Εφημερίδα Χρονόμετρο
header banner

«Μια “καταιγίδα από γεγονότα” προκάλεσε την κατάρρευση του Μινωικού και του Μυκηναϊκού πολιτισμού» υποστηρίζει ο Αμερικανός αρχαιολόγος Έρικ Κλάιν

Δημοσιεύτηκε στις 0

   Τι συνέβη το 1177 π.Χ.; Η κατάρρευση του Μινωικού και του Μυκηναϊκού πολιτισμού, όπως και άλλων, ισχυρίζεται ο Δρ. Έρικ Κλάιν, αρχαιολόγος, καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Τζορτζ Ουάσινγκτον των ΗΠΑ.

   Κι αν η ημερομηνία (την οποία αναφέρει και στο βιβλίο του «1177 B.C.: The Year Civilization Collapsed») είναι ενδεικτική, δεν συμβαίνει το ίδιο και με τις αιτίες που την προκάλεσαν: «Την Ύστερη Εποχή του Χαλκού συντελέστηκε μια “τέλεια καταιγίδα” από καταστροφικά γεγονότα», αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Δρ. Κλάιν, εκθέτοντας τόσο τα γεγονότα αυτά, όσο και τους λόγους που η θεωρία του έχει τόση απήχηση.

 

 

 

   Ερ: Σύμφωνα με την έρευνά σας, τι προκάλεσε την κατάρρευση του Μινωικού και Μυκηναϊκού πολιτισμού; Οι αιτίες αυτές είναι κοινές και για την πτώση άλλων πολιτισμών της Ανατολικής Μεσογείου, όπως οι Χετταίοι, οι Βαβυλώνιοι κ.α.;

Απ: Η κύρια θέση μου είναι ότι θα πρέπει να συντελέστηκε μια «τέλεια καταιγίδα» από καταστροφικά γεγονότα, που προκάλεσαν την κατάρρευση πολιτισμών της Ύστερης Εποχής του Χαλκού λίγο μετά το 1200 π. Χ. Υπάρχουν ενδείξεις ότι υπήρξε κλιματική αλλαγή, ξηρασία και πείνα, σεισμοί, εισβολές και εσωτερικές εξεγέρσεις, που επηρέασαν τους Μινωίτες και τους Μυκηναίους, καθώς και πολλούς άλλους, αν όχι όλους, από τους πολιτισμούς της περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου. Αν και άνθρωποι έχουν επιζήσει από παρόμοιες καταστροφές που ήρθαν μεμονωμένα, όπως η ανασυγκρότηση μετά από σεισμούς ή η διαβίωση μέσω ξηρασιών, τι γίνεται όταν όλα αυτά συμβαίνουν συγχρόνως ή σε μικρή απόσταση μεταξύ τους; Θα ήταν πολύ δύσκολη η επιβίωση αν όλες ή οι περισσότερες από τις παραπάνω καταστροφές έγιναν την ίδια στιγμή ή πολύ κοντά η μία μετά την άλλη, όπως φαίνεται ότι συνέβη μεταξύ 1225 και 1175 π. Χ. Αυτός πιστεύω ότι ήταν ο λόγος που οι πολιτισμοί της Ύστερης Εποχής του Χαλκού δεν μπόρεσαν να ξεπεράσουν την «τέλεια καταιγίδα» και κατέρρευσαν.

 

   Ερ: Τι συνέδεε αυτούς τους πολιτισμούς, εκτός από τον τελικό αφανισμό τους; Μπορούμε να πούμε ότι ζούσαν σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον σαν το σημερινό;

Απ: Ο κόσμος της Μεσογείου κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού (περίπου 1600-1100 π. Χ.), από τη δυτική Μεσόγειο και το Αιγαίο ως την Ανατολική Μεσόγειο, την Εγγύς Ανατολή και το Αφγανιστάν, αλληλοσυνδεόταν, ήταν δηλαδή παγκοσμιοποιημένος για την εποχή του. Αλληλοεπιδρούσαν, είχαν εμπορικές και διπλωματικές σχέσεις, ρύθμιζαν βασιλικούς γάμους, έστελναν διεθνείς πρεσβείες, καθιέρωναν οικονομικά εμπάργκο κοκ. Ένας λόγος που διατηρούσαν δεσμούς μεταξύ τους ήταν και η ανάγκη για χαλκό και κασσίτερο για την παραγωγή ορείχαλκου, που ήταν το κύριο μέταλλο της εποχής. Ο χαλκός προερχόταν κυρίως από την Κύπρο και ο κασσίτερος από το Αφγανιστάν, όπως και το lapis lazuli. Ο χρυσός ερχόταν από την Αίγυπτο. Τόσο οι ακατέργαστες ύλες όσο και τα τελικά προϊόντα πωλούνταν και ανταλλάσσονταν σε βασιλικό επίπεδο. Θα έλεγα ότι οι αρχαίοι πολιτισμοί της Μεσογείου και της Εγγύς Ανατολής ήταν τόσο συνδεδεμένοι μεταξύ τους εκείνη την περίοδο που η πτώση του ενός επηρέασε και τους άλλους, με αποτέλεσμα να καταρρεύσουν όλοι σταδιακά, όπως μια αλυσίδα ντόμινο.

 

   Ερ: Ποιοι ήταν οι «’Ανθρωποι της Θάλασσας» και ποια η σχέση τους με τον αφανισμό αυτών των πολιτισμών;

Απ: Αυτή είναι μια εξαιρετική ερώτηση, που δυστυχώς δεν γνωρίζουμε την απάντησή της, τουλάχιστον με σιγουριά. Ξέρουμε τα ονόματά τους, μας τα λένε οι Αιγύπτιοι και μπορούμε να υποθέσουμε ότι η προέλευση κάποιων από αυτούς ήταν η Σικελία, η Σαρδηνία και η νότια Ιταλία (κάποιες ομάδες αποκαλούνται Shekelesh και Shardana, που ηχούν γνώριμες). Ωστόσο, κατά πάσα πιθανότητα ενσωματώθηκαν κι άλλοι στη διαδρομή, καθώς μετακινούνταν από τα δυτικά στα ανατολικά κατά μήκος της Μεσογείου. Έτσι, πιθανόν μεταξύ των «Λαών της Θάλασσας» να ήταν και ομάδες από περιοχές που καταλαμβάνουν σήμερα η Ελλάδα και η Τουρκία. Ακόμα όμως δεν έχουμε προσδιορίσει μια «πατρίδα» γι’ αυτούς. Κύρια «κληρονομιά» τους φαίνεται ότι ήταν οι Φιλισταίοι και ο πολιτισμός τους, καθώς η ομάδα από τους «Λαούς της Θάλασσας» που οι Αιγύπτιοι αποκαλούν Peleset είναι πιθανόν αυτοί που γνωρίζουμε ως Φιλισταίους από τη Βίβλο. Φαίνεται ότι εγκαταστάθηκαν στην περιοχή της Χαναάν και ίσως αφομοιώθηκαν με τους ντόπιους πληθυσμούς, πριν την άνοδο του Ισραήλ. Όσον αφορά τη σύνδεσή τους με την εξαφάνιση των διαφόρων πολιτισμών, οι «Λαοί της Θάλασσας» είχαν κατηγορηθεί στο παρελθόν γι’ αυτό, νομίζω όμως ότι η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη και μπορεί να υπήρξαν και οι ίδιοι τόσο θύματα όσο και καταπιεστές.

 

   Ερ: Ποιες είναι οι κύριες πηγές των ερευνών σας;

Απ: Χρησιμοποιώ πολλές, συμπεριλαμβανομένων παλαιότερων και πιο πρόσφατων δημοσιεύσεων σχετικά με την κατάρρευση των πολιτισμών που είχαν ακμάσει επί αιώνες πριν από την τελική πτώση τους. Για παράδειγμα, σύμφωνα με στοιχεία δημοσιευμένα από το 2010, την εποχή εκείνη προκλήθηκε κλιματική αλλαγή υπό μορφή ξηρασίας που «χτύπησε» τη Συρία, τη Χαναάν (σημερινό Ισραήλ), την Κύπρο και την Ελλάδα στο τέλος της Εποχής του Χαλκού. Τα δεδομένα από την ανάλυση γύρης και από άλλες επιστημονικές μελέτες αποδεικνύουν αυτό που είχαμε υποψιαστεί, δηλαδή ότι υπήρξαν ξηρασίες, οι οποίες μπορεί να διήρκεσαν ως και τρεις αιώνες σε κάποιες περιοχές. Αυτό το γεγονός οδήγησε σε λιμούς, για τους οποίους διαβάζουμε σε γραπτά αρχεία της εποχής, τόσο από το Ουγκαρίτ στη βόρεια Συρία όσο και από τη Χαττούσα, πρωτεύουσα των Χετταίων στη σημερινή Τουρκία.

 

   Ερ: Το βιβλίο σας, που δημοσιεύτηκε το 2014 και αφορά όλα τα παραπάνω, έχει τίτλο «1177 π. Χ.: Το Έτος που Κατέρρευσαν Πολιτισμοί». Γιατί διαλέξατε αυτή τη χρονολογία ως το έτος της καταστροφής;

Απ: Η κατάρρευση διήρκεσε περίπου έναν αιώνα, από το 1225 ως το 1125 π. Χ. Όμως, το 1177 π.Χ. είναι ένα καλό σημείο αναφοράς, καθώς εκείνη τη χρονιά οι «Λαοί της Θάλασσας» εισέβαλαν για δεύτερη φορά και ως τότε πολλές από τις πόλεις είχαν ήδη καταστραφεί. Έτσι, χρησιμοποιώ την ημερομηνία αυτή ως «συντομογραφία» για όλη την κατάρρευση, όπως χρησιμοποιούμε το 476 μ. Χ. για την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, παρά το γεγονός ότι δεν κατέρρευσε ακριβώς εκείνο το έτος.

 

Ερ: Το βιβλίο σας είχε μεγάλη επιτυχία, καθώς μεταφράστηκε σε πέντε γλώσσες (δυστυχώς όχι στα ελληνικά), πούλησε περισσότερα από 125.000 αντίτυπα σε διάφορες εκδόσεις, ενώ βίντεο στο διαδίκτυο με πρόσφατες διαλέξεις σας ως προς το θέμα έχουν παρακολουθήσει περισσότεροι από μισό εκατομμύριο άνθρωποι. Γιατί συμβαίνει αυτό, κατά τη γνώμη σας;

Απ: Πιστεύω ότι το πρόσφατο ενδιαφέρον -ίσως και λίγο νοσηρό- με την κατάρρευση έχει να κάνει με τη συνειδητοποίηση του πόσο ευαίσθητος (ή αδύναμος) είναι ο κόσμος που ζούμε σήμερα, κυρίως υπό το πρίσμα της οικονομικής κατάρρευσης στις ΗΠΑ πριν μερικά χρόνια, αλλά και των οικονομικών προβλημάτων στην Ελλάδα και των γεγονότων που συμβαίνουν στη Μέση Ανατολή και αλλού. Οι άνθρωποι ανησυχούν ότι μπορεί να αντιμετωπίζουν σήμερα μια κατάσταση παρόμοια με αυτή του 1177 π. Χ. με την κλιματική αλλαγή, τους σεισμούς, τους λιμούς από την ξηρασία και τις εξεγέρσεις.

 

   Ερ: Θα θέλατε το βιβλίο σας να μεταφραστεί στην Ελλάδα;

Απ: Ελπίζω ένας Έλληνας εκδότης να ενδιαφερθεί για τη δημοσίευση της μετάφρασης του βιβλίου μου. Πιστεύω ότι θα έχει μεγάλο ενδιαφέρον για πολλούς ανθρώπους στην Ελλάδα, όχι μόνο για τις συζητήσεις μου γύρω από την πτώση των πολιτισμών, αλλά και επειδή το μεγαλύτερο μέρος του μιλάει για το τι είναι αυτό που κατάρρευσε, συμπεριλαμβανομένων των Μυκηναίων της ελληνικής ενδοχώρας και των Μινωιτών στην Κρήτη. Οφείλω να παραδεχτώ ότι είμαι πολύ ευχαριστημένος που το βιβλίο πουλάει καλά παντού και σε τόσες διαφορετικές μεταφράσεις, γιατί αυτό σημαίνει ότι πολλοί άνθρωποι διαβάζουν για την Ύστερη Εποχή του Χαλκού, τους Μυκηναίους και τους Μινωίτες, γεγονός που με χαροποιεί ιδιαίτερα ως αρχαιολόγος.

 

ΑΠΕ ΜΠΕ

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

Οι πρόσφυγες στον Τύπο και οι προσφυγικές εφημερίδες

Δημοσιεύτηκε στις 0

Η εγκατάσταση εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων στη Μακεδονία καθιέρωσε ένα ξεχωριστό είδος αρθρογραφίας και ρεπορτάζ, τα “προσφυγικά”.

 

 

Του Βλάση Βλασίδη, επίκουρου καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας

 

Η έλευση των προσφύγων στην Ελλάδα από τη Μαύρη Θάλασσα το 1919 και από τη Μικρά Ασία και την ανατολική Θράκη το 1922-1924 πρόσφερε ένα σημαντικό θέμα για τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης. Η σοβαρότητα του θέματος ήταν τέτοια ώστε κατά καιρούς ασχολήθηκαν όλες οι εφημερίδες των αστικών κέντρων της Μακεδονίας. Οι εφημερίδες το 1922 ασχολήθηκαν κυρίως με την έλευση των εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων κάτω από άθλιες συνθήκες στο ελληνικό κράτος. Η εγκατάσταση των προσφύγων στις πόλεις και στα χωριά, τα προβλήματα επιβίωσης, η ανεργία, οι δικαιοπραξίες δηλαδή η τύχη των περιουσιών που άφησαν οι μουσουλμάνοι και ιδίως αυτών που είχαν πωλήσει κατά την αναχώρησή τους σε Έλληνες, οι σχέσεις με τους ντόπιους, η ένταξη των προσφύγων στο ελληνικό πελατειακό σύστημα και η οργάνωσή τους σε συλλόγους και σωματεία ήταν τα σημαντικότερα προβλήματα του μισού και πλέον πληθυσμού της Μακεδονίας και ήταν φυσικό να εμφανίζονται και στον Τύπο.

Μάλιστα η σοβαρότητα των θεμάτων ήταν αυταπόδεικτη, με αποτέλεσμα οι εφημερίδες να προβάλλουν τα πραγματικά σοβαρά θέματα κι όχι τα σοβαροφανή ή τα επιφανειακά. Το πιο σημαντικό θέμα που απασχολούσε τους πρόσφυγες και τις εφημερίδες ήταν από το 1924 έως το 1930 ο προσδιορισμός των περιουσιών που εγκατέλειψαν οι πρόσφυγες κατά την αποχώρησή τους από τις πατρίδες τους, καθώς από τον τελικό απολογισμό θα εξαρτώνταν η αποζημίωση που θα λάμβαναν στην Ελλάδα.

Άλλο σημαντικό θέμα ήταν τα προβλήματα στην ύπαιθρο μεταξύ των ντόπιων και των προσφύγων. Η συμβίωση αποδείχθηκε δύσκολη, καθώς και οι δυο ομάδες βίωσαν ένα “πολιτιστικό σοκ”. Πιο σοβαρά προβλήματα δημιούργησε η διεκδίκηση των ίδιων γαιών από τους ντόπιους και τους πρόσφυγες και οι διαφορετικές πολιτικές επιλογές. Μάλιστα κατά καιρούς υπήρξαν και επεισόδια με πιο σοβαρά αυτά στη Νέα Μπάφρα Σερρών τον Οκτώβριο του 1924. Άλλο σοβαρό θέμα ήταν οι σχέσεις των ντόπιων με τους πολιτευτές και τους τοπικούς κομματάρχες, όπου εμφανίσθηκαν οι συνηθισμένες ακρότητες και υπερβολές. Αντίθετα η αυτόνομη πολιτική εκπροσώπηση των προσφύγων και οι δραστηριότητες των συλλόγων τους αντιμετωπίστηκαν με την πρέπουσα σοβαρότητα.

Η εγκατάσταση των προσφύγων στη Μακεδονία καθιέρωσε ένα ξεχωριστό είδος αρθρογραφίας και ρεπορτάζ, τα “προσφυγικά”. Όλες οι εφημερίδες, άλλες λιγότερο και άλλες πιο συχνά, δημοσίευαν ειδήσεις σχετικά με την κατάσταση των προσφύγων. Πολύ σημαντική πηγή πληροφοριών, ήταν η Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων, τις ανακοινώσεις της οποίας δημοσίευαν όλες οι εφημερίδες ευρείας κυκλοφορίας. Οι εφημερίδες της Θεσσαλονίκης “Μακεδονία” και “Εφημερίς των Βαλκανίων” έστειλαν συντάκτες τους , οι οποίοι πραγματοποίησαν περιοδείες στους προσφυγικούς συνοικισμούς και κατέγραψαν τα προβλήματά τους. Ο “Ταχυδρόμος Βορείου Ελλάδος” και τα “Μακεδονικά Νέα” είχαν ειδική στήλη με ανακοινώσεις για τα προσφυγικά θέματα κάθε είδους, από την εμφάνιση τύφου στην Τούμπα της Θεσσαλονίκης, έως ζητήματα της καθημερινότητας των προσφύγων και δράσεις των δημόσιων φορέων και οργανισμών. Πολύ σημαντική ήταν η ειδησεογραφία του “Φωτός” και του “Ελεύθερου Λόγου”.

Μετά την επιβολή της δικτατορίας του Μεταξά η ειδησεογραφία μειώθηκε εντυπωσιακά και άλλαξε περιεχόμενο, κάτι που ήταν αποτέλεσμα της λογοκρισίας. Μετά τον πόλεμο η θεματολογία στράφηκε στην προβολή της διεκδίκησης της θέσης των προσφύγων στην ελληνική κοινωνία.

Η ειδησεογραφία για τα προσφυγικά θέματα ήταν αποτέλεσμα εξωτερικής διαμεσολάβησης καθώς ελάχιστοι πρόσφυγες δημοσιογράφοι εργάζονταν τα πρώτα χρόνια στις τοπικές εφημερίδες. Όμως, ακόμη κι έτσι, η εικόνα του πρόσφυγα δεν είναι αρνητική. Αρνητικά στερεότυπα, αρνητική δημοσιογραφία ή προκατειλημμένα κείμενα δεν υπήρξαν πολλά, το αντίθετο.

Ωστόσο οι πρόσφυγες προσπάθησαν να προβάλλουν και τη δική τους άποψη, τα δικά τους θέλω και πιστεύω με την έκδοση προσφυγικών εφημερίδων. Οι περισσότερες από αυτές είχαν περιορισμένη κυκλοφορία και βραχύ βίο. Όμως ο στόχος τους δεν ήταν να ανταγωνιστούν τις άλλες πολιτικές εφημερίδες, αλλά να προβάλλουν τη δική τους άποψη χωρίς διαμεσολάβηση.

Και στις περισσότερες περιπτώσεις πέτυχαν το στόχο αυτό. Οι περισσότερες εκδόθηκαν το χρονικό διάστημα 1924-1935 και κυκλοφορούσαν στις περιοχές που εγκαταστάθηκαν οι πρόσφυγες ή εκεί που τα προβλήματά τους ήταν πιο σοβαρά.

Οι πιο γνωστές εφημερίδες στην Αθήνα ήταν η “Προσφυγική Φωνή”, η “Παμπροσφυγική”, ο “Προσφυγικός Κόσμος” και το περιοδικό “Αρχείον Πόντου”. Στο βορρά, κυρίως στην ανατολική Μακεδονία, κυκλοφόρησαν αρκετές εφημερίδες. Στη Δράμα εκδιδόταν η “ΠΟΑΔΑ”, στην Καβάλα η “Παμπροσφυγική” και η “Προσφυγική”. Στις Σέρρες τα συμφέροντα των προσφύγων προωθούσαν οι εφημερίδες του Αγροτικού Κόμματος Ελλάδος “Αγρότης”, “Συνεννόησις”, “Αγροτική Σάλπιγξ”, “Αγροτικός Κήρυξ”. Στο Κιλκίς εκδόθηκαν οι φιλοπροσφυγικές εφημερίδες “Αγροτική Ηχώ”, “Η πρόοδος”, “Ο μαχητικής του Κιλκίς”, στην Πιερία η εφημερίδα “Ολύμπια Νέα”, στην Έδεσσα η “Αγροτική Ιδέα” και στην Κοζάνη η “Αγροτική”. Όμως πιο σημαντικές ήταν οι εφημερίδες “Εφημερίς των Προσφύγων”, “Προσφυγικός Αγών”, “Προσφυγική Φωνή”, “Ανατολή” και “Προσφυγικό Βήμα”, που εκδίδονταν στη Θεσσαλονίκη. Ειδικά έντυπα για τους πρόσφυγες κυκλοφόρησαν ξανά το 1943 από το ΕΑΜ στη διάρκεια της κατοχής, με τίτλο “Προσφυγικός Αγών”.

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο εμφανίστηκαν αρκετά έντυπα για τους πρόσφυγες Δεν ήταν πλέον ενημερωτικές εφημερίδες, αλλά περιοδικά που απευθύνονταν κυρίως στη δεύτερη και στην τρίτη γενιά προσφύγων που δεν είχαν άμεσα βιώματα ούτε από τον τόπο προέλευσης ούτε από την προσφυγιά. Επομένως ο στόχος της έκδοσής τους ήταν η πληροφόρηση για τον τόπο καταγωγής, τα ήθη και τα έθιμα, για την τοπική ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά, στόχο που υπηρετούσαν και οι δεκάδες εθνικοτοπικοί σύλλογοι που δημιουργήθηκαν σε όλες τις περιοχές της Ελλάδας. Οι πρόσφυγες δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως συμπαγής ομάδα, αλλά, ανάλογα με τον τόπο καταγωγής ως Πόντιοι, Μικρασιάτες, Σμυρνιοί, Θρακιώτες ή Καππαδόκες. Ανάλογα είναι και τα έντυπα που απευθύνονται σε αυτούς.

 

 

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΟΥ ΑΠΕ ΜΠΕ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΙΑΚΟ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

ΚΑΛΛΙΓΕΦΥΡΟΣ ΣΤΡΥΜΩΝ – Μια μονογραφία του PAUL PERDRIZET

Δημοσιεύτηκε στις 0

Το κείμενο με τίτλο «Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΗΣ ΑΜΦΙΠΟΛΕΩΣ ΚΑΙ Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΡΗΣΟΥ», δημοσιευμένο το έτος 1933, στον τιμητικό τόμο «IN MEMORIA LUI VASILE PARVAN», που εκδόθηκε στο Βουκουρέστι

Θα τολμούσα να πω πως δεν γνωρίζω κάποιον, που να περιέγραψε όλη τη σημασία της φράσης, με την οποία περιγράφει ο χορός των Τρώων, στον 349 στίχο του ΡΗΣΟΥ (ενν. την ομώνυμη τραγωδία του Ευρυπίδη),  τον Στρυμόνα: «καλλιγέφυρος ποταμός Στρυμών». (Σημ. μεταφρ. Ο στίχος είναι ο εξής: «Πιερίς μάτηρ ό τε καλλιγέφυρος ποταμός πορεύει Στρυμών»). Αυτό το μοναδικό επίθετο μας εγγυάται ότι, τον καιρό που παιζόταν ο Ρήσος, υπήρχε η πάγκοινη άποψη (φήμη) στην Αθήνα, ότι μια γέφυρα διέσχιζε τον Στρυμόνα κι ότι αυτή ήταν ένα εξαιρετικό κατασκεύασμα. Αν, όμως, κανείς δώσει προσοχή στο επίθετο «καλλιγέφυρος», αμέσως τίθενται ερωτήματα: Πού βρισκόταν ακριβώς αυτή η γέφυρα; Πώς κατασκευάστηκε κι από ποιον; Κι αυτό το δράμα, ο ΡΗΣΟΣ, που περιέχει αυτόν τον υπαινιγμό για την γέφυρα του Στρυμόνα, που τοποθετείται χρονικά;

Όσον αφορά τη θέση της γέφυρας, κάποιος που έχει δει την περιοχή, δεν μπορεί να έχει την παραμικρή αμφιβολία: Αρκεί να θυμηθεί το σχέδιο VIII του πρώτου τόμου του συγγράμματος του Cousinery «Voyage dans la Macedoine» (εικόνα 1): Πρόκειται για μια πανοραμική άποψη της Αμφιπόλεως και του κάτω ρου του Στρυμόνα, παρμένη από την υποθετική θέση του Κερδυλλίου (1), με άλλα λόγια, από τα υψώματα της δεξιάς όχθης του ποταμού. Από την Αμφίπολη, αντίθετα προς την ροή του ποταμού άρχιζαν αμέσως τα έλη του, «το λιμνώδες του Στρυμόνος» (Θουκυδ.  V,7), τα οποία οι χαρτογράφοι χρωματίζουν με μπλε χρώμα και τα ονομάζουν «λίμνη Ταχινού», ενός χωριού που κείται σε απόσταση πεντάωρης πεζοπορίας βόρεια της Αμφιπόλεως, πάνω στη δεξιά όχθη (2)

Δεν υπήρξε ποτέ, δεν ήταν ποτέ δυνατόν να υπάρξει γέφυρα πάνω στη λίμνη Ταχινού. Η οδός Θεσσαλονίκης – Σερρών διασχίζει τον Στρυμόνα από την βόρεια πλευρά της λίμνης (3). Και η σιδηροδρομική γραμμή από τη Θεσσαλονίκη για την Κωνσταντινούπολη τον περνά ακόμη πιο πάνω, κοντά στο Ντεμίρ Χισάρ (σημ. μεταφραστή: Σημερινό Σιδηρόκαστρο).

 

 

(1) Θουκυδίδη, V, 6-10. Δείτε Cousinery, όπου παραπάνω, Ι, σελ. 119, 132-136, BCH, XVIII (1894), σελ. 431.

(2) Cousinery, όπου παραπάνω, Ι, σελ. 136. Σύμφωνα με τον Παπαγεωργίου, («Αι Σέρραι», Byz. Zeit., (1894), σελ. 81, το πραγματικό όνομα θα ήταν «Αχινός».

(3) «Ο δρόμος φθάνει σε μια μεγάλη, στέρεη, ξύλινη γέφυρα, την οποία ο Ισμαήλ μπέης, κυβερνήτης των Σερρών, (2ο μισό του 18ου αιώνα), κατασκεύασε, λίγο πριν το θάνατό του, όπως και μιαν ακόμη, σε μικρή απόσταση από την πρώτη», (δείτε Cousinery, όπ. παρ., Ι, σελ. 146). Κοντά στις εκβολές του Στρυμόνα, περάσαμε με μια βάρκα, τοποθετημένη εκεί για την εξυπηρέτηση της μεγάλης οδού (από την Ισταμπούλ στη Θεσσαλονίκη, την ίδια που έπαιρναν οι ταχυδρόμοι της Αυτού Υψηλότητος). Οι Τούρκοι έδωσαν σ’ αυτό τον τόπο το όνομα Tchai – Aghese, (=Τσάγεζι), που σημαίνει «το στόμιο του ποταμού». Εκεί μπορεί κανείς να δει ένα ερείπιο που φέρει το όνομα «τελωνείο». Λένε ότι ο Ισμαήλ μπέης ήταν εκείνος που επέβαλε αυτή την φορολόγηση, για τη συντήρηση των γεφυρών του Στρυμόνα» (δείτε Cousinery, όπ. παρ., Ι, σελ. 121). Ο Heuzey το 1861 (δείτε Cousinery, όπ. παρ., Ι, σελ. 165)  κι εγώ ο ίδιος το 1894 βρήκαμε το Tchai azi στην ίδια κατάσταση μ’ εκείνη που το είχε δει ο Cousinery την εποχή του Λουδοβίκου 16ου. Η θέση του ταυτίζεται με αυτήν της Ηιόνος, για την οποία δείτε το περιοδικό Klio X (1910) σελ. 9. Εν συντομία, στα βόρεια της λίμνης Ταχινού υπήρχαν, στα χρόνια των Τούρκων, δύο γέφυρες: Αυτή προς τα ανάντι (προς το πάνω μέρος) του ποταμού χρησιμοποιούνταν τον χειμώνα, εκείνη προς τα κατάντι (προς το κάτω μέρος) χρησιμοποιούνταν το καλοκαίρι, όταν τα έλη ήταν εν μέρει αποξηραμένα.

 

 

Από την αρχαία γέφυρα της Αμφιπόλεως δεν απομένει τίποτε, τουλάχιστον εμφανές. Αναμφίβολα, αυτή βρισκόταν στους πρόποδες της βόρειας πλευράς του λόφου της Αμφιπόλεως, στο σημείο όπου βρισκόταν η γέφυρα που φαίνεται στην λιθογραφία του Cousinery, καθώς και στο τοπογραφικό κροκί (πρόχειρο σχέδιο) του Leake (εικ. 2) (1)

Το 1894, όταν εγώ επισκέφθηκα για πρώτη φορά την χώρα της Αμφιπόλεως, αυτή η γέφυρα είχε αντικατασταθεί  από μια σανίδα (μικρή βάρκα).

Η γέφυρα της Αμφιπόλεως είχε μεγάλη σπουδαιότητα, την οποία ο Θουκυδίδης εξηγεί πολύ καλά στο απόσπασμά του, το σχετικό με την ατυχή εκστρατεία των Αθηναίων ενάντια στον Βρασίδα. Όσο η γέφυρα παρέμενε στα χέρια των Αθηναίων, οι Λακεδαιμόνιοι είχαν φέρει τ’ άλογά τους μέχρι τον Στρυμόνα, αλλά μη μπορώντας να χρησιμοποιήσουν τη γέφυρα, για να διασχίσουν τον ποταμό, εμποδιζόμενοι, στα ανάντι αυτού από τα έλη της λίμνης, στα κατάντι από τις τριήρεις της φρουράς της Ηιόνος, δεν μπορούσαν να διασχίσουν το εμπόδιο (αυλάκι) του Στρυμόνα (2).  Στα 424, κατά την προαναφερθείσα εκστρατεία, τα τείχη της Αμφιπόλεως δεν έφθαναν μέχρι τον ποταμό, η γέφυρα δεν είχε ακόμη συμπεριληφθεί στο αμυντικό σύστημα της πόλης, όπως έγινε αμέσως μετά την εξώθηση (απομάκρυνση) των Αθηναίων. Δεν υπήρχε εκεί, παρά ένα σημείο φρούρησης, το οποίο, κατά τη νυχτερινή επίθεσή του, ο Βρασίδας εύκολα εξάλειψε. (3)

Σύμφωνα με τον M. Goossens (4) τη γέφυρα της Αμφιπόλεως είχε αναφέρει κι ο Ηρόδοτος(VII, 114).

 

 

 

 

 

(1) Ο συνταγματάρχης Leake, Βρετανός πράκτορας (υπάλληλος) στην Τουρκία, μελέτησε την τοπογραφία αυτών των περιοχών, στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Εκπλήττεται κανείς που ο M. Jorga αμφιβάλλει για τη γνώση αυτού του συγγραφέα, του οποίου η φήμη είναι δικαιολογημένη (Rev. Hist. Du S. europ., IX, 1932, σελ. 387). Το τοπογραφικό σχέδιο που εμείς παραθέτουμε εδώ είναι αυτό του Leake (Travels in the Northern Greece, III, σελ. 191). Ο Hirschfeld το αναπαρήγαγε στο άρθρο του «Amphipolis» στο Pauly – Wissowa (Ι, 1950).

(2) Θουκυδίδη, IV, 108: μέχρι μεν του Στρυμόνος ήν πάροδος τοις Λακεδαιμονίοις, της δε γεφύρας μη κρατούντων, άνωθεν μεν μεγάλης ούσης επί πολύ λίμνης του ποταμού, τα δε προς Ηιόνα τριήρεσι, τηρουμένων ουκ αν δύνασθαι παρελθείν.

(3) Θουκυδίδη, IV, 103: αποστάντες των Αθηναίων (οι Αργίλιοι) εκείνη τη νυκτί κατέστησαν τον στρατόν (ενν. του Βρασίδα) προς έω επί την γέφυραν του ποταμού. Απέχει δε το πόλισμα πλέον της διαβάσεως, και ου καθείτο τείχη ώσπερ νυν, φυλακή δε τις βραχεία καθειστήκει.

(4) L’ Antiquite classique (1932), σελ. 99.

 

 

Πιστεύω πως αν δούμε τα κείμενα (ενν. του Ηροδότου) πιο εμπεριστατωμένα, θα (υποχρεωθούμε να) δηλώσουμε πως δεν υπάρχει καμία σχέση ανάμεσα στις γέφυρες, για τις οποίες κάνει λόγο ο Ηρόδοτος και την γέφυρα που αναφέρει ο Θουκυδίδης κι  η οποία επιβεβαιώνεται (αναφέρεται) στον ΡΗΣΟ. Ο Ηρόδοτος  (1) διηγείται ότι, προκειμένου ο Ξέρξης να διευκολύνει τη διάβαση του Στρυμόνα από τον στρατό του, είχε ιδρύσει (κατασκευάσει) γέφυρες επάνω στον ποταμό. Οι Πέρσες τις βρήκαν ολοκληρωμένες (τελειωμένες), φθάνοντας στις Εννέα Οδούς. Αν θυμηθεί κανείς ότι, προκειμένου  να διασχίσουν τον Βόσπορο, οι Βάρβαροι  είχαν καθελκύσει (κατασκευάσει) δύο, τη μια για τους πολεμιστές και την άλλη για τις αποσκευές, (2) μπορεί να πιστέψει κι ότι έκαναν το  ίδιο και στις Εννέα Οδούς. Κι αν οι Πέρσες, φθάνοντας σ’ αυτό τον οδικό κόμβο, βρήκαν εκεί δύο γέφυρες απόλυτα έτοιμες, αυτό οφείλεται στο ότι ο Ξέρξης τις είχε ετοιμάσει: Ο Ηρόδοτος το λέει  καθαρά (3). Πριν, όμως, από το πέρασμα του Ξέρξη, δεν υπήρχαν γέφυρες πάνω στον Στρυμόνα, (διότι) τα θρακικά φύλα της περιοχής, οι Ηδωνοί και οι Βισάλτες, δεν είχαν ιδέα και δεν αισθάνονταν την ανάγκη τέτοιων βελτιώσεων (βελτιωτικών έργων).

Για ποιες γέφυρες επρόκειτο, άλλωστε, όσον αφορά τον στρατό του Ξέρξη; Όχι, βέβαια, για μόνιμες κατασκευές, ανθεκτικές, στέρεες.

 

(1) VII, 114: επορεύοντο κατά τας γεφύρας, τον Στρυμόνα ευρόντες εζευγμένον.

(2) VII, 114: διέβαινον κατά μεν την ετέρην των γεφυρέων την προς του Πόντου ο πεζός τε και η ίππος άπασα, κατά δε την προς το Αιγαίον τα υποζύγια και η θεραπήιη.

(3) VII, 114: προσετέτακτο και τον Στρυμόνα ποταμόν ζεύξαντες  γεφυρώσαι.

 

Ούτε η διπλή γέφυρα του Βοσπόρου, ούτε αυτή του Στρυμόνα δεν κατάφεραν να επιβιώσουν από την περσική καταστροφή («λαίλαπα»). Επρόκειτο για προσωρινές κατασκευές, «σχεδίαι» (1), βάρκες τοποθετημένες  η μια δίπλα στην άλλη, που ήταν περιζωσμένες με σανίδες καρφωμένες. Σχοινιά συγκρατούσαν αυτές τις βάρκες μεταξύ τους και το όλο σύστημα ήταν προσδεμένο σε πόδια βυθισμένα μέσα στις δυο όχθες, κατά τρόπον ώστε, λύνοντας το ένα από τα παλαμάρια, να μπορεί κάποιος να επαναφέρει τη γέφυρα στην αντικρινή όχθη (2). Στους Πέρσες (65-71), ο Αισχύλος περιέγραψε τις δετές (δεμένες) γέφυρες του Ελλησπόντου:

Πεπέρακεν μεν ο περσέπτοιλς ήδη

Βασίλειος στρατός εις αντίπορον γείτονα χώραν,

λινοδέσμω σχεδία πορθμόν αμείψας

Αθαμαντίδος Έλλας,

Πολύγομφον όδισμα»

Ζυγόν  αμφιβαλών αυχένι πόντου.

Αυτά τα σχοινιά, που προσάρμοζαν (ένωναν, συγκρατούσαν) τις βάρκες μεταξύ τους, αυτά τα παλαμάρια που τις στερέωναν στις δυο όχθες, έφερναν στο νου μια σύγκριση: Οι ξύλινες γέφυρες έφερναν στο νου τον βαρύ, ξύλινο ζυγό, που συνέδεε τα σχοινιά με το τιμόνι, σε μια βοϊδάμαξα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, το να περιγράψει κάποιος μια γέφυρα φτιαγμένη από βάρκες, ήταν το ίδιο με το να πει ότι είτε ο ποταμός, είτε ο πορθμός έχουν τεθεί υπό τον ζυγό (έχουν μπει σε ζυγό). Ο Δαρείος, θέλοντας να του φτιάξουν μια γέφυρα από πλεούμενα, προκειμένου να περάσει στην Θράκη, διατάζει  να θέσουν τον Βόσπορο υπό τον ζυγό, «ζεύγνυσθαι τον Θρηίκιον Βόσπορον» (Ηροδότου IV, 83). Ομοίως, στους Πέρσες, 722: μηχαναίς έζευξεν Έλλης πορθμόν.

Αυτή η σύγκριση, της γέφυρας της φτιαγμένης από βάρκες,  μ’ ένα ζυγό, τον οποίο κάποιος θα μπορούσε να τοποθετήσει στον αυχένα του Βοσπόρου, ή του Ίστρου (Δούναβη), ή του Στρυμόνα, πέρασε από τον Αισχύλο στον Ηρόδοτο: Ο τραγικός ποιητής είχε πει (Πέρσαι, 71): ζυγόν αμφιβαλών αυχένι πόντου, ο ιστορικός έγραψε (IV, 118): γέφυραν ζεύξας  επί τω αυχένι Βοσπόρου.

Αυτή η εικόνα ταίριαζε απόλυτα στον Βόσπορο, «το πέρασμα της Ιούς, της αγελάδας», καθώς και στους ποταμούς, τους οποίους οι Έλληνες απεικόνιζαν ως ταύρους με ανθρώπινα κεφάλια.

 

(1) Αισχύλου, Πέρσαι, 69. Ηροδότου ΙV,88, 89, 97.

(2) Ηροδότου ΙV, 139.

 

Για τους  ναυτικούς, αυτή η εργασία ήταν εύκολη, σε σύγκριση με την κατασκευή μιας γέφυρας από βάρκες. Οι Ίωνες, οι οποίοι ήταν ναυτικοί, είχαν εξειδικευτεί θαυμάσια σ’ αυτό: Αυτοί ήταν που, στην εκστρατεία του Δαρείου ενάντια στους Σκύθες, είχαν ζέψει τον Ίστρο (Δούναβη), λίγο πιο πάνω από την κορυφή (το άνω μέρος) του Δέλτα του (1), των οποίων η γέφυρα από βάρκες έπαιξε κυρίαρχο ρόλο σ’ αυτή την εκστρατεία. Ένας Ίωνας, ο Μανδροκλής από τη Σάμο, ήταν εκείνος που είχε ζέψει τον Βόσπορο, με γέφυρα από βάρκες, μέσω της οποίας ο Δαρείος είχε περάσει στην Ευρώπη. Κι εκείνη η γέφυρα του Βοσπόρου, η οποία πρέπει να είχε χρησιμεύσει ως μοντέλο, μετά από μερικούς μήνες, για την γέφυρα του Ίστρου και, είκοσι χρόνια αργότερα, για τις γέφυρες του Ξέρξη, έμοιαζε, εκείνη την εποχή, σαν ένα πράγμα τόσο απρόσμενο (εντυπωσιακό), ώστε ο δημιουργός της ν’ αφιερώσει την ζωγραφισμένη εικόνα της στη μεγάλη Θεά της πατρίδας του, την Σαμία Ήρα (2). Αν ο Ηρόδοτος αποκαλεί τον Μανδροκλή «αρχιτέκτονα», αυτό δεν σημαίνει ότι η γέφυρα του Βοσπόρου ήταν μια αρχιτεκτονική κατασκευή, με τη σημερινή σημασία της λέξης: Αρχιτέκτων, στην περίπτωση του Μανδροκλή, σημαίνει «αρχιξυλουργός». Άλλωστε, αν η λέξη «γέφυρα» έχει, όπως γίνεται δεκτό, σημιτική προέλευση (3), μας κάνει να πιστεύουμε ότι η τέχνη της κατασκευής γεφυρών από βάρκες πέρασε από τους Φοίνικες στους  Ίωνες .

Όμως η γέφυρα της Αμφιπόλεως πρέπει να ήταν κάτι εντελώς διαφορετικό.  Ο θαυμασμός, τον οποίο μαρτυρά το επίθετο «καλλιγέφυρος» του Ρήσου, δείχνει ότι επρόκειτο για μια κατασκευή νέου είδους. Η εποχή των πέτρινων γεφυρών ξεκινούσε. Ενδεχομένως αυτή ν’ άρχισε με την γέφυρα του Στρυμόνα. Αυτό το είδος κατασκευής, (το οποίο αποδίδεται στους Ρωμαίους, (διότι υπήρχε στην εποχή των Ρωμαίων, κυρίως στη Δύση), οι περισσότερες και πιο αξιοσημείωτες υλοποιήσεις) τέτοιων κατασκευών (4), όπως και όλη η ρωμαϊκή τέχνη, έχουν ελληνική προέλευση: Αυτό είναι κάτι που δεν σκέπτονται αρκετά οι ρωμαιολάτρες αρχαιολόγοι, οι οποίοι απαριθμούν «τις γέφυρες που κατασκεύασε ο Καίσαρας» (5)

Σύμφωνα με αρκετούς σοφούς, η τέχνη της κατασκευής πέτρινων γεφυρών ανάγεται (έχει τις απαρχές της) στην προελληνική περίοδο: Έχουν αναστηλώσει

 

 

(1) Ηροδότου, IV, 89 επόμ.

(2) Ηροδότου, IV, 87-88.

(3) Στην πραγματικότητα, η σημιτική καταγωγή της λέξης «γέφυρα» δεν γίνεται αποδεκτή από τους «Σημιτιστές» (ενν. τους ασχολούμενους με τον σημιτικό πολιτισμό) (H. Lewy, Die setitische Fremdvorter im Griechischen, Βερολίνο, 1895, σελ. 250).

(4) Οι γέφυρες του Rimini, της Alcantara κλπ., στην Ανατολή η γέφυρα της Αντιόχειας επί του Ορόντη και η γέφυρα του Aizani της Φρυγίας, επί του Ρυντάκου (ποταμού)..

(5) Βίκτωρος Ουγκό,  La legend des siecles Q Le petit roi de Galice, IX.

 

 

 

 

 

 

στα κοντινά περίχωρα  των Μυκηνών, υπολείμματα γεφυρών των Αχαιών, των Πελασγών, καθ’ όσον εγώ γνωρίζω.. Στην πραγματικότητα, αυτές οι, ούτως ειπείν, γέφυρες είναι κυρίως  αναχώματα (η λέξη γέφυρα στον Όμηρο σημαίνει, πράγματι, όχι τη γέφυρα με τη σημερινή έννοιά της, αλλά το ανάχωμα). Το πάνω μέρος αυτών των αναχωμάτων σχηματίζει  στενή οδό. Μιαν οδό αυτού του είδους μάλλον, παρά μια γέφυρα, πρέπει ν’ αναγνωρίσει κανείς στην «γέφυρα» που κατασκεύασε το 421 π.Χ. ο αρχιτέκτονας  Δημομέλης, δια μέσου των «Ρείτων» της Ελευσίνας, έτσι ώστε οι ιέρειες να μπορούν να μεταφέρουν  με ασφάλεια τα ιερά αντικείμενα. Αυτή η οδός δεν είναι παρά μόνο πέντε πόδια πλατιά, ούτως ώστε να εμποδίζεται η διέλευση αμαξών πάνω απ’ αυτήν.  Οι λαξευτοί λίθοι που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή της, προήλθαν από την καταστροφή του αρχαίου ιερού των θεαινών της Ελευσίνας, το οποίο είχε ανεγείρει ο Πεισίστρατος και το οποίο είχαν κατακάψει οι Πέρσες. Έτσι, η γέφυρα των «Ρείτων» δεν ήταν γέφυρα, με την (σημερινή) κυριολεκτική έννοια της λέξης.

Άλλωστε, κι αυτή αναγόταν χρονικά, όπως και η γέφυρα της Αμφιπόλεως, στην ωραιότερη εποχή της Αθηναϊκής  αρχιτεκτονικής. Τα μεγάλα έργα, την εκτέλεση των οποίων είχε παραγγείλει ο Περικλής και  διηύθυνε ο Φειδίας, υπήρξαν ένα σχολείο, στο οποίο μαθήτευσαν (γαλουχήθηκαν) πολυάριθμοι αρχιτέκτονες. Κάποιος απ’ αυτούς ήταν εκείνος που, όπως εγώ φαντάζομαι, κατασκεύασε, χάριν της Αμφιπόλεως, την πρώτη, πέτρινη γέφυρα  πάνω στον Στρυμόνα. Πώς ήταν αυτή η γέφυρα;  Με ξύλινο σανίδωμα; Με καμάρες; Είναι λυπηρό που δεν γνωρίζουμε τίποτε σχετικά και είμαστε υποχρεωμένοι να περιοριστούμε σ’ αυτό που σημαίνει  το επαινετικό επίθετο «καλλιγέφυρος» της τραγωδίας ΡΗΣΟΣ.

Η Αμφίπολη ιδρύθηκε το 437 π.Χ. Η γέφυρα του Στρυμόνα πρέπει να κατασκευάστηκε λίγο αργότερα. Εν πάση περιπτώσει, αυτή υπήρχε ήδη το 424 π.Χ., όταν η Αμφίπολη έφυγε από τα χέρια των Αθηναίων. Η τραγωδία ΡΗΣΟΣ, η οποία αναφέρεται στη γέφυρα του Στρυμόνα με θαυμασμό, δηλαδή σαν να πρόκειται για μια καινοτομία – διότι τα πράγματα  που δεν είναι πια νέα, δεν προκαλούν πια ενδιαφέρον – ο ΡΗΣΟΣ, λέω, πρέπει να χρονολογηθεί μεταξύ του 436 και του 424 π.Χ. Παλιότερα είχα άλλη γνώμη, (εννοεί στο έργο του Cultes et mythes du Pangee = Λατρείες και Μύθοι του Παγγαίου). Είχα τότε υιοθετήσει την άποψη του Wilamowitz, που χρονολογούσε τον ΡΗΣΟ στα μέσα του 4ου αιώνα, γεγονός που με υποχρέωνε ν’ αποδέχομαι ότι υπήρχαν δύο τραγωδίες μ’ αυτό το όνομα, η μία εκείνη της οποίας το όνομα περιλαμβάνεται στον κατάλογο των έργων του Ευρυπίδη κι η οποία δεν σώθηκε και η άλλη, που έφθασε μέχρι τις μέρες μας, αλλά δεν ήταν έργο του Ευρυπίδη.  Τελικά επιφυλάχθηκε για τον Ελληνιστή M. Roger Goossens το προνόμιο ν’ αποδείξει ότι ο ΡΗΣΟΣ είχε γραφτεί από τον Ευρυπίδη, τότε που στην Αθήνα αναρωτιούνταν, όχι χωρίς ανησυχία, αν ο Βασιλιάς των Θρακών Σιτάλκης θα σεβόταν τις συμβατικές υποχρεώσεις του κι αν θα προσέτρεχε σε βοήθειά τους. Θα ήμουν ευτυχής, αν μπόρεσα να παράσχω  ένα επιπλέον επιχείρημα, που να ενισχύει την άποψη του M. Roger Goossen.

  1. PERDRIZET

 

ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΘΟΔΩΡΟΣ Δ. ΛΥΜΠΕΡΑΚΗΣ

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

Οι αποδείξεις για τον τάφο του Αριστοτέλης στα Στάγειρα

Δημοσιεύτηκε στις 0

Τις πηγές που τον έπεισαν ότι αποκαλύφθηκε ο τάφος του Αριστοτέλη παρουσίασε ο αρχαιολόγος Κώστας Σισμανίδης               

 

 

 

Στις πηγές που ταίριαζαν πολύ με τα ανασκαφικά του ευρήματα και τον έπεισαν ότι αποκαλύφθηκε ο τάφος του Αριστοτέλη, στα αρχαία Στάγειρα, αναφέρθηκε ο αρχαιολόγος Κώστας Σισμανίδης, μιλώντας στην παρουσίαση του βιβλίου του “Ο τάφος του Αριστοτέλη στα αρχαία Στάγειρα, η ανασκαφική αποκάλυψη στο πλαίσιο της 14ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου της Θεσσαλονίκης.

“Από την πρώτη στιγμή υποπτεύθηκα ότι είναι ο τάφος του Αριστοτέλη γιατί ήταν ένα κτίσμα εντελώς διαφορετικό από τα άλλα, ασύμβατο για άλλες χρήσεις και η όλη του διάταξη του ίδιου του κτίσματος και των κτισμάτων περί αυτό έδινε την εντύπωση ότι είναι ο τάφος του Αριστοτέλη” ανέφερε χαρακτηριστικά. Είπε, ακόμη, ότι υπάρχουν πάρα πολλές πηγές οι οποίες αναφέρονται στο επεισόδιο της ταφής της τέφρας του Αριστοτέλη στα αρχαία Στάγειρα. Συγκεκριμένα, επισήμανε ότι ο Αριστοτέλης πέθανε το 322 π.Χ στη Χαλκίδα όπου κατέφυγε επειδή τον κυνηγούσαν οι Αθηναίοι μετά τον θάνατο του προστάτη του, Αλεξάνδρου. Η τέφρα του, όπως είπε, ετάφη στα αρχαία Στάγειρα με τιμές και δόξες, αφού οι άρχοντες της Χαλκίδας ειδοποίησαν τους Σταγειρίτες ότι αν θέλουν μπορούν να παραλάβουν την τέφρα του και να τη θάψουν στην πατρίδα του.

“Υπάρχουν αρκετές πηγές που αναφέρονται σε αυτό το γεγονός και αραβικές που φαίνεται ότι αντιγράφουν αρχαιοελληνικές γιατί έχουν γνώση και της τοπογραφίας της περιοχής. Έχουμε το χειρόγραφο 257 της μαρκιανής βιβλιοθήκης της Βενετίας που μας λέει για την ταφή εκεί και άλλες πηγές όπως, για παράδειγμα τον Αμμώνιο έναν νεοπλατωνικό φιλόσοφο. Όμως και μέχρι και τα χρόνια της τουρκοκρατίας συνεχίζουν και να μιλούν για τον τάφο του Αριστοτέλη στα Στάγειρα και αναφέρουν ότι μπροστά στον τάφο υπήρξε και βωμόςανέφερε, μεταξύ άλλων.

Διευκρίνισε άλλωστε, ότι στην αρχαιολογική ανασκαφή που έγινε το 1996 δεν βρέθηκε ο ίδιος ο βωμός αλλά σε ένα ψηφιδωτό δάπεδο η ορθογώνια κόγχη στην οποία ήταν στημένος ο βωμός και μέσα σε αυτήν μεγάλες ποσότητες στάχτης από τις θυσίες που γινόταν προς τιμήν του Αριστοτέλη καθώς και τμήματα μαρμάρου πιθανώς από το βωμό. Είπε ακόμη ότι, σύμφωνα με τις αρχαίες μαρτυρίες και τις πηγές, τα αρχαία βουλευτήρια είχαν αυτό το καμπύλο σχήμα και έτσι δόθηκε στον τάφο το αψιδωτό σχήμα, για να εμπνέονται οι Σταγειρίτες από το πνεύμα του Αριστοτέλη και να παίρνουν ορθές αποφάσεις.

 

“Έτσι πείστηκα εντελώς από τις πηγές που ταίριαζαν πάρα πολύ με τα ανασκαφικά ευρήματα ότι απεκαλύφθη ο τάφος του Αριστοτέλη” τόνισε χαρακτηριστικά.

Από την πλευρά του ο αρχαιολόγος Ματθαίος Μπέσιος, επισήμανε ότι συμφωνεί με όσα ισχυρίζεται ο κ. Σισμανίδης και με όσα είχε δει και ο ίδιος το 1996 και υπογράμμισε: “είναι κάτι επιστημονικά που δεν μπορεί εύκολα να απορριφθεί. Με βάση αυτά τα ανασκαφικά στοιχεία είναι πάνω από 90% σίγουρο ότι είναι εκεί ο τάφος. Αυτό που επιβεβαιώνει περισσότερο τη θέση του Αριστοτελείου, ο χώρος όπου τιμούνταν και λατρεύονταν ο Αριστοτέλης, είναι η εύρεση του αύλειου χώρου όπου βρίσκονται τα υπολείμματα από το βωμό». Παράλληλα διευκρίνισε, μεταξύ άλλων, ότι τα στοιχεία της ανασκαφής ταιριάζουν απόλυτα στα πρώιμα ελληνιστικά χρόνια που γνωρίζουμε ότι μεταφέρθηκαν τα οστά του Αριστοτέλη στην πατρίδα του ενώ τόνισε ότι στο κέντρο της πόλης γινόταν η ταφή μόνο σημαντικών προσώπων.

Εξάλλου ο ομότιμος καθηγητής της Νομικής Σχολής, Νικόλαος Ιντζεσίλογλου, αναφερόμενος στο βιβλίο του κ. Σισμανίδη, επισήμανε ότι είναι επιστημονικό αλλά δεν απευθύνεται μόνο στους ειδικούς, το καταλαβαίνει ο καθένας και δεν αφήνει κανένα περιθώριο μη κατανόησης, είναι πολύ καλά δομημένο και εκτός από τον τάφο μιλά και για τις τοποθεσίες και τις αρχαίες πόλεις της περιοχής των αρχαίων Σταγείρων και όχι μόνο, βοηθώντας τον αναγνώστη να καταλάβει το ιστορικό και γεωγραφικό περιβάλλον όπου κτίστηκε ο βωμός και έγινε ο τάφος του Αριστοτέλη. Μίλησε, τέλος, για την αριστοτελική σκέψη και τις απόψεις του Αριστοτέλη για την πολιτική.

ΑΠΕ ΜΠΕ

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

ΤΑ ΠΑΙΡΝΕΙ ΠΙΣΩ Η ΛΥΔΙΑ ΚΟΝΙΟΡΔΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΣΤΟΝ ΤΥΜΒΟ ΚΑΣΤΑ: «Είπα ξείπα» τα περί «μακεδονικού»

Δημοσιεύτηκε στις 2

Το «βαθύ κράτος» της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ «αδειάζει» την υπουργό Πολιτισμού

Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

Πραγματικό αγκάθι είναι όπως φαίνεται για τον ΣΥΡΙΖΑ η υπόθεση της χρονολόγησης του μνημείου στον Τύμβο Καστά στην Αμφίπολη, καθώς άλλα δήλωσε σήμερα το πρωί κατά την επίσκεψή της στο εντυπωσιακό εύρημα της ανασκαφής της Κατερίνας Περιστέρη και άλλα επισημαίνονται σε ανακοίνωση του γραφείου Τύπου του Υπουργείου Πολιτισμού.

Συγκεκριμένα σήμερα το πρωί η κ. Κονιόρδου δήλωσε ότι το μνημείο είναι «μακεδονικό» (βλέπε ρεπορτάζ ΕΔΩ και σε βιντεο ΕΔΩ) αλλά το βράδυ άλλαξε γνώμη, προφανώς μετά από πιέσεις από το «βαθύ κράτος» του ΣΥΡΙΖΑ το οποίο την επανέφερε στον «ίσιο δρόμο».

Πιο συγκεκριμένα στην ανακοίνωση του υπουργείου επισημαίνεται για το επίμαχο θέμα ότι «Υπάρχουν πολλές απόψεις για την χρονολόγηση του μνημείου στον λόφο Καστά. Το ΥΠΠΟ έχει σχηματίσει άποψη με βάση τα ευρήματα των μέχρι σήμερα ανασκαφών. H Υπουργός Πολιτισμού Λυδία Κονιόρδου αναφέρθηκε σε μια ευρύτερη αίσθηση του μνημείου ως μακεδονικού. Ωστόσο, όπως δήλωσε αργότερα, θα τοποθετηθεί επί της χρονολόγησης αφού προηγηθεί η οριστική και συστηματική τεκμηρίωση της ανασκαφής από την ανασκαφέα Κατερίνα Περιστέρη με σχετική επιστημονική δημοσίευση που θα συζητηθεί δημόσια, όπως επιβάλλει η διεθνής νομοθεσία και η επιστημονική δεοντολογία».

Είναι προφανές ότι η παρούσα στις δηλώσεις γενική γραμματέας του ΥΠΠΟ Μαρία Βλαζάκη μπορεί να μην μίλησε την ώρα των δηλώσεων, φρόντισε όμως στην συνέχεια στο παρασκήνιο να «αδειάσει» την κ. Κονιόρδου και έτσι η τελευταία να αναθεωρήσει εξ βάθρων τις δηλώσεις της!!! Αναφερόμαστε στην κ. Βλαζάκη, καθώς εκείνη είχε πρωτοστατήσει στην σύνταξη του πορίσματος «περί ρωμαϊκού μνημείου». Αν μην τι άλλο τίθεται σοβαρό θέμα μετά από αυτή την εξέλιξη, τόσο για την σοβαρότητα των λόγων της κ. Κονιόρδου όσο και γενικότερα ότι ανακύπτει ένα θέμα εθνικής σημασίας καθώς φαίνεται η ηγεσία του ΥΠΠΟ κάτω από πιέσεις που ασκήθηκαν στο παρασκήνιο να αμφισβητεί το πόρισμα των επιστημόνων της ανασκαφικής ομάδας, αδιαφορώντας για τις συνέπειες!!!

Φαίνεται λοιπόν ότι μπορεί η ανασκαφή να μην προχώρησε, το μνημείο να ρημάζει και να αργεί ο χρόνος που θα γίνει επισκέψιμο, αλλά η Αμφίπολη είναι εδώ ως ερινύα να κατατρέχει την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ που με απερίσκεπτες ενέργειες δημιουργεί θέματα με εθνικές προεκτάσεις, εκεί που δεν χρειάζεται. Μένει τώρα να δούμε το πώς θα αντιδράσει η κ. Κονιόρδου, στις μεθοδεύσεις που την εκθέτουν.

Αναλυτικά το δελτίο Τύπου του ΥΠΠΟ έχει ως εξής:

Επίσκεψη της Υπουργού Πολιτισμού και Aθλητισμού Λυδίας Κονιόρδου στην Αμφίπολη

«Χρειάζεται να σεβαστούμε το μνημείο στον τύμβο Καστά. Είναι ένας τάφος, ένας τόπος μυστηρίου, τόπος ιερός, και ο χαρακτήρας του πρέπει να μεταδοθεί στους επισκέπτες του αρχαιολογικού χώρου της Αμφίπολης.»
Με αυτά τα λόγια η Υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού Λυδία Κονιόρδου μετέδωσε κατά τη σημερινή επίσκεψή της στην Αμφίπολη, το μήνυμα ότι πρόθεση του ΥΠΠΟΑ, ως θεματοφύλακα της πολιτιστικής κληρονομιάς, είναι να προχωρήσει στην προστασία και στην ανάδειξη του ταφικού μνημείου με τρόπο που συνάδει στον προορισμό και στον χαρακτήρα του, καθώς και να το καταστήσει προσβάσιμο στο κοινό με σεβασμό στην ιδιαίτερη φυσιογνωμία του.
Η Υπουργός Πολιτισμού ανακοίνωσε επίσημα ότι ξεκινά νέα φάση εργασιών τον Τύμβο Καστά και τον ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Αμφίπολης, χάρη στη συνεργασία του ΥΠΠΟΑ με την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας για την ένταξη των έργων στο χρηματοδοτικό πρόγραμμα του ΕΣΠΑ 2014-2020 με προϋπολογισμό 1,5 εκατ. Ευρώ, και στο διασυνοριακό πρόγραμμα Ελλάδας- Βουλγαρίας INTERREG με προϋπολογισμό 1 εκατ. Ευρώ. «Γνωρίζω αυτόν τον χώρο από παλιά όταν ερχόμαστε για παραστάσεις αρχαίας τραγωδίας με το Θεσσαλικό Θέατρο. Είναι σπουδαίος και θα αποτελέσει πόλο έλξης μεγάλου αριθμού επισκεπτών» είπε στους δημοσιογράφους από τα ΜΜΕ της Β. Ελλάδας που ήταν συγκεντρωμένοι εκεί από νωρίς.
Ειδικότερα η νέα φάση εργασιών στον λόφο Καστά «θα προχωρήσει», όπως είπε, «σωστά», με βάση μελέτες που πέρασαν από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο και πήραν την έγκριση της Υπουργού. Προβλέπεται συστηματική στερέωση και αποκατάσταση τόσο της μορφής του Τύμβου όσο και του ταφικού περιβόλου, με στόχο, να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις ελεγχόμενης επισκεψιμότητας. Έχει επίσης δρομολογηθεί η απαλλοτρίωση του συνόλου των ομόρων αγροτεμαχίων, η οποία είναι απαραίτητη για τη διαχείριση των ομβρίων υδάτων και την προστασία ολόκληρου του μνημείου.
Μέσα στο μνημείο, πρόθεση των υπηρεσιών του ΥΠΠΟΑ είναι να αναδιατάξουν και να αραιώσουν τα εσωτερικά υποστυλώματα του θόλου, ώστε να μπορούν οι επισκέπτες να «διαβάσουν» το μνημείο. Επίσης θα στεγαστεί ο χώρος του προθαλάμου με κέλυφος προστασίας και θα γίνει συντήρηση των ψηφιδωτών και των μαρμαροθετημάτων.
Στον ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο θα δημιουργηθούν διαδρομές στην περιοχή του Μουσείου, του βόρειου τείχους και των παλαιοχριστιανικών βασιλικών.
Η Λυδία Κονιόρδου είχε προγραμματίσει από καιρό αυτήν την επίσκεψη εργασίας στον αρχαιολογικό χώρο της Αμφίπολης. Συνοδευόταν από τον Διευθυντή του Πολιτικού της Γραφείου Βαγγέλη Πολίτη, από την Γενική Γραμματέα του ΥΠΠΟΑ Μαρία Ανδρεαδάκη Βλαζάκη, από την Προϊσταμένη της Γενικής Διεύθυνσης Αναστηλώσης Μουσείων και Τεχνικών Έργων Ευγενία Γατοπούλου, την Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Ελένη Κουντούρη, και τη Σύμβουλο Δημοσίων Σχέσεων και Εθιμοτυπίας Νανά Στασινού. Η επίσκεψή της ξεκίνησε από το στεγασμένο Γυμνάσιο, συνεχίστηκε στο ταφικό μνημείο του Τύμβου Καστά και έκλεισε με την ξενάγησή της στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αμφίπολης από την Προϊσταμένη της Εφορίας Αρχαιοτήτων Σερρών, Αικατερίνη Μάλαμα.
Στον Τύμβο Καστά την υποδέχθηκαν ο Περιφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας Απόστολος Τζιτζικώστας και ο Αντιπεριφερειάρχης Γιάννης Μωϋσιάδης, οι Δήμαρχοι Σερρών και Αμφίπολης Πέτρος Αγγελίδης και Κωνσταντίνος Μελίτος, ο θεματικός Αντιπεριφερειάρχης Π. Θάνος, ο συντονιστής της Νομαρχιακής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ Θόδωρος Σεβασλίδης, ο υπεύθυνος στο Τμήμα Πολιτισμού και μέλος της Νομαρχιακής επιτροπής ΣΥΡΙΖΑ Ηλίας Καμαργιάννης, ο αναπληρωτής συντονιστής της Νομαρχιακής Επιτροπής Σερρών Μιχάλης Καρτερός, ο πρώην βουλευτής του Συνασπισμού και δημοτικός σύμβουλος Δήμου Αμφίπολης Φειδίας Μελίκης και άλλα στελέχη των τοπικών οργανώσεων του ΣΥΡΙΖΑ. Εκεί ήταν και η πρώην Έφορος, και πλέον πρόσφατη ανασκαφέας του Τύμβου Αικατερίνη Περιστέρη που προθυμοποιήθηκε να ξεναγήσει την Υπουργό Πολιτισμού μέσα στο μνημείο μαζί με την Ευγενία Γατοπούλου.
Η Υπουργός Πολιτισμού περιηγήθηκε ολόκληρο τον αρχαιολογικό χώρο της Αμφίπολης που αποτελεί ένα παλίμψηστο από μνημεία διαφόρων εποχών τα οποία αποδεικνύουν την συνεχή χρήση του, και επιτρέπουν στον επισκέπτη να διαβάσει όλη την ιστορία της ανθρώπινης παρουσίας εκεί, από τα αρχαϊκά μέχρι τα νεώτερα χρόνια, με ιδιαίτερη έμφαση στην περίοδο της Μακεδονικής κυριαρχίας. Υπάρχουν πολλές απόψεις για την χρονολόγηση του μνημείου στον λόφο Καστά. Το ΥΠΠΟΑ έχει σχηματίσει άποψη με βάση τα ευρήματα των μέχρι σήμερα ανασκαφών. H Υπουργός Πολιτισμού Λυδία Κονιόρδου αναφέρθηκε σε μια ευρύτερη αίσθηση του μνημείου ως μακεδονικού. Ωστόσο, όπως δήλωσε αργότερα, θα τοποθετηθεί επί της χρονολόγησης αφού προηγηθεί η οριστική και συστηματική τεκμηρίωση της ανασκαφής από την ανασκαφέα Κατερίνα Περιστέρη με σχετική επιστημονική δημοσίευση που θα συζητηθεί δημόσια , όπως επιβάλλει η διεθνής νομοθεσία και η επιστημονική δεοντολογία.

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ειδήσεις, Ιστορία, Κοινωνία

ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗ ΦΡΑΣΗ «ΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΕΙΝΑΙ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ»: Η Λυδία Κονιόρδου, «άδειασε» τους Νίκο Ξυδάκη και Αριστείδη Μπαλτά

Δημοσιεύτηκε στις 0

Η υπουργός Πολιτισμού πήρε κάτι περισσότερο από ξεκάθαρες αποστάσεις σχετικά με τις απόψεις των προκατόχων της αλλά και το πόρισμα περί «ρωμαϊκού μνημείου»

 

Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

 

Μπορεί οι σημερινές δηλώσεις της Υπουργού Πολιτισμού Λυδίας Κονιόρδου, στον Τύμβο Καστά της Αμφίπολης σχετικά με τα έργα συντήρησης, τους χρόνους ολοκλήρωσης των εργασιών και του ανοίγματός του μνημείου στην κοινωνία, να μην ικανοποίησαν το πανελλήνιο που αγωνία για το μέλλον του οικοδομήματος, ωστόσο με μια δήλωσή της ξεκαθάρισε το τοπίο όσον αφορά την χρονολόγηση του οικοδομήματος.

 

Η κ. Κονιόρδου ερωτηθείς απάντησε ότι σύμφωνα με τα όσα υποστηρίζουν οι επιστήμονες το μνημείο της Αμφίπολης είναι μακεδονικό – θυμίζουμε ότι η ανασκαφική ομάδα το έχει χρονολογήσει εξ αρχής στο τελευταίο τέταρτο του 4ου αιώνα – και με αυτό έθεσε ένα τέρμα στην αμφισβήτηση που υπήρχε και το ήθελε να είναι νεώτερο και να ανάγεται στους ρωμαϊκούς χρόνους.

 

Η δήλωση αυτή της κ. Κονιόρδου είναι ιδιαίτερα σημαντική καθώς έγινε μπροστά στην γενική γραμματέα του ΥΠΠΟ Μαρίας Βλαζάκη η οποία είχε πριμοδοτήσει την άποψη περί «ρωμαϊκού μνημείου» και μάλιστα είχε ζητήσει από την Αγγελική Κοταρίδη και την Πολυξένη Βελένη να συντάξουν σχετικό πόρισμα. Να θυμίσουμε ότι με αυτό το πόρισμα ανά χείρας είχε εμφανιστεί στην Βουλή ο πρώτος υπουργός Πολιτισμού της κυβέρνησης Νίκος Ξυδάκης για να στηρίξει την άποψη της κ. Βλαζάκη, αλλά αργότερα και ο διάδοχός του Αριστείδης Μπαλτάς, κατακεραυνώνοντας όσους μιλούσαν για μακεδονικό μνημείο.

 

Αυτή την «μαύρη σελίδα» στην ιστορία της Μακεδονίας και του μνημείου, την έσβησε σήμερα  με την δήλωσή της η κ. Κονιόρδου και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο κέρδος της επίσκεψής της στην Αμφίπολη, καθώς για τα υπόλοιπα, δηλαδή τα έργα συντήρησης και την συνέχιση της ανασκαφής δεν μας είπε τίποτα καινούργιο.

 

Το μνημείο φτιάχτηκε από τους Μακεδόνες, το κατέστρεψαν και το κατάχωσαν οι Ρωμαίοι, ήρθε στο φως το 2014 και αμέσως ξεκίνησε η αμφισβήτηση από μερίδα του ΣΥΡΙΖΑ, αυτό τι σήριαλ τελείωσε με την δήλωση Κονιόρδου και ελπίζουμε να μην ανοίξει ξανά. Το ωραίο είναι ότι η τελευταία πράξη αυτής της φαρσοκωμωδίας παίχτηκε με παρούσα την κ. Βλαζάκη η οποία δεν τόλμησε να πει ούτε μια κουβέντα.

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ειδήσεις, Ιστορία, Κοινωνία

ΑΜΦΙΠΟΛΗ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΚΟΝΙΟΡΔΟΥ: Πολλά «Θα» και καμία δέσμευση. (ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ)

Δημοσιεύτηκε στις 0

Ωστόσο παραδέχθηκε η υπουργός Πολιτισμού ότι το μνημείο είναι «μακεδονικό» θέτοντας τέλος στην αμφισβήτηση, ενώ η γενική γραμματέας του ΥΠΠΟ Μαρία Βλαζάκη που ήταν δίπλα της, δεν αντέδρασε, αλλά ούτε και έκανε καμία δήλωση προς τους δημοσιογράφους

 

 

 

 

Το πραξικόπημα εναντίον της αρχαιολόγου Κατερίνας Περιστέρη, σήμερα, από την ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού δεν πέρασε. Έτσι όπως το είχαν σχεδιάσει η η υπουργός Λυδία Κονιόρδου θα επισκεπτόταν το πρωί το ταφικό μνημείο στον Τύμβο Καστά, αλλά δεν είχαν φροντίσει να ενημερώσουν την αρμόδια αρχαιολόγο Κατερίνα Περιστέρη για να είναι παρούσα και να ξεναγήσει διότι όπως δήλωσε η αρμόδια υπουργός “ηταν μια υπηρεσιακή επίσκεψη”!!!. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι δεν υπήρχε πρόσκληση η κ. Περιστέρη, η οποία δεν έκρυψε στις δηλώσεις της την πικρίας της που δεν κλήθηκε, ήταν παρούσα και κάμπτοντας κάθε αντίδραση υποδέχθηκε ως οικοδέσποινα του επισκέπτες και τους ξενάγησε.

 

 

 

Εξερχόμενη του μνημείου, η κ. Κονιόρδου δήλωσε συγκινημένη από την ξενάγηση, που της έγινε από την Κατερίνα Περιστέρη (σ.σ. είπε ότι ήταν μια επίσκεψη, που την ήθελε από καιρό) και δήλωσε αρχικά: «Είναι ένα σπουδαίο μνημείο, με μοναδικά στοιχεία. Πιστεύουμε θα αποτελέσει έναν σημαντικό πόλο έλξης για την περιοχή και ανάδειξης του σπουδαίου αρχαιολογικού πλούτου της», τονίζοντας δε ότι τον έχει γνωρίσει εδώ και πολλά χρόνια από τις επισκέψεις της στην Αμφίπολη με το Θεσσαλικό θέατρο.

«Αυτό το εύρημα είναι εκπληκτικό. Έγιναν εργασίες στο μεσοδιάστημα από την αποκάλυψη του μνημείου μέχρι τη δεύτερη φάση της ανασκαφής. Θα προχωρήσουμε σταδιακά στην σταδιακή στήριξη και περαιτέρω αποκάλυψη, ώστε σιγά-σιγά ο χώρος να γίνει επισκέψιμος», προσθέτοντας ότι το μνημείο χρειάζεται προσοχή και σεβασμό, καθώς πρόκειται για ταφικό χώρο, που αποπέμπει μυστήριο και ιερότητα κι αυτό θα πρέπει να μεταδοθεί στους επισκέπτες. «Οι εργασίες θα γίνουν σταδιακά, ώστε να μην κινδυνέψει και να παραδοθεί λαμπερό στους επισκέπτες».

Η κ. Κονιόρδου είπε ότι υπάρχουν ώριμες μελέτες και υπάρχει συνεργασία με την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας και τον Δήμο Αμφίπολης. «Υπάρχει 1,5 εκατ. ευρώ από το ΕΣΠΑ, ώστε να ξεκινήσουν οι εργασίες. Χρονοδιάγραμμα δεν υπάρχει. Είναι θέματα που δεν μπορούν να εκτιμηθούν εξ αρχής».

 

 

Για το γεγονός ότι χάθηκε πολύτιμος χρόνος, σχεδόν τριών ετών, απάντησε: «Δεν χάθηκε χρόνος, υπήρξε ένα κενό, όμως έγιναν εργασίες, που δεν είναι ορατές, με την έννοια της αποκάλυψης ενός σημαντικού ευρήματος. Έγιναν έργα για την προστασία από πλημμύρες, αλλά και να διατηρηθεί ανέπαφο το μνημείο, ώστε να μπει στην επόμενη φάση. Αν προχωρούσαν οι ανασκαφές, ίσως να κινδύνευε το μνημείο. Για να ενταχθεί στο ΕΣΠΑ, χρειάζονται πολύ σημαντικές μελέτες. Δεν γίνονται από τη μια μέρα στην άλλη. Το ότι δεν προχώρησαν οι εργασίες ανασκαφής ήταν και οικονομικό θέμα».

Για το αν αρκεί το 1,5 εκατ. ευρώ κι αν το ΥΠΠΟ θα διαθέσει δικούς του πόρους, η κ. Κονιόρδου είπε: «Αυτά τα χρήματα υπάρχουν τώρα. Για το μετά θα δούμε. Υπάρχει βούληση από το Υπουργείο Πολιτισμού να προχωρήσει η ανασκαφή. Είναι σημαντικό το ενδιαφέρον του κόσμου και πόσο οι πολίτες αγκαλιάζουν τα μνημεία. Είμαστε σε μια δύσκολη εποχή, το υπουργείο δεν έχει δικούς του πόρους και δεν διαχειρίζεται πρωτογενώς το ΕΣΠΑ. Είμαστε ευτυχείς για τη συνεργασία με τον κ. Τζιτζικώστα, που δίνει έμφαση στον πολιτισμό. Μαζί θα προχωρήσουμε. Το υπουργείο έχει διαθέσει 250.000 ευρώ για εργασίες και την προετοιμασία των μελετών».

Στη μεγάλη συζήτηση που είχε ανοίξει στο παρελθόν κι αν είναι μακεδονικό ή ρωμαϊκό το μνημείο, η υπουργός ήταν ξεκάθαρη, σβήνοντας όλα όσα είχαν ειπωθεί: «Το μνημείο είναι μακεδονικό…».

Τέλος, για τα παράπονα που εξέφρασε η Κατερίνα Περιστέρη ότι δεν προσκλήθηκε από επίσημα χείλη, απάντησε: «Έγινε μια υπηρεσιακή επίσκεψη για την ενημέρωσή μου. Χάρηκα που είδα την κ. Περιστέρη. Δεν είχαμε καμιά πρόθεση να μην τη δούμε».

 

 

 

Απ. Τζιτζικώστας: «Εκπέμπεται ξεκάθαρα το μήνυμα ότι η Πολιτεία δεν έχει ξεχάσει την Αμφίπολη»

Από την πλευρά του, ο Περιφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας, Απόστολος Τζιτζικώστας, ευχαρίστησε την κ. Κονιόρδου, που αποδέχθηκε την πρόσκλησή του να επισκεφθούν από κοινού το μνημείο στον λόφο Καστά και τη χαρακτήρισε «σημαντική μέρα, μια και εκπέμπεται ξεκάθαρα το μήνυμα ότι η Πολιτεία δεν έχει ξεχάσει την Αμφίπολη», συμπληρώνοντας ότι η συνεργασία με την παρούσα πολιτική ηγεσία του ΥΠΠΟ είναι πολύ καλή, όπως και με τη γενική γραμματέα, κ. Βλαζάκη. «Υπάρχει το 1,5 εκατ. ευρώ από το ΕΣΠΑ και άλλο 1 εκατ. ευρώ από το Διασυνοριακό Πρόγραμμα (INTERREG), που συμμετέχουν το υπουργείο, η Περιφέρεια και ο δήμος Αμφίπολης. Τα χρήματα αυτά θα κατευθυνθούν στη στήριξη του αρχαιολογικού χώρου και να γίνει επισκέψιμο για τους πολίτες».

Ο κ. Τζιτζικώστας δεσμεύτηκε απέναντι στους πολίτες που ανησυχούν ότι «όπως το 2012 η Περιφέρεια είχε αντιληφθεί τη σπουδαιότητα του μνημείου και έβγαλε τα πρώτα κονδύλια για την ανασκαφική ομάδα της κ. Περιστέρη, έτσι η Περιφέρεια θα είναι αυτή που θα ολοκληρώσει την ανασκαφή και αργότερα, αφού στηριχθεί, σε συνεργασία με το ΥΠΠΟ, θα επιτρέψει το άνοιγμα του μνημείου στους συμπολίτες μας και να ξεκινήσει μια μεγάλη εκστρατεία προβολής της Αμφίπολης, των Σερρών και της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας διεθνώς».

Ο κ. Τζιτζικώστας δεν έδωσε χρονοδιαγράμμα για το πότε θα μπορεί να ανοίξει το μνημείο για τον κόσμο, μια και υπάρχουν χρονοβόρες διαδικασίες και πολλές υπηρεσίες για την εκταμίευση των πόρων. «Μόλις είναι έτοιμες οι μελέτες, οι εργασίες θα ξεκινήσουν άμεσα. Κυρίαρχο μέλημα είναι να μην κινδυνεύσει το μνημείο».

 

Κ. Περιστέρη: «Σήμερα το κλίμα είναι θετικό, μόνη ελπίδα μας το ΕΣΠΑ»

«Χαίρομαι που είναι εδώ η κ. Κονιόρδου. Μας διαβεβαίωσαν ότι θα είναι στο πλευρό μας, ώστε το μνημείο να είναι επισκέψιμο. Είμαστε εδώ για το μνημείο. Βρίσκομαι εδώ γιατί ήθελα να ξεναγήσω την υπουργό, που νοιάζεται για τον τόπο μας. Δεν ξέρουμε χρονοδιάγραμμα, όμως υπάρχει στήριξη από τον κ. Τζιτζικώστα και τον κ. Μωυσιάδη (σ.σ. αντιπεριφερειάρχης Σερρών), θα δώσουν τον καλύτερο εαυτό τους, ώστε να γίνουν οι εργασίες. Μόνο το ΕΣΠΑ είναι ελπίδα μας. Έχουν γίνει εργασίες καθαρισμού. Νομίζω ότι σήμερα είναι θετικό το κλίμα και μεγάλο ρόλο παίζει η συνεργασία υπουργείου-Περιφέρειας. Δεν γνωρίζω αν αρκέσουν αυτά τα χρήματα. Βήμα-βήμα θα το δούμε…».

 

 

«Χρωστάει πολλά η Ελλάδα στην κ. Περιστέρη»

Παρεμβαίνοντας, ο κ. Τζιτζικώστας είπε ένα μεγάλο «ευχαριστώ» στην κ. Περιστέρη για την επιμονή που έδειξε το 2013 για το άνοιγμα του μνημείου και το τι μπορεί να κρύβονταν στον λόφο Καστά. «Πίεσα όλες τις κυβερνήσεις από τότε έως σήμερα, ώστε να έχουμε ένα μοναδικό, αρχαιολογικό, μακεδονικό μνημείο, παγκόσμιου ενδιαφέροντος. Νομίζω η Ελλάδα και όλοι μας τις χρωστάμε πολλά».

 

 

 

«Βήμα-βήμα τα έργα για να γίνει ελεγχόμενα επισκέψιμος ο χώρος»

 

Η Γενική Διευθύντρια Αναστύλωσης του ΥΠΠΟ, Ευγενία Γατοπούλου, ανέφερε από τη δική της πλευρά ότι «η αγωνία της τοπικής κοινωνίας συνέβαλε με τη συμπεριφορά της να μπορέσουμε να φτάσουμε σε ένα θετικό σημείο και να αποκαλυφθεί από την κ. Περιστέρη το μνημείο. Ένα τόσο μεγάλο μνημείο χρειάζεται πάρα πολλά λεφτά για τη στερέωση και την ανάδειξή του. Θα πηγαίνουμε βήμα-βήμα. Το πρώτο έγινε με τα σωστικά μέτρα και σε δεύτερη φάση θα ολοκληρώσουμε την προστασία, αραιώνοντας τους μεταλλικούς στύλους, που θωρακίζουν το μνημείο απέναντι στα φυσικά φαινόμενα, ώστε ελεγχόμενα να γίνει ο χώρος επισκέψιμος από μικρές ομάδες. Έχουμε χρονοδιάγραμμα για τις εργασίες, που είναι προδιαγεγραμμένες. Το ΕΣΠΑ έχει ορίζοντα τριών ετών. Μέσα σ’ αυτά τα τρία χρόνια εκτιμούμε ότι τουλάχιστον η φάση αυτή ότι θα έχει ολοκληρωθεί».

 

 

Κ. Μελίτος: «Χάθηκε πολύτιμος χρόνος, δεν θα είναι επισκέψιμος ο χώρος το 2018»

 

«Καλωσορίζουμε στον μεγαλύτερο αρχαιολογικό χώρο της Μακεδονίας την κ. Κονιόρδου και το επιτελείο της. Πιστεύουμε ότι σύντομα θα ενταχθεί το μνημείο στο ΕΣΠΑ. Το χρονοδιάγραμμα θα τραβήξει αρκετά. Χάθηκε πολύτιμος χρόνος, θα μπορούσαμε να είμαστε πιο έτοιμοι. Κάλλιο αργά, παρά ποτέ. Βλέπουμε μπροστά. Άκουσα τη δήλωσή της υπουργού ότι το μνημείο είναι μακεδονικό, που μας χαροποιεί, μια και φαίνεται ότι αλλάζει κάτι στο υπουργείο και λέγονται τα πράγματα με το όνομά τους».

Για το γεγονός ότι ο ορίζοντας τριετίας είναι αρκετά μεγάλος, είπε: «Χάθηκαν χρόνια, είναι μεγάλος ο ορίζοντας, πιστεύω ότι πιο σύντομα θα έχουμε αποτελέσματα. Ο χρόνος δεν γυρνά πίσω. Πιστεύω από δω και πέρα ότι τα πράγματα θα είναι διαφορετικά. Το μνημείο δεν μπορεί να είναι επισκέψιμο το 2018. Οι εργασίες απαιτούν χρόνο, μια και ακόμη δεν έχουμε οριστική έγκριση για ένταξη στο ΕΣΠΑ. Δεν ξέρω σε ποια φάση βρίσκεται ο φάκελος. Περιμένουμε επίσημες ανακοινώσεις και θα ακολουθήσουν και τα χρονοδιαγράμματα».

 

 

 

 

 

 

 

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ειδήσεις, Ιστορία, Κοινωνία

Μια επιστολή από την Καβάλλα του χθές

Δημοσιεύτηκε στις 0

Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ ΤΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ ΤΟ ΕΤΟΣ 1906. ΧΟΡΟΙ ΠΟΥ ΑΦΗΣΑΝ ΕΠΟΧΗ.

Άλλη μια φορά αναφέρθηκα στον πολύτιμο θησαυρό που ακούει στο όνομα «JOURNAL DE SALONIQUE», (Εφημερίδα της Θεσσαλονίκης), μια δισεβδομαδιαία έκδοση της Ισραηλιτικής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης, που υπάρχει ολόκληρη, σε ψηφιακή μορφή, στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας, στις 780 περίπου, συνολικά, ανταποκρίσεις της οποίας από την Καβάλα, περιγράφεται η οικονομική, η κοινωνική κι η πολιτική ζωή της πόλης μας , στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα.

Στις 5 Μαρτίου του 1906 έτους, μια ανταπόκριση της εφημερίδας περιγράφει με γλαφυρότητα μερικές ανέμελες στιγμές της πολύπαθης πόλης μας, λίγο προτού η λαίλαπα των δύο παγκοσμίων πολέμων σωριάσει σ’ ερείπια τις ζωές των συμπολιτών μας και της πόλης μας.

Αντιγράφω την ανταπόκριση:

ΜΙΑ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΒΑΛΛΑ

(ενός έκτακτου ανταποκριτή μας)

Το μεγάλο νέο της ημέρας είναι ο χορός που δόθηκε από τις κυρίες της υψηλής, ελληνικής Κοινωνίας, την 24η αυτού του μηνός, προς όφελος των φιλανθρωπικών έργων της κοινότητάς τους. Πριν απ’ αυτόν τον χορό είχαμε τον χορό των ελληνικών σχολείων και πριν κι απ’ αυτόν, τον χορό των ισραηλιτικών σχολείων. Έτσι, η Καβάλλα χόρεψε τρεις φορές μέσα σε χρονικό διάστημα μικρότερο του ενός μηνός.

Ο χορός των Ισραηλιτών ξεχώρισε για την διακόσμηση της αίθουσας. Οι επίτροποι, μεταξύ των οποίων οφείλουμε ν’ αναφερθούμε ιδιαίτερα στον Διευθυντή των αυστριακών Ταχυδρομείων, εκτέλεσαν τα καθήκοντά τους με αξιέπαινο ζήλο κι ενεργητικότητα. Έκαναν υπεράνθρωπες προσπάθειες, προκειμένου να δώσουν στην αίθουσα του χορού την μαγική εικόνα που της απέδωσαν ομόφωνα όλοι οι παραστάντες. Η αίθουσα μετατράπηκε με ακρίβεια σ΄ ένα γοητευτικό χώρο χορού. Ποτέ μέχρι τώρα δεν κατάφερε κανείς μια διακόσμηση πιο τερπνή (εκφραστική) απ’ αυτήν. Οι τοίχοι είχαν εξαφανιστεί κάτω από τις σημαίες, τα παραπετάσματα, τις χλοερές γιρλάντες και τα χίλια ακόμη διακοσμητικά μοτίβα κι όλα αυτά τακτοποιημένα με γούστο κι εξαιρετική επιδεξιότητα.

 

Οι δύο χοροί τους οποίους οργάνωσαν οι Ελληνίδες Κυρίες δόθηκαν στην αίθουσα του ελληνικού Γυμνασίου. Αυτή η αίθουσα, τέλεια διευθετημένη (τακτοποιημένη) και διακοσμημένη για την περίσταση, εμφάνιζε μια έντονη αλλά και μεγαλόπρεπη ζωντάνια, χάρη στον πλούσιο φωτισμό της και στο μεγάλο πλήθος που έσπευσαν σ’ αυτήν.

Ο μπουφές ήταν ωραία διακοσμημένος και είχε μεγάλη επισκεψιμότητα. Γύρω – γύρω στην αίθουσα ήταν τοποθετημένοι καναπέδες και πολυθρόνες για τις πολιτικές και στρατιωτικές αρχές. Τον κυβερνήτη συνόδευαν τα δυο κοριτσάκια του που ήταν ντυμένα με χάρη και φαίνονταν να διασκεδάζουν πολύ σ’ αυτή την γιορτή.

Από τις τρεις βραδιές που διασκέδασαν ολόκληρη την Καβάλλα μέσα σ’ ένα μήνα, ο τελευταίος, αυτός που οργανώθηκε από τις αξιοσέβαστες, ελληνίδες κυρίες, ήταν εκείνος που είχε την μεγαλύτερη επιτυχία. Υπήρχαν σ’ αυτόν άνθρωποι από τις πιο απομακρυσμένες συνοικίες, παρά την ραγδαία βροχή. Μέχρι το τέλος της βραδιάς κυριαρχούσε η πιο έντονη και πιο χαρούμενη ενεργητικότητα και ήταν εμφανής η εγκάρδια οικειότητα μεταξύ των παρευρισκομένων. Ανάμεσα σ’ όλο τον κόσμο, έβλεπες τον Μ. Βουλγαρίδη, τον πρόξενο της Γαλλίας, ο οποίος είναι η προσωποποίηση της αβρότητας (ευγένειας), να πηγαινοέρχεται και να προσφέρει το μπράτσο του στις πολυάριθμες κυρίες των γνωριμιών του, για να τις συνοδεύσει στον μπουφέ ή στην τόμπολα.

Την πρώτη πρωινή ώρα τα ζευγάρια προσκλήθηκαν να καθίσουν μπροστά σ’ ένα μακρύ τραπέζι, στο οποίο υπήρχαν νοστιμότατα τρόφιμα, με πολυτέλεια σερβιρισμένα και συνοδευόμενα από μπύρα και σαμπάνια, που σερβίρονταν, προκειμένου ν’ ανακτήσουν τις δυνάμεις τους οι ακούραστοι  χορευτές.

Η λαμπρή επιτυχία αυτής της γιορτής οφειλόταν κατά το μεγαλύτερο μέρος στη δραστηριότητα και στην αφοσίωση της κ. Βουλγαρίδου, προέδρου του εξαιρετικού, φιλανθρωπικού έργου, χάριν του οποίου έλαβε χώρα αυτή η βραδιά.

Αυτή η γιορτή ήταν, όπως έλεγαν όλοι όσοι συμμετείχαν, η πιο όμορφη και η πιο απολαυστική γιορτή που είδαν ποτέ στην Καβάλλα. όταν αυτή τελείωσε, οι πρώτες λάμψεις του ήλιου φώτιζαν τον ορίζοντα και οι χορευτές γυρνούσαν στα σπίτια τους,  μουσκεμένοι από την βροχή, που δεν είχε σταματήσει να πέφτει μέχρι το πρωί.

Ένας θεατής

(Μετάφραση: Θόδωρος Δ. Λυμπεράκης)  

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Η Ζωή στη Πόλη, Περιηγήσεις

ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΦΙΛΟΛΟΓΟ ΑΓΓΕΛΙΚΗ Χ. ΚΙΟΥΡΤΣΗ – ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΥ: Χειροπιαστά στοιχεία αποδεικνύουν τη δράση της Φιλοπτώχου Αδελφότητος Κυριών Καβάλας

Δημοσιεύτηκε στις 0

Ο λόγος για τη φωτογραφία του κ. Ηλία Φέσσα με την επιγραφή στο υπέρθυρο της Μεγάλης Λέσχης, η οποία αποκαλύφθηκε με την ευκαιρία της αναπαλαίωσης του κτηρίου

 

 

 

Ήταν για μένα μια ευχάριστη έκπληξη η φωτογραφία του κ. Ηλία Φέσσα με την επιγραφή στο υπέρθυρο της Μεγάλης Λέσχης, η οποία αποκαλύφθηκε με την ευκαιρία της αναπαλαίωσης του κτηρίου. Γράφει: Υπέρ του εν Καβάλλα/ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ-1910/ ΜΕΓΑΛΗ ΛΕΣΧΗ. Η επιγραφή αυτή έρχεται ως αποδεικτικό στοιχείο να επιβεβαιώσει με την ύπαρξή της τη, που σχετίζεται άμεσα με την Ιστορία της Καβάλας και της περιοχής της.

 

Στις σελίδες 23-24 του βιβλίου μου Αγγελική Χ. Κιουρτσή – Μιχαλοπούλου, “Φιλόπτωχος Αδελφότης Κυριών Καβάλας 1902-1992”, Καβάλα 1993, αναφέρεται στο Άρθρο 1ο του Καταστατικού: “Σκοπός του εν Καβάλλα την 6ην Οκτωβρίου 1902 συσταθέντος Σωματείου υπό τον τίτλον ‘Φιλόπτωχος Αδελφότης των Κυριών’, εδρεύοντος δε εν Καβάλλα, είναι η ηθική και υλική υποστήριξις του εν Καβάλλα Νοσοκομείου ‘Ευαγγελισμός’ και η κατά το ενόν χορηγία συνδρομής προς αναξιοπαθούσας οικογενείας”. Αυτό φαίνεται και στον Κώδικα της Δημογεροντίας, όπου η Φ.Α.Κ.Κ. αναφέρεται ως βασική χορηγός “διά την τακτικήν και απρόσκοπτον λειτουργίαν αυτού” δηλαδή του Νοσοκομείου ‘Ευαγγελισμός’.

 

Εξάλλου σχετική με το σκοπό της Φ.Α.Κ.Κ. είναι και η σφραγίδα της Φιλοπτώχου. Σύμφωνα με το άρθρο 26 του Καταστατικού της “η Αδελφότης έχει σφραγίδα φέρουσαν γύρω τας λέξεις ‘Φιλόπτωχος Αδελφότης των Κυριών. Εν Καβάλλα 1902′ και εν τω μέσω ασθενή επί κλίνης και παρ’  αυτώ αδελφήν του ελέους”. Στις σελίδες 145-147 του βιβλίου αναφέρονται λεπτομερώς οι σχέσεις της υποστήριξης του Νοσοκομείου “Ευαγγελισμός” από τη Φ.Α.Κ.Κ. Θέλω να επισημάνω μόνο το ότι στο “Ακροτελεύτιον άρθρον 1” του Καταστατικού της Φιλοπτώχου αναφέρεται ότι “εν περιπτώσει διαλύσεως της Αδελφότητος άπασα η χρηματική και κτηματική αυτής περιουσία αυτοδικαίως περιέρχεται εις την αποκλειστικήν κατοχήν και κυριότητα του Νοσοκομείου Καβάλλας ‘Ευαγγελισμός’ (Πρακτ. 12/10/1914).

 

Τέλος, το 1915 σταματάει η οικονομική ενίσχυση του Νοσοκομείου ‘Ευαγγελισμός’, γιατί η Αδελφότητα “δεν έχει πλέον σχέσιν τινά προς το εν λόγω Νοσοκομείον, καθότι την διατήρησιν τούτου ανέλαβεν ο Δήμος” (Πρ. 8/3/1915).

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία