλέον ως γενέθλια ημέρα και γιορτάζεται ανάλογα. Η πόλης μας απελευθερώθηκε μετά από 522 χρόνια κατοχής. Το 1391 η τότε Χριστούπολη αλώθηκε από τους Οθωμανούς και στις 26 Ιουνίου του 1913 απελευθερώθηκε από τρία πλοία του πολεμικού ναυτικού, μετά από μια ολιγόμηνη κατάληψη της από τους Βουλγάρους (την είχαν καταλάβει τον Οκτώβριο του 1912 κατά την διάρκεια του Α’ Βαλκανικού πολέμου), εκδιώκοντας τους Οθωμανούς. Για όσους δίνουν σημασία στους αριθμούς να υπογραμμίσουμε το γεγονός ότι η πόλη αλώθηκε το 1391 και απελευθερώθηκε το 1913, δηλαδή έχουμε δύο χρονιές με τους ίδιους αριθμούς σε διαφορετική θέση.

Ανήκει στις σπάνιες περιπτώσεις των πόλεων που μετά την απελευθέρωση τους, δεν επανήλθε το όνομα της εποχής της άλωσης, αλλά συνέχισε το βίο της με το όνομα που απέκτησε στην διάρκεια της κατοχής. Έτσι η πόλης που ξεκίνησε ως Νεάπολις, στα αρχαϊκά χρόνια, συνέχισε ως Χριστούπολις την Βυζαντινή εποχή – σε κάθε περίπτωση θα άλλαζε όνομα στην διάρκεια της Οθωμανικής περιόδου, αφού θα ήταν αδιανόητο να κρατήσει όνομα με θρησκευτικό περιεχόμενο – αναγεννήθηκε ως Καβάλα. Για το νεώτερο όνομα, ΚΑΒΑΛΑ έχουν ειπωθεί πάρα πολλές εκδοχές για το πώς προήλθε. Προσωπικά πιστεύω ότι προέρχεται από τα αρχαία Σκάβαλα, την πόλη – αποικία της αρχαίας Ερέτριας, τα ερείπια της οποίας βρίσκονται βόρεια της πόλης, στην πλαγιά προς την Παλιά Καβάλα, περιμένοντας πότε θα έρθει η ώρα να ανασκαφεί και να μας αποκαλύψει τα κρυμμένα μυστικά της. Από τα Σκάβαλα προέρχεται και το όνομα του οικισμού ΠΑΛΙΑ ΚΑΒΑΛΑ, το οποίο προήλθε από την παραφθορά του ΣΚΑΒΑΛΑ, το οποίο οι Οθωμανοί δεν μπορούσαν να προφέρουν και το έφεραν στα μέτρα της δικής τους γλώσσας ως Eski Kavala. Εξάλλου το ίδιο ισχύει και με το Istanbul (παραφθορά του «εις την πόλη»). Εξάλλου οι πρώιμοι περιηγητές που διέρχονται από την περιοχή, πριν χτιστεί η Καβάλα, της Οθωμανικής περιόδου, μιλάνε για μια πλαγιά βουνού, με το όνομα ΚΑΒΑΛΑ, στα ορεινά της κατεστραμμένης πόλης. Επειδή υπάρχει αρκετό υλικό που έχει συγκεντρωθεί μετά από έρευνα, για την περίοδο ανάμεσα στις δυο περιόδους, από την Χριστούπολη στην Καβάλα, δεν θα επεκταθώ, προς ώρας, στο θέμα παραπέρα.

Θέλω σήμερα που είναι μια ξεχωριστή ημέρα για την πόλη, να αναφερθώ στις πιο αρχαίες αναφορές που υπάρχουν γι’ αυτή σε αρχαίους παγκόσμιους χάρτες. Η χαρτογραφία μαζί με την γεωγραφία είναι μια ιδιαίτερα ελκυστική επιστήμη, γιατί οπτικοποιεί ένα πλήθος πληροφοριών με τη χρήση ελάχιστων μέσων. Για παράδειγμα η πιο παλιά αναφορά που έχουμε για την πόλη είναι στο περίφημο Tabula Peutingeriana που είναι ένα εικονογραφημένο δρομολόγιο (αρχαίος ρωμαϊκός οδικός χάρτης) που δείχνει τη διάταξη του οδικού δικτύου της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Ο χάρτης είναι ένα αντίγραφο περγαμηνής του 13ου αιώνα ενός πιθανού ρωμαϊκού πρωτοτύπου. Καλύπτει την Ευρώπη (χωρίς την Ιβηρική Χερσόνησο και τις Βρετανικές Νήσους ), τη Βόρεια Αφρική και τμήματα της Ασίας , συμπεριλαμβανομένης της Μέσης Ανατολής , της Περσίας και της Ινδίας . Σύμφωνα με μια υπόθεση, ο υπάρχων χάρτης βασίζεται σε ένα έγγραφο του 4ου ή 5ου αιώνα που περιείχε ένα αντίγραφο του παγκόσμιου χάρτη που είχε αρχικά ετοιμάσει ο Αγρίππας κατά τη διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα Αυγούστου (27 π.Χ. – 14 μ.Χ.). Αυτός ο χάρτης χαράχθηκε σε μάρμαρο και εκτέθηκε στο Porticus Vipsania στην περιοχή Campus Agrippae στη Ρώμη, κοντά στο κτίριο Ara Pacis.

Σε αυτό το παγκόσμιο χάρτη – για τα δεδομένα της εποχής που χαράχτηκε – εμφανίζεται η αρχαία Εγνατία οδός και στην περιοχή μας σημειώνεται η πόλη των Φιλίππων – η οποία εκείνη την εποχή είναι η πρώτη ρωμαϊκή αποικία της Μακεδονίας – και η Νεάπολις, ωστόσο κάνει εντύπωση ότι σε αυτόν τον παγκόσμιο χάρτη, ο χαρτογράφος θεώρησε αναγκαίο να χωροθετήσει και το Ρωμαϊκό σταθμό που υπήρχε ανάμεσα στις δυο πόλεις, δυτικά του σημερινού οικισμού του Σταυρού Αμυγδαλεώνα, τον FONTS, όπως το αναφέρει. Γεγονός που δηλώνει την σπουδαιότητα της περιοχής κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους, οπότε υπήρχε η ανάγκη να υπογραμμιστεί κάθε σημαντικό στοιχείο για ένα ταξιδιώτη.

Ο άραβας χαρτογράφος

Η επόμενη γνωστή χαρτογραφική αποτύπωση του τότε γνωστού κόσμου, έγινε από τον άραβα περιηγητή και χαρτογράφο Muhammed al-Idrisi. Από τα δέκα σωζόμενα χειρόγραφα αντίγραφα του Kitab Rudjdjar ή Tabula Rogeriana , το παλαιότερο σωζόμενο αντίγραφο, διατηρείται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας και χρονολογείται περίπου στο 1300. Είναι αντίγραφο ενός παγκόσμιου χάρτη που σχεδιάστηκε το 1154 από τον Άραβα γεωγράφο, Abu Abd Allah Muhammad al-Idrisi al-Qurtubi al-Hasani al-Sabti, ή απλά El Idrisi, ή  Muhammad al-Idrisi.

Στην χαρτογραφία είναι σημαντικός ο πολιτιστικός προσδιορισμός του χαρτογράφου, αφού καθορίζει την διάταξη στον προσανατολισμό του χάρτη. Για παράδειγμα στον Ρωμαϊκο χάρτη του Tabula Peutingeriana η ευρωπαϊκή ήπειρος είναι επάνω και η αφρική κάτω. Στον χάρτη του Muhammad al-Idrisi ο προσανατολισμός είναι ανάποδος, οπότε η Ευρώπη βρίσκεται στην κάτω πλευρά του χάρτη. Ένα σημαντικό στοιχείο που καθόρισε τον προσανατολισμό των χαρτών ήταν η θεολογική θεώρηση του κόσμου. Συγκεκριμένα που βρίσκεται ο ΠΑΝΩ και που ο ΚΑΤΩ κόσμος ή ακόμη και ο παράδεισος και η κόλαση. Στην πραγματικότητα από την φυσική γνωρίζουμε ότι δεν υπάρχει επάνω και κάτω ημισφαίριο στη γη, γιατί απλά στο διάστημα δεν υπάρχει το πάνω και το κάτω. Αν υπάρχει ένα σημείο αναφοράς είναι το κέντρο της γης, από το οποίο όλα τα σημεία της υδρογείου απέχουν σε ίσες αποστάσεις περίπου.

Ο χάρτης είναι γραμμένο στα αραβικά και λατινικά και παρουσίαζε τον κόσμο ως σφαίρα. Ακολουθώντας την κλασική ελληνική παράδοση του Πτολεμαίου, ο al-Idrisi είχε χωρίσει τον κόσμο σε επτά κλιματικές ζώνες. Όπως προαναφέραμε ο νότος σχεδιάστηκε στην κορυφή και η Αραβία , που είναι η τοποθεσία της Μέκκας , απεικονιζόταν στο κέντρο του κόσμου και για τον χαρτογράφο είναι,

Στο χάρτη του Muhammad al-Idrisi αποτυπώνει στην περιοχή μας, την πόλη της Θεσσαλονίκης και αμέσως μετά την Βυζαντινή Χρυσούπολη, στην ανατολική όχθη του Στρυμόνα, πλησίον στην θέση της αρχαίας Ηιόνας! Στην συνέχεια αναφέρει την Χριστούπολη και ενώ υπάρχει ένα σημάδι εκεί που έπρεπε να υπάρχουν οι Φίλιπποι, το όνομα της πόλης  απουσιάζει! Ωστόσο στις χειρόγραφες σημειώσεις του ο χαρτογράφος αναφέρει ότι επισκέφτηκε την πόλη και χαρακτηριστικά σημειώνει ότι αντίκρισε τους Φιλίππους και τους χαρακτήρισε ως «ένα εμπορικό κέντρο με ζωηρή κίνηση».

Τα επόμενα χρόνια η πόλη της Καβάλας αναφέρεται ως ΧΡΙΣΤΟΥΠΟΛΙΣ σε πάρα πολλούς πορτολάνους, δηλαδή ναυτικούς χάρτης κύρια ιταλικής προέλευσης που ταξίδευαν μαζί με τα πλοία σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης. Σήμερα η αξία αυτών των χαρτών είναι κύρια ιστορικού ενδιαφέροντος, αφού τα σύγχρονα μέσα πλοήγησης και χαρτογράφησης μας προσφέρουν τεράστιες δυνατότητες. Ωστόσο, η παρουσίας τους υπάρχει και είναι μια υπόμνηση πως την κατέγραψαν σε χάρτες σε διαφορετικές εποχές.

Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

Στα έλη από τη λίμνη των Γιαννιτσών έφτασαν το 1924, με την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, οι πρόσφυγες από τα Φάρασα της Καππαδοκίας, καταβεβλημένοι από το ταξίδι και τον ξεριζωμό. Άνθρωποι από τα χωριά του Βαρασού, το Αφσάρι, την Κίσκα, το Σατί, το Τσουχούρι, το Καρσαντί, και το Φκώσι πήγαν με καράβι στον Πειραιά ή στο Καραμπουρνάκι, στη Θεσσαλονίκη και από εκεί διασκορπίστηκαν σε άλλα μέρη της χώρας, όπως η Κέρκυρα, αλλά κυρίως στη Μακεδονία. Όσοι βρέθηκαν στα έλη, δεινοπάθησαν καθώς η ελονοσία μάστιζε την εποχή εκείνη. Κάποιοι από αυτούς έφυγαν στη Δράμα και κάποιοι άλλοι εγκαταστάθηκαν υποχρεωτικά στις ξύλινες καλύβες που δημιουργήθηκαν τότε από το κράτος. Εκεί έμεναν δύο οικογένειες σε κάθε καλύβα, για δύο χρόνια περίπου, οπότε και φτιάχτηκαν σπίτια για να στεγάσουν τη νέα τους ζωή στο νέο χωριό που δημιούργησαν, το Πλατύ Ημαθίας.

Τώρα που τα χρόνια έχουν περάσει και έχει χαθεί η γενιά των πρώτων προσφύγων από τα Φάρασα που πήραν το όνομά τους από τον Βαρασό, οι μαρτυρίες όσων περιέγραψαν τα γεγονότα της προσφυγιάς βγαίνουν στο φως, αφού τότε οι ίδιοι δεν ήθελαν να συζητούν πολύ όσα άφησαν πληγές στην ψυχή τους. Στις αναφορές και τις περιγραφές τους είναι έντονο το θρησκευτικό στοιχείο καθώς, όπως λένε τα παιδιά και τα εγγόνια τους, ήταν πολύ θρησκευόμενοι άνθρωποι και αυτό ήταν που τους κράτησε, μαζί με τη γλώσσα τους, την αρχαϊζουσα ελληνική καππαδοκική διάλεκτο των Φαράσων, που διατήρησαν παρά τις πιέσεις που δέχτηκαν. Παρηγοριά και ψυχολογικό τους στήριγμα ήταν, άλλωστε, η χάρη των Αγίων Αρσενίου και Παϊσίου, οι οποίοι, όπως λένε οι νέες γενιές, «δεν είναι τυχαίο ότι βγήκαν από τα Φάρασα».

   «Πριν από το Σεφερμπερλίκ, οι Τούρκοι ήταν καλοί μαζί μας…»

Τη μαρτυρία του παππού της Ευθύμιου Κιρτικίδη, όπως την κατέγραψε η Αγλαϊα Λουκοπούλου, μεταφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Μιράντα Μουρβετίδου, ταμίας του Συλλόγου Καππαδοκών Πλατέος, που επιβεβαιώνει ότι οι περισσότεροι τότε απέφευγαν να μιλήσουν για όσα προκαλούσαν πόνο στην ψυχή τους. «Πριν από το Σεφερμπερλίκ (σ.σ. που σημαίνει στρατιωτική κινητοποίηση), οι Τούρκοι ήταν καλοί μαζί μας. Ύστερα χάλασε η κατάσταση. Οι Τούρκοι αγρίεψαν και μας κυνηγούσαν. Και κορίτσια ζητούσαν και γυναίκες κυνηγούσαν και ερχόταν Τσέτες στο χωριό. Και ο κόσμος έφευγε στα βουνά. Πολύ υποφέραμε. Όταν βγήκε έπειτα η ανταλλαγή, οι Τούρκοι αγρίεψαν πιο πολύ. Και δεν μπορούσαμε να μιλήσουμε καθόλου. Άμα μιλούσαμε, τρώγαμε ξύλο. Οι ίδιοι οι Τούρκοι μας φανέρωσαν την ανταλλαγή. Αυτό έγινε το 1923, τον μήνα Μάιο, στις 10. Μας είπαν: θα έρθει επιτροπή και θα φύγετε. Μας βλαστημούσαν, μας έλεγαν ότι θα φύγουμε. Σε έναν μήνα, πάνω στον θέρο, ήρθαν και σφράγισαν τα ζωντανά. Έπειτα μας έβγαλαν και εμάς από τα σπίτια μας και τα κλείδωσαν. Οι Τούρκοι πήραν τα σπίτια μας. Τα πράγματά μας τα έβγαλαν στον δρόμο. Όσοι από εμάς είχαν χρήματα, νοίκιαζαν κάρα και φεύγανε για το Βερέκι, ένα χωριό ελληνικό πιο πάνω από το Τσουχούρι. Και άλλοι πάλι στο Βερέκι πήγαν, αλλά αυτοί δεν νοίκιασαν κάρα, πήγαν πεζή», είναι τα λόγια του κ. Κιρτικίδη.

   Πώς άδειασε το χωριό – Το ταξίδι με το καράβι και ο προορισμός

Για το πώς άδειασε το χωριό, αναφέρει ότι αυτό έγινε μέσα σε τέσσερις με πέντε μέρες και προσθέτει:«Έφυγαν και οι παπάδες μας. Από την εκκλησία μας τίποτα δεν πήραμε, όλα τα αφήσαμε όπως ήταν. Κρύψαμε μόνο στο υπόγειο της εκκλησίας μερικές μεγάλες εικόνες και χαρτιά. Η οικογένειά μου ήταν από τις τελευταίες που έφυγε. Με κάρο φύγαμε. Στο Βερέκι μείναμε στον Άη Κωνσταντίνο. Παραδίπλα ήταν μια κωμόπολη. Μόνο τα στρώματά μας και λίγα μικροπράγματα πήραμε μαζί μας. Είχαμε και κάμποσα χρήματα. Στο Βερέκι μείναμε δύο μήνες. Και τρώγαμε τα έτοιμα. Λίγοι δούλευαν κιόλας, αλλά πού να βρει όλος ο κόσμος δουλειά… Έπειτα σηκωθήκαμε από το Βερέκι και με κάρα πήγαμε στο Ουλούκισλα, την άλλη μέρα με το τρένο πήγαμε στο Γένιτσε και από εκεί στη Μερσίνα στο λιμάνι. Στην αρχή μείναμε στου Χαλίλ Εφέντη το χάνι. Πληρώναμε μια παγκανότα (σ.σ. τρπεζογραμμάτιο) ο ένας για κάθε μέρα. Δουλεύαμε. Οι γυναίκες καθάριζαν βαμβάκι, οι άνδρες έκαναν άλλες δουλειές. Μείναμε όμως πολύ καιρό και δεν μπορούσαμε να πληρώνουμε στο χάνι. Γι αυτό πήγαμε στου Αβραάμ Εφέντη το μαγαζί. Εκεί δεν πληρώναμε. Η Μερσίνα ήταν γεμάτη πρόσφυγες. Το χωριό μας ήταν όλο μαζί. Πέρασαν 9 μήνες».

Περιγράφοντας το ταξίδι της προσφυγιάς με το καράβι, αναφέρει ότι ταξίδεψαν όλοι με το πλοίο «Αλεξάνδρεια», που χώρεσε πάνω κάτω 3000 ανθρώπους από το Τσουχούρι, το Αφσάρι, την Κουρούτζα, την περιοχή του Ακ Νταγ Μαντέν της επαρχίας Γιορκάτ και από άλλα μέρη. Μετά από τέσσερις μέρες, το πλοίο έφτασε στο Καραμπουρνάκι και μετά από 15 μέρες, οι πρόσφυγες μεταφέρθηκαν στο Χαρμάνκιοϊ, συνοικισμό της Θεσσαλονίκης. Από εκεί, ο εποικισμός έστειλε τους μισούς στη Δράμα και τους μισούς στα Γρεβενά. Ο ίδιος ο Ευθύμιος Κιρτικίδης πήγε στα Γρεβενά, μετά στον Βαθύλακκο της Κοζάνης και το 1934 έφτασε στο Πλατύ.

   «Ήταν πολύ θρησκευόμενοι άνθρωποι, αυτό ήταν που τους κράτησε»

Η κ. Μουρβετίδου αναφέρεται επίσης στο στοιχείο της πίστης, λέγοντας ότι οι πρόσφυγες από τα Φάρασα ήταν πολύ θρησκευόμενοι άνθρωποι και αυτό ήταν που τους κράτησε. «Είχαν και τη γλώσσα, βέβαια, που ευτυχώς σε εκείνη την περιοχή κρατήθηκε και δεν δέχτηκαν την πίεση να την αφήσουν», λέει και δεν παραλείπει να τονίσει πως «δεν είναι τυχαίο ότι από τον Βαρασό βγήκαν οι τελευταίοι Άγιοι, ο Άγιος Παΐσιος και ο Άγιος Αρσένιος».

Η ίδια αναφέρει χαρακτηριστικά πως «αυτοί οι Άγιοι ήταν η παρηγοριά τους, το ψυχολογικό τους στήριγμα» και σημειώνει: «ο Άγιος Αρσένιος ήταν παπακαλόγερος στο Βαρασό. Έκανε θαύματα εν ζωή και όχι μόνο στους Χριστιανούς. Τούρκοι έρχονταν και ζητούσαν τη βοήθειά του και σε όλους άπλωνε το χέρι και τη βοήθεια του Θεού. Τον είχανε όχι μόνο δάσκαλο και ιερέα στις εκκλησίες, γιατί είχε πάρα πολλές εκκλησίες και ξωκλήσια ο Βαρασός. Τον είχανε και σαν γιατρό. Πήγαιναν σε εκείνον για να τους διαβάσει την ευχή για τη λεχώνα, τον άρρωστο, τον τυφλό. Για οποιαδήποτε περίπτωση θα διάβαζε ευχή. Ο Άγιος Αρσένιος βάφτισε και τον Παΐσιο, που ήταν τότε μωράκι. Είπε τότε ότι ο ίδιος δεν έχει παιδιά, αλλά θα αφήσει τον Παΐσιο στο πόδι του και τού έδωσε το όνομα Αρσένιος. Ο Παΐσιος πήρε αυτή την ευχή και ήταν πράγματι η χάρη του Θεού που πήγε σε αυτό το παιδί και έγινε Άγιος. Μετά, η προσφορά του ήταν μεγάλη στο Άγιον Όρος. Πολλοί τον επισκέπτονταν -και μορφωμένοι και αμόρφωτοι- και οι πάντες βοηθήθηκαν, αρκεί που πίστεψαν».

   Μνημείο Απόδοσης Τιμής και Μνήμης στους ιδρυτές του Πλατέος

Πριν λίγες μέρες έγιναν, άλλωστε, στο Πλατύ Ημαθίας, τα αποκαλυπτήρια του Μνημείου Απόδοσης Τιμής και Μνήμης, στους ιδρυτές του χωριού, που έφτασαν εκεί ως ανταλλάξιμοι πρόσφυγες από την περιοχή των Φαράσων της Αγιοτίκου Καππαδοκίας. Την τελετή διοργάνωσε ο Σύλλογος Καππαδοκών Πλατέος μετά από μια προσπάθεια που ξεκίνησε πριν από 4 – 5 χρόνια, σταμάτησε κατά την περίοδο της πανδημίας και πλέον ολοκληρώθηκε.

«Αυτό το μνημείο το αποφασίσαμε γιατί θεωρήσαμε ότι ήταν χρέος μας. Οι άνθρωποι, οι παππούδες μας και οι γιαγιάδες μας, ήρθαν εδώ γυμνοί, έχοντας σχεδόν τίποτα, μόνο τα απολύτως αναγκαία. Τώρα μας αξίωσε ο Θεός και το τελειώσαμε. Αυτό που αισθανόμαστε είναι συγκίνηση», λέει η κ. Μουρβετίδου. Μέσα από αυτό, όπως σημειώνει, οι άνθρωποι της δεύτερης και της τρίτης γενιάς προσπαθούν να ταξιδέψουν με το μυαλό τους για λίγο στα Φάρασα για να μπορέσουν να φτιάξουν μια εικόνα στο μυαλό τους, με στοιχεία από φωτογραφίες, από μαρτυρίες και από όσα έχουν διαβάσει.

«Κακά τα ψέματα, άμα δεν το ζήσεις κάτι δεν μπορείς να το καταλάβεις σε όλη του την έκταση. Όμως αντιλαμβανόμαστε τι σημαίνει αυτό, τι σημαίνει για τον ελληνισμό στη Μικρά Ασία, έναν ελληνισμό 33 αιώνων, να δέχεται το 1924 το τελειωτικό χτύπημα με την ανταλλαγή. Ήταν πια ξεριζωμός», σημειώνει και με τα λόγια αυτά κλείνει την περιγραφή της.

*Επισυνάπτονται φωτογραφίες από τα αποκαλυπτήρια του Μνημείου, τις οποίες παραχώρησε ο Σύλλογος Καππαδοκών Πλατέος στο ΑΠΕ-ΜΠΕ

Σε μια «άγνωστη γη» ταξιδεύει τους αναγνώστες το νέο λεύκωμα του καταξιωμένου Δραμινού φωτογράφου Κώστα Βιδάκη, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις ΚΥΚΛΩΨ, παρουσιάζοντας με μοναδικό τρόπο το άγνωστο φυσικό περιβάλλον της ακριτικής Δράμας. Μιας περιοχής πλημμυρισμένης από παρθένα δάση, αιωνόβια πλατάνια, εύφορους κάμπους, πανέμορφα αγριολούλουδα, εντυπωσιακά πουλιά, άγρια ζωή, γάργαρα νερά.

Μια περιοχή προικισμένη από τον Θεό και τη Φύση, που ίσως λίγοι γνωρίζουν καλά και ακόμα λιγότεροι μπαίνουν στον κόπο να την ανακαλύψουν. Ο Κώστας Βιδάκης έρχεται να καλύψει αυτό το μεγάλο κενό. Παρουσιάζει τη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής μέσα από μια σειρά φωτογραφιών που προκαλούν τον θαυμασμό του αναγνώστη για τον δημιουργό των φωτογραφιών αλλά και την έκπληξή του, διαπιστώνοντας καθώς ξεφυλλίζει το λεύκωμα, τον ατελείωτο φυσικό πλούτο που κρύβουν οι πλαγιές, οι λόφοι, τα βουνά, οι πεδιάδες και οι λίμνες αυτής της «άγνωστης γης».

«Terra Incognita» (άγνωστη γη) είναι ο τίτλος του πολυσέλιδου και ιδιαίτερα καλαίσθητου λευκώματος, που αποτελεί προϊόν μιας πολυετούς και συστηματικής δουλειάς καθώς μέσα από τις 470 εντυπωσιακές φωτογραφίες που απλώνονται σε συνολικά 312 σελίδες και τα εκλαϊκευμένα κείμενα, προσιτά σε κάθε αναγνώστη, «ξεδιπλώνεται» η φυσική ομορφιά ενός τόπου που αξίζει να προβληθεί και να αναδειχθεί.

Γνωρίζοντας, ωστόσο, κάποιος τον χαρακτήρα και την προσωπικότητα του φωτογράφου – δημιουργού, αντιλαμβάνεται πως αυτή τη νέα εκδοτική δουλειά δεν την έκανε για να διαφημίσει εμπορικά μια γη που τόσο αγαπά. Την έκανε για να ανοίξει ένα παράθυρο γνωριμίας της προς τον κόσμο. Στόχος του λευκώματος είναι να προσφέρει τέρψη και συγκίνηση στον αναγνώστη καθώς μέσα από τις σελίδες του ανακαλύπτει τη φύση, θαυμάζοντας τις μοναδικές δημιουργίες της.

Άνθρωπος ιδιαίτερα χαμηλών τόνων, με υπομονή, επιμονή, συνέπεια λόγων και έργων, ο Κώστας Βιδάκης αγαπάει τη φυσική ζωή και προσπαθεί πάντα με τον φακό του να αποτυπώσει το απροσδόκητο. Με σπουδές δασοπονίας και έχοντας στο ενεργητικό του την επιμέλεια και τη δημιουργία πολλών και αξιόλογων φωτογραφικών λευκωμάτων, μιλάει και εκφράζεται πάντα μέσα από τις φωτογραφίες του. Αφιερώνει πολύ χρόνο κάνοντας βόλτες στα βουνά και τους κάμπους της Δράμας και όταν δεν διδάσκει στο τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΔΠΕ είναι σίγουρο πως θα βρίσκεται στην αναζήτηση και φωτογραφική αποτύπωση εκείνων των μοναδικών στιγμών που σε κάνουν να νιώθεις τόσο μικρός μπροστά στο μεγαλείο της μητέρας Φύσης.

   «Ένα τροπικό φυτό στα βουνά της Δράµας»

Το λεύκωμα «Terra Incognita» είναι χωρισμένο σε έντεκα κεφάλαια. Στο τέλος του υπάρχει ονομαστικός κατάλογος των ειδών και βιβλιογραφία. Οι τίτλοι των κεφαλαίων προκαλούν αμέσως το ενδιαφέρον: «Με αέρα μεσογειακό». «Αγγίζοντας τα σύννεφα». «Με καταγωγή από τον µακρινό Βορρά». «Ζωντανό παρελθόν». «Από την εποχή των παγετώνων». «Ένα τροπικό φυτό στα βουνά της Δράµας». «Χαίρε Όρος κατάσκιο δασέος».

Ξεφυλλίζοντας βέβαια το λεύκωμα, αυτό που προκαλεί το μέγιστο θαυμασμό είναι οι υπέροχες φωτογραφίες του. Η εξαιρετική ποιότητα και καλλιτεχνία τους, αλλά και η ομορφιά των ίδιων των τοπίων και των ειδών που έχουν απαθανατιστεί. Βλέποντάς τες, μπορεί κανείς εύκολα να αντιληφθεί τις άπειρες ώρες που ξόδεψε ο φωτογράφος για να πετύχει τη σωστή στάση, τον φωτισμό που ήθελε, το τέλειο στιγμιότυπο. Πόσος κόπος για την αναζήτηση του σπάνιου είδους, πόση αναμονή και εγρήγορση για να πλησιάσει το πουλί, το έντομο, το άγριο ζώο. Αυτή τη δουλειά μόνο ένας παθιασμένος με τη φύση μπορεί να την κάνει, και μόνο ένας που έχει κάνει τη φύση δεύτερο σπίτι του μπορεί να την ολοκληρώσει αγόγγυστα.

Οικολόγος και λάτρης της φύσης, ο Δραμινός φωτογράφος, μέσα από την πολυετή και πετυχημένη δουλειά του, προσπαθεί να αναδείξει το φυσικό περιβάλλον και τις ομορφιές της φύσης. Θέλει να παρακινήσει μικρούς και μεγάλους να ανακαλύψουν αυτόν τον κρυμμένο παράδεισο της άγνωστης δραμινής γης, όπως το κάνει χρόνια τώρα ο ίδιος του. Δεν χρειάζεται κόπος, δεν χρειάζονται έξοδα, δεν χρειάζεται προετοιμασία. Εκείνο που σίγουρα χρειάζεται είναι η καλή διάθεση, η όρεξη και ο πόθος να βρεθείς στην καρδιά της φύσης. Εκεί, όπου όλες οι αισθήσεις και το πνεύμα απελευθερώνονται, «αγγίζοντας» την τελειότητα που προσφέρει αυτή η «άγνωστη γη» της ανατολικής Μακεδονίας.

   Ο άγνωστος παράδεισος της δραμινής γης

Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Κώστας Βιδάκης υπογραμμίζει -μεταξύ άλλων- ότι απώτερος στόχος του λευκώματος «είναι η αποκάλυψη και προβολή μέρους της δραµινής φύσης πρωτίστως στις ευαίσθητες νεαρές ηλικίες του τόπου αλλά, γιατί όχι, και σε εθνικό επίπεδο. Σε άλλες χώρες, το να έχει κάποιος καταγωγή από μια περιοχή με τόσο πλούσια βιοποικιλότητα αποτελεί καύχημα και τιμή. Στην περίπτωσή μας, όμως, αυτός ο πλούτος δεν είναι γνωστός ούτε στους Δραµινούς ούτε στο ευρύτερο κοινό».

«Κάθε περιοχή», συνεχίζει, «έχει έναν και μοναδικό χαρακτήρα. Έτσι και η Δράμα, που το όνομά της θα μπορούσε να υποδηλώνει και την εντύπωση που έχουν γι’ αυτήν όσοι δεν έχουν το προνόμιο να τη γνωρίζουν, έχει τη δική της “φυσιογνωμία”, τα δικά της “ατομικά χαρακτηριστικά”. Ο τόπος, εδώ στα βορειοανατολικά της Ελλάδας, έχει μια σύνθετη ταυτότητα, καθώς συνδυάζει το κεντροευρωπαϊκό με το μεσογειακό τοπίο. Το λεύκωμα είναι αποτέλεσμα μια συναρπαστικής εμπειρίας, που θα θέλαμε να μοιραστούμε ελπίζοντας ότι θα συμβάλει στη γνωριμία ενός ευρύτερου κοινού με την άγρια ζωή και τα τοπία της Δράμας. Αφιερώνεται σε όσους συγκινούνται από τη θέα μιας πέρδικας που ορθώνει το σώμα της με περηφάνια, ενός δρυοκολάπτη που γαντζώνεται στον κορμό του δέντρου, ενός χρυσαετού που πετά αγέρωχος στα ύψη, μοναδικών αγριολούλουδων που φυτρώνουν σε κάθε σπιθαμή γης και ενός απερίγραπτου πλούτου χρωμάτων και σχημάτων που κοσμούν και μυθοποιούν τον δραμινό επίγειο παράδεισο».

*Τις φωτογραφίες παραχώρησε ο Κώστας Βιδάκης

από Μαρία Ριτζαλέου

Τα απρόσμενα και ιδιαίτερα ευρήματα που κρύβει το σπήλαιο Αρκουδότρυπα και οι αρχαιοκάπηλοι που αλωνίζουν στο βουνό με τους… χρυσαφένιους θρύλους

Άγνωστο στο ευρύ κοινό, αρκετά γνωστό όμως στους προϊστορικούς κτηνοτρόφους που το χρησιμοποιούσαν ως χώρο προσωρινής εγκατάστασης ήδη από την Εποχή του Χαλκού, το σπήλαιο Αρκουδότρυπα (ή Μέτσκα Ντούπκα), κρύβει απρόσμενα και ιδιαίτερα ευρήματα.

Βρίσκεται στις δυτικές παρυφές του όρους Παγγαίου, βόρεια της Γαληψού και η αποστολή της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας/ Γραφείο Βορείου Ελλάδος, που σε συνεργασία με τη Σπηλαιολογική Ομάδα του Ελληνικού Ορειβατικού Συλλόγου Καβάλας, πραγματοποίησε επιφανειακή έρευνα, εντόπισε πλήθος κεραμικής.

Όπως είπε στη Voria.gr ο προϊστάμενος της Εφορείας, Φώτης Γεωργιάδης, «στο σπήλαιο εντοπίζεται μεγάλη ποσότητα επιφανειακής κεραμικής, κατά κύριο λόγο χειροποίητη, αλλά και τροχήλατη. Τα όστρακα των χειροποίητων αγγείων προέρχονται από φιάλες, πρόχους και πιθοειδή αγγεία της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού».

Η τροχήλατη κεραμική, που χρονολογείται από τον 6ο αι. π.Χ. έως την όψιμη αρχαιότητα, περιλαμβάνει αρχαϊκά και κλασικά αγγεία πόσης, υστεροαρχαϊκούς εμπορικούς αμφορείς, κλασικά μυροδοχεία, ελληνιστικό αμφορέα, λυχνάρια, ερυθροβαφή κεραμική terra sigilatta και χρηστική αβαφή κεραμική, κυρίως της όψιμης αρχαιότητας.

«Τα ευρήματα αυτά φανερώνουν πως το σπήλαιο αποτέλεσε χώρο περιοδικής διαμονής ολιγομελών ομάδων κατά την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού, ενώ στη συνέχεια φαίνεται πως η ανθρώπινη δραστηριότητα στο σπήλαιο έπαυσε», δήλωσε ο κ. Γεωργιάδης.

Όπως έδειξε η επιφανειακή έρευνα κτηνοτρόφοι και κυνηγοί χρησιμοποιούσαν το σπήλαιο για την προσωρινή διαμονή τους, ενώ στους αρχαϊκούς χρόνους τέτοια σπήλαια χρησιμοποιήθηκαν ευρέως και ως ιερά.

Η παρουσία τροχήλατης διακοσμημένης κεραμικής, φαίνεται πως συνδέεται με την εγκατάσταση Θασίων αποίκων στην αρχαία Γαληψό, στην επικράτεια της οποίας ανήκει το σπήλαιο. Ιδιαίτερα έντονη δείχνει να είναι η χρήση του σπηλαίου κατά την περίοδο της όψιμης αρχαιότητας, για σκοπούς που δεν είναι ακόμη σαφείς -ίσως ως αποθηκευτικός χώρος.

Το σπήλαιο Αρκουδότρυπα είναι μεγάλο, έχει τρεις αίθουσες και η υψομετρική του διαφορά είναι 84 μέτρα -από την είσοδο ώς το βαθύτερο σημείο. Η είσοδός του έχει ωοειδές σχήμα διαστάσεων 2 x2,5 μ. (πλάτος x ύψος) περίπου. Η αψιδωτή απόληξη της εισόδου, αλλά και ο κατακόρυφος βράχος που την πλαισιώνει, δεξιά και αριστερά, έχουν διαμορφωθεί τεχνητά, με λάξευση. Το σπήλαιο αποτελεί έναν επιμήκη αγωγό, με διαδοχικούς διαδρόμους και αίθουσες συνολικού μήκους 350 μ. περίπου. Το πλάτος του κυμαίνεται από 2 έως 40 μ. και το ύψος της οροφής του από 2 έως 15 μ. περίπου. Το δάπεδό του καλύπτεται από βραχοπτώσεις που έχουν συσσωρευτεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε να μην εντοπίζεται σε σχεδόν κανένα σημείο το παλαιοδάπεδο του σπηλαίου, έτσι δεν υπάρχουν σταλακτίτες και σταλαγμίτες.

Σημειώνεται πως η ευρύτερη περιοχή του Παγγαίου, που αποκαλείται και «χρυσοφόρο» όρος, αποτελεί το πεδίο ανάπτυξης της μυθολογίας του Διονύσου. Ο Απολλόδωρος περιγράφει τις περιπέτειες του Διονύσου με τον Λυκούργο, βασιλιά των Ηδωνών που κατοικούσαν στην περιοχή του Στρυμόνα. Ο Ηρόδοτος είναι ο πρώτος που αναφέρει την ύπαρξη μαντείου του Διονύσου κοντά στα ψηλότερα όρη της περιοχής. Η θέση του μαντείου έχει θεωρηθεί ότι βρίσκεται στο Παγγαίο, αν και άλλοι μελετητές το τοποθετούν σε βορειότερα βουνά της αρχαίας Θράκης. Τέλος, στον Ρήσο του Ευριπίδη (Ευρ. Ρησ. 970-973) γίνεται σαφής μνεία ενός λατρευτικού σπηλαίου του Διονύσου στο Παγγαίο.

Οι αρχαιολόγοι Φώτης Γεωργιάδης, Αναστάσιος Σύρος, Γιάννης Κοκκωνίδης, Μιλτιάδης Μυτελέτσης και τα μέλη της Σπηλαιολογικής Ομάδας του ΕΟΣ Καβάλας, Θόδωρος Παπαποστόλου, Νίκος Σεμαλτιανός, που συμμετείχαν στην αποστολή, χαρτογράφησαν εκ νέου το σπήλαιο και τα θραύσματα των αρχαιολογικών ευρημάτων που συλλέχθηκαν μεταφέρθηκαν στην ΕΦΑ Παλαιοανθρωπολογίας/Σπηλαιολογίας, στις εγκαταστάσεις της Θεσσαλονίκης, για να καθαριστούν και να συντηρηθούν.

Οι αρχαιοκάπηλοι αλωνίζουν στο… χρυσοφόρο Παγγαίο

Οι αρχαιοκάπηλοι γνωρίζουν το σπήλαιο Αρκουδότρυπα και όπως φαίνεται το έχουν επισκεφτεί αρκετές φορές, καθώς έντονα είναι τα σημάδια λαθρανασκαφών, τόσο με παλαιότερους όσο και πιο πρόσφατους λαθρανασκαφικούς λάκκους.

Γενικότερα το όρος Παγγαίο είναι αγαπημένος χώρος των αρχαιοκάπηλων, που αναζητούν εκεί… τον χρυσό του Φιλίππου και του Μεγαλέξανδρου.

Με μπουλντόζες και βαριά σκαπτικά εργαλεία, με ανιχνευτές μετάλλων και γεννήτριες σκάβουν νυχθημερόν για να βρουν από χρυσά νομίσματα και κτερίσματα τάφων μέχρι λίρες από την εποχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Θρύλοι και ιστορίες από το παρελθόν συνοδεύουν το βουνό, ενώ οι αρχαιοκάπηλοι δεν διστάζουν να προκαλέσουν ανεπανόρθωτες καταστροφές. Όπως στην περίπτωση εκείνη που ισοπέδωσαν με μπουλντόζες αρχαίο οικισμό στη νότια πλευρά του Παγγαίου, στο ύψος του οικισμού Ακροβούνι, θεωρώντας ότι σε μεγάλο βάθος υπήρχε χρυσός από την αρχαιότητα. Ο συγκεκριμένος οικισμός ήταν επάνω στο πέρασμα που συνέδεε την Πιερία Κοιλάδα με τα Τενάγη των Φιλίππων, ως εκ τούτου ήταν σε ένα σημαντικό σημείο με αποτέλεσμα οι κάτοικοι του να αποθησαυρίζουν πλούτο, ενώ ήταν και ένας χώρος ιερός ανά τους αιώνες.

Παράλληλα, απανωτά είναι τα περιστατικά με καταστροφές σε βραχογραφίες άνω από των 3.000 ετών. Οι λαθρανασκαφείς σβήνουν τις βραχογραφίες με συρματόβουρτσα, καθώς πιστεύουν πως είναι σημάδια που δείχνουν χάρτες και σημεία όπου υπάρχει χρυσός και δεν θέλουν να τις δουν άλλοι και να φτάσουν πρώτοι στον… κρυμμένο θησαυρό.

*Οι φωτογραφίες παραχωρήθηκαν από την Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας/Σπηλαιολογίας, Γραφείο Θεσσαλονίκης και από τον ΕΟΣ Καβάλας.

Πηγή: voria.gr

Μία στενή λωρίδα γης μήκους 6,5 χιλιομέτρων, συνδέει την ξηρά με την «καρδιά» του Αμβρακικού Κόλπου, με το «Πέρα Νησί», το μεγαλύτερο νησάκι της Κορωνησίας, στην λιμνοθάλασσα Λογαρού.

Η Κορωνησία ή Κορακονησία ή Κυρονησία, είναι σύμπλεγμα νησιών μέσα στον Αμβρακικό κόλπο, σε απόσταση 25 χιλιόμετρα από την πόλη της Άρτας

Το Πέρα Νησί, κατοικείται και είναι γνωστό, ως Κορωνησία. Είναι ένα γραφικό ψαροχώρι που πρέπει να ανακαλύψεις, γιατί εκτός από την ομορφιά του, έχει και ένα «ζωντανό», ιστορικό αποτύπωμα που έρχεται από την βυζαντινή Άρτα και αργότερα από την Τουρκοκρατία.

Η διαδρομή για την Κορωνησία, μοιάζει με μικρό υδάτινο παράδεισο, καθώς όπου και να κοιτάξεις, το σκηνικό του υγροβιότοπου σε συναρπάζει.

Μια συστάδα από νησάκια, σε κυκλικό σχηματισμό που ενώνονται μεταξύ τους με στενές λωρίδες ξηράς, δημιουργούν μικρές λίμνες, δίνουν εικόνα «ελληνικής Πολυνησίας», ενώ οι εναλλαγές των αποχρώσεων του νερού, προσθέτουν μαγεία στο περιβάλλον. Έχει θεωρηθεί ότι τα νησάκια ήταν κάποτε ενωμένα και αποτελούσαν μια μεγάλη ξέρα. Με το πέρασμα των αιώνων, λόγω των φυσικών φαινομένων, η μορφολογία άλλαξε σταδιακά και η στενή λωρίδα γης που τα ενώνει, είναι απομεινάρι της ξέρας.

Η περιοχή είναι υδροβιότοπος, αρμονικά ενταγμένος στον πλούτο του Αμβρακικού κόλπου. Στη λιμνοθάλασσα Τσουκαλιό ενδημεί το σπάνιο και επαπειλούμενο είδος του αργυροπελεκάνου. Τα νερά εκεί είναι ζεστά και ρηχά, ιδανικός τόπος αναπαραγωγής πολλών ειδών της θαλάσσιας πανίδας.

Γλώσσες, κεφαλόπουλα, λαβράκια, τσιπούρες, χέλια, γαρίδες, σουπιές και σαλάχια, είναι μερικά από τα είδη ψαριών που φωλιάζουν στα νερά της Κορωνησίας. Οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να γευτούν τα φρέσκα νόστιμα ψάρια και θαλασσινά, στις ταβέρνες της Κορωνησίας.

   Το χωριό στο «Πέρα Νησί», η Κορωνησία

Μετά από μία όμορφη διαδρομή, ο οικισμός ξεπροβάλει πάνω σε ένα ύψωμα. Τα σπίτια είναι παραδοσιακά, με λουλουδιασμένες αυλές. Χτισμένα το ένα δίπλα στο άλλο, αναπτύσσονται κυκλικά γύρω από το ύψωμα, ώστε να «φλερτάρουν» καθημερινά, με την κλειστή θάλασσα. Στο λιμανάκι δένουν καθημερινά τα ψαροκάικα με τα φρέσκα ψάρια.

Το χωριό, σύμφωνα με την απογραφή του 2011, αριθμεί 167 κατοίκους, κύρια ασχολία των οποίων είναι η αλιεία.

Στην Κορωνησία, ακλόνητοι μάρτυρες της ιστορίας της στέκονται «όρθια», σπουδαία μνημεία.

Εκεί βρίσκεται ένα από τα σημαντικά βυζαντινά μνημεία της περιοχής της Άρτας. Πρόκειται για το ναό της Γεννήσεως της Παναγίας, από τα τέλη του 10ου αιώνα, γνωστό και ως Παναγία της Κορωνησίας που γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου.

Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, το μνημείο αποτελούσε το καθολικό Μοναστηριού με ισχυρή οικονομική και ιστορική παρουσία στην περιοχή, κατά τους βυζαντινούς χρόνους και την οθωμανική περίοδο. Στην περιοχή ασκήτεψε ο Άγιος Ονούφριος που τιμάται στις 12 Ιουνίου ως άγιος πολιούχος. Το παρεκκλήσι του Αγίου Ονουφρίου, μία μικρή θολωτή βασιλική, του βρίσκεται εκεί όπου είναι ο τάφος του, στην αριστερή πλευρά του Ναού.

Κτισμένο στο λόφο, πάνω από τον οικισμό, σημαντικό ιστορικό μνημείο είμαι ένα μικρό κάστρο, η Κούλια της Κορωνησίας. Πρόκειται για ένα τουρκικό φυλάκιο-παρατηρητήριο, ένα οχυρό το οποίο είναι καλά διατηρημένο και σήμερα έχει αξιοποιηθεί ως χώρος πολιτισμού και εκδηλώσεων.

   Το οθωμανικό οχυρό, είναι ίδιο με εκείνο που στέκει στην κορυφή του λόφου Τουρκοβούνι στην Λασκάρα Πρέβεζας.

Η Κορωνησία αποτέλεσε θέατρο πολεμικών επιχειρήσεων κατά το 1828-1829, στην προσπάθεια του κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια να συμπεριλάβει στα σύνορα της Ελλάδος την Στερεά. Η νικηφόρα μάχη των Ελλήνων υπό τον Αθανάσιο Κουτσονίκα στην Κορωνησία ανέκοψε την πορεία του Κιουταχή προς τη Ρούμελη. Τον Γενάρη του 1829, ο Κουτσονίκας, αποβιβάστηκε στο νησί με 1.000 άνδρες και το οχύρωσε. Ο Κιουταχής στρατοπέδευε με 5.000 στρατιώτες στην απέναντι στεριά και η σύγκρουση ήταν σφοδρή. Οι Τούρκοι τράπηκαν σε φυγή και επέστρεψαν στην Πρέβεζα. Λίγο αργότερα, στις 10 Μαρτίου υπογράφτηκε στο Λονδίνο το πρωτόκολλο της ανεξαρτησίας που όριζε τα πρώτα σύνορα της Ελλάδας τη γραμμή Παγασητικού-Αμβρακικού.

Το ψαροχώρι, στο Πέρα Νησί του Αμβρακικού, η Κoρωνησία, τα τελευταία χρόνια αναπτύσσεται τουριστικά τόσο για το φυσικό του κάλος του όσο και το φρέσκο ψάρι. Η πρόσβαση σ’ αυτό είναι εύκολη. Η λωρίδα που το ενώνει με την απέναντι στεριά, έχει διαμορφωθεί σε ασφαλτοστρωμένο δρόμο, μέσα στη θάλασσα.

(Τις φωτογραφίες παραχώρησε ο Δήμος Αρταίων για χρήση από το ΑΠΕ-ΜΠΕ)

Οι εργασίες αναστήλωσης της κατεστραμμένης παλαιάς μονής του Αγίου Διονυσίου εν Ολύμπω, μέσα στο φαράγγι του Ενιπέα σε υψόμετρο 850 μέτρων, συνεχίζονται με σταθερούς ρυθμούς κάτω από το άγρυπνο μάτι των μοναχών. Ένας ή δύο μοναχοί βρίσκονται συνέχεια ανάμεσα στα ερείπια για να επιτηρούν, να επιβλέπουν τις εργασίες, ενώ κάθε Σάββατο τελείται θεία λειτουργία από τον πατέρα Εφραίμ.

Η παραμονή εκεί διαρκεί από το Πάσχα έως και τα τέλη Οκτωβρίου, όσο το επιτρέπουν οι καιρικές συνθήκες. Είναι δύσκολο να μείνει κάποιος στον χώρο τον χειμώνα, καθώς δεν υπάρχει ηλεκτρικό ρεύμα και κατ’ επέκταση δεν υπάρχει θέρμανση. Η παλαιά μονή, που ιδρύθηκε το 1542, πυρπολήθηκε το 1828 αρχικά από τους Τούρκους, με αποτέλεσμα να χαθεί ένα σημαντικό μέρος των κειμηλίων της, ενώ το 1943 ανατινάχθηκε από τα θεμέλια, από τα γερμανικά στρατεύματα.

Η τελευταία αυτή καταστροφική επίθεση είχε ως αποτέλεσμα οι μοναχοί να μετακομίσουν στη σημερινή Ιερά Μονή του Αγίου Διονυσίου, σε απόσταση μόλις τριών χιλιομέτρων από το Λιτόχωρο. Ένας από τους μοναχούς που συχνά αφήνει το Μετόχι για να μεταβεί στα ερείπια της «πληγωμένης» μονής είναι και ο πατέρας Αμφιλόχιος, ο οποίος στη διάρκεια δημοσιογραφικής αποστολής στην Πιερία εξιστόρησε στους εκπροσώπους του Τύπου την ιστορία του παλαιού μοναστηριού και τον θαυμαστό τρόπο με τον οποίο κατάφεραν να «ξεμπλοκάρουν» και να προχώρησαν οι εργασίες αναστήλωσης.

«Το παλιό μοναστήρι ανατινάχθηκε από τους Γερμανούς από μία φήμη. Ότι έκρυβε δήθεν αντάρτες, πράγμα που δεν συνέβαινε ποτέ», είπε ο πατέρας Αμφιλόχιος, διευκρινίζοντας πως η πρώτη γερμανική απόπειρα για να καταστραφεί η μονή έγινε από αέρος: «Πρώτα προσπάθησαν οι Γερμανοί να βομβαρδίσουν το μοναστήρι με αεροπλάνο. Έχουμε τη μαρτυρία του πιλότου που πέταξε. Δεν μπορούσε να το πετύχει και το θεώρησε κι αυτός ως θαύμα. Όπως είπε, μόλις απογειώθηκε με το αεροπλάνο, μία ομίχλη σκέπασε το μοναστήρι, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να το εντοπίσει για να το βομβαρδίσει».

Οι Γερμανοί, όμως, επέμειναν. Έστειλαν με ζώα εκρηκτικά και κατάφεραν να το κυκλώσουν με ποσότητες δυναμίτη και να το ανατινάξουν από τα θεμέλια το 1943. Με την καταστροφή του, η συνοδεία της μονής -που σώθηκε τελευταία στιγμή παίρνοντας μαζί μόνο μία εικόνα- κατέβηκε στο Μετόχι. Τα χρόνια πέρασαν, όμως οι μοναχοί δεν ξέχασαν την παλιά τους κατοικία και ανέλαβαν δράση για να την αναστηλώσουν, με βάση κυρίως τις μαρτυρίες για την αρχιτεκτονική της μονής. Μόνο που κάποια στιγμή, σε όλο αυτό το εγχείρημα, υπήρξε μεγάλη δυσκολία για να προχωρήσουν σωστά οι εργασίες καθώς δεν γνώριζαν πώς ενώνονταν οι δύο πτέρυγες καθώς από τα εκρηκτικά είχαν καταστραφεί τελείως οι γωνίες και ήταν ανισόπεδες.

«Και ο μηχανικός δυσκολευόταν γιατί έπρεπε να γίνει ακριβώς η αναπαλαίωση. Μία εβδομάδα μετά την παρουσίαση του συγκεκριμένου προβλήματος λάβαμε μέσα σε φάκελο κάποιες φωτογραφίες από έναν Γερμανό στρατιώτη, που ήταν στην ομάδα αυτών που μετέφεραν τα εκρηκτικά για να το ανατινάξουν. Λίγο πριν από την καταστροφή, είχε σηκώσει τη φωτογραφική μηχανή και αποτύπωσε το μέρος, όπως ακριβώς ήταν προτού διαλυθεί. Μας έστειλε, μάλιστα, φωτογραφία που έδειχνε το πώς ήταν ακριβώς η γωνία του μοναστηριού που ήθελε αναστήλωση», συμπληρώνει ο μοναχός Αμφιλόχιος.

Οι εργασίες, οι οποίες είναι σε εξέλιξη εδώ και χρόνια, γίνονται με τα ίδια υλικά που είχαν χρησιμοποιηθεί στην τότε κατασκευή του μοναστηρίου που παραμένει χαρακτηρισμένο ως μεταβυζαντινό μνημείο. «Η αναστήλωση γίνεται με τα υλικά της τότε εποχής. Ακόμη και η σύνθεση της λάσπης, που είχε εφτά είδη, έβαζαν ακόμη και θηραϊκή γη. Τα μισογκρεμισμένα τείχη που υπάρχουν από τότε έχουν από το 1943 έως σήμερα, έχουν φάει βροχές, χιόνια, χαλάζι και δεν τρίβεται η λάσπη», επισημαίνει ο μοναχός.

Η αναστήλωση στη νότια πλευρά, όπου σώζονται κελιά, θολωτοί χώροι μικρών διαστάσεων, με χαμηλή είσοδο, έχει ολοκληρωθεί. Φέτος θα συνεχιστούν οι εργασίες στη δυτική πτέρυγα, όπου υπήρχαν τα κελιά των μοναχών και θα απομένει η βόρεια μεριά του, εκεί όπου στεγαζόταν η τράπεζα και το μαγειρείο.

*Συνημμένες φωτογραφίες που παραχώρησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Ιερά Μητρόπολη Κίτρους, Κατερίνης και Πλαταμώνος

Τα αποκαλυπτήρια του πρόσφατα ανακαινισμένου Θρακικού τύμβου κοντά στο Σβεστάρι, στη βορειοανατολική Βουλγαρία, έγιναν αυτή την εβδομάδα. Οι εργασίες αποκατάστασης κατέστησαν δυνατές με τη συνδρομή του Ταμείου Πρεσβευτών των ΗΠΑ για την Πολιτιστική Προστασία (AFCP), το οποίο παρείχε πάνω από 330.000 λέβα Βουλγαρίας για τη συντήρηση αυτού του πολιτιστικού θησαυρού όπως έχει χαρακτηριστεί από την UNESCO. Στόχος είναι το μνημείο αυτό να θαυμάζουν οι μελλοντικές γενιές, σημειώνεται σε δελτίο Τύπου της πρεσβείας των ΗΠΑ στη Σόφια.

Ο Θρακικός τύμβος του Σβεστάρι, που βρίσκεται 2,5 χλμ νοτιοδυτικά του χωριού Σβεστάρι, κοντά στην πόλη Ράζγκραντ, είναι μοναδικό δείγμα μεσογειακής ταφικής αρχιτεκτονικής. Κάθε χρόνο προσελκύει σχεδόν 50.000 επισκέπτες.

Ο τάφος χτίστηκε τον 3ο αιώνα π.Χ. για να στεγάσει τα οστά ενός πλούσιου ηγεμόνα της φυλής των Γετών που τάφηκε εκεί μαζί με τα άλογά του.

Οι πιο αξιοσημείωτες διακοσμήσεις στο εσωτερικό του τάφου περιβάλλουν τον ταφικό θάλαμο – 10 Καρυάτιδες (στήλες γλυπτές που απεικονίζουν γυναικεία μορφή) των οποίων οι χιτώνες έχουν σχήμα ανάποδου ανθεμίου.

Κατά τα άλλα, αυτό το είδος γλυπτικής δεν απαντάται στην περιοχή.

Οι εργασίες αποκατάστασης που χρηματοδοτήθηκαν από το AFCP περιελάμβαναν την ειδική επισκευή και αποκατάσταση σημαντικών τμημάτων της έκθεσης του τάφου, καθώς και επαγγελματικές εγκαταστάσεις φωτισμού, κλιματισμό, εκπαιδευτικά εκθέματα και εκθέσεις και άλλες βελτιωμένες τουριστικές υποδομές.

Στα αποκαλυπτήρια παρευρέθηκαν η πρέσβυς των ΗΠΑ στη Βουλγαρία Χέρο Μουσταφά, ο υπουργός Πολιτισμού της Βουλγαρίας καθώς και τοπικοί αξιωματούχοι.

Η Αμερικανίδα πρέσβυς δήλωσε στην εκδήλωση: “Οι Ηνωμένες Πολιτείες γνωρίζουν πόσο σημαντικό είναι να βοηθούν στην προστασία αυτών των χώρων και της πολιτιστικής κληρονομιάς της Βουλγαρίας για τις μελλοντικές γενιές και μας τιμά που είμαστε οι εταίροι σας σε αυτή τη ζωτικής σημασίας προσπάθεια… Μακάρι το έργο μας να χρησιμεύσει ως απτή υπενθύμιση της διαρκούς εταιρικής σχέσης μεταξύ Βουλγάρων και Αμερικανών, οι οποίοι συνεργάστηκαν για να προστατεύσουν ένα ζωτικό κομμάτι της βουλγαρικής ιστορίας αυτή την ώρα που το χρειαζόταν”.

Η αποκατάσταση δίνει στους επισκέπτες την ευκαιρία να δουν υπό ένα νέο πρίσμα αυτό το αριστούργημα της θρακικής ταφικής αρχιτεκτονικής, δήλωσε η διευθύντρια του Ιστορικού Μουσείου στο ‘Ισπεριχ Εμίλια Γκερμάνοβα στο Βουλγαρικό Πρακτορείο Ειδήσεων.

Εξήγησε ότι στον ανακαινισμένο εκθεσιακό χώρο, οι επισκέπτες θα βρουν πληροφορίες και στοιχεία για τις φυλές των Γετών που ζούσαν σε αυτά τα εδάφη πριν από δύο και πλέον χιλιετίες, την πρωτεύουσα του βασιλείου των Γετών και έναν από τους μεγάλους ηγεμόνες των Γετών.

Οι επισκέπτες θα μάθουν πολλά για τα δώρα και τα αντικείμενα που βρέθηκαν στον τάφο. Οι περισσότεροι από αυτούς τους πολιτιστικούς θησαυρούς παρουσιάζονται για πρώτη φορά στη μόνιμη έκθεση στο μουσείο, μετά την αποκατάστασή τους.

Ο βασιλικός τάφος έχει πλέον νέο φωτισμό, και όσοι τον επισκεφθούν θα μπορούν μέσα από τα φώτα και τις σκιές να ακολουθήσουν τους ξεναγούς στην αφήγηση της συναρπαστικής του ιστορίας, της περασμένης του δόξας, του μεγαλείου και του δρόμου προς την αθανασία. Ταινία κινουμένων σχεδίων που προβάλλεται στον ανακαινισμένο εκθεσιακό χώρο του Κέντρου Υποδοχής θα κάνει το παρελθόν των Γετών πιο προσιτό και πιο κατανοητό στο νεότερο κοινό, πρόσθεσε η διευθύντρια του Μουσείου στο ‘Ισπεριχ. Η Γκερμάνοβα εξέφρασε την πεποίθηση ότι με τον νέο του φωτισμό ο τάφος του Σβεστάρι θα προσελκύσει περισσότερους τουρίστες από τη Βουλγαρία και το εξωτερικό.