Χρονόμετρο

    ΠΑΡΘΕΝΟ ΔΑΣΟΣ ΦΡΑΚΤΟΥ: Εκεί όπου τα δέντρα πεθαίνουν όρθια     

    Δημοσιεύτηκε στις

     

     

     

    Σ’ αυτό το δάσος δεν έχει υπάρξει ποτέ ανθρώπινη επέμβαση, είναι το μοναδικό στην Ευρώπη που δεν το άγγιξαν ούτε οι παγετώνες της τριτογενούς περιόδου, αλλά, αντίθετα, αποτέλεσε καταφύγιο για πολλά είδη και αποτελεί το πιο καλοδιατηρημένο παρθένο δάσος σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες.

     

    Σπάνιος θησαυρός για τη χώρα μας είναι το δάσος Φρακτού Παρανεστίου Δράμας, το μοναδικό παρθένο δάσος που υπάρχει στην Ελλάδα, για το οποίο γίνονται προσπάθειες για την ένταξή του στον κατάλογο των Μνηµείων Παγκόσµιας Κληρονοµιάς της UNESCO.

     

    «Πρόκειται στην ουσία για ένα ζωντανό εργαστήριο της φύσης, όπου η έλλειψη ανθρώπινης παρουσίας στο μεγαλύτερο μέρος του παρθένου δάσους Φρακτού Παρανεστίου, δίνει μία ιδιαίτερη προστιθέμενη αξία και αιτιολογεί την ονομασία του ως Παρθένο Δάσος», αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Δρ. Ελσα Κωνσταντινίδου, διευθύντρια δασών του νομού Δράμας.

     

    «Σ’ αυτό το δάσος», όπως χαρακτηριστικά λέει, «επειδή δεν μπαίνει ο άνθρωπος εδώ και αιώνες, τα δένδρα κυριολεκτικά πεθαίνουν όρθια αφού γεράσουν και στη συνέχεια αποσυντίθενται στο έδαφος, δίνοντας θέση σε έναν νέο κύκλο ζωής και παρέχοντας τροφή και καταφύγιο σε ζωικούς και φυτικούς οργανισμούς».

     

    Ο αρχικός πυρήνας του δάσους, που συνιστά ένα πρωτογενές παρθένο δάσος, καταλαμβάνει έκταση 5.500 στρεμμάτων, έχει παραμείνει ανεπηρέαστος από τις ανθρώπινες επεμβάσεις, αφενός γιατί βρίσκεται σε μεγάλη απόσταση από κατοικημένες περιοχές, αφετέρου επειδή η τοπογραφική διαμόρφωση με τις απότομες κλίσεις το καθιστούν απροσπέλαστο, αλλά και ακατάλληλο για βόσκηση. Το 2009, με σχετική απόφαση, η έκταση της Περιοχής Απόλυτης Προστασίας της Φύσης που περιλαμβάνει το Παρθένο Δάσος Φρακτού, επεκτάθηκε στα 17.150 στρέμματα.

     

    «Το δάσος φιλοξενεί ενδημικά και σπάνια είδη χλωρίδας και πανίδας σε απόλυτη αρμονία, υπεραιωνόβια δένδρα εντυπωσιακών διαστάσεων, με άριστη σταθερότητα και οικολογική ισορροπία και δομή με μεγάλο ποσοστό στη φάση του γήρατος και της διάσπασης της κόμης», διευκρινίζει η κ. Κωνσταντινίδου.

     

    Το γεγονός δε ότι στην τελευταία παγετώδη περίοδο, οπότε και μετανάστευσαν πολλά είδη φυτών νοτιότερα, βρήκαν καταφύγιο στο Φρακτό και μπόρεσαν να επιβιώσουν, το καθιστά και πολύτιμη τράπεζα γονιδίων.

     

       Βλάστηση σαν ένα ταξίδι από τη Μεσόγειο προς τη Νορβηγία!

     

    Συνολικά, το δάσος του Φρακτού καταλαμβάνει έκταση 119.352 στρεμμάτων, στα οποία περιλαμβάνονται τα 17.150 στρέμματα του παρθένου δάσος, βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο του νομού Δράμας και υπάγεται διοικητικά στο δήμο Παρανεστίου. Χρωστά το όνομά του αλλά και την παλιά του ονομασία «Ζαγκραντένια» στο γεγονός ότι βρίσκεται σε μία λεκάνη που είναι φραγμένη γύρω γύρω με κορυφές και έχει μία διέξοδο, στο νότιο και χαμηλότερο υψομετρικά σημείο του.

     

    Όπως περιγράφει η κ. Κωνσταντινίδου, ανηφορίζοντας από τη Δράμα προς το Παρανέστι και το Φρακτό, ο επισκέπτης διασχίζει τέσσερις ζώνες βλάστησης, «συναντάμε δηλαδή, σχεδόν όλες τις ζώνες βλάστησης της Ευρώπης, για αυτό και λέμε ότι η μετάβαση στο Φρακτό είναι σαν ένα ταξίδι από τη Μεσόγειο προς τη Νορβηγία!».

     

    Στο δάσος Φρακτού, που αποτελεί τον «προθάλαμο» για το Παρθένο Δάσος, όπως επίσης και το «μαξιλαράκι» προστασίας του, υπάρχουν υποστηρικτικές υποδομές, όπως το Κέντρο Επισκεπτών Φρακτού, όπου ο επισκέπτης μπορεί να ενημερωθεί για το Παρθένο Δάσος, τα φυσικά οικοσυστήματα της περιοχής, να περιεργαστεί εκθέματα αλλά και να χρησιμοποιήσει το μόνιμα εγκατεστημένο τηλεσκόπιο για να θαυμάσει τους καταρράκτες. Παρά τη μεγάλη απόσταση από τα αστικά κέντρα αλλά και τις δυσκολίες πρόσβασης, το Φρακτό υποδέχεται, σύμφωνα με στοιχεία του Δασαρχείου Δράμας, 1.500-2.000 επισκέπτες ετησίως, από όλο τον κόσμο.

     

    Χλωρίδα, πανίδα, δομή και σύνθεση του Παρθένου Δάσους

     

    Η χλωρίδα του παρουσιάζει μοναδική βιοποικιλότητα λόγω της απομόνωσης αλλά και της ετερογένειας των οικολογικών συνθηκών. Εδώ απαντώνται σπάνια και ενδημικά είδη της χλωρίδας, όπως για παράδειγμα, το λίλιο της Ροδόπης (Liliumrhodhopeum), η σορδανέλλα της Ροδόπης (Sordanellarhodopaea) και σπάνιες ορχιδέες. Ιδιαίτερα πλούσια είναι και η πανίδα του παρθένου οικοσυστήματος που βρίσκει καταφύγιο στις βραχώδεις δυσπρόσιτες πλαγιές, όπως αρκούδες, ελάφια, αγριόγατες και σπάνια αρπακτικά πουλιά.

     

    Η δενδρώδης βλάστηση του Παρθένου Δάσους αποτελείται κυρίως από μεικτές πολυώροφες συστάδες οξιάς, ερυθρελάτης και ελάτης. Εκτός από τα εντυπωσιακά μεγέθη στις διαστάσεις των δένδρων και η δομή του παρθένου δάσους είναι διαφορετική από αυτή των οικονομικά διαχειριζόμενων δασών. Από όλες της φάσεις εξέλιξης που διακρίνονται, τη φάση της αναγέννησης, τη φάση της νεότητας, του αρίστου, του γήρατος και της διάσπασης, το μεγαλύτερο ποσοστό καταλαμβάνει η φάση του γήρατος και η φάση της διάσπασης κόμης, χαρακτηριστικό των Παρθένων δασών.

     

    «Το δάσος αφήνεται να εξελίσσεται μόνο του σύμφωνα με τους νόμους της φύσης. Η επιστημονική έρευνα του ανεπηρέαστου αυτού παρθένου δάσους από πλευράς χλωρίδας, πανίδας, δομής, δυναμικής εξέλιξης, κύκλων των θρεπτικών στοιχείων, συσσώρευσης του άνθρακα και γενετικών πόρων κλπ, μας βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα την πολυπλοκότητα των οικοσυστημάτων και να εφαρμόσουμε τα συμπεράσματα στην πράξη», καταλήγει η διευθύντρια δασών του νομού Δράμας.

     

     

    *Επισυνάπτονται φωτογραφίες του δασολόγου Αλέξανδρου Τσιρίδη, που παραχωρήθηκαν από το Δασαρχείο Δράμας

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Περιηγήσεις

    Δράμα: Το πασχαλινό έθιμο των κατοίκων της Καλής Βρύσης, μια διαδρομή ευλάβειας μέσα στη φύση  

    Δημοσιεύτηκε στις

     

     

     

     

    Ένα έθιμο που χάνεται στα βάθη των αιώνων και πραγματοποιείται στην Καλή Βρύση Δράμας, την Πέμπτη της Διακαινησίμου, δηλαδή την πέμπτη μέρα μετά το Πάσχα, αποτυπώνει με το πιο καταλυτικό τρόπο πως η λαογραφία έχει συνδυάσει αρμονικά την αναγέννηση της φύσης με την ανάσταση του Ιησού Χριστού.

     

    Δυο χρόνια μετά τις υγειονομικές συνθήκες που επιβλήθηκαν λόγω της πανδημίας του κορονοϊού, δεκάδες κάτοικοι της γραφικής αυτής κοινότητας της ακριτικής Δράμας αλλά και πολλοί επισκέπτες αναβίωσαν φέτος, με ευλάβεια και ενθουσιασμό, την πέμπτη μέρα του Πάσχα, το πασχαλινό αυτό έθιμο, κάνοντας μια διαδρομή 18 χιλιομέτρων προκειμένου να επισκεφθούν όλα τα εξωκλήσια της περιοχής.

     

    Με μπροστάρη τον π. Στυλιανό, εφημέριο του ενοριακού ναού του Αγίου Νικολάου της Καλής Βρύσης και την εικόνα της Αναστάσεως που κρατούσαν εναλλάξ όλοι οι κάτοικοι, η μεγάλη λιτανευτική πομπή διέσχισε μια απόσταση συνολικής διάρκειας περίπου πέντε ωρών.

     

    Όλοι μαζί ξεκίνησαν από το εξωκλήσι του Προφήτη Ηλία μετά την τέλεση της Θείας Λειτουργίας και τον αγιασμό. Ο ιερέας αναπέμπει δέση προς τον Αναστάντα Χριστό για υγεία των κατοίκων και καρποφορία της γης, για προστασία των καλλιεργειών από το χαλάζι και τις άσχημες καιρικές συνθήκες.

     

    Σε όλη τη διάρκεια της πομπής, οι κάτοικοι κουβαλούσαν μαζί τους ένα μεγάλο σήμαντρο που αποτελεί το παλαιότερο κειμήλιο του χωριού. Το κρατούσαν δυο νέοι άντρες, που το χτυπούσαν σε όλη τη διάρκεια της λιτανείας, ψέλνοντας το Χριστός Ανέστη.

     

    Σε αυτή τη μακρά διαδρομή, οι κάτοικοι διέσχισαν αγροτικούς δρόμους, ανθισμένα μονοπάτια και καταπράσινες πλαγιές βουνών, υμνώντας το μεγαλείο της φύσης και δοξάζοντας τον Αναστάντα Χριστό. Την πομπή συνόδευαν αναβάτες πάνω σε άλογα και όλοι μαζί έφτασαν μέχρι το τελευταίο άκρο των γεωγραφικών ορίων του χωριού προκειμένου να επισκεφθούν όλα τα εξωκλήσια.

     

    Όπως αναφέρει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Δημήτρης Σίδος, κάτοικος της Καλής Βρύσης και πρώην γραμματέας του ομώνυμου πολιτιστικού συλλόγου, οχτώ είναι συνολικά τα εξωκλήσια που επισκέφθηκαν ο ιερέας και οι πιστοί: του Προφήτη Ηλία, της Ζωοδόχου Πηγής, των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, του Αγίου Αντώνιου, του Αγίου Αθανάσιου, της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, του Αγίου Γεωργίου και τελευταίο του Αγίου Βλασίου.

     

    «Παλιότερα, περνούσαμε και πέρα από τον ποταμό Αγγίτη, φτάναμε μέχρι το ξωκλήσι της Αγίας Κυριακής, σήμερα όμως είναι αδύνατη η προσπέλαση του μονοπατιού», επισημαίνει ο κ. Σίδος και εξηγεί τη διαδρομή του εθίμου: «Όταν η πομπή φτάνει σε κάθε εξωκλήσι, «ο ιερέας μαζί τα άτομα που κρατούν το σήμαντρο και την εικόνα κάνουν τρεις στροφές γύρω από το ναό. Στη συνέχεια μπαίνουν μέσα, ανάβουν τα καντήλια και ο ιερέας τοποθετεί πάνω στην Αγία Τράπεζα ένα κομμάτι αντίδωρου από τη λειτουργία της Μεγάλης Πέμπτης τυλιγμένο σε ένα σβόλο άσπρου κεριού».

     

    Ύστερα από πεντάωρη πεζοπορία και μια επίπονη διαδρομή 18 χιλιομέτρων, η λιτανευτική πομπή καταλήγει στα δυο τελευταία εξωκλήσια του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Βλασίου, προστάτη των γεωργών και των κτηνοτρόφων που βρίσκεται στην ορεινή περιοχή του Μενοικίου όρους. Εκεί, ο ιερέας αναπέμπει δέηση και αγιάζει την περιοχή.

     

    Με το τέλος ακολουθεί γλέντι απ’ όλους τους κατοίκους του χωριού με τους ήχους των παραδοσιακών οργάνων της γκάιντας και του νταχαρέ (ντέφι με μεγάλη διάμετρο) αλλά και κεράσματα που προσφέρει η εκκλησιαστική επιτροπή του ιερού ναού του Αγίου Νικολάου.

     

    Η φετινή αναβίωση του εθίμου με τη συμμετοχή δεκάδων πιστών αποδεικνύει για μια ακόμα πως οι Καληβρυσιώτες δεν λησμονούν τις παραδόσεις τους, παραμένουν πάντα χαρούμενοι και ενθουσιώδεις, με βαθιά πίστη στο Χριστό και την Ορθοδοξία.

     

    * Τις φωτογραφίες παραχώρησε ο Δημήτρης Σίδος

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Περιηγήσεις

    Κοτζά Ορμάν: Το μεγάλο παραποτάμιο δάσος της βόρειας Ελλάδας που θυμίζει ζούγκλα

    Δημοσιεύτηκε στις

     

    Απλώνεται εντυπωσιακά γύρω από τις όχθες του Νέστου στο δυτικό τμήμα της Ξάνθης, όντας φημισμένο ήδη από τα αρχαία χρόνια

     

    Το τούρκικο όνομα με το οποίο εξακολουθεί να είναι γνωστό το παραποτάμιο δάσος που απλώνεται εντυπωσιακά γύρω από τις όχθες του Νέστου (κοτζά ορμάν σημαίνει «μέγα δάσος») μεταφέρει και στις δικές μας ημέρες κάτι από το δέος που προκαλεί εδώ και αιώνες.

    Πράγματι, πολλοί από όσους έχουν ταξιδέψει στο δυτικό τμήμα της περιφερειακής ενότητας Ξάνθης και το έχουν επισκεφθεί κάνουν λόγο για την τελευταία «ζούγκλα» που υπάρχει στην Ευρώπη (τηρουμένων βέβαια όλων των αναλογιών). Γεγονός που έρχεται και δένει με τις αρχαιότερες γνωστές αναφορές: ο Ηρόδοτος, χαρακτηριστικά, γράφει ότι το δάσος είχε ακόμα λιοντάρια στην εποχή των Περσικών Πολέμων (480 π.Χ.), ενώ εντυπωσιασμένος στάθηκε αργότερα και ο Αριστοτέλης.

    Ασφαλώς, το υδροχαρές αυτό δάσος χρωστά τα πάντα στην ευεργετική παρουσία του Νέστου. Άλλωστε ο τελευταίος συγκαταλέγεται στα 5 μεγαλύτερα ποτάμια της Ελλάδας -και δεν είναι τυχαίο ότι στην αρχαιότητα λατρευόταν ως θεός. Είναι λοιπόν τα νερά του που αποτελούν θεμέλιο του όλου οικοσυστήματος, το οποίο έχει συχνά εντυπωσιάσει τον διεθνή επιστημονικό κόσμο τόσο με τη χλωρίδα του, όσο και με την πανίδα του.

     

    ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΤΟ Travel.gr

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Περιηγήσεις

    Βόρεια των χωριών Σέλερο, Λευκόπετρας και Κιμμερίων (Ν.Ξάνθης), ζωντανεύει η καρδιά του Θρακικού Μεγαλιθισμού

    Δημοσιεύτηκε στις

    Σταύρος Δ. Κιοτσέκογλου Δρ  Αρχαιολογίας,  Σπύρος Π. Πάγκαλης  Γεωλόγος, Απόστολος Θ. Τσακρίδης  ανεξάρτητος ερευνητής

     

    Τα γεωλογικά / γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά των γεωαρχαιοτοποθεσιών  Κιόροβα, Λιβάδι, Ισμάρα, Αλώνι (Σύναξης), Κλίσετζικ,  έχουν αναδείξει ορισμένες ιδιαίτερες φυσικές δομές, τις οποίες ο άνθρωπος με τον καιρό αναγνώρισε ως εδαφικές δυνάμεις και προσάρμοσε στις κοινωνικές πολιτισμικές ανάγκες της εποχής του, ώστε να γίνουν αληθινές μεγαλιθικές μνημειακές κατασκευές, άρρηκτα συνδεδεμένες με τη γεωαρχαιολογική ιστορία του τόπου όπου έζησε. Επομένως, οι γεωαρχαιτοποθεσίες που αποτελούν Πολιτισμική Κληρονομιά, πρέπει να ενταχθούν σε ολοκληρωμένα διεπιστημονικά συστήματα και να εξοπλιστούν με σχέδια διαχείρισης, από πεφωτισμένους φορείς διαχείρισης, ικανούς να διαχειριστούν την ανάπτυξη και την προστασία τους με γνώμονα τον γεωτουρισμό. Στόχος του γεωτουρισμού, είναι η επικέντρωση του τουρισμού στη χρήση της γεωλογικής κληρονομιάς με συνειδητό τρόπο, που αποτελεί ιδανική άρθρωση, μεταξύ της σφαίρας της φυσικότητας και της ανθρώπινης  δραστηριότητας, με μορφές προώθησης περιβαλλοντικών, ιστορικών και αρχαιολογικών διαδρομών μαζί, που μέσω διεπιστημονικών προσεγγίσεων αξιοποιούν συνεργασίες, ανοίγουν νέες προοπτικές, ενεργοποιούν ανταλλαγές και οικονομίες.

     

    Ο Mεγαλιθισμός, είναι ένα  φαινόμενο του προϊστορικού πολιτισμού,  που κατακλύζει τις ανθρώπινες φαντασιώσεις, οι οποίες δυσκολεύονται να κατανοήσουν τη μυστηριακή αύρα, που τον περιβάλλει. Η εξάπλωσή του είναι, ωστόσο, τεράστια, και είναι αδύνατο να αποδοθεί σε μία μόνο περιοχή. Πράγματι, αυτά τα μεγάλα πέτρινα έργα, με διαφορετική προέλευση, είναι παρόντα παντού. Μερικά κοινά στοιχεία που επιβεβαιώνουν οι μελετητές, είναι  ότι η γένεση του μεγαλιθικού φαινομένου σε όλες τις περιοχές  όπου εμφανίζεται, έχει άμεση σχέση με την εισαγωγή της γεωργίας, δηλαδή τη Νεολιθική  περίοδο και επεκτείνεται σε κάποιες περιπτώσεις, έως και την ιστορική περίοδο.

    Η ανάγκη ενός όρου, ο οποίος περιγράφει και ενοποιεί την ποικιλομορφία των μεγαλιθικών κατασκευών που βρέθηκαν στην Ευρώπη, αναδύεται στο δεύτερο μισό του 19ου  αιώνα. Έτσι, ο όρος «Μεγαλιθικά Μνημεία», εισάγεται ως νεολογισμός στην επιστημονική γλώσσα, στη δεκαετία του 1870 και σήμερα, ακόμη υποδεικνύει κατασκευές από ακατέργαστες ή χονδροειδώς, επεξεργασμένες πέτρες, επιμήκεις λίθους, πλάκες και μονολιθικές κατασκευές.

     

    Εικ. 1. Γεωλογικοί σχηματισμοί βόρεια των χωριών Σέλερο, Λευκόπετρας, Κιμμερίων

    Υπάρχουν τρία κύρια μεγαλιθικά πεδία στην Ευρώπη: 1) τα μεγαλιθικά μνημεία της Δυτικής Ευρώπης (Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία, Σουηδία, Δανία, Ολλανδία, Βόρεια Γερμανία, Γαλλία, Πορτογαλία, Ισπανία, Βαλεαρίδες, Σαρδηνία, για τα οποία γίνεται αποδεκτή μια μακρά περίοδος, μεταξύ του 4000 και του 2000 π.Χ., 2) τα μεγαλιθικά μνημεία του Καυκάσου (δυτικός Καύκασος ​​και Αρμενία), που χρονολογούνται από τα μέσα της 3ης χιλιετίας μέχρι τα μέσα της 2ης  χιλιετίας π.Χ., (2500-1500 π.Χ), 3) τα μεγαλιθικά μνημεία των Βαλκανίων (Βουλγαρία, Ευρωπαϊκή Τουρκία, Ελλάδα), στα οποία ανήκουν τα μεγαλιθικά μνημεία της Θράκης, στο διάστημα μεταξύ του 12ου έως και 6ου  αιώνα  π.Χ. (Tsonev and Kolev 2012: 18). Η μελέτη των δυτικοευρωπαϊκών μεγαλίθων, άρχισε πολύ πριν τον 18ο  αιώνα (Fergusson 1872), ενώ οι έρευνες στον Καύκασο, ξεκίνησαν τον 19ο  αιώνα και οι Βαλκανικές, στο τέλος του 19ου  και των αρχών του 20ου  αιώνα (Tsonev et al., 2012:182,183).

     

     

     

    Εικ. 2. Τοποθεσία Κιόροβα. Πηγή-βρύση και χώρος αναψυχής βλ. αρχαιολογικό χάρτη Β a

    Εικ. 2.1. Ημικατεργασμένοι δόμοι του ερειπωμένου οικοδομήματος (βλ. χάρτη Βb)

     

    Μεγάλιθος, σημαίνει «μεγάλη πέτρα» και σε γενικές γραμμές, η λέξη χρησιμοποιείται, για να προσδιορίζει  οποιαδήποτε τεράστια, ανθρωπογενή ή συναρμολογημένη κατασκευή ή συλλογή λίθων ή ογκόλιθων. Τυπικά, όμως, το μεγαλιθικό μνημείο αναφέρεται στη μνημειώδη αρχιτεκτονική, που κατασκευάστηκε περίπου 6.000 έως 4.000 χρόνια πριν, στην Ευρώπη, κατά τη διάρκεια της Νεολιθικής Εποχής και της Εποχής του Χαλκού.  Τα λίγα γνωστά μεγαλιθικά μνημεία που εντοπίζονται στην Ελλάδα (Νομό Έβρου, Νομό Ροδόπης (Ισμάρα), Θάσο, Σουφλί Μαγούλα (Λάρισα), Μύκονο, Νάξο), οφείλονται κυρίως στην έλλειψη έρευνας ή διάθεσης για έρευνα, όσο αφορά τον Μεγαλιθικό Πολιτισμό, και όχι στην έλλειψη μεγαλιθικών μνημείων που βρίθουν σε όλη την ελληνική επικράτεια. Ένα τέτοιο παράδειγμα  είναι η περιοχή βόρεια από τα πομακοχώρια Σέλερο, Λευκόπετρα και Κιμμέρια. Πρόκειται για ένα πολιτιστικό ή πολιτισμικό τοπίο που συμφιλιώνει τους πιο κυρίαρχους δυισμούς στη Δυτική σκέψη – αυτόν της φύσης και του πολιτισμού. Συνοπτικά: Τοπίο είναι το αποτύπωμα στο περιβάλλον των διεργασιών της φύσης και του ανθρώπου δια μέσου των αιώνων. Όταν η επέμβαση του ανθρώπου λείπει, το τοπίο είναι φυσικό και πλούσιο σε οικοσυστήματα, όταν ο άνθρωπος παρεμβαίνει με ισορροπημένο τρόπο τότε το τοπίο αποκτά χαρακτηριστικά πολιτισμικά, γίνεται cultural landscape. Το πολιτισμικό τοπίο διαμορφώνεται από ένα φυσικό τοπίο και από μια πολιτισμική ομάδα. Ο πολιτισμός είναι ο συντελεστής, τα φυσικά στοιχεία είναι ο αγγελιοφόρος, το πολιτισμικό τοπίο είναι το αποτέλεσμα (Denevan – Mathewson 2009. Mercadante  2016: 75).

     

    Εικ. 3. Φυσικοί επιμήκεις μονόλιθοι, ο δεξιός εκ των οποίων απολήγει σε λαξευμένο θρόνο (χάρτης Βb)

    Εικ. 3.1. Ο φυσιοδίφης οδοιπόρος Απόστολος Τσακρίδης στο θρόνο που εντόπισε

    Το φυσικό  περιβάλλον του τοπίου προς έρευνα, και συγκεκριμένα βόρεια των χωριών  Σέλερο, Λευκόπετρας και της κωμόπολης Κιμμερίων, εικονίζει έντονα στοιχεία γεωλογικών σχηματισμών (εικ. 1).  Συγκεκριμένα οι πλαγιές των υψωμάτων βρίθουν λίθινου υλικού, από τύπους πετρωμάτων που κυμαίνονται από πλουτώνια (γρανίτες, γρανοδιορίτες ή  μονζονίτες), έως μεταμορφωμένα έντονα τεκτονισμένα πετρώματα (σχιστόλιθοι γνεύσιοι και φυλλίτες) πού λόγω του έντονου τεκτονισμού τους παρουσιάζουν σημαντική δευτερογενή υδροπερατότητα. Το φυσικό αυτό γεωλογικό τοπίο, ήταν αδύνατον να μην προκαλέσει το ανθρώπινο ενδιαφέρον για εκμεταλλεύσιμη πρώτη ύλη, καθώς ο λίθος, αποτέλεσε για τον πρωτόγονο άνθρωπο, το πρώτο υλικό που έπιασε με τα χέρια του και προσπάθησε να μάθει τα «μυστικά» του και την κατεργασία του. Τη στενή σχέση ανθρώπου και λίθου  την παρατηρούμε στην κατασκευή εργαλείων, δόμων για την ανέγερση κατοικιών, λατρευτικών ή ταφικών μνημείων. Τα γεωλογικά και γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του τοπίου, βόρεια των Κιμμερίων, της Λευκόπετρας και του Σέλερο, εμφανίζουν ιδιαίτερες φυσικές δομές, που κατά την διάρκεια του χρόνου ο άνθρωπος αναγνώρισε ως εδαφικά σημεία δύναμης που τα προσάρμοσε στις κοινωνικές και πολιτισμικές ανάγκες του, μετατρέποντάς τα σε μνημειακές κατασκευές. Η κυριαρχία λίθινων φυσικών (γεωλογικών) σχηματισμών στο τοπίο, αποτέλεσμα της φυσικής διαδικασίας σύνθεσης του εδάφους, ήταν ένα ερέθισμα για την επιχώρια ανθρώπινη παρουσία που δραστηριοποιήθηκε σε δομημένες κατασκευές, με αποτέλεσμα, το φυσικό τοπίο να δεχθεί σοβαρές ανθρωπογενείς πιέσεις και να υποστεί αλλαγές η φυσιογνωμία του ακόμη από την αρχαιότητα.  Αυτή η διεπαφή μεταξύ φύσης και πολιτισμού αποτυπώνει την αλληλεπίδραση του ανθρώπου με τη φύση στο πέρασμα των χρόνων, που δημιουργεί ένα νέο αφήγημα για να γνωρίσουμε το περιβάλλον και τον πολιτισμό μας. Η  δραστηριότητα του ανθρώπου   αφήνει  σημάδια   στη   φύση,  ίχνη   ανθρώπινης   νοηματοδότησης  που «γράφει» ο άνθρωπος στον κόσμο, που  αλλάζουν τη φύση σε τοπίο. Πρόκειται για γεωαρχαιοτοπία άρρηκτα συνδεδεμένα με τη γεωαρχαιολογική ιστορία του χώρου, που διαβίωσε ο άνθρωπος. Η μεγαλιθική θρακική κληρονομιά, στη γεωμορφολογική της φυσιογνωμία μεταξύ φυσικών και τεχνιτών κατασκευών, χάρη στην ταυτοποίηση αρκετών λίθινων μνημειακών κατασκευών, μεμονωμένων ή με λίθινα συμφραζόμενα, μέχρι σήμερα αγνοήθηκε ή υποβιβάστηκε, από την περίεργη υποκειμενικότητα, τον αποκλεισμό και την ένοχη σιωπή της επιστημονικής έρευνας, συγκεκριμένων αρχαιολογικών και πανεπιστημιακών κύκλων.

     

    Εικ. 4. Ρυάκι-χείμαρρος

    Τα πολιτισμικά τοπία είναι ζωντανά τοπία, που αλλάζουν με τον ίδιο ρυθμό με τον οποίο ο πολιτισμός, το κλίμα και ο φυσικός περίγυρος αλλάζουν εντός και γύρω από αυτά (Icomos 2004, Icomos 2009). Απεικονίζουν δηλαδή την εξέλιξη της ανθρώπινης κοινωνίας κατά την πάροδο του χρόνου, υπό την επίδραση των φυσικών περιορισμών ή δυνατοτήτων που παρουσιάζει το φυσικό τους περιβάλλον, αλλά και διαδοχικών κοινωνικών, οικονομικών και πολιτισμικών δυνάμεων, τόσο εξωτερικών όσο και εσωτερικών. Ο χαρακτήρας του τοπίου αντικατοπτρίζει, έτσι, τις αξίες των ανθρώπων που το διαμόρφωσαν και που συνεχίζουν να ζουν σε αυτό. Ο ίδιος ο πολιτισμός είναι η διαμορφώτρια δύναμη (Στεργιούλης et al. 2012:1-9).

     

    Εικ. 5. Στήλη-menhir, (βλ. χάρτη Βc)

    Η παρουσία Mεγαλίθων στην πολιτισμική κληρονομιά της ελληνικής Θράκης είναι μεγάλης σημασίας, γιατί τα μεγαλιθικά μνημεία δημιουργούν ένα μοναδικό δίκτυο ανεκτίμητων πολιτισμικών γεωαρχαιοτόπων, που εκλύουν μια μοναδικά μυστηριώδη αύρα, διεγείρουν τη φαντασία και συχνά προκαλούν την αίσθηση της επικοινωνίας με κάτι υπερφυσικό (Eliade 1981).

     

    Εικ. 6 Στήλη-ορθόλιθος-menhir, νότια πλευρά (βλ. χάρτη Βd)

     

     

    Εικ. 6.1. Στήλη-ορθόλιθος-menhir, νοτιαοανατολική πλευρά (βλ. χάρτη Βd)

     

    Εικ. 6.2. Λαξευμένες τελετουργικές κοιλότητες για υγρές προσφορές στη βάση του ορθόλιθου (βλ. χάρτη Βd)

    Ένας γεώτοπος (περιέχει τα γεωλογικά μνημεία ή στοιχεία ενός τόπου), που επηρεάζεται από τη δράση του ανθρώπου γίνεται γεωαρχαιολογικός χώρος, ή γαιωαρχαιότοπος, μια πραγματικότητα μετάβασης μεταξύ φυσικότητας και τεχνικότητας, που απαιτεί ακόμη περισσότερο σεβασμό, διαφύλαξη γνώσης, προστασία, για σωστή χρηστικότητα. Οι Μεγάλιθοι είναι μόνιμα παρόντες στα τοπία σε όλο τον κόσμο, και εδώ και χρόνια προσελκύουν τουρίστες με τον μυστηριώδη χαρακτήρα τους (Mercadante 2016: 75).

     

    Εικ. 7. Λίθινος περίβολος για εγκλεισμό κοπαδιών (βλ. χάρτη Βa), που δεν συμπεριλαμβάνει τον ορθόλιθο-στήλη (Βd) στα δεξιά της εικόνας.

     

    Γεωαρχαιοτοποθεσία : Κιόροβα  (αρχαιολογικός χάρτης Βa)

    Συντεταγμένες: B  40º 56΄ 25΄΄   A  24º 52΄ 19΄΄

     

    Η γεωαρχαιοτοποθεσία Κιόροβα (τουρκικά Körova, τυφλός κάμπος), όπως την αποκάλεσε ο Σαλή Ντουραλή από τα Κιμμέρια, απέχει σε ευθεία γραμμή τρία χιλιόμετρα από το Σέλερο και τη Λευκόπετρα και βρίσκεται δίπλα στο δρόμο που ανακατασκευάστηκε για τις ανεμογεννήτριες. Στην εν λόγω γεωαρχαιοτοποθεσία, εντόπισα με το συνοδοιπόρο  Απόστολο Τσακρίδη, μεγαλιθικά μνημεία και εγκατάσταση αραιοκατοικημένου οικισμού, που υδροδοτούνταν από πηγές, προφανώς αέναης ροής από την αρχαιότητα (αρχαιολογικός χάρτης Βa). Oι πηγές-βρύσες (εικ. 2) είναι ανακατασκευασμένες σήμερα σε χώρο αναψυχής, με λίθινο υλικό (λίθινο τραπέζι και καθίσματα) από τους αυτόχθονες κατοίκους της περιοχής που αραιοκατοικείται.

     

    Εικ. 8. Ισορροπημένος ογκόλιθος (βλ. χάρτη Βe)

    Εικ. 8.1. Σημείο ισορροπίας ογκόλιθου (βλ. χάρτη Βe)

    Εικ. 8.2. Βωμός δίπλα στον ισορροπημένο ογκόλιθο (βλ. χάρτη Βe)

    Τα  ιδιαίτερα γεωλογικά, βραχώδη χαρακτηριστικά της τοποθεσίας (εικ.1), νοηματοδότησε ο άνθρωπος με παρεμβάσεις του, καθώς τα αναγνώρισε ως εδαφικές δυνάμεις και τα προσάρμοσε στις κοινωνικές, πολιτιστικές ανάγκες της εποχής του. Με την λάξευση των βράχων, τους διαμόρφωσε σε μνημειακές κατασκευές, δημιουργώντας γεωαρχαιοτοποθεσίες που παραμένουν άρρηκτα συνδεδεμένες με τη γεωαρχαιολογική ιστορία του τόπου όπου έζησε.

    Εικ. 9. Μεγαλιθικός περίβολος, οριοθετεί χώρο που περικλείει ερειπωμένη κατασκευή (βλ. χάρτη Βf )

    Εικ. 9.1. Ερειπωμένo οικοδόμημα, ίσως οικία νεοτέρων χρόνων (βλ. χάρτη Βf )

    Περίπου 50 μέτρα νοτιοανατολικά της πρώτης πηγής-βρύσης, εντοπίζεται ερειπωμένο οικοδόμημα (χάρτης Βb), οι ημικατεργασμένοι δόμοι του οποίου δεν φέρουν συνδετικό υλικό (εικ. 2.1). Πρόκειται για κατασκευή νεοτέρων χρόνων.  Ανατολικά του οικοδομήματος, υψώνονται δύο φυσικοί επιμήκεις μονόλιθοι, ένας εκ των οποίων απολήγει  σε λαξευμένο  θρόνο προσανατολισμένο με ακρίβεια στην ανατολή με τελετουργικό προορισμό (εικ.3, 3.1).   Βορειοανατολικά του θρόνου μια δεύτερη πηγή-βρύση αέναης ροής από την αρχαιότητα, διαμορφώθηκε σήμερα από τους αυτόχθονες κατοίκους με λίθινο υλικό και τσιμέντο σε χώρο αναψυχής, (λίθινο τραπέζι  και καθίσματα). Είκοσι περίπου μέτρα δυτικά του ερειπωμένου οικοδομήματος, υπάρχει μικρό ρυάκι-χείμαρρος με νότια κατεύθυνση, στον οποίο ρέουν τα νερά των πηγών και αποστραγγίζονται τα νερά των γύρω υψωμάτων(εικ. 4). Ανατολικά του χειμάρρου, εντοπίζονται δύο  στήλες-ορθόλιθοι-menhir. H πρώτη στήλη (βλ. χάρτη Βc διαμορφώθηκε από ανθρώπινο χέρι που λάξευσε τον συμφυή βράχο σε φαλλικού σχήματος στήλη (εικ. 5), ενώ ο δεύτερος ορθόλιθος (χάρτης Βd)  στερεοποιήθηκε σε όρθια θέση με χρήση λίθινων δόμων περιμετρικά της βραχώδους βάσης στήριξής του (εικ.6, 6.1,), που φέρει λαξευμένες τελετουργικές κοιλότητες (εικ. 6.2).  Νότια των ορθόλιθων, εντοπίζονται οριοθετημένοι χώροι με λιθοδομή,  που δηλώνουν έλεγχο ή περίφραξη μιας συγκεκριμένης περιοχής προφανώς για εγκλεισμό κοπαδιών (εικ.7). Οι στήλες-ορθόλιθοι παραμένουν εκτός των οριοθετημένων  περιβόλων.

     

    Εικ. 10. Εναπομείναντες πεσσοί που πλαισίωναν την είσοδο οικίας. Αρχαιολογικός χάρτης (Β) θέση (g).

    Εικ. 10.1. Ερείπια αρχαίας κατοικίας με νοτιοανατολική είσοδο, αρχαιολογικός χάρτης (Β) θέση (g).

    Πάνω από το δρόμο, βορειοανατολικά των πηγών της γεωαρχαιοτοποθεσίας Κιόροβα, εντοπίζεται ογκόλιθος (χάρτης Βe) περίπου 15 τόνων, του οποίου η μία έδρα ισορροπεί σε βραχώδη βάση, αποτέλεσμα ανθρώπινης συλλογικής δραστηριότητας (εικ. 8, 8.1).  Σε απόσταση οκτώ μέτρων νοτιοανατολικά, στην επιφάνεια ενός άλλου βράχου λαξεύτηκε βωμός κυκλικού σχήματος (εικ. 8.2 )

    Περίπου εκατό μέτρα βορειοανατολικά του ισορροπημένου ογκόλιθου, σε πρανές χαμηλού υψώματος, εντοπίζεται μεγαλιθικός περίβολος με λίθινες πλάκες τοποθετημένες κάθετα στο έδαφος (χάρτης Βf, εικ. 9), προφανώς έργο της αρχαιότητας, που περιβάλει ερειπωμένο οικοδόμημα 10Χ5,40 μέτρων, ή οικία, οικοδομημένη με λίθινους ημιεπεξεργασμένους δόμους χωρίς συνδετικό υλικό (εικ. 9.1). Η ερειπωμένη κατασκευή είναι έργο νεότερων χρόνων.  Μεταξύ ερειπωμένης κατασκευής και μεγαλιθικής οριοθέτησης, σχηματίζεται τους χειμερινούς μήνες, ρυάκι αποστράγγισης υδάτων των γύρο υψωμάτων.

    Βόρεια της γεωαρχαιοτοποθεσίας Κιόροβα (Βa), στο πρανές που αντικρίζει τη λίμνη Βιστονίδα, εντοπίζονται ερειπωμένες οικίες (χάρτης Bg), αρκετά διαλυμένες από λαθρανασκαφές, δομημένες περιμετρικά με υπερμεγέθεις  λίθινες   πλάκες (εικ. 10.1), τοποθετημένες κάθετα στο έδαφος, με νοτιοανατολική είσοδο, όπως δείχνουν οι εναπομείναντες πεσσοί που πλαισίωναν την είσοδο μιας οικίας (εικ. 10). Επιφανειακά όστρακα κεραμικής, για τα οποία αδιαφόρησαν οι λαθρανασκαφείς, δείχνουν διάσπαρτη χειροποίητη και τροχήλατη κεραμική. Σημειωτέον  η είσοδος του τροχού στη θρακική κεραμική κάνει την εμφάνισή του τον 6ο π.Χ. αιώνα (AA.VV. 1989:135).

     

    Εικ. 11. Μεγαλιθικό ταφικό μνημείο των ορεσίβιων Βιστόνων. Αρχαιολογικός χάρτης (Β) θέση (i).

    Εικ. 11.1.Μονολιθικός συμφυής βράχος, το άνω μέρος του οποίου λαξεύτηκε σε θρόνο (βλ. χάρτη B h).

    Tριακόσια περίπου μέτρα βορειοδυτικά της γεωαρχαιοτοποθεσίας Κιόροβα (χάρτης Β a), επί του  πρανούς του υψώματος, μεταξύ των πολλών φυσικών βράχων, εντόπισα ταφικό μνημείο Dolmen βλ. χάρτη Βi, εικ. (11), με Συντεταγμένες Β΄ 40° 56΄ 07΄΄  Α΄ 24° 58΄09΄΄. Δύο  φυσικοί  λίθινοι  ορθοστάτες,  συγκρατούν  διπλή  οριζόντια  πλάκα που ισορροπεί με τη βοήθεια σφηνών,  σχηματίζοντας  ένα ταφικό μνημείο  (Dolmen), χαρακτηριστικό  του Μεγαλιθικού θρακικού πολιτισμού που είναι προσανατολισμένο στον άξονα βορρά-νότου. Η υπερυψωμένη θέση του ταφικού μνημείου και η προκύπτουσα ορατότητα προς τη λίμνη Βιστονίδα και τα γύρο πρανή,   δηλώνουν την  προνομιακή επιλογή  μιας πολιτισμικής τοποθεσίας, που αποκαλύπτει την κατανοητή εξέχουσα θέση  της στην επικράτεια και τη συναφή κοινωνική θέση εν ζωή, του ενταφιασμένου νεκρού. Κοντά στο ταφικό μνημείο δεσπόζει μονολιθικός συμφυής βράχος (χάρτης B h), το άνω μέρος του οποίου λαξεύτηκε σε θρόνο, είναι με ακρίβεια προσανατολισμένος ανατολικά και έχει τελετουργικό προορισμό (εικ. 11.1).

     

    Εικ. 12. Λαξευμένος θρόνος στη βραχώδη υπερυψωμένη νοτιοανατολική πλευρά της τοποθεσίας Λειβάδι (βλ.χάρτη Β j).

    Εικ. 12.1. Τοποθεσία «Λιβάδι». Πανοραμική άποψη της βορειοδυτικής πλευράς. Ο λαξευμένος θρόνος δεσπόζει της εν λόγω τοποθεσίας στη νοτιοανατολική πλευρά (βλ.χάρτη Β j, εικ. 12).

    Εικ. 12.2. Τοποθεσία Λιβάδι. Η βορειοανατολική πλευρά, οριοθετημένη με λίθινο υλικό (βλ.χάρτη Β j)

    Η γεωαρχαιοτοποθεσία  Λιβάδι (χάρτης B j), Συντεταγμένες Β΄ 41° 19΄ 29΄΄  Α΄ 24° 57΄ 58΄΄ είναι ένας ημιπεδινός χώρος (εικ.12.1), με πηγές αέναης ροής, που οριοθετείται στην υπερυψωμένη  βορειοανατολική πλευρά με μεγαλιθικό περίβολο (εικ. 12.2)  και ενώνεται με την επίσης βραχώδη υπερυψωμένη νοτιοανατολική πλευρά, στη βάση της οποίας λαξεύτηκε θρόνος (εικ. 12), που έχει βορειοδυτικό προσανατολισμό και αμφιθεατρική θέα προς το «Λιβάδι» (εικ.12.1). Ο θρόνος στην τοποθεσία Λιβάδι, είχε λειτουργικό προορισμό, όπως άλλωστε και η αμφιθεατρική διαμόρφωση του γύρω χώρου με ακατέργαστους λίθους (εικ.12.2 ). Αυτή η πρακτική, σχηματοποιούσε την ανάγκη απόκτησης και επιβεβαίωσης ομαδικής συνείδησης, τονίζοντας την εννοιολογική μείωση της απόστασης μεταξύ των διεσπαρμένων κατοίκων της περιοχής (Παγκάλου 2018: 66). Η γεωαρχαιοτοποθεσία Λιβάδι, σηματοδοτούσε σημείο  σύναξης ανθρώπων, όπου μια καθιστή ηγεμονική μορφή εισακούονταν από το πλήθος των υπηκόων του. Η νοηματοδότηση του λαξευμένου θρόνου, αποτελούσε προεξάρχον εργαλείο δύναμης, κυριαρχίας, υποταγής και σεβασμού των υπηκόων προς τον ηγεμόνα ή βασιλέα-ιερέα, έτσι όπως παρουσιάζουν οι λογοτεχνικές πηγές την περίπτωση του Μάρωνα στη συνάντησή του με τον Οδυσσέα (Ομ.Οδ. 9, 197-206.  Fol – Marazov 1985: 67). Πρόκειται, για ένα χώρο σύναξης-συνάθροισης ορεσίβιων Βιστόνων (Wellmann 1897: 504-506), με έκδηλα τα χαρακτηριστικά μιας φυλετικής κοινωνίας μοναρχικής οργάνωσης, όπως αυτές της 2ης και 1ης χιλιετίας π.Χ. που είναι εγκατεστημένες στα Βαλκάνια και τη Μ. Ασία.

     

    Εικ. 13. Μαρμαρίτσα. Επιμήκης θρόνος λαξευμένος στο μαρμάρινο βράχο με σκαφοειδή βωμό στο υποπόδιο. Είναι προσανατολισμένος ανατολικά και καταλήγει σε ηλιακό δίσκο.

    Εικ. 13.1. Ηλιακός δίσκος, συμφραζόμενο του θρόνου.

    Με βάση τη βιβλιογραφία, μια άλλη ερμηνεία που αφορά την περίφημη Αίθουσα του Θρόνου στο ανάκτορο της Κνωσού, απορρίπτει την υπόθεση του Evans, όπου ο θρόνος είχε μόνο χρηστική και πολιτική σημασία και υποστηρίζει ότι η Αίθουσα του Θρόνου της Κνωσού λειτουργούσε στην πραγματικότητα ως ένα είδος ιερού, που φιλοξενούσε μια τελετή κατά την οποία μια ιέρεια καθόταν ως μετενσάρκωση της θεότητας στον αλαβάστρινο θρόνο. Σύμφωνα με γραπτές μαρτυρίες ανάλογες τελετές γίνονταν και στη Μεσοποταμία, όπου οι εκεί βασιλείς θεωρούνταν πως είχαν θεϊκή υπόσταση. Έτσι, στην αρχή του νέου ετήσιου κύκλου έρχονταν σε «ιερό γάμο», δηλαδή την τελετουργική ένωση της κεντρικής γυναικείας θεότητας με τον ηγεμόνα. Στην τελετή αυτή ο βασιλιάς και η ανώτατη ιέρεια είχαν τον ρόλο των θεοτήτων (Jacobsen 1976: 125. Hägg 1986: 48-55, 61). Πολύ πιθανόν, ανάλογη τελετή να γίνονταν και στην γεωαρχαιοτοποθεσία Λιβάδι, με πρωταγωνιστές τη Μεγάλη Μητέρα Θεά και τον Θράκα ηγεμόνα ή βασιλέα-ιερέα, καθώς ο θρόνος της εικόνας (12) είναι εύκολα προσβάσιμος, ενώ για την πρόσβαση στους θρόνους των εικόνων (3, 11.1) είναι αναγκαία η αναρρίχηση.

     

     

    Εικ. 14. Ισμάρα. Ισορροπημένος βράχος στο βάθος αριστερά και σε πρώτο πλάνο βωμός

    Εικ. 15, 15.1. Κλίσετζικ Πετρωτών. Ισορροπημένοι βράχοι πάνω από σπήλαιο

    Εικ. 15.2. Κλίσετζικ Πετρωτών. Ισορροπημένος μανιταροειδής βράχος πάνω από σπήλαιο

    Η εννοιολόγιση του ιερού

    Η φαλλικού σχήματος στήλη-menhir (εικ. 5), είναι συνυφασμένη με τη φυσική μορφογένεση του βράχου, που διαμορφώθηκε μέσω της λάξευσης σε φαλλική απόληξη από τον Θρακιώτη και έχει  λατρευτικό προορισμό. Λατρευτικό μνημείο είναι και η δεύτερη στήλη-ορθόλιθος-menhir (εικ. 6, 6.1), η βραχώδης βάση του οποίου φέρει τελετουργικές κοιλότητες (εικ. 6.2). Οι ορθόλιθοι-στήλες-menhir, λειτουργούσαν ως ένδειξη της ιερότητας του χώρου, στον οποίο οι λάτρεις μπορούσαν να βιώσουν την Επιφάνεια της θεότητας.

     

    Εικ. 16. Δαχτυλίδι από την ταφή Ι στο Τάφο 4 στο Σελλόπουλο, 15ος αιώνας π.Χ., (Στεφανάκος 2016).

    Εικ. 16.1. Δακτυλίδι που προέρχεται από τα Χανιά Κυδωνίας (Kyriakidis 2005:145)

    Ο συμβολισμός του κενού θρόνου διαθέτει μια σωτηριολογική διάσταση και δηλώνει πρόσκληση προς τη θεότητα να καθίσει, ή στην οπτικά αόρατη και παντοδύναμη παρουσία της  καθισμένης Μητέρας Θεάς, σε ένα «άδειο» θρόνο για τους απλούς λάτρεις, καθώς η θεότητα δεν μπορεί να είναι ορατή από τον οποιοδήποτε. Ο ανατολικός προσανατολισμός των θρόνων (εικ. 3, 11.1), με ακρίβεια 90º, επιβεβαιώνει λατρευτικές δοξασίες και διαβατήριες τελετουργίες των Θρακών Βιστόνων της περιοχής, που πίστευαν ότι η γήινη Μεγάλη Μητέρα Θεά, καλωσόριζε την άνοδο του ηλιακού αρσενικού θεού που την γονιμοποιούσε. Ο φωτισμός του θρόνου από το φως του ήλιου είναι ο αληθινός ιερός γάμος, ο έβδομος βαθμός του κοσμογονικού κύκλου που κατά τον Alexander Fol τεκμηριώνει το θρακικό ορφισμό. Σ’ αυτή την ανεικονική  καθιστή θεότητα οι πιστοί προσφέρουν θυσίες και δώρα, καθώς ο θρόνος αποκτά στη λατρεία την λειτουργία ενός βωμού (V. Fol  2007: 370. Francovich  1990: 69 υποσ. 642). Την ανωτέρω γονιμοποιό  τελετουργία ιερογαμίας, επιβεβαιώνει ο λαξευμένος σε μαρμάρινο βράχο, θρόνος, με σκαφοειδή βωμό και ηλιακό δίσκο, που εντόπισε ο Απόστολος Τσακρίδης στην περιοχή της Μαρμαρίτσας, κοντά στο χωματόδρομο Μαρώνειας-Ισμάρας (εικ. 13, 13.1 ), Συντεταγμένες: Β΄ 40º 52΄ 24΄΄   Α΄ 25º 31΄ 55΄΄.

     

    Εικ. 17. Σφράγισμα με παράσταση βαιτυλολατρίας-λιθολατρείας από το ανάκτορο της Κνωσού. Συμφραζόμενα 15ου-12ου π.Χ. (Warren 1990: φωτ.9).

     

    Η έκθεση της εξέτασης του ισορροπημένου ογκόλιθου (χάρτης Βe, εικ. 8, 8.1) από   τον γεωλόγο Σπύρο Πάγκαλη, έχει ως εξής: « ο ογκόλιθος παρουσιάζει φολιδωτή αποσάθρωση χαρακτηριστική των πλουτώνιων πετρωμάτων και κανένα ίχνος τεκτονισμού, ενώ αντιθέτως το πέτρωμα όπου επικάθεται, παρουσιάζει έντονο τεκτονισμό με σχηματισμό δύο σετ χαρακτηριστικών ρωγματώσεων σε γωνία μεταξύ τους. Λόγω λοιπόν της απουσίας τεκτονισμού στον επικαθήμενο ογκόλιθο, εν αντιθέσει προς το πέτρωμα στήριξης, συμπεραίνουμε, ότι ο επικαθήμενος ογκόλιθος δεν βρίσκεται στη φυσική του θέση και έχει μετακινηθεί στη σημερινή του θέση από άλλο σημείο, είτε φυσικά, με πτώση, είτε με μεταφορά του (ανθρώπινη δραστηριότητα)».

     

    Εικ. 18. Υπόστυλη κρύπτη στη Βασιλική Έπαυλη Κνωσού (Παπαδάκη 2018: 98)

     

    Πτώση ογκόλιθου 15 τόνων από διπλανό έξαρμα και φυσική ισορρόπησή του σε μία από τις πλευρές του, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, συναντούμε μόνο στη μυθολογία και στους θρύλους, καθώς η μόνη λογική εξήγηση που μπορεί να δοθεί όσο αφορά τον ισορροπημένο ογκόλιθο, είναι η συλλογική ανθρώπινη  δραστηριότητα. Ισορροπημένους  βράχους – ογκόλιθους σε βραχώδες υπόβαθρο, αποτέλεσμα ανθρώπινης συλλογικής παρέμβασης, συναντούμε: στην Ισμάρα εντός του μεγαλιθικού περιβόλου στο μονοπάτι πριν το λινό (εικ. 14), επίσης στο Κλίσετζικ  Πετρωτών Ροδόπης (εικ.15,15.1,15.2), με συμφραζόμενο πάντα λαξευμένους βωμούς. To θυσιαστήριο, στην πραγματικότητα είναι η πύλη που φτιάχνει ο άνθρωπος ώστε να επικοινωνήσει με το θείο και γι’ αυτό λαμβάνει και το ίδιο το θυσιαστήριο τον χαρακτήρα του ιερού. Η παρουσία του βωμού και οι ισορροπημένοι βράχοι χρησιμοποιούνται από τους Θράκες, για να εκδηλώσουν τη θρησκευτικότητά τους και τις μεταφυσικές τους πεποιθήσεις,  νοηματοδοτώντας τα θρησκευτικά τους μνημεία, ή συμβολίζοντας μια ιερή  τοποθεσία.

    Η διαδικασία αναζήτησης της φυσικής ισορροπίας των λίθων αντανακλάται στο μυαλό, και το σώμα ελευθερώνεται από τις σκέψεις, όσων πραγματοποιούν αυτή την πρακτική. Με αυτόν τον τρόπο, απαλλάσσονται από σκέψεις και αρνητικότητα. Το σώμα και το μυαλό συγχωνεύονται με το αντικείμενο της δημιουργίας, αναζητώντας και βρίσκοντας την ίδια αρμονία, επιτυγχάνοντας την ίδια εσωτερική σταθερότητα. Η εξάσκηση της ισορροπίας βράχων ή ογκόλιθων, βοηθά τον άνθρωπο να αισθάνεται καλά με τον εαυτό του. Η ανάπτυξη της αρμονίας απαιτεί υπομονή και συγκέντρωση. Για το λόγο αυτό, η δραστηριότητα είναι κυρίως συγκρατημένη και διαλογιστική.

    Βίστονες και Κίκονες Θράκες (Oberhummer 1921: 381-382), επιλέγουν να νοηματοδοτούν την ιερή τοποθεσία με ισορροπημένους  βράχους. Αυτό προάγει ένα υγιές περιβάλλον για να θεραπευτεί το μυαλό, το σώμα και το πνεύμα τους και επηρεάζει θετικά τη συλλογική συνείδηση της κοινότητας. Προφανώς είναι ένας διαλογιστικός τρόπος με τον οποίο διαισθάνονται την ιερότητα της τοποθεσίας, χρησιμοποιώντας έναν ή περισσότερους ισορροπημένους βράχους στην επιλεγμένη τοποθεσία, ή γύρω από την τοποθεσία που επέλεξαν ως «ιερή». Καταλήγοντας, η «ιερότητα» για τους Βίστονες και Κίκονες Θράκες είναι η επαφή με το υποσυνείδητό τους και η αποστασιοποίηση από τα πάθη του νου, με την απόκτηση εσωτερικής αρμονίας (Ιεροδιακόνου 2014:7κ.εξ). Άλλωστε και  ο Aβδηρήτης Δημόκριτος,  Έλληνας φιλόσοφος του 5ου/4ου π.Χ. αιώνα, στις κύριες απόψεις του, απορρίπτει κάθε λογής ακρότητα, τείνοντας προς μια σύμμετρη οργάνωση της ζωής, προς το μέτρο, την ισορροπία και τη συμμετρία, την τάξη και την ειρήνη, την τιθάσευση των παθών, τον εξευγενισμό της ηδονής με ένα καλοζυγιασμένο τρόπο ενεργειών και μια ζωή αφιερωμένη στην πνευματική εμβάθυνση και τη φιλοσοφική περίσκεψη (Kroh 1996: 134). Eξυμνεί δε την  ισορροπία με το απόφθεγμα : « Καλόν εν παντί τό ίσον. Υπερβολή δε καί έλλειψις ου μοι δοκεί » (Απ. 102) (Είναι ωραίο πράγμα η ισορροπία παντού. Ενώ η υπερβολή ή η έλλειψη δεν είναι, νομίζω).

     

     

     

    Η  λιθολατρεία στις λογοτεχνικές πηγές και την αρχαία εικονογραφία

     

    Βαιτυλολατρεία ή λιθολατρεία, απεικονίζεται συχνά σε σφραγιστικά δαχτυλίδια στο Αιγαίο της Εποχής του Χαλκού, κατά την οποία ανδρικές και γυναικείες μορφές φαίνεται να γονατίζουν, να ακουμπούν και να στηρίζουν τα χέρια και το σώμα τους σε ένα ωοειδές ή στρογγυλό αντικείμενο, που έχει ερμηνευτεί ως ιερός λίθος ή βαίτυλος με στόχο την εμφάνιση της θεότητας. Στον Όμηρο (Ιλ. 18, 504), βρίσκουμε την ιερότητα στον ιερό κύκλο των γυαλισμένων λίθων, επίσης στήλες-ορθόλιθοι εντοπίζονται και σε άλλους στίχους της Ιλιάδας (Ομ. Iλ, 17, 434-435 και 370-372). Ο Λυκόφρων, στο μυστηριώδες ποίημά του «Αλεξάνδρα», που τραγουδούσε για τον οικιστή Διομήδη, συνδέει τις στήλες της Απουλίας με τα κατορθώματα του Διομήδη, στην ηρωική εποχή, (Λυκοφ.Αλεξ., 625-627).

    Στη Βίβλο, (Γένεση,  κεφ. ΚΗ/28, 10-22), βρίσκουμε στο όνειρο του Ιακώβου την πρώτη περιγραφική αναφορά όχι μόνο της ιερότητας του λίθου και της κλίμακας, ως συνδέσμου επικοινωνίας με τη θεότητα, αλλά και του συμβολισμού του ιερού τόπου, που συνδέεται με την ιεροφάνεια και τον οίκο του Θεού, που συμβολίζεται από το λίθο. Πρόκειται για μια εκχριστιανισμένη εκδοχή λιθολατρείας που δηλώνει το παγανιστικό υπόστρωμα της χριστιανικής θρησκείας. Τελετές με βαίτυλους εικονίζονται σε έξι σφραγιστικά δαχτυλίδια, τρία εκ των οποίων προέρχονται από τη μινωική Κρήτη, ένα από τις Μυκήνες και δύο άγνωστης προέλευσης, που εκτίθεται στο Μουσείο του Βερολίνου και στο Μουσείο Ασμόλιαν (Στεφανάκος 2016:78-85).

    Στη σφενδόνη του δακτυλιδιού από το Σελλόπουλο (εικ. 16) απεικονίζεται σκηνή με γονατιστό  ημίγυμνο άνδρα που αποδίδεται με λεπτό και καλοφιλοτεχνημένο σώμα που έρχεται σε αντίθεση με το σχετικά σχηματικό κεφάλι. Φαίνεται να ακουμπά με το δεξί χέρι του ένα μεγάλο λίθο ή βαίτυλο, ενώ η κίνηση του πάνω κορμού και του κεφαλιού του στρέφονται απότομα στην αντίθετη κατεύθυνση σε σχέση με το υπόλοιπο σώμα, με το αριστερό χέρι τεντωμένο προς την ίδια κατεύθυνση. Οι κινήσεις αυτές προσδίδουν μια έντονη δραματικότητα στην σκηνή. Ο γονατιστός άνδρας κοιτάζει αριστερά και κάνει μια κίνηση καλέσματος ή χαιρετισμού σε ένα μεγάλο αδιευκρίνιστου είδους πτηνό, που εφορμά προς αυτόν. Στο ράμφος του φέρει πιθανόν μια χρυσαλίδα. Η δράση λαμβάνει χώρα σε ένα εξωτερικό χώρο, με ένα δέντρο στα δεξιά της μορφής που φυτρώνει σε ένα βραχώδες τοπίο. Πρόκειται πιθανόν για μια βιωματική εμπειρία ή ένα είδος οράματος της μορφής, που ενδέχεται να είναι ο ίδιος ο νεκρός. Θεωρείται ότι απεικονίζει σκηνή βαιτυλολατρείας-λιθολατρείας και δενδρολατρείας (Στεφανάκος 2016: 23-28. Popham 1974:  217). Η σφενδόνη του δαχτυλιδιού που βρίσκεται στο Μουσείο Asmolean  και προέρχεται από  τα Χανιά Κυδωνίας, (εικ. 16.1) εικονίζει  παράσταση λιθολατρείας από γονατιστή γυναίκα λατρευτή που ακουμπά με το αριστερό της χέρι επί του λίθου, ενώ παρακολουθείται από δεύτερη γυναίκα σε όρθια  στάση, με αιωρούμενη  Επιφάνεια θεότητας μεταξύ των δύο μορφών (Kyriakidis 2005:145).

    O Βρετανός ακαδημαϊκός και αρχαιολόγος Peter Warren, ασχολήθηκε κυρίως με το θέμα των «βαίτυλων» στο μινωικό τελετουργικό,  ο οποίος μελέτησε σχετικές απεικονίσεις σε σφραγίδες, σφραγίσματα και σφραγιστικά δαχτυλίδια. Ο ίδιος υποστήριξε πως όσοι συμμετέχουν σε τέτοιες δράσεις πρέπει να θεωρηθούν λατρευτές, που μέσω της επαφής τους με τον λίθο και αφού έχουν περιέλθει σε κατάσταση έκστασης, προσπαθούν να επικοινωνήσουν με τη θεότητα, για την οποία πιθανότατα πίστευαν ότι κατοικεί στο λίθο. Ο βαίτυλος ή ο λίθος αποτελεί  κατά τον Warren ανεικονική αναπαράσταση της θεότητας, ενώ τα πτηνά, οι χρυσαλίδες και οι πεταλούδες, που απεικονίζονται στις συνθέσεις  είναι στοιχεία της εμφάνισης της θεότητας (Warren 1990: 193,196,206. Στεφανάκος 2016: 80,81.Tully and Crooks 2015: 129–158).  Κατά την άποψη της Μαρινάτου (Marinatos 1990: 89-90) οι εν λόγω λίθοι λειτουργούσαν ως ένδειξη της ιερότητας του χώρου, στον οποίο οι λάτρεις μπορούσαν να βιώσουν την Επιφάνεια-Θεοφάνεια της θεότητας. H  τολμηρή της υπόθεση, ήταν ότι οι βαίτυλοι δεν δήλωναν μόνο ιερές  τοποθεσίες, καθώς οι λατρευτές όχι μόνο τους ακουμπούσαν αλλά κοιμόντουσαν πάνω σε αυτούς (εικ.17), όπου κατά τη διάρκεια του ύπνου, εμφανιζόταν σε αυτούς η θεότητα, όπως στη διαδικασία της εγκοίμησης σε μαντεία της αρχαιότητας (Marinatos 2004: 34-36. Marinatos 2009: 88-89. Marinatos 2010: 80-81).

    Στις υπόστυλες κρύπτες στην Κρήτη, οι πεσσοί των σκοτεινών υπόγειων δωματίων  (εικ.18) προσομοίαζαν με ένα είδος τοτέμ στην Κρήτη της Εποχής του Χαλκού, καθώς ο σεβασμός προς αυτούς συνάδει σε έναν τόπο που πλήττεται συχνά από σεισμούς. Η παρουσία τους σε κρύπτες και δωμάτια με πεσσό, υπαινίσσεται τη λειτουργία των συγκεκριμένων χώρων ως «κτηριακών» ιερών, όπου, πιθανόν, διεξάγονταν τελετές για την προστασία του οικοδομήματος από τη δυσμένεια των «χθόνιων» δυνάμεων, που μπορούσαν να αποβούν μοιραίες για τη «ζωή» του οικοδομήματος. Ο πεσσός, ενδεχομένως, αποτελούσε το σημειολογικό επίκεντρο αυτών των τελετουργικών πρακτικών, που φαίνεται πως απηχούν συγκεκριμένες μεταφυσικές αντιλήψεις λιθολατρείας (Παπαδάκη 2018: 88-101).

     

     

     

    Επίλογος

    Η παρουσία λίθινων όγκων γύρω από ιερά και ιδιαίτερα οι απεικονίσεις μινωιτών να τους εναγκαλίζουν με λατρευτική διάθεση, παραπέμπει σε λιθολατρεία-βαιτυλολατρεία. Προφανώς τις ίδιες δοξασίες και την ίδια λατρευτική πρακτική προς τους εντοπιζόμενους ορθόλιθους των περιοχών της ελληνικής Θράκης, απέδιδαν και οι Θράκες κάτοικοι των παραλίων και της ενδοχώρας, καθώς είναι εμφανείς οι κοιλότητες προσφορών και οι βωμοί ως συμφραζόμενα των μεγαλιθικών μνημείων.

    Η εννοιολόγηση του θεϊκού κόσμου στην πραγματικότητα προβλέπει ότι οι θεοί μπορούν να ζήσουν τη ζωή τους και να εκδηλώσουν τη δική τους παρουσία ταυτόχρονα σε πολλά σημεία.Τη στιγμή που το ανθρώπινο ξεχωρίζει από το κοσμικό και η συνείδηση αντιλαμβάνεται τα όριά της, θεμελιώνονται οι δύο εκείνοι χώροι ανάμεσα στους οποίους  διαδραματίζεται η ανθρώπινη ιστορία: η φύση και ο πολιτισμός. Το απλούστερο πρότυπο του υπαρξιακού χώρου του ανθρώπου, είναι  ένα οριζόντιο επίπεδο το οποίο διαπερνά ένας κάθετος άξονας. Πάνω στο επίπεδο, ο αρχαίος Θρακιώτης επιλέγει και δημιουργεί κέντρα εγκατάστασης κοντά σε πηγές, μονοπάτια, οριοθετημένους χώρους, οχυρωματικούς περιβόλους, κατοικίες, λατρευτικά ή ταφικά μεγαλιθικά μνημεία, που συγκροτούν το χώρο του καθημερινού του κόσμου. Η συμβολική έκφραση, είναι ο κοινωνικός παρανομαστής όλων των εκδηλώσεων του Θρακιώτη, που εντάσσονται στη μυθολογία του και στο πλαίσιο του Μεγαλιθικού πολιτισμού του.

     

    Βιβλιογραφία

    Ξενόγλωσση

    AA.VV. 1989: La Tracia nella prima etá del ferro (XI-VI sec a.C)  in,  Marco Lupis (eds.),  Traci : arte e cultura nelle terre di Bulgaria dalle origini alla tarda romanita, Arte World Media Editrice, Milano.

    Denevan – Mathewson 2009: Denevan W.M. – Mathewson K., CARL SAUER  on Culture and Lanscape, Luisiana  State  University Press, Baton Rouge.

    Eliade 1981: M. Eliade, Traité d’histoire des religions, Paris, 1964, gr. trans. E. Tσούτη, Πραγματεία πάνω στην Ιστορία των Θρησκειών, ed. Χατζηνικολή, Αthens, 1981

    Fergusson 1872: J. Fergusson,  Rude Stone Monumennts in all Countries,  Their Age and Uses, London, 1872

    Fol – Marazov 1985:  Α. Fol – I.Marazov, Thrace and the Thracians, 1977, I Traci, Italian transl. by A. Asioli, I Traci, F. lli Melita, Roma, 1985

     

    Fol  2007: V.Fol, Rock Topoi of Faith in the Eastern Mediterranean and Asia Minor During the Antiquity in, St.Th. 10, 2007, 347-377

    Francovich 1990: G. Francovich, Santuari e Tombe Rupestri dell’Antica Frigia, L’Erma, Roma, 1990

    Hägg  1986: Hägg, R., Die göttliche Epiphanie im minoischen Ritual,  Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts 101, 41-62.

    Jacobsen 1976: Jacobsen, T., The Treasures of Darkness. A History of  Mesopotamian Religion, London, Yale University Press.

    Icomos 2004, Natchitoches Declaration on Heritage Landscapes, adopted at US/ICOMOS 7th International Symposium at Natchitoches, www.nps.gov/mabi/  csi/pdf/Natchitoches-Declaration-on-Heritage-Landscapes-3-04.pdf

    Icomos 2009, World Heritage Cultural Landscapes, UNESCO-ICOMOS Documentation Centre.

    Kroh 1996: P. Kroh, Lexikon der Antiken Autoren, Alfred Kröner Verlag in Stuttgart, Germany 1972, ελληνική μτφρ. Δ. Λυπουρλής-Λ. Τρομάρας, Λεξικό Αρχαίων Συγγραφέων, Ελλήνων και Λατίνων, University Studio Press, Θεσσαλονίκη.

    Kyriakidis 2005: E. Kyriakidis, Unidentified Floating Objects on Minoan Seals,

    American Journal of Archaeology 109 (2005) 137–54 137

     

    Marinatos 1990: Marinatos N., The tree, the stone and the pithos: Glimpses into a Minoan ritual. Στο Laffineur R., (ed.) Aegaeum 6: Annales d’ archeologie de la Grece antique, Liege: Universite de Liege, Histoire de l’ art et archaeologie de la Grece antique, 76-92.

    Marinatos 2004: Marinatos, N. ,The Character of Minoan epiphanies, Illinois Classical Studies 29, 25-42.

    Marinatos 2009: Marinatos, N., The role of the queen in Minoan prophecy rituals. Στο Nissinen, M. and Carter, C., (eds) Images and Prophecy in the Ancient Eastern Mediterranean., Gottingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 86-94.

    Marinatos 2010: Marinatos, N., Minoan Kingship and the Solar Goddess: A Near Eastern koine, Urbana: University of Illinois Press.

    Mercadante 2016: F. Mercadante, Il geoarcheosito protostorico rupestre di Ficuzza (Rocca Busambra Palermo) nel paesaggio cultyrale Mediterraneo, Atti del Convegno Nazionale di Turismo Geologico-Nicolosi (CT) 23-24 Settembre 2016.

    Oberhummer 1921: Oberhummer E., s.v. “Kikones” (Κίκονες), RE, XI,1, 1921, 381-382.

     

    Popham 1974: Popham, M.R., Sellopoulo Tombs 3 and 4 Two Late Minoan graves near Knossos, The Annual of British Schools at Athens 69, 195-257.

    Tsonev and Kolev 2012:  L. V. Tsonev and D. Z. Kolev, Bulgarian  Megaliths-Present State and Future  Reserch  Direction, Mediterranean Arhaeology and Archaeometry, Vol. 12, No 2, 15-19

    Tsonev et al.  2012: L.Tsonev, D. Kolev, Y. Dinchev, Thracian  Megaliths : Typology, Construction, State, D.Spasova (ed.) Proceedings of the First International Symposium Ancient Cultures in South-East Europe and the Eastern Mediterranean, megalithic Monuments and Cult Practices,  Blagoevgrad 11-14 October 2012, 182-193

    Tully and  Crooks 2015: C.Tully and  S.Crooks, Dropping Ecstasy? Minoan Cult and the Tropes of Shamanism Time & Mind, 2015,  Vol. 8, No. 2, 129–158.

    Warren 1990:Warren, P., Of Baetyls, Opuscula Atheniensia 18, 193-206.

    Wellmann 1897: Wellmann E., s.v. “Bistones” (Βίστονες), RE, III,1, 1897, 504-506

     

     

    Ελληνική  Βιβλιογραφία

    Ιεροδιακόνου 2014: Ε. Ιεροδιακόνου, ΖΕΝ, Η ζωντανή σιωπή, εκδ. οσελότος, Αθήνα

    Πάγκαλου 2018: X.I. Παγκάλου, Η θεώρηση του τοπίου μέσα από την σχέση φύση-πολιτισμός στην Κρήτη, από την μεταπολίτευση μέχρι σήμερα, Ορισμοί – Ερμηνείες – Παρερμηνείες – Προσανατολισμοί, Διδακτορική Διατριβή Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης.

    Παπαδάκη 2018: Παπαδάκη Χ., Δωμάτια με πεσσό και αποθέσεις θεμελίωσης, ΘΕΜΑΤΑ  ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ  2(1), 88 – 101.

    Στεργιούλης et al. 2012:  Ε. Στεργιούλη, Αχ. Τσιρούκης, Ευαγ. Στεργιούλη και Α. Σκόνδρα, Το πολιτιστικό τοπίο, σημαντικό μέσο Περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, 4ο  Πανελλήνιο Συνέδριο «Λαϊκός Πολιτισμός και Εκπαίδευση» Οκτώβριος 2012, Καρδίτσα, 1-9.

     

    Στεφανάκος  2016: Στεφανάκος Κ., Τελετουργικές Παραστάσεις σε Αιγαιακά Σφραγιστικά Δαχτυλίδια της Εποχής του Χαλκού, Ρέθυμνο: διατριβή ΠΜΣ, Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας  Παν/μίου  Κρήτης.

     

     

     

    Σταύρος Δ. Κιοτσέκογλου  Δρ. Αρχαιολογίας

    Μέλος ΕΤΕΠ του Εργαστηρίου Λαογραφίας

    και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας , του

    Τμήματος  Ιστορίας- Εθνολογίας, της

    Σχολής Κλασικών και Ανθρωπιστικών

    Σπουδών του ΔΠΘ

     

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Περιηγήσεις

    Περιβαλλοντικό Μονοπάτι Παλιάς Καβάλας: Το επιλέγουν οι καβαλιώτες για μια σύντομη απόδραση από την πόλη

    Δημοσιεύτηκε στις

    Δεκάδες αυτοκίνητα γεμίζουν κάθε Σαββατοκύριακο και αργίες, το πρόχειρο χώρο στάθμευσης που υπάρχει δίπλα στο παλιό λατομείο, στην κατάληξη του μονοπατιού της Παλιάς Καβάλας. Παρά το γεγονός ότι ο δρόμος μέχρι το σημείο στάθμευσης είναι σε άσχημη κατάσταση, -πέτρες και λάσπες-, πολλοί αποφασίζουν να τον περάσουν για να απολαύσουν την μοναδική ομορφιά που προσφέρει το τοπίο. Η πρώτη εικόνα που αντικρίζει κανείς, τους χειμερινούς μήνες είναι μια λίμνη περιτειχισμένη με λευκά μάρμαρα καθώς αποτελεί τμήμα του εγκαταλελειμμένου λατομείου που υπάρχει σε εκείνο το σημείο. Μια λίμνη σπάνιας ομορφιάς όπως βλέπετε και στην φωτογραφία που προσφέρεται για μια ιδανική φωτογράφηση για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

     

    Στην συνέχεια αρχίζει το μονοπάτι και μετά από μια σύντομη διαδρομή δέκα λεπτών της ώρας, φτάνουμε στον καταρράκτη και την βάθρα που σχηματίζουν τα νερά του. Το ποτάμι έχει νερό όλο το χρόνο και γι’ αυτό τους θερμούς καλοκαιρινούς μήνες πολλοί επιλέγουν να κάνουν τις βουτιές τους στα παγωμένα νερά. Στην συνέχεια από τα δεξιά του καταρράκτη συνεχίζει το ανηφορικό μονοπάτι που θα μας φέρει μέχρι την Παλιά Καβάλα, με μια στάση στον παλιό νερόμυλο που έχει ανακαινιστεί και φιλοξενεί εκδηλώσεις.

     

    Στην τουριστική του ιστοσελίδα του Δήμου Καβάλας υπάρχουν αρκετές αναλυτικές πληροφορίες για αυτό το πανέμορφο μονοπάτι που διασχίσει την κοιλάδα της Παλιάς Καβάλας η οποία είναι γεμάτη αρχαία χρυσωρυχεία. Ωστόσο, ορισμένα έργα διευκόλυνσης, όσο αφορά το δρόμο και το χώρο στάθμευσης θα βοηθούσε να υπάρχει ακόμη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα.

     

    Αναλυτικά σημειώνεται στην ιστοσελίδα του Δήμου Καβάλας ότι «Μια από τις πιο όμορφες περιπατητικές διαδρομές, που αξίζει να γνωρίσετε από κοντά, είναι το περιβαλλοντικό μονοπάτι της Παλιάς Καβάλας. Βρίσκεται κατά μήκος του ρέματος του χωριού και καλύπτει μια διαδρομή 3 χλμ. περίπου, δίπλα ακριβώς από το δρόμο Ζυγού – Παλιάς Καβάλας.

     

    Πρόκειται για μια τοποθεσία ιδιαίτερου φυσικού κάλους, όπου θα ανακαλύψετε τις κρυμμένες ομορφιές της φύσης, θα απολαύσετε τη φυσική σκιά των αιωνόβιων πλατανιών, θα δροσιστείτε από τα κρυστάλλινα νερά των πηγών και θα μαγευτείτε από την άγρια ομορφιά ενός πλατανώνα, μοναδικού για την περιοχή. Θα θαυμάσετε την ιδιαίτερη χλωρίδα, θα δείτε κληματσίδες να αιωρούνται και κισσούς να φιδοσέρνονται επάνω στους κορμούς των πλατανιών, δίνοντας σας την εντύπωση ότι βρίσκεστε μέσα σε μια μικρή ζούγκλα.

     

    Θα συναντήσετε στην πορεία του μονοπατιού έναν εξαιρετικά αναστηλωμένο νερόμυλο, τον οποίο μπορείτε να επισκεφτείτε σε συνεννόηση με τον Σύλλογο της Παλιάς Καβάλας για να γνωρίσετε τον παραδοσιακό τρόπο άλεσης. Θα δείτε επίσης μια νεροτριβή ή αλλιώς «ντουλάπι», όπως το αποκαλούσαν οι ντόπιοι, όπου έπλεναν τις κάπες και τα χαλιά τους. Θα αντικρίσετε επίσης απόκρημνα βράχια και μικρές σπηλιές.

     

    Αυτό όμως που δικαίως θα σας εντυπωσιάσει, είναι ο μοναδικός καταρράκτης. Δεν χρειάζεται να τον ψάξετε, καθώς προδίδεται από το κελάρυσμα του νερού που αντηχεί από μακριά. Ο καταρράκτης, ο οποίος πέφτει από ύψος δέκα μέτρων περίπου, χωρίζεται σε δύο επίπεδα. Τα ορμητικά νερά του, έχουν λαξεύσει τον βράχο και δημιουργούν έτσι δύο εντυπωσιακές βάθρες με κρυστάλλινα νερά, στις οποίες κατά τους καλοκαιρινούς μήνες μπορείτε να βουτήξετε άφοβα!

     

     

    Οδηγίες

     

    Στην εθνική οδό Καβάλας – Δράμας, στη διασταύρωση του στρατιωτικού αεροδρομίου στον Αμυγδαλεώνα στρίβετε προς την κατεύθυνση του βουνού (προς Παλιά Καβάλα). Μετά από 4 χιλιόμετρα συναντάτε τη διασταύρωση Ζυγού – Παλιάς Καβάλας και στρίβετε δεξιά προς Παλιά Καβάλα. Περίπου 300 μέτρα μετά, στα δεξιά σας, υπάρχει μια χωμάτινη παράκαμψη ενός χιλιομέτρου που οδηγεί στο παλιό λατομείο. Αφού φτάσετε στο λατομείο, ακολουθείτε τον χωματόδρομο αριστερά του, που ανεβαίνει και οδηγεί μετά από λίγα μέτρα στη δυτική είσοδο του μονοπατιού. Η ανατολική είσοδος του μονοπατιού είναι πιο εύκολα προσβάσιμη. Στην είσοδο του οικισμού της Παλιάς Καβάλας, δεξιά από την ταβέρνα Ζαφείρης, υπάρχει ένας χωμάτινος και κατηφορικός πεζόδρομος που οδηγεί πολύ σύντομα στην είσοδο του μονοπατιού.

     

     

     

    Διαβάστε περισσότερα: https://www.visitkavala.gr/sightseeing/perivallontiko-monopati-palias-kavalas/

     

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ειδήσεις, Περιβάλλον, Περιηγήσεις

    ΒΡΑΧΟΓΡΑΦΙΕΣ: Ένα μικρό αλλά σημαντικό κομψοτέχνημα επάνω σε βράχο!

    Δημοσιεύτηκε στις

     

     

    Σε μια πρόσφατη εξόρμηση στα βουνά πέριξ των Φιλίππων, σε μια περιοχή που μας έχει δώσει πολλά και σημαντικά ευρήματα βραχογραφιών, συναντήσαμε ένα βράχο καλυμμένο στο μεγαλύτερο μέρος του από χώμα και χαμηλή βλάστηση. Στα όρια της κάλυψης, ξεχώρισε ένα χάραγμα, ένα κεφάλι ανθρώπινο και αυτό ήταν που τράβηξε την προσοχή μας, τελικά ήταν ένα βραχογράφημα με ένα θράκα πολεμιστή. Η συγκεκριμένη βραχογραφία είναι σχετικά μικρού μεγέθους, ωστόσο ξεχωρίζει για τις πολύ λεπτές χαράξεις και τις λεπτομέρειες που έχει αποτυπώσει, γεγονός που δηλώνει ότι ο δημιουργός χρησιμοποίησε λεπτό μεταλλικό εργαλείο, άρα ενδεχομένως και η χρονολόγηση της να ανάγεται προς το τέλος της λεγόμενης προϊστορικής περιόδου όπου και η επεξεργασία των μετάλλων δίνει και πιο λεπτά εργαλεία χάραξης. Επίσης ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό σε αυτή την παράσταση είναι ότι δίπλα στον πολεμιστή, με τον χαρακτηριστικό θώρακα με τις γραμμές που σχηματίζουν κορυφές, υπάρχει ένα μικρός ήλιος ή ένας ρόδακας, από τα ρόδα του Παγγαίου!

    Ωστόσο, αυτή η εξαιρετική βραχογραφία έχει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τα οποία δεν συναντάμε σε άλλες περιπτώσεις. Για παράδειγμα η διάταξη των τριών μορφών μας δίνουν την αίσθηση της προοπτικής, με το υπερμεγέθη σκύλο σε πρώτο πλάνο, τον πολεμιστή σε δεύτερο και στο βάθος διακρίνουμε ένα ακόμη σκύλο, σαν μια μικρή φιγούρα, για να δώσει στο μάτι την αίσθηση του βάθους. Επίσης και ο προσανατολισμός της δεν είναι τυχαίος, η φορά είναι από τη δύση προς την ανατολή, ενώ η σύνθεση είχε και μια σειρά άλλα στοιχεία που αν αποδειχθεί ότι δεν είναι φυσικά, ίσως να είναι φορείς σημαντικών πληροφοριών.

     

    Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Περιηγήσεις

    ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΟ ΠΑΓΓΑΙΟ: Η μαγεία του να «χάνεσαι» στην κοιλάδα του Πλατανοτόπου

    Δημοσιεύτηκε στις

     

     

     

    Μια μικρή περιήγηση σε ένα φθινοπωρινό τοπίο

     

     

     

    Το όνομα του χωριού Πλατανότοπος είναι δηλωτικό της αφθονίας των υδάτινων πόρων, καθώς τα πλατάνια ως γνωστόν ενδημούν σε υγρό περιβάλλον. Ωστόσο, αν δεν μπει κάποιος στην διαδικασία να περπατήσει μέσα στην κοιλάδα που αναπτύσσεται βόρεια του οικισμού, δεν μπορεί να γνωρίσει αυτόν τον παράδεισο και την πανδαισία χρωμάτων που υπάρχει.

     

    Μια καλή αφετηρία για περπάτημα είναι το γήπεδο του χωριού Πλατανότοπος Παγγαίου, (είναι επάνω στην Παλιά Εθνική Οδό Καβάλας – Θεσσαλονίκης)  από εκεί ξεκινάει ο χωματόδρομος που θα οδηγήσει τα βήματα στον παλιό οθωμανικό χωριό Αχατλάρ (Μικροχώρι μετονομάστηκε μετά την εγκατάσταση των προσφύγων). Σήμερα δεν διασώζεται κανένα από τα παλιά σπίτια, καθώς με την οικοδόμηση του νέου χωριού επάνω στον εθνικό δρόμο, οι κάτοικοι ξήλωσαν και πήραν, ότι τους ήταν χρήσιμο, για τα σπίτια τους στο νέο χωριό. Στέκουν όρθιοι όμως, ακόμη, οι τοίχοι του σχολείου. Επίσης στην θέση της παλιάς εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού, έχει χτιστεί σήμερα ένα μικρό εκκλησάκι. Βγαίνοντας από το παλιό χωριό στην βόρεια πλευρά, αριστερά από το δρόμο υπάρχει ένας περιφραγμένος χώρος, χωρίς σήμανση, εκεί είναι το παλιό οθωμανικό και στην συνέχεια χριστιανικό νεκροταφείο του χωριού.

     

    Αφού περάσουμε ένα παλιό μαντρί που βρίσκεται λίγο παραπάνω, ανοίγει το βλέμμα, προς τις κορυφές του Παγγαίο, όπου σαν μια αγκαλιά το βουνό και περικλείει μια από τις πιο πλούσιες σε βλάστηση και ομορφιά περιοχές του Παγγαίου. Η αλήθεια είναι ότι για πολλούς Παγγαίο, σημαίνει ο δρόμος από το Ακροβούνι που οδηγεί στο Δασικό χωριό ή ακόμη ψηλότερα στα ορειβατικά καταφύγια και στις κορυφές Μάτι και Αυγό, ωστόσο υπάρχουν εξαιρετικής ομορφιάς περιοχές του βουνού, στις οποίες η πρόσβαση γίνεται διαφορετικά σημεία. Οι κοιλάδες που αναπτύσσονται στην νότια πλευρά του βουνού, για παράδειγμα, Παλιά Αυλή, Μουσθένη, Μεσορόπη και Πλατανοτόπου είναι πολύ πιο πλούσιες σε βλάστηση και νερά και η κύρια πρόσβαση είναι από τα ίδια τα χωριά.

     

     

    Το μήκος του δρόμου που διασχίσει την κοιλάδα του Πλατανοτόπου έχει μήκος περίπου τέσσερα χιλιόμετρα, ανηφορικού αλλά με ομαλή ανάβαση, διαδρομή που μόνο στο τέλος της αποκτάει μεγαλύτερη κλίση και ελικοειδή μορφή.

     

    Από τα πρώτα βήματα εισόδου στην κοιλάδα ξεκινάει η πανδαισία των χρωμάτων και η ορμητική κάθοδος των υδάτων προσφέρει και την ανάλογη ηχητική υπόκρουση. Το παράδοξο που συμβαίνει είναι ότι όσο πιο ψηλά ανεβαίνουμε, τόσο αυξάνει η ποσότητα των υδάτων. Σαφώς και η ποσότητα περιορίζεται στα πιο χαμηλά σημεία, είτε από την συλλογή τους στο δίκτυο ύδρευσης που υπάρχει και η αρχή του χρονολογείται από τον 4ο π.Χ. αιώνα, με διαδοχικές επεμβάσεις στο χρόνο ή σε καταβόθρες που υπάρχουν και απορροφούν τεράστιες ποσότητες.

     

     

    Σε μια απόσταση περίπου 1.700 μέτρων από την αρχή της διαδρομής, στα δεξιά του δρόμου υπάρχει ένα μεσαιωνικό – οθωμανικό έργο, ένα υδραγωγείο με διπλή καμάρα, για την μεταφορά του νερού. Από αυτό το σημείο και πάνω υπάρχει επίσης στις πλαγίες ένα σύστημα από σπηλαιώσεις μικρές και μεγάλες, όπου σε πολλά σημεία υπάρχει διάσπαρτη κεραμική που ξεκινάει από τα προϊστορικά χρόνια και φτάνει μέχρι τα βυζαντινά, δηλωτικό του ότι έχουμε μια διαχρονική παρέμβαση του ανθρώπου για να αξιοποιήσει τον πλούτο των υδάτων. Ο αρχαιολόγος Γ.Α. Πίκουλα που μελέτησε την τοπογραφία της Πιερείας κοιλάδας, συνολικά από την Ελευθερούπολη μέχρι τον Στρυμόνα,  υποστηρίζει ότι το μεγάλο υδραυλικό έργο της αρχαιότητας που έχει αφετηρία την τοποθεσία Μάνα του Νερού, στα βόρεια της κοιλάδας του Πλατανοτόπου και σε υψόμετρο περίπου 720 μέτρων είναι το ένα από τα δυο υδραγωγεία που μετέφεραν νερό στην Αρχαία Αμφίπολη. Μάλιστα κατάλοιπα αυτού του έργου, γέφυρες, φρεάτια και αγωγοί υπάρχουν και σήμερα όχι μόνο στην εν λόγω κοιλάδα, αλλά και σε όλο το μήκος της νοτιοδυτικής πλευράς του Παγγαίου, συνθέτοντας ένα υδραυλικό έργο 18 χλμ που από μόνο του αποτελεί ένα θαύμα της υδρομηχανικής.

     

     

    Όπως προαναφέραμε όσο ανεβαίνουμε στο υψόμετρο, αυξάνονται τα ύδατα και συναντάμε όλο και πιο συχνά συνεχόμενες λίμνες και καταρράκτες. Η βατή διαδρομή τελειώνει σε ένα ξέφωτο στα 720 μέτρα και αφού έχουμε διανύσει τα τελευταία 500 μέτρα και μεγάλη κλίση και συνεχείς στροφές. Το σύνολο της διαδρομής είναι δυνατόν να το διανύσει κανείς και με ένα αυτοκίνητο 4Χ4 και να φτάσει μέχρι την μεγάλη πηγή, αλλά σε καμία περίπτωση δεν θα μπορέσει να γνωρίσει την ομορφιά του τοπίου και να απολαύσει την μαγεία του δάσους μαζί με τα τρεχούμενα νερά, ένα τοπίο που γέννησε τους μύθους του Διονύσου και των νυμφών σε αυτή τη γη, την τόσο πλούσια σε μυθολογικό και θεολογικό περιεχόμενο.

     

    Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

     

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Περιηγήσεις

    Εντυπωσιακές εικόνες από το “μπαλκόνι” του Παγγαίου, στο Τρίκορφο

    Δημοσιεύτηκε στις

     

     

    Ο φυσιολατρικός σύλλογος Δήμου Παγγαίου planet σήμερα βρέθηκε στην κορυφή του Τρικόρφου από εκεί είναι και οι φωτογραφίες.

     

     

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Περιηγήσεις

    Το ΑΜΘ γιορτάζει την Παγκόσμια Ημέρα Αρχαιολογίας.  Ξενάγηση στα ταφικά κτερίσματα του Δερβενίου 16 Οκτ 2021. 

    Δημοσιεύτηκε στις

    Ξενάγηση στα ταφικά κτερίσματα του Δερβενίου 16 Οκτ 2021. 

    Η Παγκόσμια Ημέρα Αρχαιολογίας γιορτάζεται κάθε χρόνο, το τρίτο Σάββατο του Οκτωβρίου, με σκοπό την ανάδειξη του έργου των αρχαιολόγων και της συνεισφοράς της αρχαιολογίας στο κοινωνικό σύνολο. Στο πλαίσιο του φετινού εορτασμού, το Σάββατο 16 Οκτωβρίου, το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης διοργανώνει ξενάγηση σε μία εμβληματική αρχαιολογική ανακάλυψη: την εύρεση, το 1962, των ασύλητων τάφων του Δερβενίου, του πρώτου πλούσιου ταφικού συνόλου που αποκαλύφθηκε στη μακεδονική γη.

     

    Πρόκειται για ένα ανασκαφικό σύνολο ορόσημο στη μελέτη της αρχαίας Μακεδονίας και άρρηκτα συνδεδεμένο με την ιστορία, και ειδικότερα τα εγκαίνια, του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, καθώς αποτέλεσε τον πυρήνα της πρώτης έκθεσής του το 1962.

     

    Σήμερα, το μεγαλύτερο μέρος των ταφικών κτερισμάτων του Δερβενίου παρουσιάζεται στη μόνιμη έκθεση Ο Χρυσός των Μακεδόνων, όπου δεσπόζουν δύο από τα πολυτιμότερα ευρήματα του αρχαίου νεκροταφείου: ο μπρούτζινος κρατήρας, το μεγαλύτερο ανάγλυφο μεταλλικό αγγείο της κλασικής αρχαιότητας, αριστούργημα της μεταλλοτεχνίας του 4ου αι. π.Χ., και ο Πάπυρος, το αρχαιότερο «βιβλίο» της Ευρώπης (340-320 π.Χ.) και η πρώτη ελληνική εισαγωγή στον κατάλογο «Μνήμη του Κόσμου» της UNESCO (2015).

     

    Και τα δύο αναγνωρίστηκαν ως μοναδικά ήδη από τη στιγμή της ανακάλυψής τους και, έκτοτε, αποτελούν τα εμβληματικά εκθέματα του Μουσείου. Ο δε εντοπισμός και η διάσωση του Παπύρου συνιστούν σπουδαία επιτεύγματα της ελληνικής αρχαιολογικής υπηρεσίας.

     

    Η ξενάγηση θα πραγματοποιηθεί από αρχαιολόγο του Μουσείου με την επίδειξη του εισιτηρίου εισόδου.

     

    Απαραίτητη η τηλεφωνική κράτηση στο 2313 310 201 (Δευτέρα- Παρασκευή, 08:00 έως 15:00).

    https://www.archaiologia.gr/blog/2021/10/14/%cf%84%ce%bf-%ce%b1%ce%bc%ce%b8-%ce%b3%ce%b9%ce%bf%cf%81%cf%84%ce%ac%ce%b6%ce%b5%ce%b9-%cf%84%ce%b7%ce%bd-%cf%80%ce%b1%ce%b3%ce%ba%cf%8c%cf%83%ce%bc%ce%b9%ce%b1-%ce%b7%ce%bc%ce%ad%cf%81%ce%b1-%ce%b1/

    Κατηγορία: Slider, Ειδήσεις, Περιηγήσεις

    Αποκατέστησαν με τεχνητή νοημοσύνη πίνακες του Γκούσταβ Κλιμτ που είχε καταστρέψει η φωτιά.      

    Δημοσιεύτηκε στις

     Μεγάλη ψηφιακή αναδρομική έκθεση έργων του Γκούσταβ Κλιμτ, γνωστού από τον πίνακα «To Φιλί», ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα παγκοσμίως έργα ζωγραφικής, είναι πλέον διαθέσιμη στο φιλότεχνο κοινό.

     Η έκθεση, με τίτλο «Klimt vs. Klimt – The Man of Contradictions», είναι προϊόν συνεργασίας του μουσείου Belvedere της Βιέννης και της Google Arts & Culture, με την υποστήριξη άνω των 30 άλλων βιεννέζικων και διεθνών μουσείων.

     

     

    Στο πλαίσιο της έκθεσης, η Google ψηφιακά αποκατέστησε τρία από τα χαμένα έργα του Αυστριακού ζωγράφου, χρησιμοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη για να βάλει χρώμα στις μαυρόασπρες φωτογραφίες αυτών των έργων ( https://www.youtube.com/watch?v=1xYpIM_BVTI&t=1s ).

    Οι τρεις πίνακες – «Ιατρική», «Φιλοσοφία» και «Νομική» – συναπαρτίζουν τους «Πίνακες της Σχολής» και ήταν παραγγελία του Πανεπιστημίου της Βιέννης. Με την παράδοσή τους το 1899, αξιωματούχοι του πανεπιστημίου τα θεώρησαν «πορνογραφικά» και «διεστραμμένα» και τελικώς πουλήθηκαν σε ιδιώτη. Το 1945, τις τελευταίες μέρες του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, οι τρεις πίνακες χάθηκαν σε φωτιά και σήμερα επιβιώνουν μόνο σε μαυρόασπρες φωτογραφίες.

    Ο δόκτωρ Franz Smola, επιμελητής στο μουσείο Belvedere και ο Emil Wallner, εργαζόμενος αυτή την περίοδο στο Google Arts & Culture Lab, συνεργάστηκαν για να εξελίξουν έναν αλγόριθμο που θα μπορούσε με ακρίβεια να δώσει χρώμα στους «Πίνακες της Σχολής».

    «Το αποτέλεσμα ήταν για μένα έκπληξη επειδή μπορέσαμε να δώσουμε χρώμα ακόμη και σε σημεία για τα οποία δεν είχαμε καμία γνώση, με μηχανομάθηση είχαμε καλές υποθέσεις για το ότι ο Κλιμτ χρησιμοποιούσε κάποια χρώματα» ανέφερε, σε ανακοίνωση, ο Smola (https://www.instagram.com/p/CUu0v2JlX4F/ ).

    Σε επιμέλεια του Franz Smola, ο διαδικτυακός κόμβος παρουσιάζει 700 αντικείμενα, περιλαμβανομένων πινάκων, σχεδίων, επιστολών και εικονογραφήσεων, πολλά εκ των οποίων ψηφιοποιήθηκαν για πρώτη φορά. Την «Klimt vs Klimt – The Man of Contradictions» ( https://artsandculture.google.com/project/klimt-vs-klimt ) μπορεί ο φιλότεχνος να περιδιαβεί σε μία «έκθεση τσέπης διευρυμένης πραγματικότητας», όπου 63 αριστουργήματα του Γκούσταβ Κλιμτ είναι ψηφιακά διατεταγμένα σε μία και μόνη ψηφιακή αίθουσα.

    Βασίλης Τσεκούρας

    Κατηγορία: Slider, Ειδήσεις, Περιηγήσεις