Χρονόμετρο

    ΣΤΟ ΝΤΙΚΙΛΙ ΤΑΣ ΣΤΙΣ ΚΡΗΝΙΔΕΣ: Ένα ποτηράκι κρασί από τα …νεολιθικά χρόνια και πλιγούρι 4000 ετών!

    Δημοσιεύτηκε στις

     

     

     

     

    Στη Γερμανία πίνουν μπύρες και στην Ελλάδα κρασί. Γνωστό και στερεότυπο από παλιά, αλλά πόσο παλιά; Χιλιάδων χρόνων, απαντάει πολυπληθής και πολυετής έρευνα, που παρουσιάστηκε σε εκδήλωση για «Το ερευνητικό έργο στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας ΑΠΘ».

     

    Δημητριακά, όσπρια και πληθώρα άγριων καρπών αποτελούσαν διατροφικά συστατικά κατά την προϊστορική περίοδο με ίσως παλαιότερη …απόδειξη μαγειρέματός τους, το πλιγούρι 4000 ετών που βρέθηκε στη Μεσημεριανή Τούμπα, το σημερινό Τρίλοφο Θεσσαλονίκης. Κατάλοιπα τροφίμων που έχει φέρει στο φως η έρευνα του ΑΠΘ σε συνεργασία με άλλα πανεπιστημιακά ιδρύματα και φορείς στην Ελλάδα και το εξωτερικό, στο πλαίσιο του προγράμματος PlantCult, περιλαμβάνουν το πιο παλιό κρασί στην Ευρώπη και τη διαχρονική του παρουσία στη βόρεια Ελλάδα. Χιλιάδες γίγαρτα (κουκούτσια σταφυλιών) και στέμφυλα (κοινώς τσίπουρα) βρέθηκαν σε ένα σπίτι στο Ντικιλί Τας, κοντά στους αρχαίους Φιλίππους. Μέσα σε ένα μεγάλο αγγείο στο εσωτερικό του σπιτιού ετοιμαζόταν το νέο κρασί, ενώ ο χυμός μαζί με τα στέμφυλα ζυμωνόταν στο μεθυστικό ποτό. Ξέσπασε φωτιά που κατέστρεψε το σπίτι γύρω στα 4300 π.Χ., διασώζοντας για τη μελλοντική έρευνα, 6000 χρόνια μετά, τα πολύτιμα αρχαιοβοτανικά κατάλοιπα.

     

    Μπορεί βέβαια το κρασί να ήταν πιο δημοφιλές στη χώρας μας, σε γειτονικές όμως περιοχές όπως η Αίγυπτος και η Μεσοποταμία, η μπύρα είχε κεντρική θέση, κάτι που φαίνεται ότι συνέβαινε και στις βόρειες περιοχές της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης, που από τα προϊστορικά χρόνια παρασκεύαζαν την μπύρα. Μακρά ιστορία ωστόσο έχει η μπύρα και στη χώρα μας, καθώς στο Αρχοντικό Γιαννιτσών και στην Άργισσα της Θεσσαλίας βρέθηκε βύνη, 4000 ετών!

     

    Η αρχαιοβοτανική έρευνα στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ειδικότερα στον Τομέα Αρχαιολογίας, διεξάγεται με συστηματικό τρόπο εδώ και περίπου είκοσι χρόνια. Ωστόσο, οι ρίζες της έρευνας αυτής πηγαίνουν πολύ πίσω στον χρόνο, στις πρώτες μηχανές επίπλευσης που εγκαταστάθηκαν στο Σέσκλο, το Μάνδαλο και την Τούμπα Θεσσαλονίκης, με τις οδηγίες και τη βοήθεια των Glynis Jones, Paul Halstead και Βάσως Ροντήρη και πρωτοβουλία του νυν ομότιμου καθηγητή ΑΠΘ Κώστα Κωτσάκη.

     

    «Αυτά τα πρώτα βήματα αποτέλεσαν τον σπόρο που οδήγησε στα σημερινά ευρήματα», σημείωσε η Σουλτάνα- Μαρία Βαλαμώτη, καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας, διευθύντρια των εργαστηρίων ΕΔΑΕ και PlantCult στο ΚΕΔΕΚ του ΑΠΘ, τονίζοντας τη συμβολή των φοιτητριών και των φοιτητών στην ανάπτυξη και προώθηση της βασικής αρχαιολογικής έρευνας, από τα πρώτα βήματά τους στο επίπεδο του μεταπτυχιακού και στη συνέχεια με την εκπόνηση διδακτορικών διατριβών.

     

    Το PlantCult, που χρηματοδοτεί το ERC, αποτελεί πολύ μεγάλη διάκριση για την αρχαιοβοτανική έρευνα σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Μέσα από τον συνδυασμό της μελέτης των αρχαίων καταλοίπων των φυτών, των μαγειρικών σκευών και κατασκευών και των εργαλείων άλεσης, σε συνδυασμό με εθνογραφικές, πειραματικές και φιλολογικές έρευνες, η ομάδα του PlantCult προσεγγίζει την αρχαία κουζίνα της Ευρώπης και τα φυτικά της συστατικά.

     

    Η συγκεκριμένη αρχαιοβοτανική έρευνα επικεντρώνεται κυρίως στη βόρεια Ελλάδα, όπου έχουν διεξαχθεί τα τελευταία χρόνια πολλές συστηματικές αρχαιολογικές έρευνες. «Χιλιάδες λίτρα χώματος πέρασαν από επεξεργασία με τη μέθοδο της επίπλευσης και μια πληθώρα αρχαιολογικών θέσεων ερευνήθηκαν ή ερευνώνται αρχαιοβοτανικά», επισήμανε η κ. Βαλαμώτη.

     

    Μέσα από τις έρευνες αυτές αποκαλύπτεται η επίδραση του ανθρώπου στο φυσικό περιβάλλον και στη συνέχεια στο περιβάλλον όπως αυτό διαμορφώθηκε μετά την εμφάνιση της γεωργοκτηνοτροφίας στην Ελλάδα κατά την 7η χιλιετία π.Χ. – από την Αρχαιότερη Νεολιθική ως και την Ελληνιστική περίοδο- μέσα από τη διάνοιξη χωραφιών, οπωρώνων και βοσκοτόπων.

     

    «Τα δεδομένα αυτά, συχνά παραμελημένα από την έρευνα, χάρη στη δουλειά που γίνεται στο ΑΠΘ παρέχουν έναν πλούτο πληροφοριών για την κοινωνική και οικονομική οργάνωση στη βόρεια Ελλάδα, τις καθημερινές δραστηριότητες των ανθρώπων, τις γεωργοκτηνοτροφικές τους πρακτικές καθώς και συγκεκριμένες συμβολικές δραστηριότητες από την 7η ως την 1η χιλιετία π.Χ», εξηγεί η κ. Βαλαμώτη.

     

    Έχει ερευνηθεί ένας μεγάλος αριθμός αρχαιολογικών θέσεων ως προς την ανθρώπινη δραστηριότητα όπως αποτυπώνεται στα κατάλοιπα των φυτών που χρησιμοποίησε ο προϊστορικός άνθρωπος για στέγη, τροφή, καύσιμο ή θεραπεία ασθενειών και ειδικές περιστάσεις, όπως τα συλλογικά γεύματα με κατανάλωση αλκοολούχων ποτών και μεγάλης ποσότητας τροφής.

     

    Τα δεδομένα αυτά αποκάλυψαν έναν πλούτο πληροφοριών για τη ζωή στο προϊστορικό παρελθόν της περιοχής αλλά και σε μεταγενέστερες ιστορικές περιόδους. Φάνηκε -μεταξύ άλλων- ότι στη Νεολιθική περίοδο, η κλίμακα της γεωργικής παραγωγής ήταν περιορισμένη, αφήνοντας μικρό αποτύπωμα στη βλάστηση ευρύτερων περιοχών, ενώ η επίδραση του ανθρώπου στη βλάστηση με πιο εντατικούς τρόπους φαίνεται να εντείνεται στο τέλος της Εποχής του Χαλκού.

     

    Η αρχαιοβοτανική έρευνα στον Τομέα Αρχαιολογίας στο πλαίσιο του PlantCult έχει αναπτύξει γόνιμη συνεργασία με άλλα Τμήματα και Τομείς του ΑΠΘ όπως το Τμήμα Φιλολογίας, ο Τομέας Τεχνολογίας Τροφίμων της Γεωπονικής Σχολής και το Τμήμα Γεωλογίας, καθώς και με μεγάλο αριθμό ιδρυμάτων από τη Βουλγαρία, την Αυστρία, την Ισπανία, τη Γερμανία, τη Σουηδία και τη Μεγάλη Βρετανία. «Οι συνεργασίες αυτές δημιουργούν τις απαραίτητες προϋποθέσεις για περαιτέρω έρευνες και προσέλκυση πόρων για τη νέα γενιά ερευνητριών και ερευνητών που εκπαιδεύεται στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης», επισήμανε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Βαλαμώτη.

     

    Περισσότερες πληροφορίες για το PlantCult (ERC CoG GA 682529) στην ιστοσελίδα του έργου: http://plantcult.web.auth.gr/index.php/en/ και το fb: https://www.facebook.com/PlantCult/

     

     

    *Τις φωτογραφίες παραχώρησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Βαλαμώτη

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

    Το Θέρος στην αρχαία Μακεδονία έχει μαλλιά με χρυσοκάστανες αποχρώσεις, μια δέσμη από στάχυα

    Δημοσιεύτηκε στις

     

     

     

    Μ’ ένα ψηφιδωτό που απεικονίζει το Θέρος και παρουσιάζεται για πρώτη φορά, υποδέχεται το καλοκαίρι το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, το οποίο επέλεξε να προβάλει το έργο διαδικτυακά (https://www.amth.gr/exhibitions/exhibit-of-the-month/2106) ως το έκθεμα του μήνα Ιουνίου.

     

    Το έργο, αποτελεί μέρος μιας σειράς ψηφιδωτών που διακοσμούσαν το δάπεδο ενός ρωμαϊκού σπιτιού -σύμφωνα με τους ειδικούς πιθανότατα στη Θεσσαλονίκη- και τα οποία εντοπίσθηκαν και αποκολλήθηκαν στη διάρκεια ανασκαφής τη δεκαετία του 1930. Τα υπόλοιπα ψηφιδωτά απεικονίζουν τις άλλες εποχές του χρόνου, καθώς και τον Ωκεανό και τη Θάλασσα.

     

    Το συγκεκριμένο ψηφιδωτό φυλάσσεται στις αποθήκες του μουσείου και είναι η πρώτη φορά που βγαίνει προς τα έξω, έστω και διαδικτυακά και όχι σε κάποια έκθεση. «Είπαμε λόγω εποχής, να μοιραστούμε μια εικόνα καλοκαιριού. Είναι ένα από τα πολλά ψηφιδωτά και άλλα αντικείμενα που φυλάσσονται στις αποθήκες. Δε σημαίνει ωστόσο ότι είναι λιγότερο σημαντικά από εκείνα που εκτίθενται», εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η αρχαιολόγος του Μουσείου Ελεωνόρα Μέλλιου. Στις αποθήκες μαζί με το «Θέρος» φυλάσσονται και οι απεικονίσεις του Ωκεανού και της Θάλασσας, τα οποία ωστόσο είχαν εκτεθεί στο παρελθόν, ενώ στη μόνιμη έκθεση «Θεσσαλονίκη, Μακεδονίας μητρόπολις» εκτίθενται οι ψηφιδωτοί πίνακες του Χειμώνα και της Άνοιξης/ Φθινοπώρου.

     

    Το «Θέρος» απεικονίζει μία μορφή σε προτομή, με μακριά καστανά μαλλιά, με το πρόσωπο στραμμένο ελαφρά προς τον αριστερό ώμο, να προβάλλει σε φόντο από ανοιχτόχρωμες ψηφίδες. Φορά ιμάτιο που αφήνει ακάλυπτο το δεξί μέρος του στήθους, ενώ πίσω διακρίνεται μια δέσμη από στάχυα. Η μορφή αποδίδεται με λίθινες ψηφίδες στα φυσικά τους χρώματα, όπου κυριαρχούν οι έντονες χρυσοκάστανες αποχρώσεις, τονίζοντας έτσι τη σύνδεση με τη συγκεκριμένη εποχή του χρόνου. Δεν είναι σαφές αν πρόκειται για μορφή γυναικεία ή ανδρική. Όπως σημειώνει η κ. Μέλλιου, στα κείμενα για το εν λόγω έργο, το φύλο αντιμετωπίζεται ουδέτερα. «Πολλές μορφές ανάλογα με την εποχή και την τέχνη που έχει μπει σε ένα έργο, δεν είναι σαφές αν είναι θηλυκές ή αρσενικές οι μορφές», εξηγεί. Στο συγκεκριμένο, επειδή είναι σπασμένο σε διάφορα καίρια σημεία, δε φαίνεται για παράδειγμα το στήθος, κάτι που δε βοηθά τους ειδικούς να καταλήξουν στο φύλο.

     

    Το «Θέρος» χρονολογείται στα τέλη του 3ου αι. μ.Χ. οπότε και ήταν συνηθισμένο να προβάλλονται τέτοιες μορφές, κυρίως για την ευγονία, για να «δείξουν τι φέρνει η κάθε εποχή, όπως η συγκεκριμένη που κουβαλάει στάχυα», εξηγεί η κ. Μέλλιου. Η αίσθηση του καλοκαιριού δίνεται και μέσα τη χρωματική παλέτα που χρησιμοποιείται, με τα καφέ και τα χρυσά χρώματα, ενώ στο αντίστοιχο ψηφιδωτό του Χειμώνα κυριαρχούν πιο ψυχρά χρώματα όπως το γκρι και το λευκό και στο τρίτο -για το οποίο δεν έχουν καταλήξει οι ειδικοί αν πρόκειται για το Φθινόπωρο ή την Άνοιξη- υπάρχει μεγαλύτερη ποικιλία χρωμάτων.

     

    Εικ. 1: Ψηφιδωτό δάπεδο με απεικόνιση του Θέρους, ΜΘ 6727, Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης. © ΑΜΘ, ΥΠΠΟΑ – ΟΔΑΠ

     

    Εικ. 2: Ψηφιδωτά δάπεδα με απεικονίσεις της ‘Ανοιξης/Φθινοπώρου (ΜΘ 6724), του Χειμώνα (ΜΘ 6728), του Ωκεανού (ΜΘ 6725) και της Θάλασσας (ΜΘ 6726), Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης. © ΑΜΘ, ΥΠΠΟΑ – ΟΔΑΠ

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

    Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 ΣΤΗ ΘΑΣΟ

    Δημοσιεύτηκε στις

     

    Η Θάσος το 1821 ζούσε κάτω από ένα καθεστώς ευνοϊκών προνομίων, που τους παραχώρησε ο νέος κυρίαρχος τους Μεχμέτ Αλής. Οι κάτοικοι του νησιού κάτω από μια σκιώδη  τουρκοαιγυπτιακή  εξουσία βρίσκουν την ευκαιρία να αποκρυσταλλώσουν μια μορφή ιδιότυπου κοινοτικού πολιτεύματος, που προκαλούσε τον θαυμασμό του κάθε επισκέπτη. Παράλληλα με την τουρκική και αιγυπτιακή εξουσία αναπτύσσεται στη Θάσο και μια ελληνική κοινοτική εξουσία.

    Τον Ιούνιο του 1821 η Θάσος βρέθηκε στη δίνη των γεγονότων. Ψαριανά πλοία αποβιβάζουν ενόπλους στην Αστρίδα, που ανεβαίνουν στο Θεολόγο, πρωτεύουσα τότε του νησιού, όπου οι κάτοικοι τούς υποδέχονται με μεγάλο ενθουσιασμό. Πρόεδρος της Θάσου ήταν τότε ο Χατζηγιώργης Μεταξάς, ο οποίος είχε μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία από τον Θάσιο Φιλικό αρχιμανδρίτη Καλλίνικο Σταματιάδη. Στη σύσκεψη που ακολούθησε στο αρχοντικό του, ο σκεπτικιστής και μεγάλης ηλικίας πρόεδρος εξέφρασε τους δισταγμούς του για την επιτυχία της εξέγερσης, γιατί η Θάσος ήταν απομονωμένη στο βορειοανατολικό Αιγαίο και εκτεθειμένη στους πολυάριθμους Τούρκους, που ζούσαν στα απέναντί τους παράλια. Η ενθουσιώδης νεολαία, όμως, που είχε συγκεντρωθεί έξω από την οικία του Χατζηγιώργη, όπου συνεδρίαζε η προεστοδημογεροντία του Θεολόγου με τον αρχηγό των ενόπλων Ψαριανών, τον παρέσυραν στη μεγάλη απόφαση.

    Όταν αποχώρησαν οι ένοπλοι Ψαριανοί από τη Θάσο και οι Τούρκοι συγκεντρώνονταν στην Κεραμωτή για απόβαση στο νησί, έντρομοι οι Θάσιοι έστειλαν αντιπροσώπους στα Ψαρά και ζήτησαν βοήθεια. Δύο πλοία των Ψαριανών, του Αναγνώστη Καλημέρη και του Μανόλη Βαλαβάνου, κατέφθασαν στη Θάσο και βομβάρδισαν τα τουρκικά στίφη, που είχαν συγκεντρωθεί στην Κεραμωτή, τα οποία και διεσκόρπισαν.

    Ο αρχικός ενθουσιασμός, όμως, των Θασίων μεταβλήθηκε γρήγορα σε αγωνία από τον φόβο της απόβασης των Τούρκων στο νησί τους. Ο Χατζηγιώργης υπέδειξε στους συντοπίτες του να ρίξουν όλη την ευθύνη της εξέγερσης σ’ αυτόν και ο ίδιος αυτοεξορίστηκε για να μην κακοπάθουν οι συμπατριώτες του. Η υποταγή της Θάσου έγινε τον Δεκέμβριο του 1821 όπως σημειώνεται στην από 24-12-1821 έκθεση του αυστριακού προξένου της Θεσ/νίκης deChoch.              Ο θετός γιος του Χατζηγιώργη, Δημήτριος Χ#Γιαξής, που πρωτοστάτησε στο επαναστατικό κίνημα, συνέχισε τη δράση του και προσέφερε πολλά στον ιερό αγώνα, όπως και πολλοί άλλοι Θάσιοι, που εγκατέλειψαν τη Θάσο κι αγωνίσθηκαν στη νότια Ελλάδα.

    Το 1972 με αίτημα της Θασιακής Ένωσης  προς τον τότε δήμαρχο Ευάγγελο Ευαγγελίου στήνονται στην Καβάλα οι προτομές των δύο Θάσιων αγωνιστών του 1821, του αρχιμανδρίτη Καλλίνικου Σταματιάδη  και του πρωταγωνιστή της Επανάστασης Χατζηγιώργη Μεταξά.

     

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

    Οι άμαξες της Πομπηίας και της Θράκης παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες

    Δημοσιεύτηκε στις

     

     

    Άμεσα ξεκινούν οι εργασίες ανάδειξης του ταφικού τύμβου στη Μικρή Δοξιπάρα-Ζώνη, δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Έφορος Αρχαιοτήτων Έβρου, Δ. Τερζοπούλου   

     

     

     

    Πριν λίγες μέρες, σε μια ρωμαϊκή έπαυλη κοντά στην Πομπηία, βρέθηκε μια σχεδόν ατόφια τελετουργική τετράτροχη άμαξα από ορείχαλκο και κασσίτερο, πλούσια διακοσμημένη. Το εύρημα είναι μοναδικό για την Ιταλία, όχι όμως και για την Ελλάδα, όπου το 2002 πέντε παρόμοιες άμαξες είδαν το φως κατά την ανασκαφή του ταφικού τύμβου που βρίσκεται κοντά στα χωριά Μικρή Δοξιπάρα, Ζώνη και Χελιδόνα, στο δυτικό τμήμα του βόρειου Έβρου.

     

    O απερχόμενος διευθυντής του Αρχαιολογικού Πάρκου της Πομπηίας και διευθυντής της ανασκαφής, Μάσιμο Οσάνα, μετά τον εντοπισμό του ευρήματος, επισήμανε την ομοιότητα: «Αυτός ο τύπος άμαξας, που δεν είχε βρεθεί ποτέ ξανά στην Ιταλία, συγκρίνεται με ευρήματα που έχουν αποκαλυφθεί σε έναν ταφικό τύμβο στη Θράκη, στη βόρεια Ελλάδα», και συμπλήρωσε ότι μια από τις θρακικές άμαξες μοιάζει ιδιαίτερα με την ιταλική. Τι κοινό τελικά έχουν τα δυο ευρήματα; «Πράγματι με μια πρώτη ματιά τα δύο ευρήματα παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες –κυρίως στη διακόσμηση– και χρονολογούνται στην ίδια εποχή, στα τέλη του 1ου αι. μΧ Ωστόσο, θα πρέπει να δούμε περισσότερες κατασκευαστικές λεπτομέρειες της άμαξας της Πομπηίας προκειμένου να είμαστε σε θέση να σχολιάσουμε με ακρίβεια τις ομοιότητες και τις διαφορές των δύο αμαξών», πληροφορεί το ΑΠΕ-ΜΠΕ η Δόμνα Τερζοπούλου, προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Έβρου.

     

     

    Η ίδια υπήρξε συνεργάτιδα του ανασκαφέα, επίτιμου Εφόρου Αρχαιοτήτων, Διαμαντή Τριαντάφυλλου, που το 2002 ήταν διευθυντής της τότε ΙΘ’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Θράκης. Ήταν, δηλαδή, εκεί όταν βρέθηκαν οι τέσσερις λάκκοι με τα υπολείμματα των καύσεων τριών ανδρών και μιας γυναίκας –μαζί με πολυάριθμα αντικείμενα που τους συνόδευαν στον άλλο κόσμο–, τις άμαξες και τις ταφές πέντε αλόγων.

     

    Το εύρημα ήταν μοναδικό για τον ελληνικό χώρο, καθώς άμαξες (μόνες ή μαζί με τα άλογά τους) έχουν εντοπιστεί σε πολλές χώρες της Ευρώπης και της Ασίας, στην Ελλάδα όμως ήρθαν για πρώτη φορά στο φως στον τύμβο της Μικρής Δοξιπάρας-Ζώνης. Πώς αισθάνθηκε κατά την ανακάλυψη και σε τι κατάσταση βρίσκονται σήμερα οι άμαξες και τα υπόλοιπα ευρήματα; «Η έκπληξη και η χαρά συνοδεύουν πάντοτε την ανασκαφική διαδικασία, μερικές φορές ακόμη και η συγκίνηση. Στην πορεία, όταν το εύρημα είναι τόσο σύνθετο και οι χειρισμοί τόσο απαιτητικοί υπερισχύει το αίσθημα ευθύνης απέναντι στα ίδια τα ευρήματα. Σήμερα οι άμαξες, οι σκελετοί των αλόγων και τα κινητά ευρήματα βρίσκονται σε ικανοποιητική κατάσταση διατήρησης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν απαιτείται διαρκής μέριμνα για τη συντήρησή τους» μας απαντά η Έφορος Αρχαιοτήτων Έβρου.

     

     

    Πρόσφατα έγινε γνωστό ότι θα διατεθεί το ποσό των 11 εκατ. ευρώ από πόρους ΕΣΠΑ για την προστασία και ανάδειξη του τύμβου. «Η απόφαση για τη χρηματοδότηση του Έργου από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης υπογράφηκε στις αρχές Φεβρουαρίου του 2021. Βρισκόμαστε πλέον στο τελικό στάδιο προετοιμασιών για την έναρξη του Έργου, την οποία τοποθετούμε στον επόμενο μήνα», ενημερώνει το ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Τερζοπούλου. Τα έργα αφορούν την κατασκευή ενός κλειστού θολωτού κελύφους στο εσωτερικό του οποίου θα οργανωθεί εκθεσιακός χώρος. «Ο επισκέπτης θα έχει τη δυνατότητα να δει –μέσω της κατασκευής ακριβών αντιγράφων– τις άμαξες, τις καύσεις και τις ταφές αλόγων ακριβώς όπως βρέθηκαν, ενώ παράλληλα θα εκτεθούν σε ειδικές προθήκες ανακατασκευασμένες άμαξες και τα κτερίσματα των καύσεων. Σύμφωνα με τον υπάρχοντα προγραμματισμό, τρεις υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού θα συνεργαστούν για την ολοκλήρωση του έργου: Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Έβρου θα αναλάβει την τελική διαμόρφωση του ανασκαφικού χώρου και την προετοιμασία της μουσειολογικής και μουσειογραφικής μελέτης, η Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεώτερων Μνημείων θα είναι υπεύθυνη για τη συντήρηση των εκθεμάτων, ενώ η κατασκευή του εκθεσιακού χώρου θα γίνει με την ευθύνη της Διεύθυνσης Μελετών και Εκτέλεσης Έργων Μουσείων και Πολιτιστικών Κτιρίων του ΥΠΠΟΑ. Θεωρούμε ότι οι εργασίες θα έχουν ολοκληρωθεί σε τρία έτη», μας εξηγεί.

     

    Ο ταφικός τύμβος της Μικρής Δοξιπάρας-Ζώνης αποτελεί μια πραγματική κιβωτό πληροφορίας για τα ταφικά έθιμα και την κοινωνία της ρωμαϊκής Θράκης. «Στα ευρήματά του αντικατοπτρίζονται η κοινωνική οργάνωση της περιοχής, η πρόσδεση των κατοίκων στις ιδιομορφίες μιας εθνοτικής ταυτότητας αλλά και η εξοικείωσή τους με τον ρωμαϊκό τρόπο ζωής. Η δημιουργία ενός νέου εκθεσιακού χώρου κοντά στο Διδυμότειχο όπου υπάρχει το μοναδικό βυζαντινό Μουσείο της Θράκης και σε απόσταση ελάχιστων χιλιομέτρων από την βουλγαρική πόλη Ιvailovgrad, όπου είναι επισκέψιμη μια μεγάλη ρωμαϊκή έπαυλη με εντυπωσιακά ψηφιδωτά δάπεδα, πιστεύουμε πως θα δημιουργήσει μια νέα πολιτιστική διαδρομή», συμπληρώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Έφορος Αρχαιοτήτων Έβρου. Και καταλήγει: «Η κατασκευή εκθεσιακού χώρου στον ταφικό τύμβο της Μικρής Δοξιπάρας-Ζώνη αποτέλεσε επί σειρά ετών πάγιο αίτημα της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας και της κοινωνίας της Θράκης, η σχεδίαση και δρομολόγηση του έργου, όμως, υπήρξε για το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού ένα εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα. Μετά από πολλά χρόνια επίμονων αλλά άκαρπων προσπαθειών, σήμερα, χάρη στο προσωπικό ενδιαφέρον της Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού Λίνας Μενδώνη και τη συμπαράσταση του Περιφερειάρχη Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης Χρήστου Μέτιου είμαστε πρώτη φορά σε θέση να ελπίζουμε ότι θα εκπληρώσουμε το χρέος μας όχι μόνο απέναντι σε ένα εξαιρετικό εύρημα αλλά και απέναντι στην περιοχή του βόρειου Έβρου που μας έχει προσφέρει απλόχερα σπουδαία αρχαιολογικά ευρήματα».

     

    Ελένη Μάρκου

     

    * Επισυνάπτονται φωτογραφίες οι οποίες παραχωρήθηκαν προς χρήση στο ΑΠΕ-ΜΠΕ από την προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Έβρου Δόμνα Τερζοπούλου

     

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

    Η μυθική Σειρήνα της Αμφίπολης!!! ΜΗΠΩΣ ΠΡΟΕΡΧΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΤΟΥ ΚΑΣΤΑ;

    Δημοσιεύτηκε στις

    Ένα εξαιρετικό γλυπτό του αρχαιολογικού μουσείου της Αμφίπολης, που βρίσκεται δίπλα στο κεφάλι της σφίγγας

     

     

     

    Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

     

    Όποιος επισκέπτεται το αρχαιολογικό μουσείο της Αμφίπολης, δεν μπορεί να μην μαγευτεί, από το μυστηριακό και κατάφωτο πρόσωπο της σφίγγας, από τον Τύμβο Καστά. Τα μάτια όλων, είναι στραμμένα στο μοναδικό εύρημα που αποτελεί δείγμα υψηλού επιπέδου γλυπτικής τέχνης. Ο δημιουργός μπορεί να μην είναι γνωστός, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στην εποχή του ήταν διάσημος και ίσως η τέχνη του να υπηρετούσε αποκλειστικά και μόνο τις ανάγκες της βασιλικής αυλής των Μακεδόνων. Δίκαια λοιπόν το κεφάλι της σφίγγας, αιχμαλωτίζει το βλέμμα του επισκέπτη, αναγκάζονταν πολλούς να το θαυμάζουν για ώρα, να φεύγουν και μετά από λίγη ώρα να γυρίζουν και πάλι για να αιχμαλωτίσουν την μορφή με το βλέμμα τους. Βέβαια παραμένει σε εκκρεμότητα το δεύτερο κεφάλι της σφίγγας, θέμα το οποίο το σκεπάζει ένα «σύννεφο ομίχλης» που δεν αφήνει να φανεί που βρίσκεται η σχετική έρευνα. Σε κάθε περίπτωση όταν ολοκληρωθούν οι εργασίες στον Τύμβο, το κεφάλι της Σφίγγας θα τοποθετηθεί στην αρχική του θέση και μαζί με το σώμα της σφίγγας θα αποτελέσουν και πάλι – μετά από 2.340 χρόνια περίπου – ένα ενιαίο σύνολο απαράμιλλης γλυπτικής τέχνης. Τότε θα μπορέσουμε να θαυμάσουμε τη εξαιρετική γλυπτική τέχνη που μεταμόρφωσε, ένα όγκο λευκού μάρμαρου της Θάσου σε ένα «ζεστό – ζω» όν, φύλακα των μεγάλων μυστικών της αρχαίας λατρείας του Παγγαίου, για την οποία έχουμε γράψει πολλά στο ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΟ.

     

     

    Ωστόσο, θα πρέπει να θυμόμαστε ότι το σημείο που βλέπουμε σήμερα τις σφίγγες δεν αποτελούσε στην αρχαιότητα την είσοδο του μνημείου, αλλά μια εσωτερική πύλη με τρίβηλο που υπήρχε για να συνδέει τον πρώτο χώρο της σκάλας, σαν να λέμε τον νάρθηκα με τον κυρίως ναό εκεί όπου η είσοδος επιτρεπόταν μόνο για τους μυημένους. Μπροστά από το χώρο αυτό υπήρχε ένας πρόπυλος για τον οποίο γνωρίζουμε πολύ λίγα, από τις επίσημες ανακοινώσεις της ανασκαφικής ομάδας και από ένα σχέδιο του αρχιτέκτονα Μιχάλη Λεφαντζή. Φαίνεται να ήταν μια κατασκευή κοσμημένη από γλυπτά, για τα οποία υπάρχει μια έρευνα σε εξέλιξη για τον εντοπισμό τους σε διάφορα μουσεία και αρχαιολογικές αποθήκες ανά την επικράτεια αλλά και στο εξωτερικό.

     

     

    Δεξιά από το κεφάλι της σφίγγας, στο αρχαιολογικό μουσείο της Αμφίπολης εκτίθεται και ένα άλλο ενδιαφέρον εύρημα, είναι μια ολόσωμη Σειρήνα, για την οποία δυστυχώς δεν είναι γνωστά πάρα πολλά στοιχεία… εξαιτίας της ιστορίας της. Ας τα πάρουν όμως με την σειρά τα γεγονότα, μήπως και φτάσουμε σε ένα συμπέρασμα. Το γλυπτό της Σειρήνας που βλέπετε και στην φωτογραφία που δημοσιεύει το ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΟ δεν βρέθηκε σε κάποια ανασκαφή της περιοχής της Αμφίπολης, αλλά είναι προϊόν μάλλον λαθρανασκαφής την δεκαετία του ’60, το οποίο στην συνέχεια παραδόθηκε στο αρχαιολογικό μουσείο της Θεσσαλονίκης, ακολούθως μεταφέρθηκε στο μουσείο της Καβάλας και από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 κοσμεί το μουσείο της Αμφίπολης. Ως εκ τούτου δεν είναι γνωστό που ακριβώς βρέθηκε για να μπορεί να συσχετιστεί με τα στοιχεία όσων ανασκαφών, έχουν διεξαχθεί στον ευρύτερο χώρο της Αμφίπολης. Τα μόνα στοιχεία που γνωρίζουμε, πέραν του γεγονότος ότι έχει βρεθεί στην Αμφίπολη, είναι ότι πρόκειται για επιτύμβιο γλυπτό Σειρήνας, χρονολογημένο περίπου στο 350 π.Χ.  που βρισκόταν επάνω σε ναϊσκόμορφο μνημείο και θρηνεί.

     

     

     

    Η Σειρήνα στεκόταν με ανοιχτά τα φτερά της. Το αριστερό της χέρι υψώνονταν κρατώντας τα μαλλιά της, τα άκρα των οποίων πέφτουν χαλαρά στους ώμους της. Το δεξί της χέρι πίεζε στο στήθος της. Η στάση των χεριών δηλώνει τη βίαιη θλίψη, και αυτό εκφράζεται ακόμα πιο έντονα στο πρόσωπο, με τα συνοφρυωμένα φρύδια και τα φουσκωμένα χείλη. Η μετάβαση στα πόδια του πουλιού, άρχιζε από στα γόνατα, ενώ πίσω κατέληγε σε ουρά πουλιού! Λείπουν τα μεγαλύτερα τμήματα των χεριών, των φτερών, της ουράς, και τα πόδια κάτω από τα γόνατα.

     

    Το εντυπωσιακό είναι ότι ένα άλλο γλυπτό Σειρήνας, του ίδιου τυπολογικού τύπου, με προέλευση από την Αττική, βρίσκεται στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστόνης και είναι το γλυπτό που βλέπετε στην διπλανή φωτογραφία που δημοσιεύει το ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΟ. Το αξιοσημείωτο είναι ότι έχει χρονολογηθεί την ύστερη κλασική ή πρώιμη ελληνιστική περίοδο, περίπου 350-325 π.Χ. και είναι κατασκευασμένη από πεντελικό μάρμαρο!!! Βλέπουμε λοιπόν ότι τα δύο γλυπτά πέρα από τις τυπολογικές ομοιότητες, χρονολογικά βρίσκονται πάρα πολύ κοντά!!! Είναι γεγονός ότι από τον 4ο αιώνα και μετά άρχισαν να στολίζουν τα ταφικά μνημεία σειρήνες και προφανώς η Αμφίπολη, ως αποικία των Αθηνών ακολούθησε αυτή τη συνήθεια. Εξάλλου και στα χρόνια της δυναστείας των Τημενιδών, ήταν συνήθεια να εισάγονται αττικά πρότυπα πολιτισμού στην Μακεδονία, θέμα για το οποίο έχουμε ξαναγράψει στο ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΟ με αφορμή άλλα γλυπτά της περιοχής.

     

     

    Πριν καταλήξουμε σε κάποιο συμπέρασμα, ας γυρίσουμε πίσω στην μυθολογία για να δούμε την ιστορική διαδρομή των Σειρήνων. Την πρώτη αναφορά την έχουμε στα Αργοναυτικά του Απολλόδωρου, τα οποία μπορεί να γράφτηκαν στον 3ο αιώνα π.Χ., αλλά αυτό έγινε με βάση παλαιότερες πηγές. Σύμφωνα με την διήγηση της αργοναυτικής εκστρατείας ο Ορφέας ήταν ο πρώτο που ήρθε αντιμέτωπος με τις Σειρήνες και με την μουσική του δεινότητα, τις νίκησε. Επίσης αναφορά υπάρχει και στον Ησίοδο, ο οποίος  αναφέρει ότι με το τραγούδι του ηρεμούσαν οι άνεμοι. Το επόμενο έπος που αναφέρεται στις Σειρήνες είναι στην Οδύσσεια του Ομήρου, όπου είναι γνωστό το τέχνασμα του Οδυσσέα, για να απολαύσει το σαγηνευτικό τραγούδι τους. Επίσης αναφορά έχουμε και στην Πολιτεία του Πλάτωνα όπου στην περιγραφή του μύθου του Ηρός περιγράφεται η παρουσία των Σειρήνων για την συμβολή τους στην αρμονία των σφαιρών, όπου υπήρχαν οκτώ Σειρήνες και καθεμιά παράγει ένα μουσικό τόνο, μια νότα.

    Υπάρχει όμως κάποιο στοιχείο που να φέρνει τις Σειρήνες πιο κοντά στους μύθους της περιοχής του Παγγαίου και της Αμφίπολης, πέραν του Ορφέα και της αργοναυτικής εκστρατείας;

     

    Σύμφωνα με ένα μύθο οι Σειρήνες ήταν φίλες της Περσεφόνης κι όταν ο Άδης την πήρε στον Κάτω Κόσμο, απαρηγόρητες εκείνες θέλησαν να φύγουν μακριά από τους ανθρώπους. Η Δήμητρα τις μεταμόρφωσε, γιατί άφησαν αβοήθητη την Περσεφόνη κι αυτές εγκαταστάθηκαν κάπου στη θάλασσα και εκδικούνταν τους ανθρώπους!!!  Σε ένα μνημείο που όλα δηλώνουν την λατρεία της μητρός και η παράσταση της αρπαγής της Περσεφόνης δεσπόζει στον κύριο λατρευτικό χώρο, αμέσως πριν τον μυστηριακό κόσμο που κρύβει ο τρίτος θάλαμος, θα μπορούσαν οι Σειρήνες να βρίσκονται εκτός, στον πρόπυλο και θρηνούν; Ναι θα μπορούσαν και με τα μέχρι τώρα δεδομένα, το εν λόγω γλυπτό της Σειρήνας ίσως να ήταν μέρος της σπάνιας ομορφιάς της γλυπτοθήκης του Τύμβου Καστά.

     

    γλυπτό Σειρήνας, του ίδιου τυπολογικού τύπου, με προέλευση από την Αττική, βρίσκεται στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστόνης

     

     

     

     

     

     

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

    Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΙΣΣΟΥΣ: Στο «χειρουργείο» το μεγάλο ψηφιδωτό του Αλέξανδρου

    Δημοσιεύτηκε στις

    Μια από τις πιο διάσημες αποτυπώσεις του μακεδόνα βασιλιά μπαίνει σε διαδικασία αποκατάστασης

     

     

    Ξεκινά η αποκατάσταση ενός από τα πιο διάσημα αριστουργήματα της αρχαιότητας: το ψηφιδωτό της Μάχης του Issus, μεταξύ του Μεγάλου Αλεξάνδρου και του Δαρείου της Περσίας (333 π.Χ.) από την Πομπηία, ένα παγκοσμίως γνωστό σύμβολο των θησαυρών που φυλάσσονται από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Νάπολης. Το εργοτάξιο θα ξεκινήσει στο τέλος του μήνα, οι εργασίες που θα ολοκληρωθούν τον Ιούλιο εκτελούνται υπό την επίβλεψη του Κεντρικού Ινστιτούτου Αποκατάστασης (ICR).

     

    Το «μεγάλο μωσαϊκό» που μαγεύει τον Alexandre Dumas βρέθηκε ανάμεσα στα ερείπια, έφτασε στη Νάπολη το Νοέμβριο του 1844, όταν μεταφέρθηκε από την Πομπηία στο Βασιλικό Μουσείο Bourbon, σε ένα καλάθι που έσυραν δεκαέξι βόδια. Εκτιμώμενο βάρος περίπου 7 τόνοι. Τον Ιανουάριο του 1845 τα κουτιά άνοιξαν και το έργο τοποθετήθηκε για πρώτη φορά στο πάτωμα.

    Το ψηφιδωτό κατασκευάστηκε το 150-100 π.Χ. περίπου. Ο άγνωστος καλλιτέχνης χρησιμοποίησε περίπου ενάμισι εκατομμύριο έγχρωμες ψηφίδες, οι οποίες είναι τοποθετημένες ανά τόξα. Το πολύτιμο έργο τέχνης κοσμούσε άλλοτε το δάπεδο της ιδιωτικής έπαυλης κάποιου ευπόρου ή κάποιας πλούσιας οικογένειας. Σύμφωνα με μια εκδοχή, το ψηφιδωτό κατασκευάστηκε στην Ελλάδα και μεταφέρθηκε στην Ρώμη. Πιστεύεται ότι είναι αντίγραφο του γνωστού πίνακα του Απελλή του 4ου αιώνα π.Χ. και σύγχρονο του Μεγάλου Αλέξανδρου. Ίσως να είναι αντίγραφο νωπογραφίας του Φιλόξενου της Ερέτρειας, την οποία αναφέρει ο Πλίνιος ο πρεσβύτερος.

     

    Η δραστηριότητα αποκατάστασης θα είναι πολύ περίπλοκη αλλά και ένα συναρπαστικό ταξίδι μεταξύ διαγνωστικής ανάλυσης και τεχνολογίας.

     

     

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

    Η Ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού σε τέσσερα ντοκιμαντέρ από την Έδρα Ποντιακών Σπουδών ΑΠΘ

    Δημοσιεύτηκε στις

    Την οικονομική, πολιτιστική και πολιτική δραστηριότητα των Ελλήνων του Πόντου, σε βάθος χρόνου περίπου τριών χιλιάδων ετών, αφηγείται σειρά ντοκιμαντέρ που δημιούργησε η Έδρα Ποντιακών Σπουδών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

     

    Πρόκειται για τέσσερα επεισόδια διαλέξεων-ντοκιμαντέρ, όπου η χρονική αλληλουχία του έργου σε τέσσερις μεγάλες περιόδους, επιτρέπει στον θεατή να αποκτήσει μια ολοκληρωμένη εικόνα της παρουσίας των Ελλήνων στον Πόντο στα αρχαία, βυζαντινά και οθωμανικά χρόνια, καθώς και στη νεότερη περίοδο κατά την οποία επικράτησε το κίνημα των Νεοτούρκων και στη συνέχεια του Κεμάλ, με τις γνωστές συνέπειες για τον Ελληνισμό.

     

    «Η σειρά αυτή των διαλέξεων φωτίζει τη βαρυσήμαντη ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού, προσφέροντας στο κοινό τη δυνατότητα να γνωρίσει πληρέστερα τις πτυχές της», δήλωσε ο πρύτανης του ΑΠΘ, καθ. Νίκος Παπαϊωάννου.

     

    Τα τέσσερα επεισόδια της σειράς είναι ελεύθερα προσβάσιμα μέσω του Youtube, στους ακόλουθους συνδέσμους αντίστοιχα για κάθε επεισόδιο:

     

    Α:

     

    Β:

     

    Γ:

     

    Δ:

     

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

    ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΕΙΚΟΣΙΦΟΙΝΙΣΣΗΣ: Ένα από τα αρχαιότερα χειρόγραφα ευαγγέλια του 10ου αιώνα, επιστρέφει στη Μονή

    Δημοσιεύτηκε στις

    Προέρχεται από την συλλογή των κλεμμένων χειρογράφων από τους Βούλγαρους το 1917

     

    Μετά από 100 χρόνια ένα από τα πιο σπάνια κειμήλια του Χριστιανισμού επιστρέφει στην θέση του. Με ανακοίνωση της Μητρόπολης Δράμας έγινε γνωστό ότι επιστρέφει στην Ιερά Μονή Εικοσιφοίνισσας ένα από τα αρχαιότερα χειρόγραφα ευαγγέλια που είχε κλαπεί από τους Βούλγαρους το 1917. Αναλυτικά στην ανακοίνωση αναφέρεται ότι

    Ἕνα ἀκόμη χειρόγραφο τῆς πολύπαθης Μονῆς μας, τῆς Εἰκοσιφοινίσσης τοῦ Παγγαίου, ἐπιστρέφει στὸν χῶρο ἀπὸ τὸν ὁποῖο κλάπηκε ἀπὸ τοὺς Βουλγάρους πρὶν ἀπὸ περισσότερα πιὰ ἀπὸ 100 χρόνια. Μὲ ἐνέργειες του Παναγιωτάτου Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου μας κ.κ. Βαρθολομαίου, τοῦ πρωτοστάτου στὸν ἀγώνα δικαιώσεως τῆς Μονῆς, τὸ Μουσεῖο τῆς Βίβλου στὴν Νέα Ὑόρκη θὰ τοῦ παραδώσει τὸ χειρόγραφο κατὰ τὴν προσεχὴ ἐπίσκεψἠ του στις Ἡνωμένες Πολιτεῖες τὸν Φθινόπωρο του 2021. Πρόκειται γιὰ τὸ χειρόγραφο μὲ ἀρ. 220, πολύτιμο περγαμηνὸ Εὐαγγέλιο, γραμμένο στὸ τέλος τοῦ 10ου/ἀρχὲς τοῦ 11ου αἰώνα, ἀπὸ τὰ ἀρχαιότερα ἀνὰ τὸν κόσμο σωζόμενα ἑλληνικὰ χειρόγραφα. Τὸ Εὐαγγέλιο τὸ εἶχε δεῖ ὁ Ἀθ. Παπαδόπουλος-Κεραμεὺς στὴν Μονή μας, ὅταν καὶ τὴν ἐπισκέφθηκε κατὰ τὰ μέσα τῆς δεκαετίας τοῦ 1880 (τὸν Ὀκτώβριο-Noέμβριο τοῦ 1885), στὸ πλαίσιο τῶν ἐρευνῶν του γιὰ τὴν Μαυρογορδάτειο Βιβλιοθήκη, σημειώνοντας ὅτι εἶναι μικρογραφημένο καὶ ὅτι ἔχει “λειογραφίες τῶν Εὐαγγελιστῶν”, ὅπως ἐπίσης καταγράφηκε καὶ ἀπὸ ξένους ἐρευνητὲς στὶς ἀρχὲς τοῦ περασμένου αἰώνα, λίγο πρὶν ἀπό τὴν κλοπή, οἱ ὁποῖοι κάνουν λόγο γιὰ μεμβράνινο Τετραευάγγελο κώδικα, γραμμένο σὲ δύο στῆλες, μὲ 27 γραμμένες σειρές σὲ κάθε στήλη, διαστάσεων 18,1 x14 ἑκ.Ὣς πρόσφατα ἀνῆκε στὰ λανθάνοντα χειρόγραφα τῆς Mονῆς τοῦ Παγγαίου, δὲν εἶχε ἐμφανιστεῖ οὔτε στὴν Σόφια , ὅπου βρίσκεται τὸ σύνολο σχεδὸν τῶν κλαπέντων χειρογράφων, οὔτε μεταξὺ τῶν χειρογράφων τῆς Mονῆς ποὺ πουλήθηκαν ἀπό τοὺς Βουλγάρους, ἀπὸ τὸν Τσεχοβούλγαρο Σίς, καὶ πέρασαν σὲ Πανεπιστημιακὲς κυρίως Βιβλιοθῆκες τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀμερικής. Πιθανότατα εἶχε περάσει σὲ ἰδιωτικὴ συλλογὴ πουλημένο καὶ αὐτὸ ἀπὸ τὸν συντονιστὴ τῆς λεηλασίας Βλαδίμηρο Σὶς καὶ σὲ δεύτερη ἢ καὶ τρίτη μεταπώληση θὰ ἐμφανιστεῖ πρόσφατα στὸν Οἶκο Δημοπρασιῶν Christie᾽ς ἀπὸ ὅπου καὶ κατὰ τύχη ἀγαθὴ  θὰ ἀγοραστεῖ τὸν Ἰούνιο τοῦ 2011 ἀπὸ τὸ Μουσεῖο τῆς Βίβλου τῆς Νέας Ὑόρκης.

     

    Ὅπως πιὰ εἶναι γνωστό, κατὰ τὴν τακτοποίηση τῶν νέων ἀποκτημάτων τοῦ Μουσείου ὁ ἐπιμελητὴς τοῦ Μουσείου Brian Hyland διαπίστωσε ὅτι στὸ χειρόγραφο ὑπῆρχαν σημειώσεις ποὺ βεβαιώνουν ὅτι ἀνῆκε στὰ κλεμμένα ἀπὸ τοὺς Βουλγάρους τὸ 1917 καὶ ὅτι πρόκειται γιὰ χειρόγραφο ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὴν Mονή μας. Ἦταν τότε ποὺ ἐπικοινώνησε τὸ Μουσεῖο τῆς Βίβλου  μὲ τὸ Οικουμενικό Πατριαρχεῖο μὲ πρόθεση νὰ συντονίσει τὴν ἐπιστροφή του. Ἀντιπροσωπεία τοῦ Μουσείου στὶς ἀρχὲς τοῦ τρέχοντος ἔτους επισκέφθηκε τὸν Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη στὴν Κωνσταντινούπολη καὶ ἐγκαινιάστηκε μία περίοδος συνεργασίας μὲ τὸν Οἰκουμενικὸ Θρόνο. Ὅπως ἀναφέρεται σὲ Δελτίο Τύπο τοῦ Μουσείου τῆς Βίβλου, ὁ  Πατριάρχης εὐχαρίστησε τὸ Μουσεῖο γιὰ τὴν ὑποσχόμενη ἐπιστροφὴ καὶ προσφέρθηκε νὰ ἐπιτρέψει στὸ Μουσεῖο νὰ ἐμφανίζει τὸ χειρόγραφο στὶς προθῆκες του μέχρι τὴν ἐπίσκεψή του στὶς Ἡνωμένες Πολιτεῖες τὸν Ὀκτώβριο τοῦ 2021, ὅταν καὶ θὰ δοθεῖ ἐπίσημα στὸν Οἰκουμενικό μας Πατριάρχη, ἐνῶ ὁ Πατριάρχης ἐπιβραβεύοντας τὴν κίνηση τοῦ Μουσείου τῆς Βίβλου ὑποσχέθηκε πὼς θὰ δανείσει τρία ἱερὰ κειμήλια στὸ Μουσεῖο γιὰ νὰ τὰ ἐκθέσει.

     

    Τρέφουμε ἀγαθὲς ἐλπίδες ὅτι δὲν θὰ εἶναι τὸ τελευταῖο χειρόγραφο ποὺ ἐπιστρέφει, ὅπως χαρακτηριστικὰ σημειώνει ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης, στὸ σπίτι του, ἀρκετὰ ἀκόμη κλεμμένα χειρόγραφα ἀναμένεται νὰ ἐπιστρέψουν στὴν Mονὴ τοὺς προσεχεῖς μῆνες ἀπὸ Ἱδρύματα τῆς Ἀμερικῆς, εὐελπιστοῦμε δὲ πὼς τὸ ἴδιο θὰ συμβεῖ κάποια στιγμὴ καὶ μὲ τὸν κύριο κορμὸ τῶν κλεμμένων χειρογράφων καὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν κειμηλίων ποὺ κατέχουν σὲ Ἱδρύματά τους οἱ βόρειοι γείτονές μας.

     

    Ἡ Ἱερὰ Μητρόπολις Δράμας εὐχαριστεῖ τὴν Α.Θ. Π. τὸν Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη μας κ.κ. Βαρθολομαῖο γιὰ τὴν ἀνύστακτη φροντίδα του  γιὰ τὴν κληρουχία αὐτὴ  τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου.

     

     

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

    Η περίεργη και συναρπαστική ιστορία ενός Γάλλου στην Ελευθερούπολη, το 1904!

    Δημοσιεύτηκε στις

    Ο τελευταίος στρατιώτης της Αντάντ που θάφτηκε στο συμμαχικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης

     

    Ο γνωστός δικηγόρος και φιλίστωρ της τοπικής ιστορίας,  Θεόδωρος Δ. Λυμπεράκης, από το πλούσιο αρχείο που διαθέτει, ανέσυρε μια περίεργη αλλά συνάμα, συναρπαστική ιστορία που έλαβε χώρα πριν από ένα αιώνα και πλέον, στην Ελευθερούπολη των αρχών του 20ου αιώνα και η οποία αποκαλύφθηκε – εν μέρει καθώς το μυστήριο συνεχίζει να υπάρχει – πριν από μια εικοσαετία περίπου. Η ιστορία ξεκινάει με την ανεύρεση των οστών ενός Γάλλου στρατιώτη που πέθανε στο Πράβι, το 1904, αλλά κανείς δεν γνωρίζει κάτι περισσότερο!

    ΜΙΑ ΑΛΗΘΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΣΑΝ ΣΕΝΑΡΙΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΑΙΝΙΑΣ, ΠΟΥ ΔΙΑΔΡΑΜΑΤΙΣΤΗΚΕ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΠΟΛΗ (ΤΟΤΕ ΠΡΑΒΙ) ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΠΑΓΓΑΙΟΥ, ΣΤΑ ΤΑΡΑΓΜΕΝΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΩΝ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ.

     

    Στις αρχές του 20ού αιώνα, στην Ελευθερούπολη, (άλλοτε Πράβι), του σημερινού Δήμου Παγγαίου, όπου κι εγώ κατοικώ μόνιμα, στην γωνία των οδών Δαγκλή και Αγιάσματος, (στην μουσουλμανική συνοικία που υπήρχε εκεί, πριν την ανταλλαγή των πληθυσμών του έτους 1922), υπήρχε ένα μικρό, μουσουλμανικό, θρησκευτικό κτίσμα, (τεκές δερβίσηδων, πιθανόν μεβλεβί), δίπλα στο οποίο υπήρχε κι ένα πηγάδι, καθώς και βοηθητικά προσκτίσματα. Μετά το 1924, το οικόπεδο με τον τεκέ παραχωρήθηκε σε ανταλλάξιμο πρόσφυγα, που ήλθε από την Μικρά Ασία κι εκείνος το παραχώρησε στον γαμπρό του, ο οποίος, στην δεκαετία του 1960, κατεδάφισε τα κτίσματα του τεκέ κι έχτισε μια μικρή, ισόγεια κατοικία, ενώ στον ακάλυπτο χώρο του οικοπέδου φύτευε λαχανόκηπο. Το έτος 1998, κατά την εκτέλεση εργασιών στον ακάλυπτο χώρο του οικοπέδου, για την επέκταση της οικίας, στον χώρο όπου βρισκόταν ο λαχανόκηπος, οι νέοι ιδιοκτήτες βρήκαν διάσπαρτα πολλά, ανθρώπινα οστά, με μια μεταλλική, στρατιωτική ταυτότητα. Αμέσως μ’ ενημέρωσαν, (γνωρίζοντας ότι είμαι φιλίστωρ), για το συμβάν και στην στρατιωτική ταυτότητα, (της οποίας αναρτώ φωτογραφίες και των δύο όψεών της), διάβασα, στην μία όψη της οποίας ήταν γραμμένα: LUIS VANGEL 1904, και στην άλλη όψη: BEAUVAIS 591. Αντιλήφθηκα αμέσως ότι επρόκειτο για Γάλλο στρατιώτη (ή χωροφύλακα;), του οποίου τα οστά ήταν, προφανώς, αυτά που βρίσκονταν θαμμένα, επί ένα περίπου αιώνα, στον κήπο του προαναφερθέντος οικοπέδου, μαζί με την μεταλλική, στρατιωτική του ταυτότητα και ο οποίος, απ’ ότι είδα, (γιατί είμαι γαλλομαθής), προερχόταν από την περιοχή Beauvais της Νορμανδίας.

    Αμέσως μόλις διαπίστωσα τ’ ανωτέρω, επικοινώνησα τηλεφωνικά με το γαλλικό προξενείο της Θεσσαλονίκης, από το οποίο μου ζητήθηκε η αποστολή της στρατιωτικής ταυτότητας, μαζί με κάποιο ενημερωτικό σημείωμα, για τον τόπο ανεύρεσης των οστών και της ταυτότητας. Πράγματι, απέστειλα την μεταλλική ταυτότητα, μαζί με μια επιστολή μου, που είχε ημερομηνία 1 Σεπτεμβρίου του 1998, στο γαλλικό προξενείο, αναφέροντας όσα γράφω και στην ανάρτησή μου αυτή

    Αμέσως, το γαλλικό προξενείο της Θεσσαλονίκης ενημέρωσε το Υπουργείο Στρατιωτικών της Γαλλίας και ο τότε Γάλλος πρόξενος, κ. Pierre Voillery ήρθε στην Ελευθερούπολη, την άνοιξη του 1999, παρέλαβε τα οστά, (που τα είχαμε συλλέξει και φυλάξει), με την μεταλλική ταυτότητα και στη συνέχεια μου απέστειλε την από 29 Απριλίου του 1999 επιστολή του, σε γαλλική κι ελληνική γλώσσα, (τις οποίες επίσης αναρτώ), με την οποία βεβαίωνε ότι παρέλαβε από μένα τα οστά και την μεταλλική ταυτότητα, από το ακίνητο που περιέγραψα ότι βρέθηκαν και μ’ ενημέρωνε ότι ο Υφυπουργός Παλαιών Πολεμιστών της Γαλλίας, βοηθούμενος από την στρατιωτική ταυτότητα, βρήκε , στα αρχεία της κλάσης του 1904, ότι τα οστά ανήκαν στον LUIS VANGEL, που ήταν της κλάσης του 1902 και ότι αυτά θα θαφτούν στο συμμαχικό νεκροταφείο του Ζε»ϊτενλίκ, στην Θεσσαλονίκη.

     

    Αργότερα, ενημερώθηκα ότι ο συγκεκριμένος στρατιώτης είχε κηρυχθεί αγνοούμενος, μετά δε από τεστ DNA, στο οποίο υποβλήθηκαν πρόθυμα συγγενείς του, που ζουν στο Beauvais της Βόρειας Γαλλίας (Νορμανδίας), ταυτοποιήθηκε ότι επρόκειτο για τον χαμένο συγγενή τους!

    Το μυστήριο αρχίζει, όμως, από το σημείο αυτό: Ούτε εγώ, ούτε και οι γηραιότεροι κάτοικοι της Ελευθερούπολης, προς τους οποίους τότε απευθύνθηκα, δεν είχε ακούσει το παραμικρό, για την παρουσία Γάλλων στρατιωτών στην Ελευθερούπολη, στις αρχές του 20ού αιώνα. Μάλιστα, ρώτησα και τους μεγαλύτερους από μένα Ελευθερουπολίτες, που ασχολούνταν και κατέγραφαν τη νεώτερη ιστορία της Ελευθερούπολης, αν γνωρίζουν την παρουσία γαλλικού, στρατιωτικού σώματος, στην περιοχή της Ελευθερούπολης, στις αρχές του 20ού αιώνα κι έλαβα αρνητική απάντηση. Η μόνη πληροφορία ήταν μόνο ότι το 1904 είχε έλθει στην περιοχή, που βρισκόταν ακόμη υπό Οθωμανική κατοχή, ένα σώμα Γάλλων χωροφυλάκων.

    Εκείνο που έχει, όμως, μεγαλύτερη σημασία και κάνει πιο γοητευτικό το εύρημα, είναι ο τόπος όπου ήταν θαμμένος ο Γάλλος στρατιώτης: Στην αυλή ενός μουσουλμανικού τεκέ δερβίσηδων, (οι γονείς μου, που και οι δυο μεγάλωσαν στην γειτονιά εκείνη, σε απόσταση αναπνοής από το σημείο της εύρεσης, θυμούνταν καλά τα ερειπωμένα κτίσματα του τεκέ, ενώ είχαν ακούσει και ότι επρόκειτο για «δερβίσηδες που χόρευαν», πράγμα που με κάνει να πιθανολογώ ότι επρόκειτο για δερβίσηδες του τάγματος των Μεβλεβί). Τι ζητούσε η σωρός ενός Γάλλου στρατιώτη, στην αυλή ενός ιερού χώρου των Μουσουλμάνων; Γιατί θάφτηκε εκεί; Απ’ όσα γνωρίζω, οι Μουσουλμάνοι δεν θάβουν αλλόθρησκους νεκρούς στους ιερούς χώρους τους. Μήπως ο Louis είχε γίνει Μουσουλμάνος και θάφτηκε εκεί δικαιωματικά; Μήπως έπεσε θύμα φόνου και θάφτηκε εκεί, για να μην αναζητηθούν και να μη βρεθούν ποτέ τα ίχνη του; Όλα είναι απλές πιθανότητες, απλές απορίες, που, ίσως και να μείνουν για πάντα αναπάντητες, η ανάρτησή μου, όμως, έχει ως μοναδικό σκοπό τον σχολιασμό της και την αναζήτηση, από κοινού με όσους, σαν εμένα, ενδιαφέρει η νεώτερη, στρατιωτική ιστορία του τόπου μας, πιθανών απαντήσεων, ιδιαίτερα όσον αφορά την παρουσία γαλλικού, εκστρατευτικού σώματος στην ευρύτερη περιοχή της Ελευθερούπολης, κατά την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα.

     

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

    Η «ΑΝΑΓΝΩΣΗ» ΜΙΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ: Τίποτα στην Αμφίπολη δεν γίνεται τυχαία!!!

    Δημοσιεύτηκε στις

    Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

     

    Από την αρχή της ανασκαφής στον Τύμβο Καστά, στην Αμφίπολη και πολύ περισσότερο το 2014, από τον Αύγουστο μέχρι το τέλος του χρόνου και φυσικά, μέχρι σήμερα, τίποτα δεν γίνεται τυχαία. Η πρόσφατη επίσκεψη του αντιπροέδρου της Ε.Ε. Μαργαρίτη Σχοινά, το επιβεβαιώνει, όπως και αν μελετήσει κανείς και τον κατάλογο με τα ονόματα όσων επισκέφτηκαν το μνημείο στον Καστά σήμερα.

     

    Δεν θα σχολιάσουμε τις παλαιότερες επισκέψεις, αλλά την τελευταία του κ. Σχοινά. Στο επίσημο πρόγραμμα προβλεπόταν ότι ο κ. Σχοινά θα φτάσει στον Καστά, στις 14.00. Αντί δηλαδή να γίνει η επίσκεψη τις πρωινές ώρες, έγινε το μεσημέρι, μια ώρα εξαιρετική, για να επισκεφθεί κανείς και να εισέλθει στο μνημείο του Καστά!!!

     

    Η απόδειξη, γι’ αυτό τον ισχυρισμό είναι η αναμνηστική φωτογραφία, που βγήκε στην είσοδο κάτω από τις Σφίγγες. Μια φωτογραφία στην οποία υπάρχει ένας «επισκέπτης». Πέρα των γνωστών προσώπων που βλέπετε στην φωτογραφία, δηλαδή της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνης , του αρχιτέκτονα Μιχάλη Λεφαντζή, της Εφόρου Σερρών Δήμητρας Μαλαμίδου, της υφυπουργού Φωτεινής Αραμπατζή και του επίσημου επισκέπτη Μαργαρίτα Σχοινά και δυο συνεργατών, υπάρχει ένας ακόμη που με την πρώτη ματιά δεν διακρίνεται, αν και η παρουσία του είναι έντονη!!!

     

    Μέχρι την Χειμερινή Ισημερία μας χωρίζουν ακόμη δύο μήνες, αλλά επειδή ο ήλιος έχει αρχίσει να ακολουθεί – εμφανώς πια – χαμηλή πορεία στον ορίζοντα, εφόσον υπάρχει ηλιοφάνεια – και υπήρχε την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου – οι ακτίνες του ήλιου, εισέρχονται στο εσωτερικό του μνημείου, σε αρκετό βάθος. Ο ήλιο είναι ουσιαστικά αυτός που κυριαρχεί στην φωτογραφία και με αυτό το στιγμιότυπο, επιβεβαιώνεται ότι ουσιαστικά αποτελεί ένα «δομικό στοιχείο» του μνημείου η παρουσία του, καθώς όχι μόνο φωτίζει το εσωτερικό του μνημείου, αλλά όπως προκύπτει από τη μέχρι τώρα μελέτη μετείχε στις τελετουργίες που γινόταν στο εσωτερικό του μνημείου.

     

    Αν και είμαστε στα μέσα Οκτωβρίου, οι ακτίνες του εσπερινού ήλιου, όχι μόνο φωτίζει τα πόδια των παρόντων, αλλά εισέρχεται μέσα στο μνημείο και οι ακτίνες φτάνουν μέχρι τα βάθρα των δύο Κορών. Αν δεν υπήρχε η τέντα προστασίας του μνημείου, το φως θα «έλουζε» και τις δυο σφίγγες και από το άνοιγμα που υπάρχει ανάμεσα τους θα φώτιζε ακόμη μεγαλύτερο μέρος από το εσωτερικό του μνημείου.

     

    Η φωτογραφία που βλέπουμε είναι «βγαλμένη» περίπου στις 2.45, ώρα που αυτή την εποχή κορυφώνεται η εισδοχή των ακτινών του ήλιου, μέσα στο μνημείο. Αυτό σημαίνει ότι ο παρόντες, απόλαυσαν το εσωτερικό του μνημείου «λουσμένο» από τον φθινοπωρινό ήλιο της Αμφίπολης.

     

    Ως εκ τούτου η ώρα, δεν ήταν καθόλου τυχαία, αλλά είναι η πλέον κατάλληλη για να εντυπωσιαστούν οι επισκέπτες ακόμη περισσότερο από αυτό το λαμπρό μνημείο που το εσωτερικό του αποκτάει άλλη υπόσταση – πιο πνευματική και υπερβατική – όταν φωτίζεται από τον ήλιο.

     

    Με την ευκαιρία να σημειώσουμε ότι στην παρουσίαση του στον ίδρυμα Μποδοσάκη, ο κ. Λεφαντζής δεν είχε παραλείψει να αναφέρει ότι η ανασκαφική ομάδα μελετάει και τον ηλιασμό του μνημείου. Συγκεκριμένα είχε πει ότι «Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο το οποίο δεν είναι διαμορφωμένο από τύχη, είναι ότι αυτός ο χώρος έχει σχεδιαστεί μάλλον έτσι, για να φωτίζεται σε μια συγκεκριμένη μέρα του χρόνου, τα τελευταία χρόνια έχει πιστοποιηθεί αυτό γιατί έχουμε κάνει δοκιμές, σε αλλεπάλληλες εποχές, φαίνεται δηλαδή ότι έχει σχεδιαστεί για το χειμερινό ηλιοστάσιο, διότι όταν ανοίγουμε την τέντα εκείνες τις ημέρες, από τις 18 έως τις 28 τέλος πάντων Δεκεμβρίου, το φως φτάνει μέχρι μέσα, εννοούμε δηλαδή ότι φτάνει ακριβώς μέχρι μέσα, φέτος που έγινε μια διερεύνηση, μέρα-μέρα, με όλες τις ώρες της ημέρας για να δούμε πως γίνεται, το φως φτάνει μέχρι μέσα, τον ταφικό θάλαμο, που δείχνει ακριβώς, ότι ο χώρος μάλλον πιθανότατα φτιάχθηκε για κάποιες εκδηλώσεις, κατά τις ημέρες του χειμερινού ηλιοστασίου». Ως εκ τούτου επιβεβαιώνεται ότι δεν ήταν καθόλου τυχαία η ώρα της επίσκεψης του κ. Σχοινά!!!

     

    Για το θέμα να θυμίσουμε ότι πρώτος το μελέτησε και αναφέρθηκε στον ηλιασμό του μνημείο, ο αρχαιοστρονόμος και συνεργάτης του «Χ» Αθανάσιος Φουρλής που είχε παραθέσει πολλά στοιχεία από την μελέτη του σε άρθρα, τα οποία μπορείτε να διαβάσετε στις παρακάτω συνδέσεις:

     

    Εντυπωσιακή ανακάλυψη για το ταφικό μνημείο της Αμφίπολης: Το εσπερινό φως του ήλιου του χειμερινού ηλιοστασίου φώτιζε τους ανέσπερους νεκρούς του μνημείου!!!

     

    Νέα ανακάλυψη στον Τύμβο Καστά: Ο ήλιος προσανατόλισε τον Λέοντα της Αμφιπόλεως

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία