Περιηγήσεις

Ένα από τα πιο σημαντικά ιστορικά μνημεία της περιοχής του Παλαιοχωρίου είναι  το μονύδριο του Αγίου Γεωργίου του Διασορείτη που βρίσκεται στην περιοχή της Παλιόχωρας. Το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο Παλαιοχωρίου Παγγαίου σας καλεί στο  υπαίθριο Ιερατικό  Συλλείτουργο και το κτητορικό μνημόσυνο που θα τελεστεί στην Ιστορική Ιερά Μονή Αγίου Γεωργίου Βρανοκάστρου –  Παλαιοχωρίου, (10ο χιλ. Ελευθερουπόλεως – Σερρών) το Σάββατο, 29 Απριλίου, 7:15 π. μ.  –  10:00΄  π. μ.. Σε περίπτωση δυσμενών καιρικών φαινομένων η Θεία Λειτουργία θα τελεστεί στον Ενοριακό Ι. Ν. Αγίου Γεωργίου Παλαιοχωρίου.

Οι ιστορικές αναφορές

Οι μαρτυρίες των κατοίκων, η ύπαρξη μιας κόγχης ιερού εκκλησίας οι παραδόσεις αλλά και οι φήμες (ύπαρξη μεγάλου φιδιού φύλακα της ερειπωμένης  εκκλησίας κ.ά) οδήγησαν για πρώτη φορά το 1992 εθελοντές κατοίκους του χωριού με την παρακίνηση του Διοικητικού Συμβουλίου του Πολιτιστικού Συλλόγου στην διάνοιξη και εμφάνισης της παραπάνω αναφερθείσης νότιας κόγχης του ιερού του ναού.

Το 1995 με ενέργειες του τότε προέδρου του χωριού Πεφτίτση Δημητρίου η 12η  εφορεία Βυζαντινών αρχαιοτήτων με επικεφαλής τον κ. Ζήκο ξεκινά ανασκαφές και αποδεικνύει ότι πρόκειται τελικά για μοναστήρι καθώς ανακαλύπτονται τα κελιά των μοναχών, φούρνους, πηγάδι αλλά και τράπεζα καθώς και τα θεμέλια του καμπαναριού. Η ύπαρξη τάφων ακόμη και μικρών παιδιών φανερώνει και την παρουσία και πολιτών πιθανόν εργαζομένων στο μοναστήρι. Τα ευρήματα σημαντικά (δακτυλίδια-σκουλαρίκια-νομίσματα –μαρμάρινες επιγραφές κυρίως δε το ηλιακό ρολόι που βρέθηκε με ημερομηνία κατασκευής 1067 μ.χ κ.λ.π) και τα οποία μεταφέρονται και εκτίθενται τόσο στο Βυζαντινό Μουσείο στη Δράμα όσο και στο Μπενάκειο Βυζαντινό Μουσείο  στην Αθήνα.

Σε πατριαρχικά γράμματα που βρίσκονται στο αρχείο της Ι. Μονής Εικοσιφοινίσσης η θέση του μετοχίου της εν λόγω μονής προσδιορίζεται  Εν τω Βρανοκάστρω.

Ο πρώτος που ασχολήθηκε με την εξεύρεση της θέσης  της Ι. Μονής του Αγίου Γεωργίου ήταν ο Αθ. Παπαδόπουλος –Κεραμεύς και ο οποίος κάνει την πρώτη αναφορά στην σημαντική Έκθεση του, το 1885, όπου χρησιμοποιεί την μαρτυρία του Γάλλου αρχαιολόγου L.Heuzey ο οποίος όταν επισκέφτηκε το Παλαιοχώρι το οποίο κατά την μαρτυρία του βρίσκεται σε απόσταση 18 χμ Β.Α της Ι.Μ της Εικοσιφοίνισσας, εντόπισε μεταξύ των ερειπίων της παλαιάς εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου, μία ελληνική και δύο  λατινικές  επιγραφές, προσθέτει δε ότι στο παρακείμενο βουνό σώζονται τρεις πύργοι, τη θέση των οποίων κατέγραψε με την ονομασία Verano-Kastro  η οποία συγκλίνει κατά μία έννοια και με τον λεκτικό τοπογραφικό προσδιορισμό Βρανόκαστρο που χρησιμοποιείται στα πατριαρχικά έγγραφα.  Η άλλη βέβαια και πιο αποδεκτή είναι αυτή που προέρχεται από τον βυζαντινό στρατηγό Βρανά ο οποίος το 1185 μετά από μία νίκη του στην περιοχή εναντίον των Νορμανδών επισκεύασε το εγκατελειμένο κάστρο και τοποθέτησε φρουρά. Σημαντική ακόμη είναι η μαρτυρία του Αρχιμανδρίτη Δαμασκηνού Μοσχόπουλου σύμφωνα με την οποία αναφέρει την θέση της μονής λέγοντας: Έκειτο δε κατά βεβαιούσι κάτωθεν του Παλαιοχωρίου, ολίγον άνωθεν της από Καβάλας εις Σέρρας διερχομένης οδού. Προσθέτει δε ότι οι μοναχοί διενήργησαν μόνοι τους ανασκαφές στην περιοχή και βρήκαν σύμφωνα με τον γάλλο αρχαιολόγο ερείπια αρχαίων οικοδομών και αποσπάσματα επιγραφών στα ελληνικά και λατινικά.

Τα ανωτέρω βέβαια αποδείχτηκαν και από τις παραπάνω αναφερθείσες  ανασκαφές

Ακόμη η ύπαρξη του Μετοχίου της Εικοσιφοίνισσας που περιλαμβάνει κτήμα  με ελιές και οικία στην περιοχή του Παλαιοχωρίου επισημαίνεται και στον εκκλησιαστικό χάρτη των μητροπόλεων της Εκκλησίας της Ελλάδας.

Βέβαια για πρώτη φορά αναφορά της Ι.Μ του Αγίου Γεωργίου του  Διασορείτη γίνεται δωρητήριο έγγραφο προς την μονή Χιλανδαρίου τον Σεπτέμβριο του 1265 το οποίο υπογράφει ο Θεοδόσιος Διάκονος και γενικός Διασορείτης .

Η επόμενη μαρτυρία όπου καθίσταται γνωστό και το όνομα ενός ηγουμένου της, του Μεθοδίου, συναντάται στη Διαθήκη του Ιερομονάχου Υακίνθου και η οποία συντάχθηκε το 1353.

Ο παραπάνω ιερομόναχος λόγω σοβαρής ασθένειας που αντιμετώπιζε, την συνέταξε ενώπιον του οφυκαλλίων της Μητρόπολης Σερρών και του πνευματικού του πατέρα Βισσαρίωνα και του ηγουμένου Μεθοδίου της σεβάσμιας, μονής του αγίου ενδόξου μεγαλομάρτυρος και τροπαιοφόρου Γεωργίου του θαυματουργού και επονομαζόμενου και Διασορείτη.

Αναφέρεται δε το 1473/4 πατριαρχικό σιγίλιο του Πατριάρχη Κων/πολεως Συμεών του Τραπεζούντιου όπου οριζόταν η αυτοεπιστασία της Ι.Μ Εικοσιφοινίσσης και επικύρωνε την παραχώρηση του πατριαρχικού σταυροπηγίου του Αγίου Γεωργίου του Διασωρείτη.

Στην συνέχεια σε έγγραφο του πατριάρχη Μάξιμου του Γ΄ τον Ιούνιο του 1477, όπως και σε πατριαρχικό σιγίλιο του πατριάρχη Ιερεμία του Α΄ το έτος 1543 όπου παραχωρούνται στην Ι.Μ Εικοσιφοινίσσης το Βρανόκαστρο αλλά και η Κορμίστα καθώς επίσης σε γραφή του πατριάρχη Μητροφάνους του Γ το έτος 1567 αλλά και του Πατριάρχη Καλλίνικου του Β΄ τον Ιούλιο του 1700. Ωστόσο ο Παπαδόπουλος-Κεραμεύς αναφέρει για την καταστροφή της Ι.Μ του Αγίου Γεωργίου στα τέλη του 18ου αιώνα από εχθρική συμμορία.

Μια προγενέστερη βέβαια καταστροφή στις 23 Απριλίου του 1507 όπου κατεσφάγησαν και οι 172 μοναχοί της μονής.

Ο Δαμασκηνός Μοσχόπουλος θέτει ως χρονικό όριο για την ερήμωση του μοναστηριού το έτος 1763 όπου ένα μη σωζόμενο σιγίλιο του Πατριάρχη έγγραφο του Πατριάρχη Σαμουήλ του Χαντζερή  αναφέρει: Τελευταίον δε αναφέρει ως υφιστάμενο το σιγγίλιον του Πατριάρχη Σαμουήλ του Α΄, ου πολύ μετά το 1763 ερημώθη παντελώς και κατεστράφη.

Οστόσο το μετόχι του Αγίου Γεωργίου καταγράφεται  μεταξύ των μετοχίων της Εικοσιφοίνισας όπως σε έγγραφο του Πατριάρχη Αγαθάγγελου τον Φεβρουάριο του 1828, του Γρηγορίου του Στ΄  τον Αύγουστο του 1837  αλλά και σε άλλα έγγραφα.

Η καινούργια δε εκκλησία του Αγίου Γεωργίου η οποία θεμελιώθηκε το 1831 και ολοκληρώθηκε το 1835, αναφέρεται σε πατριαρχικό σιγίλιο το 1853 ενώ σε προεδρικό διάταγμα του 1932 αναφέρεται σε απαλλοτρίωση της ακίνητης περιουσίας της Ι.Μ Εικοσιφοίνισσας το Μετόχιον Παλαιοχωρίου  το οποίο κατείχε έκταση 20 στρεμμάτων.

Πηγές:

1. Κεχαγιάς Στέργιος: Παλαιοχώρι Καβάλας –Ένα χωριό που προκαλεί με την ιστορική του ταυτότητα.

2.Α.Μεντίζης : Παλαιοχώρι το χωριό Αλέξανδρου-Περιοδικό  Νέμεσις  12/11998

3.Φ.Σκαλίδης :Κοντά στις ρίζες των Ελλήνων –Το Παγγαίο στην Ιστορία 10-11-8

4.Θ.Θωμάς :Τα προσκυνήματα του Παγγαίου 1991

5.Α.Γούσιος :Η κατά Παγγαίον χώρα Λειψία 1894

6.Τα μοναστήρια της Μακεδονίας: Θ.Ζήσης-Σ.Πασχαλίδης-Δ.Στρατής

7.Αγαθάγγελος: Εικοσιφοίνισσα

8.Άμαντος:Σύμμεικτα

9.Παπαδόπουλος-Κεραμεύς:Έκθεσεις

10.Aρχείο  Δ.Σ Παλαιοχωρίου και Δ.Σ Δρυάδας

11.Α. Μεντζίζης-Το Κάστρο του Παλαιοχωρίου.

Σε μικρή απόσταση από την κοινότητα Νέας Μεσσολακιάς Σερρών αρχίζει να γίνεται ορατός στο βάθος του ορίζοντα ο κυκλικός λόφος Καστά. Στην κορυφή του, έχει ανακαλυφθεί εδώ και δεκαετίες, το νεκροταφείο της εποχής του σιδήρου και των αρχαϊκών χρόνων, ενώ στο εσωτερικό του, όπως έγινε γνωστό τα τελευταία χρόνια, έκρυβε ένα μεγαλοπρεπές ταφικό μνημείο της ελληνιστικής εποχής.

Δεκαετίες μετά την πρώτη αρχαιολογική έρευνα και εννέα χρόνια μετά την επισταμένη ανασκαφή, ο τύμβος Καστά, είναι έτοιμος να «μαρτυρήσει» τα μυστικά, που τόσα χρόνια έκρυβε από την κοινή θέα, στους πρώτους -ειδικούς- επισκέπτες του.

Στην είσοδο του τύμβου δεσπόζουν οι δύο μαρμάρινες σφίγγες, που ανακαλύφθηκαν -χωρίς κεφάλια και φτερά, πάνω στην πρώτη είσοδο. Είναι αναμφίβολα το φόντο για την πρώτη αναμνηστική φωτογραφία των επισκεπτών πριν την είσοδο στο μνημείο.

Οι επισκέπτες κατεβαίνουν τα προσωρινά ξύλινα σκαλιά που έχουν στήσει οι συντηρητές, τα οποία οδηγούν προς το εσωτερικό του τάφου και -κατά μία έννοια, προς ένα …μοναδικό ταξίδι στην ιστορία. «Είναι ένας τάφος με τριμερή δομή, καθώς ο εσωτερικός χωρισμός του αποτελείται από τρία μέρη κι αυτό είναι μία ακόμη ιδιοτυπία αυτού του μνημείου. Αντίστοιχα μνημεία έχουν δύο χώρους και δρόμο, ενώ αυτό έχει τρεις χώρους και εσωτερικό δρόμο», λέει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, κατά τη διάρκεια της ξενάγησης η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών Δημητρία Μαλαμίδου.

Δημοσιογράφοι, επιστήμονες, ερευνητές, εκπαιδευτικοί, τουριστικοί πράκτορες και άνθρωποι της αυτοδιοίκησης είναι οι εκείνοι, που -εδώ και λίγες μέρες, παίρνουν μία πρώτη γεύση από το ταφικό μνημείο, στο οποίο οι εργασίες αναστήλωσης και συντήρησης συνεχίζονται. Για το λόγο αυτό, σ’ αυτήν την φάση, πολλά από τα εκθέματα είναι καλυμμένα, ενώ ανάμεσά τους υπάρχουν στημένες σκαλωσιές.

Ο εντυπωσιακός τύμβος που προκάλεσε παγκόσμιο ενδιαφέρον

Η συγκεκριμένη αρχαιολογική ανακάλυψη προκάλεσε εκτενείς συζητήσεις τόσο σε επιστημονικό επίπεδο, όσο και στο δημόσιο διάλογο σχετικά με την ταυτότητα του επιφανούς νεκρού για τον οποίον προοριζόταν, εξαιτίας της ιδιαιτερότητας και του μεγέθους του τύμβου, αλλά και των υλικών που χρησιμοποιήθηκαν.

«Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι είναι ένα ταφικό μνημείο των ελληνιστικών χρόνων. Αυτό που εντυπωσιάζει όμως και αυτό που δεν ήταν αναμενόμενο -διότι δεν συνηθίζεται σε ταφικά μνημεία, είναι η τυπολογία του, ο πλούσιος γλυπτός διάκοσμος, η ποικιλία των τύπων μωσαϊκών δαπέδων και η πολύ εκτεταμένη χρήση μαρμάρων, που χρησιμοποιήθηκαν αφειδώς τόσο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, στον περιμετρικό τοίχο αντιστήριξης και αυτό είναι δείγμα πλούτου», ανέφερε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ , η κ. Μαλαμίδου.

«Επομένως όλα αυτά αντιστοιχούν σε μία πάρα πολύ πλούσια κατάσταση, την οποία θα μπορούσε να έχει ενδεχομένως κάποιος που έχει σχέση στα ελληνιστικά χρόνια με τη βασιλική οικογένεια. Όχι απαραίτητα σχέση συγγένειας, αλλά σχέση λειτουργική, όπως για παράδειγμα κάποιος αξιωματούχος ελίτ, είτε εταίρος ή εταίροι του Μεγάλου Αλεξάνδρου που είχαν διαμείνει στην Αμφίπολη ή ακόμη που προέρχονταν από την περιοχή», συμπληρώνει.

Άλλωστε, η Αμφίπολη ήταν πολύ σημαντικό λιμάνι του Μακεδονικού Βασιλείου καθώς και το «ορμητήριο» για την επέκταση του ελληνικού εκστρατευτικού σώματος προς την Ανατολή. Η εξαιρετική της θέση κοντά στα μεταλλεία χρυσού του Παγγαίου, όπως και η υδάτινη συγκοινωνία της τόσο από τον ποταμό Στρυμόνα όσο και από τη θάλασσα, ήταν και ο λόγος που την κατέκτησε και την προσάρτησε στην επικράτεια του, το 357 π.Χ. ο Φίλιππος ο Β’.

Μάλιστα, εξακολούθησε να είναι μια πάρα πολύ σημαντική πόλη και στα υπόλοιπα χρόνια, τα ελληνιστικά, ενώ ήταν διαρκώς σημαντικός ο γεωπολιτικός και γεωστρατηγικός της ρόλος, μέχρι και τη δύση της Μακεδονικής Δυναστείας, καθώς αποτέλεσε ένα από τα τελευταία καταφύγια του Περσέα πριν την κατάληψη των Μακεδονικών εδαφών από τους Ρωμαίους.

«Τα μνημεία της Αμφίπολης το αποδεικνύουν αυτό, γιατί είναι πάρα πολύ πλούσια και η ελληνιστική νεκρόπολη (έχει ήδη ανασκαφεί πάρα πολύ από όλους τους αρχαιολόγους που έχουν δουλέψει στην Αμφίπολη), οι φάσεις οι ελληνιστικές και οι ρωμαϊκές των τειχών είναι πολύ σημαντικές και είναι ορατές ήδη, δηλαδή τα κομμάτια των τειχών του επισκεπτόμαστε το δείχνουν, όπως το δείχνουν και τα ευρήματα που εκτίθενται στο μουσείο της Αμφίπολης», τόνισε η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών.

Στο εσωτερικό του ταφικού μνημείου

Στον προθάλαμο του μνημείου, είναι ορατές στις πλαϊνές επιφάνειες τοιχογραφίες που …μιμούνται τη μαρμάρινη επένδυση που αρχίζει από τον δεύτερο χώρο. «Πρόκειται για μία τοιχογραφία με απομίμηση μαρμάρου. Στην ουσία είναι ασβεστοκονίαμα και σε κάποια σημεία έχει γραπτή διακόσμηση, για να κάνει τα “νερά” του μαρμάρου. Η συγκεκριμένη τοιχογραφία ήταν συνηθισμένη στην ελληνιστική εποχή», είπε η κ. Μαλαμίδου. Στον ίδιο χώρο φαίνεται σε κάποια σημεία το μωσαϊκό δάπεδο, που σχηματίζει γεωμετρικά μοτίβα με βοτσαλάκια.

Από τον επόμενο χώρο, αρχίζει πια η επένδυση με μάρμαρο Θάσου, ενώ συνεχίζεται η ποικιλία των ψηφιδωτών δαπέδων. «Υπάρχει ένα δεύτερο είδος ψηφιδωτού, με κομματάκια μαρμάρου και κόκκινο κονίαμα, κάτι είναι επίσης συχνό και από άλλα μνημεία της Μακεδονίας».

Το εντυπωσιακό μωσαϊκό δάπεδο που απεικονίζει την αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα, δεν είναι ορατό σ’ αυτήν την φάση από τους επισκέπτες για λόγους ασφαλείας.

Για τον ίδιο λόγο, είναι καλυμμένη και η μία από τις δύο αντικριστές Καρυάτιδες οι οποίες, μαζί με το βάθρο τους, ξεπερνούν τα 3,5 μέτρα. Ο επισκέπτης μπορεί να δει τη δεύτερη, μέχρι το ύψος του λαιμού, αφού το κεφάλι της είναι επίσης καλυμμένο προσωρινά. Ωστόσο θα παρατηρήσει τις λεπτομέρειες που είναι σκαλισμένες σε πεσσούς από μάρμαρο Θάσου και θα «σταθεί» στο αριστερό της πόδι, το οποίο έχει προταγμένο.

«Ο τελευταίος θάλαμος είναι ο νεκρικός, αυτός που έχει στο κέντρο του και χαμηλά, κάτω από το δάπεδο, τον κιβωτιόσχημο τάφο. Εκεί είχε γίνει η πρώτη ταφή, ενώ περιοδικά και σε μεταγενέστερες φάσεις τάφηκαν και άλλοι νεκροί της ίδιας οικογένειας. Συνολικά βρέθηκαν οστά που αντιστοιχούν σε τουλάχιστον πέντε σκελετούς», εξήγησε η Δημητρία Μαλαμίδου.

Σύμφωνα με την ίδια, όλη η εικονογράφηση του μνημείου (Αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα, Καρυάτιδες και οι Σφίγγες) έχει να κάνει με τον Κάτω Κόσμο. «Είναι φυσικό, αφού …είμαστε στον κάτω κόσμο! Όλα έχουν σχέση με τις θρησκευτικές δοξασίες για τον θάνατο και την ανάσταση», είπε χαρακτηριστικά.

Κληθείσα να σχολιάσει την άποψη ότι το μνημείο κατασκευάστηκε με εντολή του Μεγάλου Αλεξάνδρου στη μνήμη του Ηφαιστίωνα, η κ. Μαλαμίδου είπε χαρακτηριστικά: «Είναι λίγο αίολη η πρόταση, παρότι είναι ενδιαφέρουσα και ελκυστική για το κοινό. Για μένα δεν στηρίζεται κάπου πραγματικά και ρεαλιστικά με τα δεδομένα της αρχαιολογικής έρευνας. Αυτό θα δείξει στο μέλλον, όταν θα προχωρήσουν οι εργασίες και θα εξεταστούν με μεγάλη λεπτομέρεια όλα τα ευρήματα. Για την ώρα δεν νομίζω ότι ισχύει κάτι τέτοιο».

Οι καταστροφές στο πέρασμα των αιώνων και η …επέλαση των τυμβωρύχων

Όταν προσέγγισαν το σημείο οι αρχαιολόγοι για πρώτη φορά, βρήκαν όλους τους χώρους γεμάτους με χώμα και την επίχωση αρκετά διαταραγμένη. Τα κόκκαλα είχαν βρεθεί ανακατωμένα και ο νεκρικός θάλαμος είχε τις μεγαλύτερες ζημιές στις επιφάνειες, τόσο λόγω του ότι ήταν ο πιο βαθιά χωμένος στο έδαφος, αλλά και επειδή παραβιάστηκε από τυμβωρύχους. «Υπάρχουν τρία λαγούμια από όπου μπήκαν οι τυμβωρύχοι και έκλεψαν ό,τι βρήκαν. Η τυμβωρυχία είναι κάτι που προκαλεί μεγάλη καταστροφή στα μνημεία, διότι μας αφαιρεί τα ευρήματα και επιπλέον καταστρέφει τα ίδια τα μνημεία», σημείωσε.

Συγκεκριμένα ανέφερε ότι η πόρτα του νεκρικού θαλάμου ήταν σπασμένη προς τα μέσα και διαλυμένη. «Είναι χαρακτηριστικό ότι είναι μία δίφυλλη μαρμάρινη πόρτα, που ήταν σπασμένη σε κομμάτια, κυρίως στο κάτω μέρος της, προκειμένου να μπορούν να την παραβιάσουν. Αυτή η πόρτα, είναι έξω από τον τύμβο και συντηρείται. Αφού συγκολληθεί, θα εκτεθεί στο χώρο», επισήμανε.

Σκαλωσιές μέσα στο μνημείο για εργασίες συντήρησης και αναστήλωσης

Αυτήν την περίοδο στο χώρο είναι εγκατεστημένες σκαλωσιές, στις οποίες πατούν οι εργαζόμενοι που κάνουν την αναστήλωση και τη συντήρηση. «Οι δύο ειδικότητες συνεργάζονται, αφού δουλεύουν ταυτόχρονα. Για παράδειγμα, για το επιστύλιο πάνω από τις Καρυάτιδες που είναι ραγισμένο σε μία μεριά και πρέπει να αποκατασταθεί, θα εργάζεται η αναστήλωση. Την ίδια στιγμή, οι συντηρητές καθαρίζουν τις επιφάνειες των μαρμάρων, των αγαλμάτων και των γλυπτών και επανακολλούν μερικά από τα κομμάτια από τη μαρμάρινη επένδυση που βρέθηκαν πεσμένα κατά την ανασκαφή», εξήγησε η κ. Μαλαμίδου.

Η τελευταία φάση των εργασιών θα αφορά στα ψηφιδωτά, αφού απομακρυνθούν οι σκαλωσιές. «Είναι ένα καταπονημένο μνημείο, που θα χρειαστεί να έχει από μέσα έναν νάρθηκα, οπότε δεν θα αφαιρεθεί η σκαλωσιά εντελώς. Απλώς θα ελαφρώσει για να είναι πιο προσβάσιμος ο χώρος», διευκρίνισε.

Άλλες εργασίες γίνονται εκτός του μνημείου, όπως η γραπτή ζωφόρος που υπήρχε στο πάνω μέρος των τοίχων, τα κομμάτια της οποίας έχουν μεταφερθεί στο μουσείο και συντηρούνται στο εργαστήριο. «Επίσης, οι άνθρωποι της αναστήλωσης θα κάνουν μία πειραματική ανάταξη της μαρμάρινης επένδυσης. Οι μαρμάρινοι δόμοι που είχαν βρεθεί μέσα στο ποτάμι γύρω στο ’30, κοντά στον Λέων της Αμφίπολης και αρχικά απιθώθηκαν εκεί, διότι ήταν το μόνο μνημείο που υπήρχε εκείνη την εποχή, αφού διαπιστώσαμε ότι προέρχονταν από αυτό το μνημείο μεταφέρθηκαν εδώ και θα χρησιμοποιηθούν ξανά για να γίνει κάτι σαν αναστήλωση με το αρχικό υλικό», τόνισε η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων.

Ο τύμβος που έγινε με τη μέθοδο …cut and cover

Ο τύμβος Καστά, στην πραγματικότητα ήταν ένας φυσικός λόφος, πολύ κοντά στο νεκροταφείο της εποχής του σιδήρου και των αρχαϊκών χρόνων που αποκάλυψαν οι αρχαιολόγοι δεκαετίες πριν και αφορούσε τους ντόπιους πληθυσμούς που διέμεναν στην περιοχή. Όταν ήρθαν οι Αθηναίοι, σταμάτησε να χρησιμοποιείται ως νεκροταφείο, όμως στα ελληνιστικά χρόνια άρχισε να χρησιμοποιείται και πάλι αυτός ο τομέας. «Επειδή ακριβώς στην φάση των Μακεδόνων αρχίζει αυτή η συνήθεια να κάνουν τύμβους με χώμα πάνω από τους τάφους των μεγάλων και των πλουσίων, όπως των αρχόντων ή των ιερέων, χρησιμοποίησαν αυτόν το λόφο που ήταν ένας …έτοιμος τύμβος, για να κάνουν αυτό το μεγάλο μνημείο και πρόσθεσαν και άλλο χρώμα από πάνω να το κάνουν ακόμα πιο μεγάλο», δήλωσε η Δημητρία Μαλαμίδου.

Υπάρχουν αρκετές επιγραφικές μαρτυρίες επίσης από όλες αυτές τις χρονικές φάσεις και από την ελληνιστική φάση και επίσης υπάρχουν εννέα τάφοι Μακεδονικού τύπου που έχουν ήδη ανασκαφεί στις νεκροπόλεις της Αμφίπολης. Επομένως το μνημείο το συγκεκριμένο για τους ερευνητές δεν αποτέλεσε τεράστια έκπληξη, καθώς δεν ήταν κάτι μη αναμενόμενο.

Η εικόνα της περιοχής το …2027

Σταδιακά θα αρχίσει η …περιποίηση και ενός κομματιού του παλαιότερου νεκτροταφείου, ώστε να είναι επισκέψιμο και να δώσει τη δυνατότητα στον επισκέπτη να ξεναγηθεί και στην κορυφή του λόφου. «Η ολοκληρωμένη εικόνα που θα έχουμε να προσφέρουμε στους επισκέπτες όταν θα ολοκληρωθούν όλες οι εργασίες, είναι το σύνολο του περιμετρικού περιβόλου του τύμβου, θα είναι το ταφικό μνημείο αυτό καθαυτό και φυσικά οι υποδομές για την υποδοχή των επισκεπτών γύρω από τον τύμβο, με πάρκινγκ, υποδοχή, αίθουσες ενημέρωσης και ανάπαυσής τους και μία μικρή βόλτα στην κορυφή του τύμβου όπου θα αποκατασταθεί και θα φαίνεται ένα κομμάτι από τα αρχαιότερα νεκροταφεία που έχουν ανασκαφεί στην κορυφή του λόφου, πριν αυτός γίνει τύμβος», κατέληξε η κ. Μαλαμίδου.

Χαρακτήρισε επίσης πολύ ευχάριστη συγκυρία την απόδοση στο κοινό του συγκεκριμένου μνημείου, για το οποίο έχει γίνει πολύ μεγάλη συζήτηση όλα αυτά τα χρόνια και είπε ότι είναι ένα πρώτο βήμα για την εξ ολοκλήρου απόδοσή του, αφού όπως τόνισε «τα μνημεία δεν είναι τουριστικές ατραξιόν αλλά είναι κοινωνικά αγαθά και πρέπει να τα χαίρεται ο κόσμος».

Βαρβάρα Καζαντζίδου

ΦΩΤΟ/ΒΙΝΤΕΟ: Α. ΒΛΑΧΟΣ – Α. ΧΗΡΑΣ

Ένα από τα πιο σημαντικά ιστορικά μνημεία της περιοχής του Παλαιοχωρίου είναι  το μονύδριο του Αγίου Γεωργίου του Διασορείτη που βρίσκεται στην περιοχή της Παλιόχωρας.

Οι μαρτυρίες των κατοίκων, η ύπαρξη μιας κόγχης ιερού εκκλησίας οι παραδόσεις αλλά και οι φήμες (ύπαρξη μεγάλου φιδιού φύλακα της ερειπωμένης  εκκλησίας κ.ά) οδήγησαν για πρώτη φορά το 1992 εθελοντές κατοίκους του χωριού με την παρακίνηση του Διοικητικού Συμβουλίου του Πολιτιστικού Συλλόγου στην διάνοιξη και εμφάνισης της παραπάνω αναφερθείσης νότιας κόγχης του ιερού του ναού.

Το 1995 με ενέργειες του τότε προέδρου του χωριού Πεφτίτση Δημητρίου η 12η  εφορεία Βυζαντινών αρχαιοτήτων με επικεφαλής τον κ. Ζήκο ξεκινά ανασκαφές και αποδεικνύει ότι πρόκειται τελικά για μοναστήρι καθώς ανακαλύπτονται τα κελιά των μοναχών, φούρνους, πηγάδι αλλά και τράπεζα καθώς και τα θεμέλια του καμπαναριού. Η ύπαρξη τάφων ακόμη και μικρών παιδιών φανερώνει και την παρουσία και πολιτών πιθανόν εργαζομένων στο μοναστήρι. Τα ευρήματα σημαντικά (δακτυλίδια-σκουλαρίκια-νομίσματα –μαρμάρινες επιγραφές κυρίως δε το ηλιακό ρολόι που βρέθηκε με ημερομηνία κατασκευής 1067 μ.χ κ.λ.π) και τα οποία μεταφέρονται και εκτίθενται τόσο στο Βυζαντινό Μουσείο στη Δράμα όσο και στο Μπενάκειο Βυζαντινό Μουσείο  στην Αθήνα.

Σε πατριαρχικά γράμματα που βρίσκονται στο αρχείο της Ι. Μονής Εικοσιφοινίσσης η θέση του μετοχίου της εν λόγω μονής προσδιορίζεται  Εν τω Βρανοκάστρω.

Το ηλιακό ρολόϊ του μοναστηριου, που φυλάσσεται σήμερα στο αρχαιολογικό μουσείο της Δράμας

Ο πρώτος που ασχολήθηκε με την εξεύρεση της θέσης  της Ι. Μονής του Αγίου Γεωργίου ήταν ο Αθ. Παπαδόπουλος –Κεραμεύς και ο οποίος κάνει την πρώτη αναφορά στην σημαντική Έκθεση του, το 1885, όπου χρησιμοποιεί την μαρτυρία του Γάλλου αρχαιολόγου L.Heuzey ο οποίος όταν επισκέφτηκε το Παλαιοχώρι το οποίο κατά την μαρτυρία του βρίσκεται σε απόσταση 18 χμ Β.Α της Ι.Μ της Εικοσιφοίνισσας, εντόπισε μεταξύ των ερειπίων της παλαιάς εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου, μία ελληνική και δύο  λατινικές  επιγραφές, προσθέτει δε ότι στο παρακείμενο βουνό σώζονται τρεις πύργοι, τη θέση των οποίων κατέγραψε με την ονομασία Verano-Kastro  η οποία συγκλίνει κατά μία έννοια και με τον λεκτικό τοπογραφικό προσδιορισμό Βρανόκαστρο που χρησιμοποιείται στα πατριαρχικά έγγραφα.  Η άλλη βέβαια και πιο αποδεκτή είναι αυτή που προέρχεται από τον βυζαντινό στρατηγό Βρανά ο οποίος το 1185 μετά από μία νίκη του στην περιοχή εναντίον των Νορμανδών επισκεύασε το εγκατελειμένο κάστρο και τοποθέτησε φρουρά. Σημαντική ακόμη είναι η μαρτυρία του Αρχιμανδρίτη Δαμασκηνού Μοσχόπουλου σύμφωνα με την οποία αναφέρει την θέση της μονής λέγοντας: Έκειτο δε κατά βεβαιούσι κάτωθεν του Παλαιοχωρίου, ολίγον άνωθεν της από Καβάλας εις Σέρρας διερχομένης οδού. Προσθέτει δε ότι οι μοναχοί διενήργησαν μόνοι τους ανασκαφές στην περιοχή και βρήκαν σύμφωνα με τον γάλλο αρχαιολόγο ερείπια αρχαίων οικοδομών και αποσπάσματα επιγραφών στα ελληνικά και λατινικά.

Τα ανωτέρω βέβαια αποδείχτηκαν και από τις παραπάνω αναφερθείσες  ανασκαφές

Ακόμη η ύπαρξη του Μετοχίου της Εικοσιφοίνισσας που περιλαμβάνει κτήμα  με ελιές και οικία στην περιοχή του Παλαιοχωρίου επισημαίνεται και στον εκκλησιαστικό χάρτη των μητροπόλεων της Εκκλησίας της Ελλάδας.

Βέβαια για πρώτη φορά αναφορά της Ι.Μ του Αγίου Γεωργίου του  Διασορείτη γίνεται δωρητήριο έγγραφο προς την μονή Χιλανδαρίου τον Σεπτέμβριο του 1265 το οποίο υπογράφει ο Θεοδόσιος Διάκονος και γενικός Διασορείτης .

Η επόμενη μαρτυρία όπου καθίσταται γνωστό και το όνομα ενός ηγουμένου της, του Μεθοδίου, συναντάται στη Διαθήκη του Ιερομονάχου Υακίνθου και η οποία συντάχθηκε το 1353.

Ο παραπάνω ιερομόναχος λόγω σοβαρής ασθένειας που αντιμετώπιζε, την συνέταξε ενώπιον του οφυκαλλίων της Μητρόπολης Σερρών και του πνευματικού του πατέρα Βισσαρίωνα και του ηγουμένου Μεθοδίου της σεβάσμιας, μονής του αγίου ενδόξου μεγαλομάρτυρος και τροπαιοφόρου Γεωργίου του θαυματουργού και επονομαζόμενου και Διασορείτη.

Αναφέρεται δε το 1473/4 πατριαρχικό σιγίλιο του Πατριάρχη Κων/πολεως Συμεών του Τραπεζούντιου όπου οριζόταν η αυτοεπιστασία της Ι.Μ Εικοσιφοινίσσης και επικύρωνε την παραχώρηση του πατριαρχικού σταυροπηγίου του Αγίου Γεωργίου του Διασωρείτη.

Στην συνέχεια σε έγγραφο του πατριάρχη Μάξιμου του Γ΄ τον Ιούνιο του 1477, όπως και σε πατριαρχικό σιγίλιο του πατριάρχη Ιερεμία του Α΄ το έτος 1543 όπου παραχωρούνται στην Ι.Μ Εικοσιφοινίσσης το Βρανόκαστρο αλλά και η Κορμίστα καθώς επίσης σε γραφή του πατριάρχη Μητροφάνους του Γ το έτος 1567 αλλά και του Πατριάρχη Καλλίνικου του Β΄ τον Ιούλιο του 1700. Ωστόσο ο Παπαδόπουλος-Κεραμεύς αναφέρει για την καταστροφή της Ι.Μ του Αγίου Γεωργίου στα τέλη του 18ου αιώνα από εχθρική συμμορία.

Μια προγενέστερη βέβαια καταστροφή στις 23 Απριλίου του 1507 όπου κατεσφάγησαν και οι 172 μοναχοί της μονής.

Ο Δαμασκηνός Μοσχόπουλος θέτει ως χρονικό όριο για την ερήμωση του μοναστηριού το έτος 1763 όπου ένα μη σωζόμενο σιγίλιο του Πατριάρχη έγγραφο του Πατριάρχη Σαμουήλ του Χαντζερή  αναφέρει: Τελευταίον δε αναφέρει ως υφιστάμενο το σιγγίλιον του Πατριάρχη Σαμουήλ του Α΄, ου πολύ μετά το 1763 ερημώθη παντελώς και κατεστράφη.

Οστόσο το μετόχι του Αγίου Γεωργίου καταγράφεται  μεταξύ των μετοχίων της Εικοσιφοίνισας όπως σε έγγραφο του Πατριάρχη Αγαθάγγελου τον Φεβρουάριο του 1828, του Γρηγορίου του Στ΄  τον Αύγουστο του 1837  αλλά και σε άλλα έγγραφα.

Η καινούργια δε εκκλησία του Αγίου Γεωργίου η οποία θεμελιώθηκε το 1831 και ολοκληρώθηκε το 1835, αναφέρεται σε πατριαρχικό σιγίλιο το 1853 ενώ σε προεδρικό διάταγμα του 1932 αναφέρεται σε απαλλοτρίωση της ακίνητης περιουσίας της Ι.Μ Εικοσιφοίνισσας το Μετόχιον Παλαιοχωρίου  το οποίο κατείχε έκταση 20 στρεμμάτων.

Πηγές:

1. Κεχαγιάς Στέργιος: Παλαιοχώρι Καβάλας –Ένα χωριό που προκαλεί με την ιστορική του ταυτότητα.

2.Α.Μεντίζης : Παλαιοχώρι το χωριό Αλέξανδρου-Περιοδικό  Νέμεσις  12/11998

3.Φ.Σκαλίδης :Κοντά στις ρίζες των Ελλήνων –Το Παγγαίο στην Ιστορία 10-11-8

4.Θ.Θωμάς :Τα προσκυνήματα του Παγγαίου 1991

5.Α.Γούσιος :Η κατά Παγγαίον χώρα Λειψία 1894

6.Τα μοναστήρια της Μακεδονίας: Θ.Ζήσης-Σ.Πασχαλίδης-Δ.Στρατής

7.Αγαθάγγελος: Εικοσιφοίνισσα

8.Άμαντος:Σύμμεικτα

9.Παπαδόπουλος-Κεραμεύς:Έκθεσεις

10.Aρχείο  Δ.Σ Παλαιοχωρίου και Δ.Σ Δρυάδας

11.Α. Μεντζίζης-Το Κάστρο του Παλαιοχωρίου.

Σταύρος Δ. Κιοτσέκογλου Δρ. Αρχαιολογίας

Μέλος ΕΔΙΠ του Εργαστηρίου Λαογραφίας

και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, του Τμήματος

Ιστορίας και Εθνολογίας, της Σχολής Κλασικών

και Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΔΠΘ

Στις 8 Απριλίου 2023, ομάδα επισκεπτών από την Κομοτηνή με οργανωτή τον κ. Δημήτρη Καβάζη και ομάδα 20 Βούλγαρων επισκεπτών με οργανωτή τον Κωνσταντίν Δήμοβ, επισκέφτηκαν την τοποθεσία Κλίσετζικ που βρίσκεται στην ευρύτερη περιοχή Πετρωτών.  Μετά από έκκληση του Κωνσταντίν Δήμοβ προθυμοποιήθηκα  να συμμετέχω της εκδρομής, ενημερώνοντας τους επισκέπτες για τις λατρευτικές συνήθειες, τους ιερούς χώρους και τα μεγαλιθικά μνημεία της εν λόγω περιοχής. Αρκετοί, γνώριζαν ήδη για τα μνημεία, από τις φωτογραφίες και τις σχετικές ανακοινώσεις των Διεθνών Συνεδρίων αναρτημένων στο διαδίκτυο, ωστόσο κάποιοι ήθελαν να τα δουν από κοντινή απόσταση. Η περιήγηση συμπεριέλαβε τα κάτωθι  μνημεία:

Το  ιερό  της  Μεγάλης  Μητέρας  Θεάς  στο Κλίσετζικ  Πετρωτών

Στον ασβεστολιθικό βράχο που προεξέχει, κοντά σε μια πηγή (ποτίστρα), στην ανατολική του πλευρά υπάρχει λαξευμένη μια ανθρωπομορφική μάσκα (οφθαλμικές κόγχες) που αποκωδικοποιείται ως το πρόσωπο της Μεγάλης Μητέρας-Θεάς (Εικ. 1).

Κάτω από το πρόσωπο της θεάς, ο υπάρχων βράχος, είναι λαξευμένος με κοιλότητες, προφανώς για στερεές προσφορές ή χοές προς τη χθόνια θεότητα (Εικ. 1).

Στα διπλανά βραχώδη εξάρματα, επαναλαμβάνεται η σχηματική εμφάνιση της ανθρωπομορφικής μάσκας με τα διαμορφωμένα μάτια της θεάς που τα «πάνθ‘ ὁρά»,όπως και στο βράχο αριστερά της εισόδου (Εικ. 2). Στην κορυφή του βράχου, ο βωμός είναι λαξευμένος με αυλάκωση, που έχει κατεύθυνση προς την ανθρωπόμορφη  κόγχη (μάσκα). Στη βόρεια πλευρά του βραχώδους εξάρματος, υπάρχει μια χωμάτινη ράμπα  δομημένη  πάνω σε αποκολλημένα  βράχια, που οδηγεί στην είσοδο ενός αβαθούς σπηλαίου (Εικ. 2), που αποτελείται από ένα τετράπλευρο θάλαμο με λαξευμένη τοξωτή οροφή. Στο κέντρο της νότιας πλευράς του φυσικού βράχου, υπάρχει μεγάλη λαξευμένη λεκάνη, ψηλότερα από το επίπεδο του δαπέδου (Εικ. 2). Αυτό το είδος λεκάνης, θυμίζει τις λεκάνες των αγιασμάτων που συνήθως συναντώνται σε παρεκκλήσια αφιερωμένα στους Αγίους και ειδικότερα στην Αγία Παρασκευή ή ίσως βοηθούσε στις τελετουργίες καθαρμών  με το νερό, που ίσως στην αρχαιότητα έρεε  ελεγχόμενο από μια οπή ψηλότερα (Τριαντάφυλλος 1980-1981: 63-64, εικ. 20-22. Τριαντάφυλλος  1980: 157-159, εικ. 21-22. Κιοτσέκογλου 2020: 156-158, εικ. 205-208). Στο φυσικό βράχο της ανατολικής πλευράς, είναι χαραγμένο ένα τυφλό τόξο,  ένα ενδεικτικό σύμβολο της Μεγάλης Μητέρας- Θεάς  και της ιερότητας της τοποθεσίας.

Είναι πολύ πιθανό, το σπήλαιο να χρησιμοποιήθηκε αρχικά ως ταφικός θάλαμος, που μετατράπηκε όμως σε ιερό της Μεγάλης Μητέρας- Θεάς, όπως αποκωδικοποιείται από την απεικόνιση της μορφής της Θεάς και επιβεβαιώνεται: από την λεκάνη καθαρμών εντός του ιερού και το τοπωνύμιο της περιοχής Kλίσετζικ – μικρή εκκλησία, λατρεία διαδεδομένη σε όλη την περιοχή των Πετρωτών της Μαρώνειας και κατ’ επέκταση της αιγιακής Θράκης.

Ηλιακό  παρατηρητήριο στο Κλίσετζικ  Πετρωτών

Αξίζει εδώ να γίνει μια περιγραφή του ηλιακού αυτού παρατηρητηρίου (Εικ. 3), που σχετίζεται άμεσα με την ηλιολατρία στον ευρύτερο θρακικό χώρο: Τρία θυσιαστήρια είναι λαξευμένα σε βραχώδες φυσικό έξαρμα που κυκλώνεται από πέτρινο κύκλο. To ένα με νότιο, το δεύτερο με νοτιοανατολικό και το τρίτο με ανατολικό προσανατολισμό. Το τελευταίο προσανατολισμένο ανατολικά, δεχόταν πρώτο τις ακτίνες του ήλιου σε κάθε ανατολή, που είναι η ιδανικότερη χρονική στιγμή για προσευχή όπως μας αποκαλύπτει ο Βιργίλιος, όσο αφορά τη θρησκευτική συμπεριφορά του Φρύγα θρακιώτη Αινεία (Βιργ. Αιν.  8, 68-70).

Σε τμήμα του βορειοανατολικού τεταρτημορίου ο κύκλος γίνεται διπλός, και αμέσως μετά το διπλασιασμό συνεχίζεται με επτά μεγάλους λίθους μέχρι την αρχή του δεύτερου νοτιοανατολικού τεταρτημορίου, που συνεχίζεται με μονή σειρά μικρών λίθων (Εικ. 3,4). Το μισό τμήμα του νοτιοδυτικού τεταρτημορίου γίνεται διπλό, ενώ  το βορειοδυτικό φέρει ίχνη συναφών θεμελιώσεων στο εσωτερικό με ακατανόητη δομή, που μόνο η αρχαιολογική ανασκαφή μπορεί να βοηθήσει για την ερμηνεία τους. Στους γύρω βράχους είναι εμφανή τα μάτια της Θεάς, που  δηλώνουν την  παρουσία της, με το υπερμεγέθες συμφυές έξαρμα που φέρει βωμούς, να αναμένουν την κατάλληλη μέρα της ισημερίας ή του ηλιοστασίου για να γιορτάσουν Ήλιος-Θεός και Μεγάλη γήινη Μητέρα την ιερογαμική τους γονιμοποιό σχέση και τον εορτασμό της έναρξης ή του τέλους της συγκομιδής.

Το βασικό  διαβατήριο τελετουργικό δρώμενο των Θρακών Κικόνων είναι η ιερογαμία. Η εικόνα των ευεργετικών ακτίνων του αρσενικού θεού (Θεός-Ήλιος), που λειτουργεί ως φαλλικό ισοδύναμο της πράξης γονιμοποίησης (ιερογαμίας) της Μεγάλης Γήινης Μητέρας Θεάς,  που συμβολίζεται  ανεικονικά με τους λαξευμένους θρόνους-βωμούς,  ή με ανθρωπόμορφα χαρακτηριστικά (οφθαλμικές κόγχες) που λαξεύονται στον βράχο στον οποίο ενσαρκώνεται η θεότητα και θεωρείται από του Θράκες ο τόπος διαμονής της (Kiotsekoglou-Varvounis 2020 : 454-464. Kiotsekoglou-Maglova-Stoev 2020: 337-349)

Το  ιερό της Μεγάλης Μητέρας  Θεάς  στο ύψωμα Καρμί  καγιά  (Βράχος του πεπρωμένου)

Η επιβεβαίωση όσων προανέφερα για τη λατρεία και τον τρόπο απεικόνισης της Μεγάλης  Μητέρας Θεάς βρίσκεται στους θεόρατους βράχους του υψώματος Καρμί καγιά (Εικ. 5), στα πεδινά τμήματα του οποίου υπάρχουν ερείπια θεμελίων με δόμους διατεταγμένους  χωρίς  συνδετικό υλικό (Εικ. 6). Η ποτίστρα (Εικ.7) και τα γύρω

Εικ. 7. Εναπομείναντα ερείπια του  αρχαίου  χωριού  Πετρωτά  με φόντο  την πηγή-ποτίστρα

ρυάκια από την ερειπωμένη εγκατάσταση, επιβεβαιώνουν την  αναφορά του βοσκού της στάνης που μου μετέφερε τις διηγήσεις του παπού του: «πως πρόκειται για το αρχαίο χωριό Πετρωτά, του οποίου οι κάτοικοι τον περασμένο αιώνα μετακινήθηκαν και εγκαταστάθηκαν στο σημερινό χωριό Πετρωτά», δίπλα στο ασβεστολιθικό ύψωμα που αναφέρεται ως ακρόπολη Πετρωτών.

Η ανθρωπόμορφη απεικόνιση της Μεγάλης Μητέρας Θεάς (Εικ. 5) λαξεύτηκε σε βράχο  του υψώματος Καρμί καγιά κατά την αρχαιότητα, προφανώς από τους κατοίκους του χωριού, με απώτερο σκοπό την προστασία τους από την θεότητα που κυριαρχεί στον θεόρατο βράχο, που θεωρείται η κατοικία της. Θα μπορούσαμε να ονομάσουμε τον βράχο με την απεικονιζόμενη θεότητα που  δεσπόζει της αρχαίας εγκατάστασης : «Βράχο του πεπρωμένου = Καρμί καγιά». Το  (Κάρμα = δηλώνει μια συγκεκριμένη πράξη, οι συνέπειες της οποίας προσδιορίζουν την ευτυχία ή τη δυστυχία της ανθρώπινης ζωής, πεπρωμένο). Ο «βράχος του πεπρωμένου» αποτελούσε την κατοικία της Μητέρας- Θεάς, ήταν το σύμβολό της, το έμβλημά της, ο δέκτης της εξουσίας της, ο ακλόνητος μάρτυρας μιας θρησκευτικής πράξης, που έλαβε χώρα στο όνομά της. Ο βράχος  προσωποποιείται με τη λάξευση των ματιών και λατρεύεται, εκφράζοντας έτσι την υπερβατική αλήθεια με έμφαση το χθόνιο στοιχείο της Μεγάλης Μητέρας Θεάς,  Δήμητρας  ή  Κυβέλης καθώς ουδεμία επιγραφή εντοπίσθηκε.   Το τοπίο της Θράκης του Αιγαίου είναι έκφραση της φύσης, του μύθου, του μεγαλιθικού πολιτισμού, της ιστορίας· είναι το ανάγλυφο του χρόνου και του χώρου. Η σχέση των Θρακών με το τοπίο, δείχνει ότι και οι δύο ενεργούν στο ίδιο περιπετειώδες πεπρωμένο, με τους Θράκες να το νοηματοδοτούν και να το χρησιμοποιούν, για να εκδηλώσουν τη θρησκευτικότητά τους και τις μεταφυσικές τους πεποιθήσεις.

Βιβλιογραφία

Κιοτσέκογλου 2020: Κιοτσέκογλου Σ., Μεγαλιθικά  μνημεία  της  αιγιακής  Θράκης- μια ανθρωπολογική  προσέγγιση, Διδακτορική διατριβή, Center for Ancient European and Eastern Mediterranean Cultures, Νοτιοδυτικό παν/μιο Neofit Rilski, Blagoevgrad.

Kiotsekoglou-Varvounis 2020 : Kiotsekoglou S., Varvounis M., Sun Worship, Fire Worship and Fertility Ceremonies in Thrace, in Third International Symposium Megalithic Monuments and Cult Practices is organized by the University Research Center for Ancient European and Eastern Mediterranean Cultures, Blagoevgrad, 8-9 September 2020, 454-464

Kiotsekoglou-Maglova-Stoev 2020: Kiotsekoglou S., Maglova P.,Stoev A., Prehistoric Solar Observatory from the Ancient Settlement of Petrota, Hellenic Republic, in Third International Symposium Megalithic Monuments and Cult Practices is organized by the University Research Center for Ancient European and Eastern Mediterranean Cultures, Blagoevgrad, 8-9 September 2020, 337-349

Triantaphyllos 1980: D. Triantaphyllos, Les monuments megalithiques en Trace occidentale, Pulpudeva 4, 1980, 145-163

Τριαντάφυλλος  1980-1981: Τριαντάφυλλος Δ., Τα μεγαλιθικά μνημεία της Δυτικής Θράκης, Θρακικά Xρονικά  36, 1980-1981, 61-64

000000000000000000000

Τα εν λόγω μνημεία, λαξευμένα συνήθως σε ασβεστολιθικά πετρώματα έχουν εχθρό τους το χρόνο, που σε συνδυασμό με την υγρασία και την εναλλαγή της θερμοκρασίας (παγωνιά-ζέστη) τα διαβρώνει και τα καταστρέφει. Ας τα προστατέψουμε, χωρίς να επεμβαίνουμε  με εγχάρακτα γραφήματα ή ρήξη σημείων των βράχων για υποψία εντοπισμού πολύτιμων αντικειμένων, γιατί μόνο καταστροφή θα προκληθεί. Το μόνο πολύτιμο που είχαν οι Θρακιώτες πρόγονοί μας, ήταν η οικονομική τους δυσπραγία (φτώχια), μαζί  με λίγα οικόσιτα και πολύ καρτερικότητα για να επιβιώνουν.

Συμπόσια με κρασί και ψημένο κρέας, θυμίαμα για κατανυκτική ατμόσφαιρα και αγάλματα αφιερωμένα σε θεούς και ημίθεους, σε ένα απόκρημνο σπήλαιο που αποτελούσε λατρευτικό χώρο για τις ημίθεες Νύμφες

Σε μια μικρή απόκρημνη χερσόνησο, ανάμεσα στον όρμο Ελευθερών (Νέα Πέραμος) και στο μικρό φυσικό λιμάνι της Νέας Ηρακλείτσας στην Καβάλα, στις παρυφές του όρους Σύμβολο, κρύβεται ένα σπήλαιο, που κατά τους προϊστορικούς χρόνους ήταν χώρος λατρείας για τις Νύμφες, αυτές τις ιδεατές μορφές, που κατάγονταν από τους θεούς, αλλά δεν ήταν αθάνατες και -σύμφωνα με τη μυθολογία- ζούσαν στην άγρια φύση παίζοντας με την Άρτεμη.

Το ιερό άντρο των Νυμφών αποτελεί ένα λατρευτικό σπήλαιο που μελετάται από Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας και ο προϊστάμενος του γραφείου Βόρειας Ελλάδας, διδάκτορας αρχαιολογίας, Φώτης Γεωργιάδης, το παρουσιάζει σήμερα στο 3ο Συνέδριο Τοπικής Ιστορίας Παγγαίου, που διοργανώνουν ο δήμος Παγγαίου με την Μητρόπολη Ελευθερούπολης, στην Ελευθερούπολη.

«Τα σπήλαια αποτελούν χώρους που κατεξοχήν εξάπτουν την ανθρώπινη φαντασία. Κατά συνέπεια, σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης έχουν συνδεθεί με υπερβατικές δυνάμεις και με το θείο. Ένα από τα ιερά σπήλαια της αρχαιότητας είναι αυτό των Νυμφών που βρίσκεται στην επικράτεια του Δήμου Παγγαίου. Τα ανασκαφικά δεδομένα δείχνουν ότι αποτέλεσε θέση ανθρώπινης δραστηριότητας κατά τη νεότερη νεολιθική ΙΙ περίοδο. Αργότερα, από τα τέλη του 7ου αι. π.Χ., δηλαδή μέσα σε μια γενιά από την ίδρυση της γειτονικής Οισύμης, μέχρι τους ελληνιστικούς χρόνους, ήταν ιερό των Νυμφών», αναφέρει στη Voria.gr ο κ. Γεωργιάδης.

Πρόκειται για ένα μικρό σπήλαιο, με μία κύρια ευρύχωρη αίθουσα, τριγωνικού σχήματος, διαστάσεων 13-15 μ. περίπου και ύψους 17 μ. και άλλη μία μικρότερη, δευτερεύουσα. Η διαμόρφωση που παρουσιάζει σήμερα οφείλεται σε εκτεταμένες καταπτώσεις μεγάλων τμημάτων βράχων από την οροφή του ήδη από τον 7ο π.Χ. αιώνα.

Το σπήλαιο ερευνήθηκε πρώτη φορά το 1938 από τον Γεώργιο Μπακαλάκη, τον πρωτοπόρο της αρχαιολογικής έρευνας στην Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη. Το 1967 διενεργήθηκε αυτοψία από την Χάιδω Κουκούλη-Χρυσανθάκη και αργότερα η Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας -Σπηλαιολογίας διενήργησε ανασκαφική έρευνα, η οποία και αποκάλυψε την ιστορία του.

Σύμφωνα με τον κ. Γεωργιάδη, η παλαιότερη ανθρώπινη δραστηριότητα στο σπήλαιο ανάγεται στην 5η χιλιετία π.Χ., στη νεότερη νεολιθική περίοδο, ενώ η επόμενη περίοδος έντονης δραστηριότητας ξεκινάει τον 7 ο αι. π.Χ., όταν το σπήλαιο γίνεται ιερό των Νυμφών.

Το σπήλαιο – ιερό των Νυμφών ανήκει πιθανότατα στην ύπαιθρο χώρα της αρχαίας Οισύμης, θασιακής αποικίας που ιδρύθηκε, στο τελευταίο τέταρτο του 7ου π.Χ. αιώνα ή λίγο νωρίτερα. Στην ίδια περίοδο χρονολογήθηκε και η πρωιμότερη τροχήλατη κεραμική που βρέθηκε εντός του σπηλαίου κι έτσι συμπεραίνεται ότι το ιερό των Νυμφών ιδρύθηκε πολύ σύντομα μετά την εγκατάσταση της αποικίας, σχεδόν στην πρώτη γενιά των αποίκων.

«Το σπήλαιο ταυτίστηκε ως ιερό των Νυμφών από την επιγραφή μιας μαρμάρινης βάσης αγάλματος του τέλους του 4ου π.Χ. αιώνα που βρέθηκε το 1938 και αναφερόταν στις Νύμφες. Εντοπίστηκαν ακόμη άλλες 3 επιγραφές, που χαρακτηρίζουν τους λατρευτές εταίρους και συμπότες, καθώς και άλλες τρεις λίθινες βάσεις αγαλματίων ή άλλων αφιερωμάτων», επισημαίνει ο κ. Γεωργιάδης.

Οι επιγραφές κάνουν λόγο για ομίλους λατρευτών, για οργανωμένες ομάδες πιστών που πίνουν μαζί στο πλαίσιο της λατρείας των Νυμφών. Τη μαρτυρία αυτή υποστηρίζουν και τα ευρήματα κεραμικής από το σπήλαιο, η πλειονότητα των οποίων προέρχεται από σκεύη που σχετίζονται με την οινοποσία. Και όπως συμβαίνει και σήμερα, η κατανάλωση κρασιού συνοδεύονταν από άφθονο φαγητό, κατά βάση κρέας. Η μελέτη των κατάλοιπων ζωικής προέλευσης που εντοπίστηκαν, οστών που ανήκουν σε οικόσιτα θηλαστικά, κυρίως αιγοπρόβατα αλλά και χοίρους και βοοειδή, πιστοποιεί την τελετουργική κατανάλωση τροφής στον χώρο.

Με βάση τα αρχαιολογικά δεδομένα, οι αρχαιολόγοι μπορούν να αναπαραστήσουν  στοιχεία της λατρείας. «Μπορούμε να φανταστούμε αγάλματα και μαρμάρινες λεκάνες να κοσμούν το ιερό σπήλαιο, ομίλους λατρευτών να καταφτάνουν, θυμιάματα να καίνε, θυσίες, σπονδές και εορταστικά συμπόσια, όλα αυτά να συμβαίνουν σε τούτο το σχετικά άγνωστο μνημείο, σε μια απόμακρη θέση του δήμου Παγγαίου», σημειώνει ο κ. Γεωργιάδης.

Τα πρωιμότερα αγγεία ιστορικών χρόνων που εντοπίστηκαν στο σπήλαιο είναι κορινθιακά και χρονολογούνται στη μεταβατική περίοδο, στο 630/25-610/05 π.Χ.. Κατά τον 4ο π.Χ. αιώνα, το ιερό κοσμούσαν αγάλματα αφιερωμένα από τους πιστούς. Σημαντικά στοιχεία του λατρευτικού τελετουργικού ήταν οι θυσίες και οι συνεστιάσεις, όπως πιστοποιείται τόσο από τις επιγραφικές μαρτυρίες και την παρουσία των διατροφικών κατάλοιπων, όσο και από τη λεπτή κεραμική, η οποία αποτελείται κυρίως από αγγεία πόσης, αλλά και εμπορικούς αμφορείς. Στο σπήλαιο τελούνταν σπονδές και γινόταν χρήση θυμιάματος. Στις επιγραφές γίνεται μνεία της προσφοράς «πελάνου», ενός τελετουργικού μείγματος σιταριού, μελιού και λαδιού, ενώ οι λατρευτές αποκαλούνται «εταίροι» και «συμπόται».

Κατά την ανασκαφική έρευνα του σπηλαίου βρέθηκαν τρία θραύσματα πήλινων ειδωλίων  και ένα θραύσμα πήλινης προτομής. Το κεφάλι ειδωλίου καθιστής γυναικείας μορφής, σύμφωνα με την κεραμική του ύλη, είναι πιθανότατα επείσακτο από εργαστήριο της Ανατολικής Ελλάδας και χρονολογείται στα τέλη του 6ου π.Χ. αιώνα. Επιπλέον, εντοπίστηκε και ένα πήλινο γυναικείο ειδώλιο ύστερων κλασικών-ελληνιστικών χρόνων, που χρονολογείται στο β΄ μισό του 4ου- α΄ μισό του 3ου αι. π.Χ.

Τα σπήλαια ως ιερά

Σε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο, αν και υπάρχουν λίγα σπήλαια με λατρευτική χρήση ήδη από το 10ο π.Χ. αιώνα (π.χ. το σπήλαιο της Πόλης στην Ιθάκη ή το σπήλαιο-ιερό του Διονύσου και των Νυμφών στην Καλλιθέα Χαλκιδικής), η χρήση αυτή διαπιστώνεται κατά κύριο λόγο στην αρχαϊκή εποχή. Στη συνέχεια, κατά τους ελληνιστικούς χρόνους, κυρίως στη μέση και ύστερη ελληνιστική περίοδο, παρατηρείται μια ύφεση στη χρήση των σπηλαίων ως χώρων λατρείας, κάτι που συμβαίνει στα σπήλαια της Αττικής, όπου διαπιστώνεται μείωση της δραστηριότητας. Αργότερα, κατά τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους, παρατηρείται αρχαιολογικά νέο αυξημένο ενδιαφέρον για τα σπήλαια σε αρκετές περιοχές .

Το μοτίβο αυτό, της εγκατάλειψης ή της μείωσης της δραστηριότητας στα ιερά που βρίσκονται σε σπήλαια, μπορεί να γίνει κατανοητό μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της δραστηριότητας στα αγροτικά ιερά τοπικού χαρακτήρα. Αντίθετα, στους ύστερους ελληνιστικούς χρόνους και στην πρώιμη ρωμαϊκή περίοδο διαπιστώνεται κάποια μείωση της πυκνότητας των αρχαιολογικών θέσεων στην ύπαιθρο, στοιχείο της οποίας αποτελεί η εγκατάλειψη των περισσότερων μικρών αγροτικών ιερών. Αρκετά από αυτά τα εγκαταλελειμμένα ιερά ενεργοποιήθηκαν εκ νέου κατά την ύστερη ρωμαϊκή περίοδο.

Σύμφωνα με τον κ. Γεωργιάδη, το κενό αυτό με την εγκατάλειψη πολλών αγροτικών ιερών έχει την ερμηνεία του στη μεγάλη μείωση της κατοίκησης και της εν γένει ανθρώπινης δραστηριότητας στην ύπαιθρο κατά τους πρώιμους ρωμαϊκούς χρόνους, που φαίνεται πως συνδέεται με την δημογραφική κάμψη της Μακεδονίας.

Η αρχαία Οισύμη που λάτρευε τη θεά Αθηνά

Το σπήλαιο-ιερό των Νυμφών ανήκει στην ύπαιθρο χώρα της αρχαίας Οισύμης , η οποία βρίσκεται στην απέναντι, τη νότια, πλευρά του κόλπου των Ελευθερών. Η Οισύμη, θασιακή αποικία είχε ιδρυθεί σε μια θέση με πλούσιους φυσικούς πόρους. Βρίσκεται σε ένα φυσικό λιμάνι, σε μια εύφορη περιοχή , κοντά σε μεταλλοφόρα εδάφη με πυκνά δάση.

Σύμφωνα με τα αρχαιολογικά δεδομένα, η αποικία ιδρύθηκε στα τέλη του τρίτου ή στο τελευταίο τέταρτο του 7ου αι. π.Χ.  Ο Όμηρος κάνει αναφορά στην πόλη, μαρτυρία που επιτρέπει την υπόθεση ότι υπήρχε πριν από την άφιξη των αποίκων.

Μάλιστα, οι ανασκαφές στην ακρόπολη εντόπισαν προ-αποικιακό στρώμα της πρώιμης εποχής του Σιδήρου. Η ακρόπολη, που καταλαμβάνει έναν οχυρό λόφο, περιέκλειε τον αρχαϊκό ναό, του οποίου έχουν εντοπιστεί δύο οικοδομικές φάσεις, του τέλους του 7ου και των αρχών του 5ου π.Χ. αιώνα. Η παρουσία ευρημάτων του 4ου π.Χ. αιώνα είναι σποραδική, ενώ υπάρχει σημαντική επίχωση του 2ου π.Χ. αιώνα που δηλώνει έντονη δραστηριότητα κατά τη χρονική αυτή περίοδο. Από τον 1ο αιώνα π.Χ. ως τον 3ο μ.Χ. αιώνα υπάρχουν μόνο λιγοστά ευρήματα. Η πόλη συνέχισε να ζει ως την ίδρυση της παρακείμενης Ανακτορούπολης στους βυζαντινούς χρόνους . Οι ανασκαφείς της Οισύμης ταύτισαν τη θεότητα που λατρευόταν στο ναό της ακρόπολης με την προστάτιδα της πόλης Αθηνά.

* Οι φωτογραφίες ανήκουν στο υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού και παραχωρήθηκαν από την Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας

Μαρία Ριτζαλέου

Voria.gr

Κάθε μικρή ή μεγάλη βόλτα στον «Δρόμο του Νερού», στο περιβαλλοντικό μονοπάτι βορειοανατολικά της πόλης της Καβάλας, θυμίζει στον ανήσυχο περιπατητή την ιστορία ενός πολύτιμου αγαθού. Το νερό, στα τέλη του 15ου αιώνα έπρεπε να διανύσει μια τεράστια απόσταση, με αφετηρία τα βουνά και χάρη στην κλίση του εδάφους και τα πέτρινα υδατογεφύρια της εποχής να φτάσει μέχρι την άνυδρη χερσόνησο της Παναγίας, τη σημερινή παλιά πόλη της Καβάλας. Ένα από τα πιο εμβληματικά μνημεία της Καβάλας, οι Καμάρες, ήταν η κατάληξη αυτού του υδάτινου μονοπατιού, όπου μέσω ενός κτιστού αγωγού μεταφερόταν το νερό από το βουνό στην πόλη.

Συνολικού μήκους 10,5 χλμ, το ξεχωριστό αυτό μονοπάτι, εύκολο και βατό, ξεκινά από το χωριό της Παλαιάς Καβάλας, διέρχεται μέσα από ένα τυπικό μεσογειακό τοπίο, παρέχει θέα στα τενάγη των Φιλίππων, στο Θρακικό πέλαγος και τη Θάσο. Στο μέσο περίπου αυτής της διαδρομής, ο επισκέπτης συναντά τη «Μάνα του Νερού», την κύρια πηγή που υδροδότησε επί αιώνες την πόλη της Καβάλας. Από εκεί και έως την απόληξή του στις παρυφές της Καβάλας, η διαδρομή κινείται πάνω στον κτιστό αγωγό του μεσαιωνικού υδραγωγείου. Περνά τις πετρόχτιστες υδατογέφυρες που χρησιμοποιήθηκαν για τη διέλευσή του πάνω από τις ρεματιές. Συναντά ερείπια από τις κρήνες και τις ποτίστρες που εξυπηρετούσαν τις ανάγκες πεζών και ζώων. Διασταυρώνεται με δεξαμενές που αναλάμβαναν τον καθαρισμό του νερού.

Το ιδιαίτερο αυτό μονοπάτι ανασυνθέτει μια διαδρομή αιώνων, γνωστή από την περίοδο της Τουρκοκρατίας ως «δρόμος του νερού», μια ονομασία που έχει διατηρηθεί αναλλοίωτη μέχρι τις μέρες μας. Αυτό οφείλεται και στη διαχρονική προσπάθεια του δήμου να αναδείξει αυτή την ξεχωριστή ιστορική διαδρομή, καθώς επιτρέπει στους δημότες να επανασυνδεθούν με την πρόσφατη τοπική ιστορία τους, δεδομένου ότι το μονοπάτι αποτελούσε πριν από τον πόλεμο τον πλέον δημοφιλή τρόπο πρόσβασης στην πόλη για τους κατοίκους των ορεινών κοινοτήτων του δήμου Καβάλας.

Η οριστική επίλυση του προβλήματος της υδροδότησης

Στο μυαλό όλων των Καβαλιωτών, η υδροδότηση της πόλης είναι άρρηκτα συνυφασμένη με τον αείμνηστο δήμαρχο Ευάγγελο Ευαγγελίου. Που αν και διορίστηκε δήμαρχος την περίοδο της δικτατορίας, εντούτοις άνοιξε τον δρόμο για το μεγαλύτερο και σπουδαιότερο έργο υποδομής στη νεότερη ιστορία της πόλης, αυτό της μεταφοράς νερού από τις πηγές της Βοϊράνης στο Καλαμπάκι Δράμας μέχρι την Καβάλα.

Μέχρι και σήμερα, η υδροδότηση της πόλης γίνεται χάρη στη μέριμνα αυτού του ανθρώπου, που για λογαριασμό του δήμου αγόρασε μια υδροφόρα πηγή, δίνοντας οριστικό τέλος στο μείζον πρόβλημα της υδροδότησης της πόλης. Τα έργα που θα εκτελούνταν στην πόλη στις αρχές της δεκαετίας του 1970 θα την έσκαβαν απ’ άκρη σ’ άκρα. Ήταν έργα εντυπωσιακά και μοναδικά για την εποχή τους που όμως θ’ άλλαζαν ριζικά την εικόνα της για τα επόμενα πενήντα χρόνια.

Καμάρες: Ένα εντυπωσιακό έργο υδροδότησης

Μπορεί το 1969 η μεταφορά του νερού ήταν μια δύσκολη υπόθεση, το 1525 όμως ήταν σχεδόν αδύνατη! Κι αν πριν από σαράντα χρόνια έπρεπε απλώς να σκαφτεί η πόλη για να περάσουν οι σωλήνες, στα τέλη του 15ου αιώνα έπρεπε να κτιστεί ένα εντυπωσιακό υδραγωγείο για να μεταφέρει το νερό, μεταμορφώνοντας κυριολεκτικά την άνυδρη χερσόνησο της Παναγίας από ένα μικρό και ασήμαντο οικισμό σε μια μεγάλη αναπτυσσόμενη πόλη.

Το πιο αναγνωρίσιμο μνημείο της Καβάλας, οι Καμάρες, έχει μήκος 270 μέτρα και μέγιστο ύψος 25 μέτρα. Είναι κτισμένο από ντόπιο γρανίτη και πλίνθους. Πατά πάνω σε 18 ογκώδη μεσόβαθρα και φέρει διπλή και σε ορισμένα σημεία τριπλή σειρά επάλληλων τόξων. Κατασκευάστηκε για να γεφυρώσει το χαμηλό μέρος που χωρίζει τη χερσόνησο της Παναγίας από τα απέναντι υψώματα. Έτσι, το νερό έφτανε στις δημόσιες κρήνες, τις δεξαμενές, τα λουτρά και τα ιδρύματα της παλιάς πόλης.

Ο ιστορικός και συγγραφέας Κυριάκος Λυκουρίνος σημειώνει με έμφαση: «Το έργο ήταν μεγάλο, δυσανάλογο με το μέγεθος του τότε ασήμαντου οικισμού. Παρόμοιο υδραγωγείο της οθωμανικής περιόδου, τέτοιας κλίμακας και τόσο ισχυρής κατασκευής, δεν εντοπίζεται αλλού. Πιθανολογείται λοιπόν ότι στον ίδιο χώρο υπήρχε υδραγωγείο παλαιότερης περιόδου, πάνω στα απομεινάρια του οποίου κτίστηκαν οι Καμάρες».

Οι δημόσιες κρήνες, «θέατρο» ομηρικών καβγάδων

Στα χρόνια εγκατάστασης των προσφύγων, η Καβάλα αντιμετώπισε τεράστιο πρόβλημα υδροδότησης. Ο πληθυσμός της αυξήθηκε υπερβολικά από 25.000 σε 50.000 και εσωτερικό δίκτυο ύδρευσης δεν υπήρχε. Το νερό έφτανε στην παλιά πόλη μέρα παρά μέρα και μόνο για λίγες ώρες και οι κοινόχρηστες βρύσες γίνονταν θέατρο ομηρικών καυγάδων για το σπάνιο αγαθό. Στο διάστημα, λοιπόν, 1914-1928, η πόλη δοκιμαζόταν με τραγικό τρόπο από την έλλειψη νερού, γεγονός που οδήγησε σε συστηματικές προσπάθειες για αντιμετώπιση του προβλήματος. Το παλιό αυτό υδραγωγείο ύδρευε την πόλη της Καβάλας μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Διατηρήθηκε σε καλή κατάσταση για τέσσερις αιώνες, χάρη στη συνεχή και συστηματική συντήρησή του και τις κατά καιρούς επισκευές.

Στις μέρες μας, «Ο Δρόμος του Νερού» αποτελεί ένα από ομορφότερα περιβαλλοντικά και ιστορικά μονοπάτια της ανατολικής Μακεδονίας. Πριν από λίγα χρόνια, η ανάδειξή του ανάχθηκε στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ανταγωνιστικότητα και Επιχειρηματικότητα της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης και χρηματοδοτήθηκε με 561.150 ευρώ.

Το έργο αυτό περιελάμβανε κατασκευαστικές εργασίες διαμόρφωσης και οργάνωσης του μονοπατιού, καθαρισμούς, μικρής κλίμακας βοηθητικά έργα, οργανωμένες θέσεις θέας, υπαίθρια περίπτερα πληροφόρησης, τοποθέτηση πινακίδων σήμανσης και κατεύθυνσης, ενημέρωσης και ερμηνείας του περιβάλλοντος. Όλα αυτά τα μικρά και μεγάλα έργα εξασφάλισαν την άνετη περιήγηση σε ένα από τα σπουδαιότερα μονοπάτια της περιοχής, που χαίρονται μικροί και μεγάλοι.

Ένας σημαντικός θησαυρός είναι από αιώνες κρυμμένος στα έγκατα της ξανθιώτικης γης. Πρόκειται για το πλούσιο γεωθερμικό της πεδίο, το οποίο σε δυο τουλάχιστον περιπτώσεις έχει αξιοποιηθεί από την τοπική αυτοδιοίκηση με τη δημιουργία υποδομών για τη λειτουργία ιαματικών λουτρών.

Τα λουτρά της Ποταμιάς στη Νέα Κεσσάνη του δήμου Αβδήρων και τα λουτρά στην ορεινή κοινότητα Θερμών του δήμου Μύκης, προσελκύσουν πλήθος επισκεπτών καθώς διακρίνονται για τις θεραπευτικές τους ιδιότητες, προσφέροντας ταυτόχρονα μια σημαντική εναλλακτική μορφή τουρισμού.

Τα τελευταία χρόνια καταβάλλεται μια συστηματική προσπάθεια για την αναβάθμιση των υποδομών και τη βελτίωση των λουτρικών εγκαταστάσεων με την κατασκευή καινούργιων ξενώνων και τη διαμόρφωση του περιβάλλοντα χώρου, καθώς γίνεται αντιληπτή η μεγάλη συνεισφορά των ιαματικών πηγών στη γενικότερη ανάπτυξη της περιοχής.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των ιαματικών λουτρών στην κοιλάδα του ορεινού οικισμού των Θερμών που πλέον προσελκύουν Έλληνες και ξένους, άτομα κάθε ηλικίας, που γοητεύονται από την ομορφιά της φύσης. Η αίσθηση πως μπορείς να κάνεις υπαίθρια ιαματικά λουτρά, απολαμβάνοντας τη φυσική ομορφιά και αντικρίζοντας απέναντί σου τις κατάφυτες πλαγιές της οροσειράς της Ροδόπης, γοητεύει κάθε επισκέπτη προσφέροντας μοναδικές στιγμές χαλάρωσης και ευεξίας.

   Τα ιάματα της φύσης και ο καπνός

Η κοινότητα των Θερμών περιλαμβάνει τέσσερεις ορεινούς πομακικούς οικισμούς, τις Άνω Θέρμες, τις Μέσες Θέρμες, τις Κάτω Θέρμες και τα Λουτρά Θερμών. Είναι οικισμοί χτισμένοι μέσα στη φύση κατά μήκος χειμάρρων και ρεμάτων, όπου αναβλύζει θερμό νερό. Στην πλειονότητά τους, οι κάτοικοι ασχολούνται με την κτηνοτροφία, την υλοτομία και κυρίως την καπνοκαλλιέργεια.

Οι Πομάκοι καλλιεργούν μια εξαιρετική ποικιλία καπνού, τον μπασμά, που συγκαταλέγεται στις καλύτερες του κόσμου. Μάλιστα, λόγω έλλειψης καλλιεργήσιμης έκτασης εκμεταλλεύονται κάθε σπιθαμή γης. Ο επισκέπτης θα συναντήσει μικρά καπνοχώραφα σε λωρίδες γης δίπλα στις όχθες των παραποτάμων ή πάνω στις απότομες βουνοπλαγιές. Κατά μήκος του δρόμου, αίσθηση προκαλούν ακόμα τα ξύλινα ξηραντήρια ή «κρεβάτια» όπου τοποθετούνται το καλοκαίρι οι αρμαθιές των φύλλων καπνού ή αλλιώς «κιουστένια» προκειμένου να γίνει η ξήρανσή τους με φυσικό τρόπο. Αυτές οι αγροτικές εικόνες «ξεδιπλώνονται» μπροστά στα μάτια του επισκέπτη καθώς διασχίζει τον δρόμο που οδηγεί από τον Εχίνο στους οικισμούς των Θερμών και στα ομώνυμα ιαματικά λουτρά της περιοχής, η λειτουργία των οποίων πρόσφερε νέες ευκαιρίες επαγγελματικής ενασχόλησης στους ντόπιους κατοίκους.

   Η ζωή στα Πομακοχώρια κυλά σε άλλους ρυθμούς

Είναι γεγονός πως η ζωή στα Πομακοχώρια της Ξάνθης κυλά σε άλλους ρυθμούς, πιο ήρεμους. Η περιοχή είναι ιδιαίτερη, με τις δικές της συνήθειες, τα ήθη, τα έθιμα και τις παραδόσεις της. Κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά βρίσκονται και τα ιαματικά λουτρά Θερμών. Απέχουν 45 χλμ. από την πόλη της Ξάνθης και λίγα μόλις χιλιόμετρα από τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα.

Η ιστορία αναφέρει πως στις φυσικές μπανιέρες με το ιαματικό νερό που δημιουργούνται στις πλαγιές των λόφων, οι Πομάκοι έβαζαν στο παρελθόν τα αιγοπρόβατά τους για να τα γιατρέψουν από ορθοπεδικά και άλλα προβλήματα. Μάλιστα, στην περιοχή είναι καταγεγραμμένες πάνω από 40 πηγές όπου αναβλύζει ιαματικό νερό.

Στις μέρες μας, τα ιαματικά λουτρά Θερμών αποτελούν πόλο έλξης δεκάδων επισκεπτών από ολόκληρη την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, τη Θεσσαλονίκη και περιοχές της νότιας Βαλκανικής.

   Λουτρά μέσα στη φύση

Από τις πιο ιδιαίτερες εμπειρίες είναι τα λουτρά στις υπαίθριες ατομικές δεξαμενές (μπανιέρες) που διαμορφώθηκαν τα δυο τελευταία χρόνια και προσελκύουν δεκάδες επισκέπτες όλους του μήνες του έτους κυρίως όμως την Άνοιξη και το Καλοκαίρι, όπου η ομορφιά της φύσης είναι καθηλωτική.

Η θερμοκρασία του νερού κυμαίνεται από τους 30 έως και 53 βαθμούς Κελσίου. Είναι νερά μικρής περιεκτικότητας σε άλατα, περιέχουν σημαντική ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα, λίγο μεθάνιο και καθόλου υδρόθειο. Τα λουτρά ενδείκνυνται για νοσήματα του μυοσκελετικού, αγγειακού και νευρικού συστήματος αλλά και για δερματικές παθήσεις.

Στην κεντρική πλατεία των Θερμών υπάρχει το κλειστό υδροθεραπευτήριο, ενώ λειτουργούν ξενώνες με ενοικιαζόμενα δωμάτια που κάποια διαθέτουν κλειστή πισίνα με ιαματικό νερό για λουτροθεραπεία. Επίσης, υπάρχουν ταβέρνες όπου ο επισκέπτης μπορεί να γευθεί παραδοσιακές νοστιμιές και κυρίως εκλεκτά κρέατα χάρη στην κτηνοτροφία που είναι αναπτυγμένη στην περιοχή.

Ένας μικρός χριστιανικός ναός απέναντι από ένα μουσουλμανικό τζαμί μαρτυρούν την πάντα ειρηνική συνύπαρξη των δυο θρησκευτικών κοινοτήτων στην ευρύτερη περιοχή της Ξάνθης, αλλά και τον σεβασμό που οφείλουν να επιδεικνύουν όλοι στους κατοίκους δυο διαφορετικών πολιτισμών που χρόνια τώρα πορεύονται μαζί.

Μπορεί η περιοχή των ιαματικών λουτρών στις Θέρμες να μην είναι ιδιαίτερα τουριστικά ανεπτυγμένη, σε σύγκριση με αντίστοιχες περιοχές της Ελλάδας, ωστόσο διαθέτει μια δική της γοητεία, όπου τα ιάματα της φύσης προσφέρονται απλόχερα και το περιβάλλον χαρακτηρίζεται από μια μοναδικότητα που σε γοητεύει.

«…Και με των νερών τ’ αγιάσματα, τα Φώτα», ζωγραφίζει τόσο απλά και αποτυπώνει με την πένα του ο Γεώργιος Δροσίνης τη χρονιάρα μέρα των Θεοφανίων, την τρίτη και τελευταία των εορτών των Χριστουγέννων.

Την εορτή των Φώτων, από τις ιερότερες στη ζωή των Χριστιανών, η Εκκλησία γιορτάζει τη φανέρωση των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδας στον κόσμο, τη φανέρωση του Θείου Λόγου, που συνέβη σύμφωνα με σχετικές ευαγγελικές περικοπές του Ματθαίου, του Μάρκου και του Λουκά, κατά τη Βάπτιση του Ιησού από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο.

Αυτή, μάλιστα, είναι και η μοναδική φορά της εμφάνισης, στη Γη, της Αγίας και ομοουσίου και αδιαιρέτου Τριάδος.

Ακριβέστερα, το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο (Κεφάλαιον Γ’, 1-17) περιγράφει ότι ο Ιωάννης ο Πρόδρομος έπειτα από θεία εντολή αφήνει την έρημο και πηγαίνει στον Ιορδάνη ποταμό όπου κηρύττει τον λόγο του Θεού και βαπτίζει τους πιστούς. Κάποια ημέρα, έρχεται ο Ιησούς από τη Γαλιλαία και ζητά από τον Ιωάννη να τον βαπτίσει. Στην αρχή, αρνείται να τον βαπτίσει και του λέει ότι αυτός έχει ανάγκη βάπτισης από Εκείνον. Ο Ιησούς, όμως, τον πείθει. Κατά την τελετή της Βάπτισης το Άγιο Πνεύμα με μορφή περιστεριού κάθεται στην κεφαλή του Χριστού, ενώ ταυτόχρονα από τους ουρανούς ακούγεται η φωνή του Θεού και Πατρός να λέει «Ούτός εστιν ο υιός μου ο αγαπητός, εν ω ευδόκησα». Με αυτό τον τρόπο στη Βάπτιση έχουμε την τρισυπόστατη παρουσία του Θεού.

      Άγια Θεοφάνια, Επιφάνεια ή Φώτα, τρεις διαφορετικές ονομασίες για τη φανέρωση της Αγίας Τριάδας

Η ονομασία Θεοφάνια είναι και η αρχαιότερη και έχει την αρχή της στον λόγο του Αποστόλου Παύλου «Θεός εφανερώθη εν σαρκί» (Α’, Τιμ., γ’ 16). Η ονομασία Επιφάνεια είναι μεταγενέστερη, έχει όμως την αρχή της στην Αγία Γραφή και συγκεκριμένα στα Τίτ., β’, 11 «Επεφάνη γαρ η χάρις του Θεού η σωτήριος πάσιν ανθρώποις» και Τίτ., β’, 13 «και επιφάνειαν της δόξης του μεγάλου Θεού».

Το Βάπτισμα του Κυρίου συνδέθηκε με το βάπτισμα των κατηχούμενων, που λέγεται και «φώτισμα», και έδωσε την τρίτη ονομασία στη γιορτή, «Τα Φώτα» ή «Τα Άγια Φώτα».

«Επεφάνης σήμερον τη οικουμένη, και το φως σου, Κύριε, εσημειώθη εφ’ ημάς, εν επιγνώσει υμνούντας σε·

Ήλθες, εφάνης, το φως το απρόσιτον», υμνεί ο Ρωμανός ο Μελωδός.

Τα Επιφάνεια δεν είναι γνωστό με βεβαιότητα πότε καθιερώθηκε να εορτάζονται. Ωστόσο, αποτελούν μια από τις αρχαιότερες εορτές της Εκκλησίας μας.

Ως κύριες τελετές των Θεοφανίων θεωρούνται ο Μέγας Αγιασμός, θρησκευτική τελετή που λαμβάνει χώρα εντός των Εκκλησιών, και ακολουθεί η Κατάδυση του Τιμίου Σταυρού.

      Τα ύδατα αγιάζονται

Ο ιερέας ρίχνει τον Σταυρό στη θάλασσα ή στο ποτάμι (όπου δεν υπάρχουν, αγιάζονται δεξαμενές με νερό, όπως στην Αθήνα), κατά μίμηση της Βάπτισης του Θεανθρώπου. Οι νέοι πέφτουν για να τον πιάσουν, ενώ θεωρείται ευλογία για εκείνον που θα τον πιάσει και την οικογένειά του.

Στην Αττική, η επίσημη κατάδυση του Σταυρού ορίστηκε να γίνεται από τις αρχές του 1900 στον Πειραιά, ενώ παρόμοιες τελετές λαμβάνουν χώρα σε όλους τους νομούς της χώρας.

Και… στα χείλη κάθε πιστού, ο εκκλησιαστικός ύμνος, το Απολυτίκιο των Θεοφανίων «Εν Ιορδάνη βαπτιζομένου σου Κύριε, η της Τριάδος εφανερώθη προσκύνησις· του γαρ Γεννήτορος η φωνή προσεμαρτύρει σοι, αγαπητόν σε Υιόν ονομάζουσα· και το Πνεύμα εν είδει περιστεράς, εβεβαίου του λόγου το ασφαλές. Ο επιφανείς Χριστέ ο Θεός, και τον κόσμον φωτίσας δόξα σοι».

O Νέστος είναι ένας τεράστιος ποταμός, με τοπία αρχέγονης, καθηλωτικής ομορφιάς.
Photo: Νίκος ΚόκκαςΣύμφωνα με τη μυθολογία, γεννήθηκε στην αρχή του Χρόνου· και, μέχρι και σήμερα, φέρει στα πράσινα νερά του και στα αρχαία του δάση όλη τη γοητεία της άγριας, παρθένας φύσης της Θράκης. Το ταξίδι του ξεκινάει από την οροσειρά της Ρίλα, στη νοτιοδυτική Βουλγαρία, που είναι η ψηλότερη σε ολόκληρα τα Βαλκάνια.

Στην πορεία ο Νέστος αφήνει τη Βουλγαρία, διασχίζει τους ορεινούς όγκους της δυτικής Ροδόπης και το όρος Φαλακρό και γίνεται σύνορο ανάμεσα στην Καβάλα και στην Ξάνθη, αφού πρώτα έχει κάνει ένα πανέμορφο πέρασμα από τη Δράμα (Παρανέστι). Καταλήγει δε στο Θρακικό Πέλαγος, ακριβώς απέναντι από τη Θάσο. Ο ρους του καλύπτει 243 χιλιόμετρα, με τα 130 από αυτά να βρίσκονται στην Ελλάδα.

Στο Παρατηρητήριο – Οι μαίανδροι του Νέστου

Ξεκινάτε για το Παρατηρητήριο από το χωριό Τοξότες, με κατεύθυνση προς Ίμερα. Πρώτη στάση στον φούρνο της Σοφίας, για να προμηθευτείτε καυτά, μικρούτσικα πιροσκί: είτε γεμιστά με τυρί, είτε με πατάτα, είτε με πιπεριά Φλωρίνης, είναι μια φοβερή απόλαυση μέσα στο κρύο πρωινό.

Ανηφορίζετε έπειτα στην Αχλάδα, στους πρόποδες της Ροδόπης. Σε δρόμο όλο στροφές, περνώντας διαδοχικά από τη ζώνη του πεύκου, τη ζώνη της δρυός και τη ζώνη της οξιάς. Τέλος φθινοπώρου, λίγο πριν μπει για τα καλά ο χειμώνας, θα δείτε περνώντας από τα ρέματα ότι τα πλατάνια κρατούν ακόμα την καταπράσινη φορεσιά τους –μύθος λοιπόν τα πεσμένα, κίτρινα φύλλα. Τουλάχιστον για φέτος.

Οι μαίανδροι του Νέστου, όπως φαίνονται πάνω από το χωριό Τοξότες. Photo: Riverland

Οι αμβλείες, γυμνές κορυφογραμμές διαδέχονται η μία την άλλη. Κάποια στιγμή η θάλασσα βγαίνει από μακριά σε πρώτο πλάνο, ασημόγκριζη κι αστραφτερή στο λίγο φως του ήλιου που περνάει μέσα από τα σύννεφα. Αν η μέρα είναι ηλιόλουστη, πάλι, μπορεί να δείτε και τη Σαμοθράκη, το Άγιο Όρος και τη Λήμνο. Προς τον βορρά φαίνονται και τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα.

Πού και πού προσπερνάτε εγκαταλελειμμένα, μισογκρεμισμένα καπνοχώρια με πετρόκτιστα σπίτια. Είναι πολλά, σε όλη τη διαδρομή μέχρι τη Σταυρούπολη. Κάποτε ανθούσαν οικονομικά λόγω του καπνού που καλλιεργούσαν εντατικά –προϊόν πρώτης ποιότητας, σημειωτέον: ανατολικού τύπου («μπασμάς»), με έντονο άρωμα, δύσκολη καλλιέργεια, αλλά καλό κέρδος. Ακόμα διακρίνονται οι σχετικές αναβαθμίδες, όπως θα δείτε ερχόμενοι εδώ. Γύρω στα μέσα της δεκαετίας 1960 η σημασία της καπνοπαραγωγής μετατοπίστηκε στην κεντρική και δυτική Μακεδονία και κυρίως στη Θεσσαλονίκη. Αντίστοιχα, η ανατολική Μακεδονία και η Θράκη υποβαθμίστηκαν κι έτσι τα καπνοχώρια σταδιακά ερήμωσαν (εκτός από τα Πομακοχώρια, όπου η καλλιέργεια συνεχίστηκε μέχρι και τη δεκαετία του 1990).

Νέστος/Photo: Νίκος Κόκκας

Πανοραμική θέα στο δέλτα του Νέστου. Photo: Νίκος Κόκκας

Έχετε ήδη διανύσει 10 χιλιόμετρα όταν φτάνετε στην κορυφή, σε υψόμετρο 1.000 μέτρων. Η θέα είναι καθηλωτική: ο κάμπος της Ξάνθης απλώνεται σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια μέχρι τη θάλασσα, εκεί όπου σχηματίζεται το Δέλτα του Νέστου. Ακολουθείτε ένα μικρό, κατηφορικό, χωμάτινο μονοπάτι –το οποίο γρήγορα εξελίσσεται σε πλακόστρωτο δρομάκι– μέχρι που φτάνετε σε ένα ημικυκλικό, πετρόκτιστο μπαλκόνι. Είναι το Παρατηρητήριο, έργο του Πολιτιστικού Αναπτυξιακού Κέντρου Θράκης.

Στο γείσο του Παρατηρητηρίου είναι χαραγμένα τα σημεία που βλέπετε από κάθε γωνία θέασης, με τα ονόματα των κορυφογραμμών, το Παγγαίο όρος, το όρος Φαλακρό, το Δέλτα του Νέστου, τα χωριά που θα συναντήσετε αν πορευθείτε με αυτοκίνητο (ή με τα πόδια) ανάμεσα στα βουνά, καθώς και η διαδρομή του σιδηρόδρομου.

Η θέα προς τη Βουλγαρία. Photo: Riverland

Εκπληκτική η θέα προς τη Βουλγαρία, τη θάλασσα και τον κάμπο. Ηighlight, όμως, παραμένουν οι μαίανδροι του Νέστου. Καθώς το μεγάλο ποτάμι διαβαίνει από το φαράγγι που σχηματίζουν οι πλαγιές στους πρόποδες της Ροδόπης –τα Στενά, όπως τα λένε– σχηματίζει μια σειρά μαιανδρισμούς, δηλαδή αλλεπάλληλες κουλούρες. Προσφέροντας, έτσι, τη μοναδική εικόνα ενός τεράστιου φιδιού, που αργοσέρνεται στο βάθος.

Μπορείτε να περιδιαβείτε αυτούς τους μαιάνδρους ακολουθώντας το καθαρισμένο και σηματοδοτημένο μονοπάτι που περνάει μέσα από το φαράγγι. Γενικά, υπήρχε –και υπάρχει ακόμα– μεγάλο δίκτυο μονοπατιών, το οποίο συνέδεε τα πάλαι ποτέ ακμάζοντα καπνοχώρια. Στις δικές μας ημέρες προσφέρουν διαδρομές συναρπαστικές, τις οποίες θα κάνετε με ειδικευμένους οδηγούς. Θα σας φέρουν σε γοητευτική επαφή με την παρθένα φύση γύρω από τον Νέστο, αλλά θα σας κάνουν και κοινωνούς του τρόπου ζωής των ανθρώπων που κατοικούσαν κι ευημερούσαν εδώ, μόλις 60 χρόνια πριν.

Στην περιοχή ζουν κοπάδια από άγρια άλογα, που δημιουργήθηκαν όταν έπαψαν οι καλλιέργειες καπνού. Photo: Riverland

Νέστος: Ένας ποταμός με τοπία αρχέγονης, καθηλωτικής ομορφιάς

Τόσο στα μονοπάτια, όσο και στον κεντρικό αμαξιτό δρόμο, ίσως δείτε κοπάδια από άγρια άλογα. Δεν ανήκουν σε κανέναν. Δημιουργήθηκαν όταν σταμάτησε η καλλιέργεια του καπνού και εγκαταλείφθηκαν τα χωριά, οπότε τα άλογα αφέθηκαν ελεύθερα από τους ιδιοκτήτες τους.

Όταν χορτάσετε την απίστευτη θέα, μπορείτε να καθίσετε και να ξεκουραστείτε σε ένα κιόσκι που βρίσκεται παραδίπλα, ρομαντσάροντας στην υπέροχη φύση και ανασαίνοντας τα αρώματα από την άγρια μέντα και το τσάι του βουνού, που στρώνουν κάθε σπιθαμή του εδάφους. Ο ασφαλτόδρομος συνεχίζει έπειτα προς τα Νεστοχώρια Κρωμνικό, Λιβερά και Κομνηνά, με κατεύθυνση προς τη Σταυρούπολη.

Με καγιάκ στα νερά του ποταμού, προς την κατεύθυνση του δάσους. Photo: Riverland

Στο Αισθητικό Δάσος

Η αφετηρία σας για το Αισθητικό Δάσος και τα Τέμπη του Νέστου είναι και πάλι οι Τοξότες. Ένα γραφικό χωριό με κεραμοσκεπή σπίτια, μόλις 13 χιλιόμετρα μακριά από την Ξάνθη.

Εδώ, αξίζει να γνωρίζετε ότι –ξεκινώντας από την Ξάνθη, με ενδιάμεσο σταθμό τους Τοξότες και με καταληκτικό σημείο τη Σταυρούπολη– έχετε τη δυνατότητα να κάνετε μια φοβερή διαδρομή στα 28 Νεστοχώρια που στολίζουν την κοιλάδα του ποταμού, είτε με το αυτοκίνητο, είτε με μοτοσικλέτα. Αυθεντική φυσική ομορφιά, με παρθένα δάση, αλλού κατοικημένα κι αλλού με διάσπαρτα, εγκαταλελειμμένα χωριά, με πλακόστρωτα παρυδάτια μονοπάτια και ιστορία συναρπαστική.

Η άγρια φύση του αισθητικού δάσους αξιοποιεί κι αυτή τα νερά του Νέστου. Photo: Riverland

Μέχρι πριν 3 χρόνια, ένας ακόμα γοητευτικός τρόπος για να βιώσετε την ομορφιά των Στενών του Νέστου ήταν να πάρετε το τρένο από τη Σταυρούπολη και να φτάσετε μέχρι τον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό στους Τοξότες, περνώντας μέσα από το Αισθητικό Δάσος (δίπλα στο ποτάμι) και διασχίζοντας πάμπολλα τούνελ. Σήμερα η γραμμή εξακολουθεί να λειτουργεί, αλλά πλέον εξυπηρετεί μόνο εμπορικούς σκοπούς. Ελπίδα των ντόπιων, όμως, είναι να επαναλειτουργήσει ο σιδηρόδρομος και για όσους επιβάτες έρχονται εδώ από την υπόλοιπη Ελλάδα, μα και από όλον τον κόσμο, προκειμένου να θαυμάσουν τον μεγάλο Νέστο και τα μοναδικά του παραποτάμια τοπία.

Πίσω στους Τοξότες, όμως. Από το χωριό θα ακολουθήσετε τη σχετική σήμανση για να φθάσετε στον διπλανό οικισμό Γαλάνη, πάνω στην αμμουδιά. Θεωρείται αφετηριακό σημείο ώστε να περιδιαβείτε τα Τέμπη του Νέστου. Θα αφήσετε το αυτοκίνητό σας στο πάρκινγκ και θα ξεκινήσετε για μια μοναδική εμπειρία, η οποία απευθύνεται σε όλους.

Το «Riverland» προσφέρει εξοπλισμό και οργάνωση για κανό/καγιάκ/Photo: Riverland

Σε μια ρουστίκ καντίνα θα βρείτε σνακ, καφέ και τσάι, ενώ το γραφείο εναλλακτικού τουρισμού «Riverland» προσφέρει εξοπλισμό και οργάνωση για κανό/καγιάκ, βόλτα με φουσκωτά, zipline, αναρρίχηση, τοξοβολία, ποδηλασία και περιπάτους δίπλα στο ποτάμι.

Από εδώ, επίσης, ξεκινάει ένα εκπληκτικό μονοπάτι, λαξευμένο στα βράχια, το οποίο ακολουθεί τον Νέστο μέχρι τη Σταυρούπολη. Μπορείτε να το περπατήσετε για όση απόσταση θέλετε. Θα ακούσετε δρυοκολάπτες, θα δείτε αρπακτικά πουλιά στον ουρανό, θα παρατηρήσετε τα ζαρκάδια που κινούνται στις αμμουδιές. Αν είναι καλοκαίρι, επίσης, δοκιμάστε να κολυμπήσετε. Επιπλέον, υπάρχει η δυνατότητα να πάρετε μαζί προμήθειες ώστε να κάνετε πικ-νικ. Το μέρος είναι ονειρεμένο και προσφέρει μια μαγευτική εμπειρία, τόσο για μεμονωμένους επισκέπτες, όσο και για ζευγάρια, για παρέες και για οικογένειες.

*Ευχαριστούμε θερμά τον κ. Ηλία Μιχαηλίδη, ιδιοκτήτη του γραφείου εναλλακτικού τουρισμού «Riverland», για την πολύτιμη βοήθειά του στην πραγματοποίηση του ρεπορτάζ (https://riverland.gr/el/arhiki/)

Πηγή: travel.gr

Η παραμυθένια πόλη της Ελλάδας, ιδανικός προορισμός για φθινοπωρινές και χειμερινές εκδρομές.

Αν και η Ελλάδα είναι κυρίως διάσημη για τα πανέμορφα νησιά της, στην πραγματικότητα η χώρα μας αποτελεί έναν παντός καιρού προορισμό, λόγω της τεράστιας γεωμορφολογικής ποικιλίας της.

Εδώ, τα ψηλά βουνά γρήγορα διαδέχονται τις πεδιάδες και προτού το καταλάβεις μέσα σε λίγη ώρα καταλήγεις στη θάλασσα, ενώ θα βρεις μια σειρά από διαφορετικά τοπία που σπάνια συναντάς σε μια και μόνο χώρα- πόσο μάλλον με τόσο μικρή έκταση.

Κόκκινες, μαύρες, τροπικές, ακόμα και ροζ παραλίες, αλπικές λίμνες, φιορδ, εντυπωσιακές οροσειρές, πανέμορφα χωριά που χωρίζονται από ποτάμια και θυμίζουν εκείνα της Κεντρικής Ευρώπης, στην Ελλάδα μπορεί κανείς να βρει τα πάντα.

Όμως, μια από τις πιο υποτιμημένες τοποθεσίες της χώρας μας είναι μια παραμυθένια πόλη της Βόρειας Ελλάδας που θυμίζει κάτι από… Μόντε Κάρλο, όπως μας διαβεβαιώνει τουλάχιστον πληθώρα δημοσιευμάτων, αλλά και πολλοί περιηγητές.

Ποιο είναι το μικρό «Μόντε Κάρλο» της Ελλάδας

Αμφιθεατρικά χτισμένη και μια ανάσα από τα καταγάλανα νερά του ομώνυμου Κόλπου, η Καβάλα μπορεί να μην έχει τα φανταχτερά καζίνο του Μόντε Κάρλο, αλλά έχει σίγουρα τη χάρη.

Από το γραφικό λιμάνι, την εντυπωσιακή Παλιά Πόλη και τον επιβλητικό φάρο, μέχρι και τα χιλιάδες αρχοντικά, πολύχρωμα κτίρια αλλά και τις ξακουστές της παραλίες, η Καβάλα μαγεύει πάντα τον κάθε επισκέπτη.

Κάνοντας μια βόλτα στην πόλη, ο ταξιδιώτης θα χαθεί μέσα στα στενά, πλακόστρωτα καλντερίμια των πολύχρωμων συνοικιών της Παναγίας με τις λουλουδιασμένες αυλές, ενώ θα εντυπωσιαστεί από το πανοραμικά χτισμένο κάστρο, στην κορυφή της Καβάλας.

Φυσικά, ένα από τα μεγαλύτερα ατού της ευρύτερης περιοχής είναι το Ιμαρέτ, ένα αριστούργημα της ύστερης οθωμανικής αρχιτεκτονικής και σπάνιο δείγμα της στην Ευρώπη, με μέγεθος 4.200 τ.μ., δώρο του Μεχμέτ Αλί στην πόλη.

Στην Καβάλα θα δείτε καταπράσινα δάση, ορεινά τοπία και καταγάλανες ακτές, όλα αυτά μπλεγμένα με ένα ανατολίτικο άρωμα και μια πλούσια ιστορία. Πρόκειται για ένα συνονθύλευμα στοιχείων, από διαφορετικές εποχές και πολιτισμούς, που όμως φτιάχνουν ένα ζωντανό, πολυπολιτισμικό «ψηφιδωτό».

ΠΗΓΗ: