Περιηγήσεις

Μια ενδιαφέρουσα παραθαλάσσια και παραλίμνια διαδρομή, ιδιαίτερου κάλους που προσφέρεται για περίπατο

Σε μικρή απόσταση, ανατολικά της Καβάλας υπάρχει ένας περιβαλλοντικός θησαυρός. Ο κάμπος του Νέστου ήταν κάποτε τμήμα ενός μεγάλου οικοσυστήματος που αποτελούσε το δέλτα του ποταμού Νέστου, το οποίο δυτικά έφτανε μέχρι τη Ν. Καρβάλη. Από τη μια οι άπειρες διακλαδώσεις του ποταμού έδιναν εξουσία στο νερό και οι ενδιάμεσες νησίδες γης έδιναν τόπο για να αναπτυχθεί το δάσος, του Κοτζά Ορμάν. Ένα τεράστιων διαστάσεων δάσος που φιλοξενούσε μέχρι και άγρια θηλαστικά, σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές. Σήμερα από το δάσος δεν έχει διασωθεί τίποτα περισσότερο από μια στενή λουρίδα βλάστησης, στις δυο όχθες του ποταμού. Από τις διακλαδώσεις του νερού έμειναν λίγες χιλιάδες στρέμματα που σχηματίζουν τα κανάλια και τις λιμνοθάλασσες, της Κεραμωτής, του Αγιάσματος και του Ερατεινού. Στα ιστορικά χρόνια, στα δυτικά, υπήρχε μια μεγάλων διαστάσεων λιμνοθάλασσα με το όνομα Κύστιρος. Για την παρουσία της έχουμε την μαρτυρία του Ηροδότου από την εξιστόρηση των περσικών πολέμων. Συγκεκριμένα στην πορεία του Περσικού στρατού, συνάντηση μια πόλη η Πίστυρος “πόλι ἑλληνὶδα παραθαλασσία και ἡπειρώτιδα”, υπογραμμίζει ο ιστορικός της αρχαιότητας, δίπλα σε μια λιμνοθάλασσα, η οποία στέρεψε όταν τα υποζύγια του περσικού στρατού, ήπιαν νερό για να ξεδιψάσουν. Για την αρχαία Πίστυρο έχουμε γράψει αρκετές φορές και παρακολουθούμε από κοντά το εξαιρετικά σημαντικό ανασκαφικό έργο του αρχαιολόγου Στρατή Παπαδόπουλου, ως συνέχεια θα μεταφέρουμε στοιχεία και εικόνες από το οικοσύστημα που αναπτύσσονταν νότια του αρχαιολογικού χώρου, της πόλης που δέσποζε σε ένα πανέμορφο τοπίο, μέρος του οποίου μπορούμε να απολαύσουμε και σήμερα, σε μια ενδιαφέρουσα διαδρομή, ιδανική για ποδήλατο ή για πεζοπορία.

Δαμάζοντας την θάλασσα

Αυτό που έχει απομείνει σήμερα και ονομάζεται λιμνοθάλασσα Ερατεινού, καλύπτει μια έκταση 4.800 στρέμματα και οι ψαράδες την δουλεύουν για πάνω από εκατό χρόνια, παράγοντας νοστιμότατα ψάρια, λαβράκια, τσιπούρες, μεξινάρια κ.α. Η λιμνοθάλασσα με την κατασκευή τεχνικών έργων εξελίχθη σε νταλιάνι, μια κλειστή θάλασσα καθώς κατασκευάστηκε ένα ανάχωμα, για να την προστατεύει από τους ισχυρούς νοτιάδες, ώστε να μην ορμήσουν τα μανιασμένα κύματα μέσα και διαλύσουν τις κατασκευές των ψαράδων. Φύτεψαν χιλιάδες πασσάλους, χιλιάδες σακιά με άμμο τα κουβάλησαν για να χτίσουν το ανάχωμα, αλλά το μεγαλύτερο κατόρθωμα είναι οι πέτρες που κουβάλησαν, από την Θασοπούλα, αλλά και ακόμη πιο μακριά, από τα βράχια κάτω από το νοσοκομείο της Καβάλας. Εκατομμύρια πέτρες που κουβαλήθηκαν μία – μία, κάθε βουτιά και μια πέτρα. Άνιση η μάχη, ερχόταν μετά ο νοτιάς τα γκρέμιζε όλα και μετά ξανά από την αρχή.

Πρόκειται για μια εποποιία, για θυσία πολλών ανθρώπων, κανείς όμως ποτέ δεν θα γράψει για αυτούς. Από το 1910 που ξεκίνησε η εκμετάλλευση και για 60 χρόνια, αυτή δουλειά γινόταν, για τη συντήρηση του αναχώματος. Την τελική λύση, ήρθε όταν η ΜΟΜΑ κατασκεύασε μια σειρά από έργα. Μπήκε στη λιμνοθάλασσα ένας βυθοκόρος, μάζεψε τη λάσπη, μεγάλωσε το κανάλι και με τα υλικά της εκσκαφής έχτισε το ανάχωμα. Έτσι φτιάχτηκε και ο παραλιακός δρόμος. Μαζί λύθηκαν δύο προβλήματα, το πρόβλημα με τους νοτιάδες και το πρόβλημα της απουσίας δρόμου. Πριν φτιαχτεί ο δρόμος για να διοχετεύσουν  τα ψάρια στην αγορά, ανοίγονταν στο πέλαγος με τις βάρκες και περίμεναν τα καΐκια από την Κεραμωτή για να τους τα δώσουν και να τα μεταφέρουν στην Καβάλα.

Ο δρόμος που υπάρχει είναι αυτό που οριοθετεί και την δημοφιλή παραλία Τιμαρίου, που κάθε καλοκαίρι συγκεντρώνει πολλούς λουόμενους. Ωστόσο η περιοχή δεν προσφέρει χαρές μόνο τους καλοκαιρινούς μήνες αλλά και τώρα. Το φθινόπωρο είναι μια περίοδο που συγκεντρώνει ένα πλούτο από εικόνες από την άγρια φύση. Περπατώντας, αν η τύχη είναι με το μέρος σας, θα συναντήσετε  πανέμορφα πτηνά όπως ερωδιούς, αγριόπαπιες, πελεκάνους, Κορμοράνου κ.α. ενώ η θέα προς την θάλασσα και το Παγγαίο να δεσπόζει του κόλπου συμπληρώνουν μια επιβλητική εικόνα, ανείπωτης ομορφιάς!

Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

Με μια πανδαισία φθινοπωρινών χρωμάτων, υποδέχεται η κοιλάδα της Παλιάς Καβάλας, τους επισκέπτες αυτή την εποχή. Μια πρόταση είναι για περπάτημα στο μονοπάτι δίπλα στο νερό, από το παλιό λατομείο μέχρι την Παλιά Καβάλα και μια δεύτερη  πρόταση είναι η επίσκεψη στον παλιό Νερόμυλο που έχει ανακαινίσει ο Πολιτιστικός Σύλλογος του χωριού και βρίσκεται στην κοιλάδα, λίγο πριν την είσοδο του οικισμόύ. Όποια διαδρομή και να επιλέξετε είναι βέβαιο ότι θα σας εντυπωσιάσει!!!

Η καμπάνα της εκκλησιάς της Παναγίας, των Εισοδίων της Θεοτόκου, στο μεσαιωνικό Ανάβατο της Χίου χτυπά σήμερα Σαββάτο 12 Νοεμβρίου για πρώτη φορά μετά από πολλές δεκαετίες. Με αφορμή την ολοκλήρωση από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου, του έργου της αποκατάστασης του Ναού και της ανάδειξης του λαξευμένου στο βράχο παλιού οχυρωμένου οικισμού, στο μοναδικό αυτό μνημείο που όχι τυχαία, αποκλήθηκε «Μυστράς του Αιγαίου».

Η εκκλησία της Παναγίας, σε διάφορες φάσεις, χτίστηκε στα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας μέσα στον οχυρωμένο οικισμό, την ακρόπολη του συνόλου του Αναβάτου. Αυτό το τμήμα, σύμφωνα με την προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Όλγα Βάσση, πρωτοχτίστηκε στα χρόνια της κυριαρχίας των Γενοβέζων στο νησί και περιτοιχίστηκε για να προστατευτούν οι κάτοικοι του από τους πειρατές της εποχής, πρώτα από τους Καταλανούς του 14ου αιώνα και ύστερα από τους Τούρκους του 15ου αιώνα. «Για αυτό το λόγο», συμπληρώνει η κ. Βάσση, «και δεν υπάρχει κανένας παλιός παραλιακός οικισμός στη Χίο. Όλοι είχαν τραβηχτεί μεσόγαια για τον φόβο των πειρατών».

Η εκκλησία της Παναγιάς είναι ο πάνω όροφος σε ένα αναλημματικά χτισμένο κτίσμα που η τοιχοποιία του εντάσσεται στο τείχος του οχυρωμένου οικισμού. Οι υπόλοιποι δυο όροφοι, το ισόγειο και ο πρώτος όροφος είναι το ελαιοτριβείο («λιοτρουβειό» στο τοπικό ιδίωμα της εποχής) και το διδακτήριο. Στο σύνολο της η Ακρόπολη εγκαταλείφτηκε μετά το μεγάλο σεισμό του 1881. Τότε οι κάτοικοι του βγήκαν από τα τείχη και κατοίκησαν στις άλλες δυο φάσεις του Αναβάτου, το Παλαιό Χωριό ή Μεσοχώρι και το νέο χωριό. Στο τελευταίο έχτισαν το 1882 και την καινούργια τους εκκλησία, τον Ταξιάρχη, μεταφέροντας εκεί και την παλιά εικόνα του Ταξιάρχη προστάτη τους, από τη δίκλιτη βασιλική του «παλαιού Ταξιάρχη» και αυτή από τον ευρύτερο χώρο της Ακρόπολης.

Εδώ ας σημειωθεί ότι ο Ανάβατος είχε εγκαταλειφτεί και κατά τη μεγάλη σφαγή της Χίου το 1822. Επανακατοικήθηκε όμως με 72 οικογένειες το 1866, σύμφωνα με τις πηγές, «και ευρήματα κατά τις ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν, νομίσματα οθωμανικά και του νεότερου ελληνικού κράτους και εισαγόμενη ακόμα και από ευρωπαϊκές χώρες κεραμική» συμπληρώνει η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Όλγα Βάσση.

Ο Ανάβατος χτίστηκε στα χρόνια της κυριαρχίας των Γενοβέζων είναι όμως ένας υστεροβυζαντινός οικισμός. Ο επισκέπτης του μπορεί να δει το τμήμα του μέσα στο κάστρο που είναι ένα κηρυγμένο από το υπουργείο Πολιτισμού ιστορικό μνημείο από το 1962, και ανήκει στο σύνολο του στο Ελληνικό δημόσιο. Αλλά και τα υπόλοιπα τμήματα του που προστατεύονται -αν και ανήκουν τα κτίσματα σε ιδιώτες- αφού η κήρυξη του αρχαιολογικού χώρου αφορά το σύνολο του.

Έξω από το χωριό σώζεται ο κοιμητηριακός ναός του Αγίου Γεωργίου που διατηρεί τοιχογράφηση του 16ου αιώνα.

Γεμάτα θρύλους, μυστήρια και περιτριγυρισμένα από ένα σκοτεινό παρελθόν, τα κάστρα της Ελλάδας στέκουν αγέρωχα, άλλα σε κορυφές καθηλωτικών λόφων κι άλλα αγκαλιασμένα από το πέπλο της θάλασσας, όλα περιμένοντας να τα ανακαλύψετε, ώστε να σας εξιστορήσουν τις ένδοξες στιγμές τους μέσα στη λάμψη των αιώνων.

1. Ακροκόρινθος, Κορινθία

Σε έναν βραχώδη λόφο στα 574μ., η Ακροκόρινθος υπήρξε η παλαιότερη οχυρωμένη Ακρόπολη της αρχαίας και μεσαιωνικής Κορίνθου, ελέγχοντας τη μοναδική είσοδο από την ηπειρωτική Ελλάδα προς την Πελοπόννησο και την κίνηση μεταξύ Κορινθιακού και Σαρωνικού Κόλπου. Το μεγαλύτερο κάστρο της Ελλάδας, ένα δυσπόρθητο φρούριο απ’ τον 6ο αι. π.Χ. έως το 1821, θα σας σαγηνεύσει. Η είσοδος του κάστρου βρίσκεται στη δυτική πλευρά, αθέατη από την πόλη, στην οποία οδηγεί ένας ανηφορικός δρομίσκος. Προ της πύλης κατά τον μεσαίωνα υπήρχε μεγάλη αμυντική τάφρος, πάνω από την οποία φερόταν κινητή γέφυρα. Εντός του χώρου υπάρχουν σήμερα ερείπια παλαιότερων πύργων και κτισμάτων.

2. Κάστρο Μεθώνης, Μεσσηνία

Σε αυτόν τον νομό, όπου η φύση έχει δωρίσει απλόχερα την ομορφιά της, τον 13ο αιώνα οι Ενετοί πάνω σε βυζαντινές και αρχαίες οχυρώσεις θεμελίωσαν ένα από τα μεγαλύτερα κάστρα της Ελλάδας. Μια γέφυρα με 14 τόξα, μια εντυπωσιακή πύλη, οι προμαχώνες και τα τείχη, τα φτερωτά λιοντάρια, η στήλη του Μοροζίνι και ο ναός της Μεταμόρφωσης είναι μερικά μόνο από τα σκηνικά που θα σας εντυπωσιάσουν.

3. Κάστρο Κορώνης, Μεσσηνία

Στην παραλιακή κωμόπολη της δυτικής Μεσσηνίας, όπου η φύση οργιάζει από ομορφιά, βρίσκεται και το ενετικό Κάστρο της Κορώνης, το οποίο χτίστηκε τον 13ο αιώνα. Κατά την ανηφορική διαδρομή θα βιώσετε ένα ταξίδι μέσα στους αιώνες, ανάμεσα στα τμήματα του βυζαντινού κάστρου που προϋπήρχε αλλά και της αρχαίας οχύρωσης. Τα στενά καλντερίμια οδηγούν στην κεντρική πύλη του κάστρου, στη βόρεια πλευρά, όπου είχε συγκεντρωθεί το σύνολο του οικισμού, προκειμένου να προφυλαχθεί από τις επιδρομές των κατακτητών και των πειρατών. Στο εσωτερικό του σώζονται μεταξύ άλλων οικίες, λαξευμένοι τάφοι, οι εκκλησίες της Αγίας Σοφίας (βυζαντινή εκκλησία του 12ου αιώνα) και του Αγίου Χαραλάμπους καθώς και το σύγχρονο παλαιοημερολογίτικο μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη Προδρόμου. Από το πλάτωμα του κάστρου θα δείτε να απλώνετε στα μάτια σας όλος ο Μεσσηνιακός κόλπος και στο βάθος οι κορυφές του Ταΰγετου. Αν προσεγγίσετε το κάστρο από τη νότια πλευρά προς την παραλία Ζάγκα-Μεμί, θα βρεθείτε σ’ ένα από τα μεγαλύτερα προσκυνήματα της Μεσσηνίας, την Παναγιά Ελεήστρα (προστάτιδα της Κορώνης).

4. Μυστράς, Λακωνία

Εκεί όπου ο χώρος και ο χρόνος μετουσιώνονται σε ομορφιά, μια θρυλική καστροπολιτεία αποτέλεσε το σημαντικότερο διοικητικό κέντρο του Βυζαντίου μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης, με πληθυσμό που έφτανε τους 20.000 κατοίκους. Σήμερα παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα βυζαντινά μνημεία στην Ελλάδα και προστατεύεται από την UNESCO ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Το Κάστρο του Μυστρά ανεγέρθηκε κατά τη διάρκεια της Φραγκοκρατίας, το 1249, τέθηκε αργότερα υπό τον έλεγχο του Βυζαντινού Δεσπότη του Μορέως και συνεχίστηκε να χρησιμοποιείται κατά την οθωμανική περίοδο.

5. Μπούρτζι, Ναύπλιο

Στην πρώτη πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους, στο λίκνο του φυσικού κάλλους, η ενετική αρχιτεκτονική και τα παράλια τείχη με τους προμαχώνες πρωταγωνιστούν. Το ενετικό θαλασσόκαστρο χτίστηκε το 1473, λειτούργησε ως φρούριο μέχρι το 1865, στη συνέχεια αποτέλεσε τόπο διαμονής των δημίων που εκτελούσαν τους θανατοποινίτες του Παλαμηδιού, ενώ το 1935 μετατράπηκε σε ξενοδοχείο. Μην παραλείψετε κατά την εξόρμησή σας στην περιοχή την ανάβαση στο Παλαμήδι με τα 857 σκαλοπάτια (999 κατά τον θρύλο), προκειμένου να απολαύσετε την ασύλληπτη θέα, αλλά και μία επίσκεψη στην Πλατεία Συντάγματος, όπου κατάστρωναν τα σχέδιά τους οι οπλαρχηγοί στα χρόνια της Επανάστασης. Εκεί θα δείτε και το Βουλευτήριο, την πρώτη Βουλή των Ελλήνων.

6. Κάστρο Πλαταμώνα, Πιερία

Στην περιοχή, όπου οι θεοί επέλεξαν για οικία τους και την προίκισαν με οίνο, θα συναντήσετε μεταξύ άλλων ένα σαγηνευτικό κάστρο, χτισμένο σε φυσική οχυρή θέση από τη μεσοβυζαντινή εποχή (10ο -11ο αι.), το οποίο στέκει και σήμερα καλοδιατηρημένο. Στο εσωτερικό του σώζονται ερείπια από δύο παλαιοχριστιανικές βασιλικές και ο οκτάγωνος πύργος του.

7. Κάστρο Ιωαννίνων

Στην καρδιά των Ιωαννίνων θα συναντήσετε το μεγαλείο της μεσαιωνικής μαγείας, το αρχαιότερο βυζαντινό κάστρο στην Ελλάδα, του 528 μ.Χ, το οποίο περικλείει στα τείχη του μια θαυμαστή πολιτεία όπου είχε στηθεί και το διοικητικό κέντρο ολόκληρης της Ελλάδας την εποχή του Αλή Πασά. Περνώντας τη μεγάλη πέτρινη πύλη, θα μεταβείτε σε ένα μεσαιωνικό παραμύθι, βρισκόμενοι ανάμεσα σε λιθόστρωτα σοκάκια, χρωματιστά παραθυρόφυλλα και μουσεία.

8. Κάστρο Καβάλας

Η Καβάλα ήταν οχυρωμένη από τον 5ο αιώνα π.Χ. με αμυντικό περίβολο που κάλυπτε την πόλη από όλες τις πλευρές. Στην κορυφή του στρατηγικού λόφου της πόλης ανέκαθεν βρισκόταν το κάστρο, σήμα κατατεθέν της Καβάλας, το οποίο δέχτηκε αλλεπάλληλες ανακατασκευές και επεμβάσεις. Από την αρχαία ήδη Νεάπολη εκεί βρισκόταν το διοικητικό κέντρο της πόλης, αφού από τον μεγάλο πύργο υπήρχε ανεμπόδιστη θέα προς όλες τις κατευθύνσεις. Στην κορυφή της χερσονήσου της Παναγίας, λοιπόν, δεσπόζει η Ακρόπολη της Καβάλας, η οποία διαδέχτηκε τη βυζαντινή Ακρόπολη της Χριστουπόλεως (παλαιότερη ονομασία της Καβάλας).

9. Φορτέτζα, Ρέθυμνο

Στη μεγαλόνησο με την πανανθρώπινη ομορφιά, μεταξύ άλλων αξίζει να επισκεφθεί κανείς το βενετσιάνικο Φρούριο της Φορτέτζας, το οποίο στέκει περήφανο στον λόφο του Παλαιόκαστρου. Στεγάζει μέσα στην καρδιά του τον καθεδρικό ναό του Αγίου Νικολάου, αποθήκες του πυροβολικού, προμαχώνες, την εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης, την οικία του Ρέκτορα, τις αιχμές του τείχους και το Δημοτικό Θέατρο Ερωφίλη.

10. Καστροπολιτεία Ρόδου

Στο νησί των Ιπποτών, στο συνονθύλευμα των πολιτισμών, η μεσαιωνική του πόλη έχει ανακηρυχθεί από την Unesco «Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς». Εκεί θα συναντήσετε το αλώβητο στο πέρασμα του χρόνου βυζαντινό κάστρο, το οποίο χωρίζει την παλιά πόλη από την καινούρια. Τα τείχη της καστροπολιτείας οικοδομήθηκαν από τους Ιππότες του τάγματος του Αγίου Ιωάννη της Ιερουσαλήμ (Ιωαννίτες Ιππότες), οι οποίοι ενίσχυσαν την προϋπάρχουσα βυζαντινή οχύρωση, δημιουργώντας μια μοναδική οχυρωματική αρχιτεκτονική. Διαθέτουν έντεκα επιβλητικές πύλες αλλά και εντυπωσιακούς πύργους, γέφυρες και τάφους.

Σε κάθε σημείο της χώρας μας ταξιδεύει η ματιά, ατενίζοντας το ατέρμονο μεγαλείο της φύσης και του ανθρώπου. Τα κάστρα, κομμάτι αυτής της κληρονομιάς, σαν φωτεινοί φάροι μέσα στο πέρασμα των αιώνων εξιστορούν το ένδοξο παρελθόν και τα ηρωικά κατορθώματα. Μερικά έχουν παραμείνει ανέγγιχτα από τη φθορά του χρόνου, ενώ άλλα δεσπόζουν ως ερείπια και μεταφέρουν κάθε επισκέπτη σε μια άλλη διάσταση, όπου κάθε κατακτητής άφηνε το λιθαράκι του στο ψηφιδωτό από πολιτισμούς.

https://feelhellas.com/el/10-emblematic-castles-of-greece-that-will-take-you-back-in-time/

Γιατί τα κάνουμε μπάχαλο, ενώ θα μπορούσαμε να έχουμε αναπτύξει μια τουριστική δραστηριότητα που να σχετίζεται με την ευεξία του σώματος.

«Όπως μικρομάθεις, δεν γερονταφήνεις», λέει η θυμόσοφη παροιμία. Ισχύει –ειδικά για κείνα τα εντελώς μύχια και θεμελιώδη που πάνε και ριζώνουν εντός σου πολύ πριν αποκτήσεις κρίση, άποψη, εμπειρία. Ευτυχώς, δεν ισχύει για τα πάντα. Νοοτροπίες, πεποιθήσεις, συνήθειες και χούγια αλλάζουν· και σε ατομικό και σε συλλογικό επίπεδο.

Προεκτείνοντας, λοιπόν, το γράμμα και το πνεύμα της παροιμίας, θα λέγαμε πως στην Ελλάδα μέχρι τα τέλη του περασμένου αιώνα (του 20ου, έτσι;) τα ιαματικά λουτρά εκλαμβάνονταν ξεκάθαρα ως γεροντική υπόθεση. Καμένα Βούρλα κι Αιδηψός, παππούδια και ρευματισμοί…

Γραφικότητες ειδικού ενδιαφέροντος, δηλαδή. Προοδευτικά, ωστόσο, καθώς η μόδα των σπα (spa, καλέ) και του δικαιώματος στο wellness (ευεξία, το λέμε εδώ) άρχισε να εξαπλώνεται και στα μέρη μας, την γερονταφήνουμε σιγά-σιγά αυτήν την περιοριστική άποψη. Αρκετός κόσμος πια, ανεξαρτήτως ηλικίας, το βουτάει το δαχτυλάκι του σε (κάποια) ιαματικά νερά της επικράτειας. Προσωπικά, του δίνω και καταλαβαίνει, όπου βρεθώ κι έχει πηγές –αξιοποιημένες ή μη…

Τα παππούδια, βέβαια, διατηρούν χαλαρά την πρωτοκαθεδρία τους. Και καλά κάνουν. Διότι η λουτροθεραπεία, πέρα από μόδες και έξεις του συρμού, όντως προάγει την υγεία. Από τον Ηρόδοτο και τον Ιπποκράτη, εξάλλου, μέχρι τους Ρωμαίους και τους Οθωμανούς (οι οποίοι εξέλιξαν θεαματικά την όλη διαδικασία), κι από τα παραδοσιακά «όνσεν» (θερμά ιαματικά λουτρά) των Ιαπώνων, μέχρι τα ονομαστά σπα με τους Ευρωπαίους αριστοκράτες του 17ου αιώνα, ξέρουμε πως οι θερμομεταλλικές πηγές αποδεδειγμένα κάνουν καλό στο σώμα. Κι ό,τι ευεργετεί το σώμα, ε, βάζει ένα χεράκι και στο πνεύμα –ή έστω, στην διάθεση.

Το γιατί κάνουν καλό είναι εύκολο να το συνάγει κανείς: πρόκειται για νερό που πηγάζει κυριολεκτικά από τα σωθικά της γης σε ηφαιστειογενείς ή τεκτονικά… ανήσυχες περιοχές. Και καθώς αναζητά διέξοδο προς την επιφάνεια αναμιγνύεται με μεταλλικά στοιχεία (θείο, σίδηρο, ράδιο, νάτριο κλπ) και αέρια (υδρόθειο, άζωτο, διοξείδιο του άνθρακα κ.ά) που δύνανται να επηρεάσουν από το pH του δέρματος και το κυκλοφορικό, μέχρι την ισορροπία ηλεκτρολυτών και την λειτουργία αδένων και οργάνων.

ΜΥΘΟΙ, ΑΛΗΘΕΙΕΣ, ΑΧΤΑΡΜΑΣ

Πόζαρ, Πέλλας  KONSTANTINOS TSAKALIDIS / SOOC

Ιαματικές πηγές υπάρχουν στα περισσότερα σημεία του πλανήτη, βέβαια. Κι όσο κι αν –κατά την πάγια ελληναράδικη τακτική μας– τσαμπουνάμε πως έχουμε τις συγκλονιστικότερες/ θερμότερες/ εν γένει πιο γαμάτες ιαματικές πηγές του κόσμου, υπάρχουν τόποι –σαν την Ισλανδία, την Νέα Ζηλανδία, την Ιαπωνία, και την Ουγγαρία– που χαλαρά μας παίρνουν φαλάγγι. Ποσοτικά, ποιοτικά, τοπογραφικά, θερμοκρασιακά και, φυσικά, σε επίπεδο αξιοποίησης αυτών των σπέσιαλ υδάτων που αναβλύζουν από τα έγκατα της γης. Ας αφήσουμε, συνεπώς, τους άλλους κι ας δούμε τι κάνουμε εμείς με τα ιαματικά μας.

Οπότε, σας το λέω κατάμουτρα και χωρίς περιστροφές, ένα μπάχαλο κάνουμε (και) με τα ιαματικά λουτρά μας. Ειδικότερα και ενδεικτικά:

Πόσες ιαματικές πηγές έχει η ελληνική επικράτεια; Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ) υπάρχουν καταγεγραμμένες 822 πηγές θερμομεταλλικών νερών στην Ελλάδα, αλλά αξιοποιήσιμες είναι οι 752. Κι απ’ αυτές, λέει, χρησιμοποιούνται οι 348 (ούτε καν, αν με ρωτάτε) είτε για λουτρά είτε για ποσιθεραπεία (να το πιείς το ιαματικό στο ποτήρι, δηλαδή).

Ο κρατικός φορέας που εποπτεύει τις ιαματικές πηγές είναι (θεωρητικά) ο Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού (ΕΟΤ). Στην άθλια παλιομοδίτικη ιστοσελίδα του, πάντως, δεν υπάρχει πουθενά ειδικό πεδίο περί ιαματικών λουτρών, πηγών και συναφών. Μα τι λέω; Εδώ δεν υπάρχει καν αγγλική βερσιόν της ιστοσελίδας… (και, παρεμπιπτόντως, κυρία Γκερέκου μου, στην Κάλυμνο δεν κάνουν «ορειβασία». Αναρρίχηση κάνουν).

Από τις 87 ανακηρυγμένες ιαματικές πηγές της χώρας, οι 24 χαρακτηρίζονται «τουριστικής σημασίας» και είναι όντως στην αρμοδιότητα του ΕΟΤ. Οι υπόλοιπες 63 είναι, λέει, «τοπικής σημασίας» και υπάγονται στους δήμους και τις νομαρχίες της εκάστοτε περιοχής. Τα δε κριτήρια διαβάθμισής τους, μάλλον ομιχλώδη κι ασαφή.

Πλην όμως: από αυτές τις 87 επίσημα ανακηρυγμένες ιαματικές πηγές, ΦΕΚ αναγνώρισης εμφανίζουν μόνο οι 80 στο πολύ πρόσφατο σχετικό pdf του υπουργείου Τουρισμού. Από την άλλη, ο Σύνδεσμος Δήμων Ιαματικών Πηγών Ελλάδος,που, θεωρητικά πάντα, εποπτεύει τις 63 πηγές «τοπικής σημασίας» αριθμεί 53 (κατ’ άλλους, 48)

Οι νόμοι που διέπουν τον ιαματικό τουρισμό της χώρας είναι ο 2188 του 1920 (sic), ο 4844 του 1930, ο 4086 του 1960, και ο… ολόφρεσκος 3498 του 2006. Αρκεί να προσθέσω εδώ, πως το βασικό πλαίσιο χαρακτηρισμού, κανονισμού λειτουργίας, και αδειοδότησης των ημεδαπών ιαματικών πηγών και υδροθεραπευτηρίων υπαγορεύεται από τον 2188, τον οποίο ψήφισε πριν από 102 χρόνια η κυβέρνηση Δημητρίου Ράλλη…

Γι’ αυτό σας λέω: ας αφήσουμε την θεωρία στην ησυχία της. Πάμε στην πράξη. Στο «βούτηξα και ευπειθώς αναφέρω». Θα ρίξουμε μια ματιά, με αλφαβητική σειρά, σε επτά ελληνικά ιαματικά λουτρά που προσωπικά ξεχωρίζω (για διάφορους λόγους). Δεν θα σας πω για σύσταση νερού, ενδείξεις παθήσεων, ακριβείς θερμοκρασίες κι άλλα τέτοια εγκυκλοπαιδικά. Θα μείνουμε στις προσωπικές εντυπώσεις. Προηγουμένως, όμως, ας σημειώσουμε εν τάχει ορισμένα πραγματάκια που καλό θα ήταν να συνυπολογίσει κανείς πριν βγει στον πηγαιμό για το μπανάκι:

Αν σκοπεύετε να επισκεφτείτε κάποια οργανωμένα ιαματικά λουτρά για μια φορά, στο παρεμπιπτόντως και ξεκούδουνα στην διάρκεια μιας ευρύτερης εκδρομής σας, φροντίστε να επικοινωνήσετε με τον φορέα που τρέχει την επιχείρηση (δήμο, νομαρχία, εταιρεία, ό,τι) για να σιγουρέψετε πότε και εάν λειτουργούν (πολλά κλείνουν τον χειμώνα). Εναλλακτικά, ρωτήστε τους ντόπιους. Ενίοτε, απαιτείται κράτηση.

Η απαστράπτουσα καθαριότητα, τα ευγενή εξωτικά αρώματα, οι γλειμμένες επιφάνειες δεν συνάδουν με ιαματικά λουτρά. Εδώ το σώμα έρχεται σε επαφή με τα ίδια τα σωθικά του πλανήτη. Που (μπορεί και να) βρωμάνε, (να) βγάζουν γλίτσα, (να) αφήνουν πράσινους και κόκκινους λεκέδες στις επιφάνειες… Δεν πρόκειται για city spa, έτσι;

Εννοείται πως δεν θα πλυθείτε, μήτε θα πλακώσετε γαλακτώματα και κρέμες αμέσως μετά το λουτρό σας. Το θέμα είναι να μείνουν όλα αυτά τα ενεργά συστατικά του νερού πάνω σας για όσο τον δυνατόν περισσότερο –ώστε να δράσουν.

Μην υποτιμάτε την επίδραση των ιαματικών υδάτων στην ομοιοσυστασία του σώματος. Ένας γενικός κανόνας λέει πως ποτέ δεν καθόμαστε πάνω από 20’ σερί μέσα στο νερό, όσο χλιαρό κι αν είναι. Βγαίνουμε, κάνουμε κρύο ντους ή διάλειμμα, και ξαναμπαίνουμε.

Τέλος, κακά τα ψέματα, αν θέλουμε πραγματικά να καρπωθούμε τα οφέλη μιας ιαματικής πηγής (όπως τα παππούδια) χρειάζονται μίνιμουμ 10 μέρες καθημερινών λουτρών. Ιδανικά, 15. Ο,τιδήποτε λιγότερο είναι απλά… δειγματοληψία.

ΕΛΕΥΘΕΡΕΣ, ΚΑΒΑΛΑ

Τυπικά, πρόκειται για κραυγαλέο χαμένο στοίχημα του ελληνικού ιαματισμού. Τα 31 κτίρια που κάποτε συναποτελούσαν το ακμαίο λουτροθεραπευτήριο (το παλιότερο, οθωμανικό βέβαια, του 18ο αιώνα) έχουν ρημάξει. Γκραφίτι, μπάζα, σκουπίδια, βανδαλισμοί, εγκατάλειψη…

Το 2019, ο τοπικός επιχειρηματίας Νίκος Χαρακίδης είχε εξαγγείλει μεγαλεπήβολο σχέδιο αναβίωσης των λουτρών, αλλά η επένδυση κάπου σκάλωσε, φαίνεται. Να σας πω κάτι; Δεν (με) πειράζει κιόλας. Η κατάφυτη, ήμερη κοιλάδα του ποταμού Μαρμαρά, όπου χύνονται σε διάφορα σημεία τα ολόζεστα νερά των έξι ιαματικών πηγών, παραμένει σαγηνευτική. Και οι ντόπιοι, μαζί με κάμποσους Βαλκάνιους και Ρώσο-Ουκρανούς επισκέπτες, έχουν με πέτρες διαμορφώσει μικρές και μεγάλες γούρνες για ν’ αράξεις. Χωρίς αντίτιμο, χωρίς πρωτόκολλο –αλλά με προσοχή: η θερμοκρασία του νερού ξεκινάει από τους 41° και εύκολα σε κάνει λάσπη.

ΘΕΡΜΙΑ, ΔΡΑΜΑ

Θέρμια, Δράμα  MOTIONTEAM

Ανοργάνωτη, χαοτική, αισθητικά επιλήψιμη, μια φαβέλα με κάτι από… Κουστουρίτσα μες στο δάσος της Ροδόπης. Τα Θερμιά είναι η αυτοσχέδια «αξιοποίηση» που έχουν επιφυλάξει μες στα χρόνια οι κάτοικοι Παρανεστίου και Δράμας στις πέντε ιαματικές πηγές μιας πλαγιάς λίγα χιλιόμετρα από τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Τσίγκος, κοντραπλακέ, πατέντες κάθε λογής οπισθογραφούν τις χαλκέντερες προχειροκατασκευές που στεγάζουν υποτυπώδη καταλύματα και στέρνες, δυο-τριών ατόμων, στις οποίες παροχετεύεται με λάστιχα και πήλινους σωλήνες το (πολύ ζεστό) θεραπευτικό νερό.

Υπάρχει κι ένα ξεκοιλιασμένο πέτρινο υδροθεραπευτήριο από το παρελθόν. Θεωρητικά, πρόκειται για ιδιόκτητους λουτήρες· στην πράξη, συνεννοείσαι επί τόπου με κάποιον γηγενή και κάνεις τζάμπα το λουτρό σου. Εμπειρία, σε κάθε περίπτωση. Προτιμήστε την υπαίθρια, μεγάλη στέρνα ονόματι «Στρογγυλή».

ΚΡΗΝΙΔΕΣ, ΚΑΒΑΛΑ

Μια κατηγορία από μόνες τους, και η μεγάλη μου αγάπη. Εγκαταστάσεις, απλά τέλειες, με υψηλό γούστο και λειτουργικότητα. Υποδειγματική «ευρωπαϊκή» σήμανση παντού. Πρόσβαση για ΑμΕΑ, επίσης παντού. Καθαριότητα παροιμιώδης. Η φοβερή κυρία Μπουμπού στο εστιατόριο. Όλοι με το χαμόγελο. Οι δε γιαγιές, που μένουν στα παρκαρισμένα τροχόσπιτα-διαμερίσματα του κάμπινγκ δίπλα στα ηλιοχώραφα, σκέτη απόλαυση.

Αλλά το κλου είναι αλλού: στις Κρηνίδες δεν καταδύεσαι σε νερό. Αλλά σε πηχτή, ανοιχτή γκρίζα ιαματική λάσπη που γεμίζει μαξιμαλιστικά την τεράστια οβάλ ανοιχτή πισίνα. Αριστερά, μπαίνουν οι άντρες, δεξιά από το κεντρικό χώρισμα, οι γυναίκες. Γυμνοί, κατά προτίμηση. Εν συνεχεία, στέγνωμα στον ήλιο και ντους με ιαματικό νερό και μεγάλη πίεση. Πέρα από την απερίγραπτη απαλότητα που χαρίζει σε δέρμα και μαλλί ακόμα και ένα μόνο πηλόλουτρο, η κινησιολογική συνθήκη που βιώνεις μέσα στην λάσπη, λόγω της τρομερής άνωσης, είναι εντελώς πρωτόγνωρη. Μπόνους, ο θαυμάσιος αρχαιολογικός χώρος των Φιλίππων στα 5χλμ.

ΠΟΖΑΡ, ΠΕΛΛΑ

Ίσως τα διασημότερα ιαματικά λουτρά στην νέα, ηλικιακά απενοχοποιημένη περίοδο που διανύουμε. Δικαίως. Το τοπίο είναι να σου πέφτει το σαγόνι: πλατάνια, λυγαριές, οξιές και κωνοφόρα παντού, το ρέμα Νικολάου με το δροσεροπαγωμένο του νερό, κι από δίπλα τα (όχι πολύ) θερμά ιαματικά ύδατα των Πόζαρ–σε κάθε πιθανή έκφανση.

Πισίνα (25άρα, νομίζω) εξωτερική, κλειστές πριβέ πισίνες, δυο «ενισχυμένοι» φυσικοί καταρράκτες με την στέρνα τους, καφετέριες, ανέσεις… Όλα καλαίσθητα και όμορφα ενσωματωμένα στο φυσικό τοπίο. Πολύς κόσμος, αλλά συνήθως παλεύεται. Εξάλλου, αν περπατήσεις λίγο, μπορείς πάντα να αράξεις στην ολόδική σου γούρνα εκεί όπου ο Θερμοπόταμος σμίγει χαλαρά με το ρέμα. Μπόνους, η μεταμεσονύχτια λειτουργία όλο τον χρόνο.

ΠΟΛΙΧΝΙΤΟΣ, ΛΕΣΒΟΣ

Πολίχνιτος  ALAMY STOCK PHOTO

Σε ένα νησί μοναδικά προικισμένο σε ιαματικές πηγές (άφησα εκτός κοτζάμ υπέροχη Εφταλού, ας πούμε), ο Πολιχνίτος είναι με βραχεία κεφαλή, τα πιο ζεστά λουτρά που έχω δοκιμάσει στην Ελλάδα. Τόσο ζεστά, δηλαδή, που καθώς πλησιάζεις αφήνοντας πίσω σου τα Βατερά, βλέπεις ρυάκια που κοχλάζουν καθώς το ιαματικό νερό κυλάει πάνω σε πετρώματα που έχουν βαφτεί με έντονη κόκκινη και κίτρινη πατίνα. Μπορείς να μπεις κι εκεί, χύμα. Αλλά για να μουλιάσεις ολόσωμα μέσα στην αποχαυνωτική ηδονή αυτού του νερού, θα πληρώσεις κάτι λίγο, και θα καταδυθείς σε μια από τις δυο κλειστές δεξαμενές, που αρχιτεκτονικά μαρτυρούν το οθωμανικό παρελθόν του υδροθεραπευτηρίου. Με μέτρο, οι υποτασικοί.

ΣΜΟΚΟΒΟ, ΚΑΡΔΙΤΣΑ

Σίγουρα «εκπολιτισμένη» λουτροεπιλογή, στα όρια του σπα. Δημοτική επιχείρηση που λειτουργεί απ’ το πρωί έως το βράδυ όλο τον χρόνο, με μικρά, αφτιασίδωτα ξενοδοχεία και ξενώνες να διαμορφώνουν έναν μίνι οικισμό τριγύρω –α, και με την φοβερή ταβέρνα «Η παλιά φωλιά» δίπλα ακριβώς στα λουτρά.

Το νερό δεν είναι από τα ζεστά, αλλά η χωροταξία της μεγάλης, ψηλοτάβανης κεντρικής πισίνας (πισίνας κανονικής, με γαλάζιο πλακάκι, καταρρακτάκια κλπ) σε ανταμείβει και με το παραπάνω. Γιατί κάνεις το ιαματικό σου και απολαμβάνεις στο πιάτο την θέα του δάσους από τις τζαμαρίες που ορίζουν τους τοίχους και το ταβάνι της πισίνας. Παρέχεται και (συμπαθητικό) μασάζ, απαγορεύονται τα παιδιά.

ΨΑΡΟΘΕΡΜΙΑ, ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ

Στα Θερμά, το μεταχίπικο χωριό που συμπυκνώνει την πεμπτουσία αυτού που είναι η Σαμοθράκη, λειτουργεί δημοτικό υδροθεραπευτήριο με ζωηρά θειούχα… αρώματα και κυμαινόμενη θερμοκρασία νερού. Προσπεράστε το οργανωμένο στεγασμένο λουτρό, ωστόσο. Πηγαίντε ντουγρού στην δημόσια, δωρεάν υπαίθρια στέρνα, λίγα μέτρα πάνω από το υδροθεραπευτήριο. Θα περιμένετε, βέβαια, να αδειάσει και να ξαναγεμίσει, μια που το νερό δεν παροχετεύεται και χρήζει φρεσκαρίσματος κάθε τόσο, θα τα βρείτε με τους άλλους ενδιαφερόμενους-λουόμενους για το πότε θα μπει ποιος (πέντε άτομα, βαριά-βαριά), και μετά, θα βγάλετε το μαγιό και θα χωθείτε σε μια ζεστή, υφάλμυρη κι ανεπαίσθητα δύσοσμη αγκαλιά με όλα τ’ αστέρια του ουρανού πάνω απ’ το κεφάλι σας… Μόνο καλοκαίρι, και μόνο βράδυ.

https://www.news247.gr/sunday-edition/mythoi-kai-alitheies-gia-ta-iamatika-loytra-stin-ellada.9793498.html?fbclid=IwAR3Yqm1RaAQYurcXjG2j3a5psy21d8iqIIj1dOHzqRstb

Μόνιμη έκθεση. Χρυσός των Μακεδόνων.Aρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης.

• Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού

Ο Όλυμπος θέτει υποψηφιότητα στην UNESCO για ένταξη στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονομιάς! Μόλις δύο περιοχές της χώρας μας είναι εγγεγραμμένες στη λίστα.

Ο Όλυμπος είναι υποψήφιος για να συμπεριληφθεί στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονομιάς της UNESCO. Στην υποβολή του σχετικού, προκαταρκτικού φακέλου υποψηφιότητας του Ολύμπου για την ένταξη, προχώρησε το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού σε συνεργασία με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α.).

Ο φάκελος θα αξιολογηθεί σε πρώτη φάση από την Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO και, μετά την αποστολή παρατηρήσεων, αναμένεται να υποβληθεί στην οριστική του μορφή στις αρχές του 2023.

 Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, το αποτέλεσμα της αξιολόγησης θα ανακοινωθεί το επόμενο το καλοκαίρι.

 Η κατάθεση του φακέλου είναι το αποτέλεσμα μίας μακράς διαδικασίας, καθώς η υποψηφιότητα του Ολύμπου κατατέθηκε στην δοκιμαστική λίστα υποψηφιοτήτων το 2014.

Σημειώνεται ότι στην Ελλάδα, σήμερα, μόλις δύο περιοχές είναι εγγεγραμμένες στον Κατάλογο Μνημείων Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονομιάς: τα Μετέωρα και το Άγιον Όρος.

Παγκοσμίως, ο Κατάλογος περιλαμβάνει 1.155 Μνημεία. Για να ενταχθεί μία περιοχή πρέπει να πληροί μία σειρά κριτηρίων που σχετίζονται με τα στοιχεία της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, τα γεωλογικά – μορφολογικά χαρακτηριστικά, την πλούσια βιοποικιλότητα και την ύπαρξη σημαντικών οικολογικών – βιολογικών διεργασιών για την εξέλιξη της ζωής.

Η ένταξη μίας περιοχής στον Κατάλογο Μνημείων Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονομιάς της UNESCO συνοδεύεται από σημαντικά πολλαπλασιαστικά οφέλη για την τοπική κοινωνία, που συνδέονται με την αύξηση της αναγνωρισιμότητας και της τουριστικής κίνησης, ενώ ταυτόχρονα υπάρχουν αυστηροί κανόνες για την προστασία και διαχείρισή της.

Ο Όλυμπος το ψηλότερο βουνό της χώρας με ύψος 2.918 μ., έγινε το 1938 ο πρώτος Εθνικός Δρυμός της Ελλάδας, ενώ από το 1981 έχει χαρακτηριστεί ως Απόθεμα Βιόσφαιρας της UNESCO. Το 2021 ανακηρύχθηκε με Προεδρικό Διάταγμα ως Εθνικό Πάρκο.

Η περιοχή του Ολύμπου θεωρείται «ο παράδεισος των βοτανολόγων» με 1.700 είδη και υποείδη φυτών, τα οποία αντιπροσωπεύουν το 25% της ελληνικής χλωρίδας. Ο δε αριθμός των 26 ενδημικών φυτών του Ολύμπου, αποτελεί τον μεγαλύτερο αριθμό ενδημικών φυτών που απαντάται σε οποιοδήποτε άλλο ελληνικό βουνό.

Όλυμπος: Σύμβολο του ελληνικού πολιτισμού

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε «Όνομα σύμβολο, από τα πλέον αναγνωρίσιμα διεθνώς, ο Όλυμπος, είναι συνδεδεμένος με τη μυθολογία του ελληνικού δωδεκαθέου, ενώ ξεχωρίζει για την πολύτιμη βιοποικιλότητά του. Αποτελεί τον ιδανικό συνδυασμό φύσης, μυθολογίας και ιστορίας. Σε συνεργασία με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προωθούμε την ένταξη του Ολύμπου στα φυσικά τοπία της UNESCO, ώστε να συμβάλλει ουσιαστικά στη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας μας».

Ο Υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Γιώργος Αμυράς, δήλωσε «Πέρσι εκδόθηκε το Προεδρικό Διάταγμα για την προστασία και τη διαχείριση της φύσης και του τοπίου του Ολύμπου. Τώρα, σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού, κάνουμε ακόμα ένα σημαντικό βήμα ώστε το μυθικό βουνό να αναγνωριστεί παγκοσμίως από την UNESCO και να αποτελέσει ένα ισχυρό σύμβολο για την αειφόρο και βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη της χώρας».

Ο Γενικός Γραμματέας Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων, Πέτρος Βαρελίδης, δήλωσε: «Η υποψηφιότητα του Ολύμπου είναι ιδιαίτερα σημαντική γιατί συνδυάζει την πλούσια πολιτιστική κληρονομιά του μοναδικού αυτού τόπου με την εξαιρετικά υψηλή του βιοποικιλότητα, για την προώθηση του βιώσιμου τουρισμού και την ανάδειξη και προστασία της περιοχής».

https://www.newsit.gr/ellada/o-olympos-stin-UNESCO-gia-mnimeio-pagkosmias-politistikis-kai-fysikis-klironomias/3622574/

Η ξύλινη γέφυρα της Αμφίπολης στην οποία περπάτησαν ο Μέγας Αλέξανδρος και ο Απόστολος Παύλος

Ο Στρυμόνας, ο λόφος 133 και ο τύμβος Καστά, σε ένα πανοραμικό πλάνο

Πάνω της περπάτησε ο Σπαρτιάτης στρατηγός Βρασίδας όταν κυρίευσε την Αμφίπολη το 424 π.Χ. κι αργότερα τη διάβηκε ο Φίλιππος Β’ και οι επίγονοί του καθόλη τη διάρκεια της ελληνιστικής περιόδου που η πόλη ήταν τμήμα του μακεδονικού βασιλείου και κέντρο του μακεδονικού εμπορίου.

Στους παλαιοχριστιανικούς χρόνους πέρασε από εκεί -το 49/50 μ.Χ.- ο Απόστολος Παύλος πηγαίνοντας από τους Φιλίππους στη Θεσσαλονίκη και τον 9ο αιώνα Σλάβοι ηγεμόνες που επέδραμαν με βιαιότητα, ενώ τον 13ο-14ο αιώνα από το κατάστρωμά της περνούσαν καθημερινά μοναχοί και ηγούμενοι, καθώς ο χώρος της Αμφίπολης ήταν τμήμα των μετοχίων μονών του Αγίου Όρους.

Ήταν η ξύλινη γέφυρα της Αμφίπολης για την οποία η πρώτη γραπτή αναφορά υπάρχει στον Θουκυδίδη (Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου ΙV, 103) και με βάση αυτή τη μαρτυρία η χρονολόγησή της τοποθετείται στους κλασικούς χρόνους και συγκεκριμένα στο τέλους του 5ου π.Χ. αιώνα (480-323 π.Χ.).

Ο Θουκυδίδης μάλιστα αναφέρει ότι ήταν κομβικό σημείο για την έκβαση του Πελοποννησιακού Πολέμου, όταν ο Σπαρτιάτης στρατηγός Βρασίδας επικράτησε του Κλέωνα και εξασφάλισε πρόσβαση μέσω αυτής στην πόλη και στο λιμάνι της Αμφίπολης. Εκτός του Θουκυδίδη αναφορές υπάρχουν και σε άλλους γνωστούς αρχαίους συγγραφείς, στον Ηρόδοτο, στον Ευριπίδη, αλλά και αργότερα στην “Αλεξάνδρου Ανάβασις” του Αρριανού, όπου περιγράφεται η διέλευση του Στρυμόνα από τον Μεγαλέξανδρο στην εκστρατεία του προς την Ασία.

Μετά την ήττα των Μακεδόνων στην Πύδνα το 168 π.Χ. η Αμφίπολη έγινε μέρος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και διατήρησε τη σημασία και τη σπουδαιότητά της, λόγω της θέσης της και της έντονης ανάπτυξής της, στην οποία συντέλεσε και η διέλευση της Εγνατίας Οδού.

Επισκευαστικές εργασίες έγιναν τόσο κατά τους ελληνιστικούς όσο και στους ρωμαϊκούς χρόνους από τον Αυτοκράτορα Αύγουστο (27π.Χ.-14 μ.Χ.) ή τον Τιβέριο (14 μ.Χ-37 μ.Χ.), αλλά και στους βυζαντινούς χρόνους, όπου πολλά μοναστήρια του Αγίου Όρους διατηρούσαν μετόχια στην περιοχή και εκμεταλλεύονταν μεγάλες εκτάσεις.

Το 1861 ωστόσο πρέπει να είχε ήδη καταστραφεί ή να ήταν σε πολύ κακή κατάσταση όπως μαρτυρούν οι περιγραφές του Γάλλου αρχαιολόγου Léon Heuzey που μαζί με τον αρχιτέκτονα Honoré Daumet περιηγούνταν στη Μακεδονία και αναφέρουν ότι το πέρασμα του ποταμού γινόταν με σχεδίες κοντά στην περιοχή των δύο βυζαντινών πύργων.

Η γέφυρα ένωνε τις όχθες του ποταμού Στρυμόνα συνδέοντας την πόλη με το λιμάνι και ο ρόλος της στην οικονομική και εμπορική ανάπτυξη της πόλης ήταν σημαντικός, αφού η εξαγωγή της ναυπηγήσιμης ξυλείας και του μεταλλευτικού αποθέματος του όρους Παγγαίου προς την ενδοχώρα και τον νότιο ελλαδικό χώρο γινόταν μέσω των υδάτινων διαδρομών.

Ήταν οργανικά συνδεδεμένη με την Πύλη Γ΄ της Αμφίπολης, η οποία κατασκευάστηκε προφανώς μαζί με την επέκταση του τείχους του 424-422 π.Χ., σύμφωνα πάντα με την περιγραφή του Θουκυδίδη, ώστε να ενισχυθεί η άμυνα του περάσματος. Προκειμένου μάλιστα να προστατευτεί από τις πλημμύρες του ποταμού Στρυμόνα ενισχύονταν με ξύλινους πάσσαλους σφηνωμένους στο αμμώδες έδαφος της περιοχής.

Η ξύλινη γέφυρα της Αμφίπολης είχε μήκος 275 μέτρα, πλάτος 5,5-6 μέτρα και ήταν φτιαγμένη από εκατοντάδες ξύλινους πάσσαλους τα άκρα των οποίων ήταν πελεκημένα, ώστε να καταλήγουν σε αιχμή τοποθετημένη ενίοτε σε σιδερένια κεφαλή, επίσης αιχμηρή.

Οι ανασκαφές και οι 101 πάσσαλοι που διασώζονται ώς σήμερα

Τα πρώτα αρχαιολογικά δεδομένα της γέφυρας ήρθαν στο φως κατά τη διάρκεια των ανασκαφών από τον Δημήτρη Λαζαρίδη -που έχει ταυτίσει το όνομά του με την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου της Αμφίπολης- το 1977-1978, όταν και αποκαλύφθηκε η πασσαλόπηκτη υποδομή της. Τα στοιχεία που βρέθηκαν -πάσσαλοι, κορμοί δέντρων και δοκοί- ήταν πάνω από 1.250 αλλά η κατάσταση διατήρησής του δε ήταν για όλα καλή. Στην επιφάνεια βγήκαν μόνο 220 πάσσαλοι. Η υγρασία του εδάφους, που ήταν δίπλα στο ποτάμι, διατήρησε τα ξύλα σε πολύ καλή κατάσταση, όταν ωστόσο εκτέθηκαν στο εξωτερικό περιβάλλον αλλοιώθηκαν και επήλθε η φθορά.

Σήμερα 101 πάσσαλοι και εκμαγεία πασσάλων της υποδομής, διατηρούνται και βρίσκονται σε τμήμα του αρχαιολογικού χώρου της Αμφίπολης πολύ κοντά στο σημείο της αρχικής τους θέσης κατά την αρχαιότητα.

Οι πάσσαλοι έχουν βρεθεί στις όχθες του ποταμού και εκτιμάται ότι πάνω σε αυτούς πρέπει να είχε αναπτυχθεί ένα σύστημα διαδοκίδας (με σταυρωτά δοκάρια), όπου θα στερεώνονταν το ξύλινο κατάστρωμα. Λόγω των καταστροφών οι αρχαιολόγοι δεν γνωρίζουν τη συνέχεια της γέφυρας μέσα στο ποτάμι, καθώς επίσης και στην απέναντι όχθη.

Οι πάσσαλοι βρίσκονται σήμερα τοποθετημένοι στη σειρά, καλυμμένοι με μεταλλικό στέγαστρο, το οποίο τοποθετήθηκε τη δεκαετία του 1970 και χρήζει αντικατάστασης.

Το υπουργείο Πολιτισμού ενέταξε την αντικατάσταση του στεγάστρου στο Ταμείο Ανάκαμψης, σε ένα έργο προϋπολογισμού 1,2 εκατ. ευρώ, την εποπτεία υλοποίησης του οποίου θα έχει η Εφορεία Αρχαιοτήτων Σερρών, και το θέμα συζητήθηκε κατά την τελευταία συνεδρίαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου. Το στέγαστρο θα είναι μεταλλικό, συνολικού εμβαδού περίπου 800 τ.μ., διαστάσεων 17μ. Χ 46,60 μ., με μέγιστο ύψος 4.30 μέτρα και ελάχιστο 3 μέτρα.

Σύμφωνα με τη μελέτη, η εγκατάσταση του νέου στέγαστρου έχει ως στόχο τον σεβασμό προς την ιστορικότητα του μνημείου, την ανάδειξη της αρχιτεκτονικής του μορφολογίας και γενικά των αξιών του, την αρμονική ενσωμάτωση στο φυσικό τοπίο του χώρου, όπως αυτό διαμορφώθηκε μετά την αποκάλυψή του, καθώς και την εξασφάλιση της απαραίτητης προστασίας σε αυτό.

Εξωτερικά του στεγάστρου θα τοποθετηθούν χιαστί σύνδεσμοι δυσκαμψίας (αντιανέμια) και ανάμεσα στα υποστυλώματα ένα πλέγμα ορθογωνικής κοπής για την προστασία του μνημείου από πουλιά και ζώα. Η επιλογή του πλέγματος αυτού έγινε αφενός για να μην εμποδίζεται η θέαση του μνημείου με τους πασσάλους, καθώς ο χώρος είναι επισκέψιμος κι αφετέρου για να εξασφαλιστεί η απαραίτητη προστασία του.

Πηγή: www.voria.gr

 Την Κυριακή 16 Οκτωβρίου 2022 και ώρα 11:00πμ,στο Αμφιθέατρο  ¨ Φ. Παπαχρηστίδης¨, ο Δήμος Παγγαίου διοργανώνει εκδήλωση  με θέμα : «Τα ευρήματα του ερευνητικού προγράμματος στην ακρόπολη της Αμφίπολης»

Ομιλητές θα είναι :

ο Καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας Δημήτρης Δαμάσκος και η Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών Δρ. Δημητρία Μαλαμίδου.

Η έρευνα είναι συνεργασία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών με το Πανεπιστήμιο Πατρών. Πρόκειται για πενταετές πρόγραμμα (2019-2023), εγκεκριμένο από το Υπουργείο Πολιτισμού. Η ανασκαφή για εφέτος διενεργήθηκε κατά τον μήνα Αύγουστο. Η Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών Δρ. Δημητρία Μαλαμίδου, και ο Καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας Δημήτριος Δαμάσκος, θα χαρούν να σας παρουσιάσουν τα ευρήματα, να απαντήσουν σε ερωτήσεις και να συζητήσουν μαζί σας για το έργο τους.

Συντονιστής της συζήτησης θα είναι ο δημοσιογράφος Άρης Μεντίζης.

Η εκδήλωση θα μεταδοθεί διαδικτυακά μέσω του καναλιού στο YouTubeτου Δήμου Παγγαίου :

https://www.youtube.com/channel/UChc0oLYgs1xKE4ccjwAO1Cw

και της σελίδας του Δήμου Παγγαίου στο fb  https://www.facebook.com/profile.php?id=100064795295713

Από τα ορεινά του Παγγαίου καλημέρα και καλή εβδομάδα σε φθινοπωρινά χρώματα!