Χρονόμετρο

    ΚΑΒΑΛΑ: Σπάνιο γλυπτό 7.000 χρόνων παραδόθηκε στο Αρχαιολογικό Μουσείο

    Δημοσιεύτηκε στις

    Εξαιρετικά σημαντικής αξίας λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του

     

    Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

     

    Ένα γλυπτό εξαιρετικής σπανιότητας, αλλά και παλαιότητας γλυπτό, βρέθηκε και παραδόθηκε στην αρχαιολογική υπηρεσία Καβάλας. Αφού το εξέτασαν, ειδικοί αρχαιολόγοι στην προϊστορική τέχνη, αποφάνθηκαν ότι είναι ένα γλυπτό που χρονολογείται την 5η χιλιετία π.Χ. και ίσως να φτάνει και προς τα πάνω, δηλαδή μέχρι και το 4.900 π.Χ., το οποίο σημαίνει ότι η ηλικία του φτάνει τα 7.000 χρόνια. Το εν λόγω γλυπτό που είναι ύψους 17 εκατοστών, το παρέλαβε η αρχαιολόγος Πηνελόπη Μάλαμα, η οποία μιλώντας στο «Χ» μας το περιέγραψε ως «ένα αγαλμάτιο στον τύπο των ειδωλίων των νεολιθικών χρόνων που παριστάνει ανθρώπινη μορφή με σχηματική απόδοση της ανατομίας και χρονολογείται στην πέμπτη χιλιετία», εκείνο που το καθιστά σπάνιο είναι ότι δεν είναι πήλινο, όπως άλλα ειδώλια που έχουν βρεθεί στην περιοχή μας, αλλά είναι κατασκευασμένο από πωρόλιθο! Μάλιστα στην περιγραφή της, θα μπορούσαμε να προσθέσουμε ότι η μορφή του θυμίζει τα κυκλαδίτικα ειδώλια, αν και εκείνα είναι πολύ νεώτερα, του τέλους της νεολιθικής περιόδου, ωστόσο υπάρχει κάτι κοινό στην απλότητα των γραμμών και στην αφαίρεση κάθε περιττού στοιχείου. Είναι όμως ένα πολύ παλαιότερο γλυπτό και αυτό προβληματίζει για το που βρέθηκε και τι άλλο μπορεί να το συνόδευε.

     

    Το εν λόγω γλυπτό έχει μια λίγο περίεργη ιστορία και αυτός είναι ο λόγος που δεν μπορεί να μας δώσει πάρα πολλές πληροφορίες. Παραδόθηκε στην αρχαιολογική υπηρεσία Καβάλας, πριν από ένα μήνα περίπου, από έναν κάτοικο εξωτερικού, με καταγωγή από την Ελευθερούπολη, ο οποίος ήρθε φέτος το καλοκαίρι να καθαρίσει το πατρικό του σπίτι. Το εν λόγω γλυπτό, βρέθηκε μέσα στα αντικείμενα της μακαρίτισσας πλέον μητέρας του και θυμήθηκε που του είχε μιλήσει γι’ αυτό. Σύμφωνα με αυτά που του είχε μεταφέρει, η μητέρα του, το είχε βρει πεταμένο σε ένα διπλανό, προς το δικό της σπίτι, πριν από μερικά χρόνια.

     

    Το σπίτι στο οποίο βρέθηκε το γλυπτό – και το οποίο σήμερα έχει κατεδαφιστεί – ανήκε σε δυο αδέλφια που πριν από χρόνια, είχαν συλληφθεί και καταδικαστεί για αρχαιοκαπηλία!!! Μάλιστα ο ένας εκ των δυο βρέθηκε νεκρός, μετά από ατύχημα την ώρα που διενεργούσε παράνομη ανασκαφή!!! Ως εκ τούτου, κανείς σήμερα δεν μπορεί να δώσει πληροφορίες για το ποιο είναι το αρχικό σημείο εντοπισμού του εν λόγω γλυπτού, καθώς είναι πολύ πιθανό να συνοδευόταν και από άλλα σχετικά αντικείμενα τα οποία θα πρόσφεραν πολύτιμες πληροφορίες.

     

     

    Υπάρχει αμοιβή για όσους τα παραδίδουν

     

    Αξίζει να σημειώσουμε ότι η νομοθεσία, προβλέπει αμοιβή για όποιον βρει και παραδώσει αρχαίο αντικείμενο, στις αρχαιολογικές υπηρεσίες, δίνοντας παράλληλα και πληροφορίες για το σημείο εντοπισμού. Αυτό είναι σημαντικό, όχι μόνο για την μελέτη των αντικειμένων αλλά και γιατί αν έχει βρεθεί εντός χώρου που είναι χαρακτηρισμένος ως αρχαιολογική ζώνη, δεν δικαιούται αμοιβής. Όταν παραδοθεί το αντικείμενο, το μελετάει επιτροπή αρχαιολόγων και αποφαίνεται για το ύψος της αμοιβής. Αν η αμοιβή είναι μέχρι 1.500 ευρώ, την καταβάλει η οικεία εφορεία αρχαιοτήτων, αν είναι μεγαλύτερη το θέμα πάει στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, το οποίο βγάζει και την τελική απόφαση.

     

    Συνήθως μέσα σε μια χρονιά υπάρχουν μέχρι 4 – 5 περιπτώσεις που εμφανίζεται κάποιος και παραδίδει ένα αρχαίο αντικείμενο στο αρχαιολογικό μουσείο Καβάλας και συνήθως αυτά, προέρχονται από την περιοχή της Θάσου και των Φιλίππων. Αυτή η νόμιμη διαδικασία για την παράδοση των αρχαίων αντικειμένων, τα οποία πολλές φορές είναι φορείς σημαντικών πληροφοριών, γι’ αυτό και προβλέπεται και αμοιβή για όποιον βρει και παραδώσει ένα αρχαίο αντικείμενο, για να λειτουργήσει αυτό ως αντικίνητρο στην διοχέτευση τους, σε παράνομα κυκλώματα διακίνησης αρχαίων αντικειμένων, τα οποία στις περισσότερες περιπτώσεις τα εξάγουν σε αγορές του εξωτερικού, στερώντας από τη χώρα σπουδαίους αρχαιολογικούς θησαυρούς.

     

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

    ΠΙΣΤΥΡΟΣ: Η ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΔΙΟΣ, ΤΗΣ ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΥ Β

    Δημοσιεύτηκε στις

    Κέντρο μεταλλευτικής επεξεργασίας της ευρύτερης περιοχής

     

    Στην φετινή ανασκαφική περίοδο, αναμένεται να αποκαλύψει τα μυστικά του το εντυπωσιακό τέμενος της πόλης

     

    ΓΡΑΦΕΙ Ο ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΑΝ. ΣΠΑΝΕΛΗΣ

    Η αρχαία Πίστυρος ήταν μια πόλη, αυτό που λέμε σήμερα on the road,  δίπλα στις αρχαίες οδικές αρτηρίες, στη βασιλική οδό και αργότερα στην Εγνατία.

    Ξεκίνησε ως ένα “εμπόριον” με λιμάνι και πολύ γρήγορα εξελίχθηκε σε σημαντικό κέντρο μεταλλευτικής δραστηριότητας και εμπορίου. Λόγω θέσης βρέθηκε επάνω στην πορεία του Περσικού στρατού, εξ ου και η αναφορά του Ηροδότου:- την αναφέρει δύο φορές ως “πόλι ἑλληνὶδα παραθαλασσία και ἡπειρώτιδα”, με αφορμή την εκστρατεία του Ξέρξη. Βορείως των τειχών της, διέρχονταν η βασιλική οδός και κατόπιν η αρχαία Εγνατία. Να σταθούμε λίγο περισσότερο στον Ηρόδοτο, καθώς η μαρτυρία του υποδεικνύει ότι η Πίστυρος, είχε τα γνωρίσματα ενός αστικού κέντρου με ελληνικούς θεσμούς. Από τα μέχρι τώρα  ευρήματα της ανασκαφής, επιβεβαιώνεται αυτή η ιστορική μαρτυρία!

    Η Πίστυρος επιπλέον βρισκόταν επάνω  και στους κάθετους άξονες που την συνέδεαν με την θρακική ενδοχώρα και τα πλούσια σε μετάλλευμα και ξυλεία δάση των βουνών της Λεκάνης. Έτσι, γρήγορα αναδείχθηκε σε σημαντικό εμπορικό κέντρο της Θασιακής Περαίας. Δεν είναι εξάλλου τυχαίο που τα πρώτα ίχνη κατοίκησης ανάγονται στην εποχή του Σιδήρου από τα θρακικά φύλα και στο ίδιο σημείο μετά θα αποικίσουν οι Θάσιοι.

     

    Έτσι μπορεί να δικαιολογηθεί η πολύ σημαντική και εντυπωσιακή οχύρωσή της – τα τείχη από λευκό μάρμαρο Θάσου έφταναν μέχρι και τα 5 μέτρα. Ενδεικτικό είναι ότι από τους πύργους, ο ΝΑ και ο ΝΔ ξεχωρίζουν για το μεγάλο τους μέγεθος, και μάλλον είχαν τη δυνατότητα να φιλοξενούν βαλλιστικά όπλα μικρού διαμετρήματος, που από τον 4ο π.Χ. αιώνα αυξάνουν τη δημοτικότητά τους.

     

    Αυτός ο σημαντικός, λόγω  θέσης, οικισμός, – όπως φαίνεται, ξεκίνησε ως ένας εμπορικός σταθμός και εξελίχθηκε σε μια πόλη. Πέρα από τις οικονομικές δραστηριότητες που αφορούσαν κατά κύριο λόγο την μεταλλουργία και στην συνέχεια την οινοποιεία, το εμπόριο της ξυλείας και άλλων αγαθών, διαμόρφωσε ένα  θεσμικό εποικοδόμημα  που περιελάμβανε αυτοδιοικητικούς  θεσμούς, όπως προκύπτει από μια αίθουσα διοικητικού χαρακτήρα, ας πούμε ένα μικρό «βουλευτήριο» που βρέθηκε κοντά στη βόρεια είσοδο στην πόλη. Από την άλλη, υπήρχαν και θρησκευτικοί θεσμοί, όπως προκύπτει από τις δυο επιγραφές που εντόπισε η ανασκαφή του αρχαιολόγου Στρατή Παπαδόπουλου, ο οποίος από το 2014 και μετά, με συνέπεια και παρά τις αντιξοότητες αποκαλύπτει την θαμμένη πόλη.

    Η στρωματογραφία της ανασκαφής καταδεικνύει ότι οι πλημμύρες του Νέστου και οι επιχώσεις από τα γύρω βουνά, έγραψαν τον επίλογο της πόλης, η οποία  μπορεί μετά τους ελληνιστικούς χρόνους να είχε  χάσει την παλιά αξία της, ωστόσο ακόμη φιλοξενούσε μια σειρά από επαγγελματικές δραστηριότητες μέχρι και τον 1ο αιώνα π.Χ.

     

    Φέτος συνεχίζεται το ανασκαφικό πρόγραμμα, με επίκεντρο το τέμενος που εντοπίστηκε, δίπλα στην μεγάλη νοτιοανατολική πύλη, – τη μεγαλύτερη που διέθετε η  πόλη,  αυτή που την συνέδεε με αμαξιτό δρόμο με το λιμάνι της.

     

    Από τα μέχρι τώρα ευρήματα προκύπτει ότι στο Ιερό που καταλαμβάνει το μεγαλύτερο τμήμα της ΝΑ συνοικίας λατρεύονταν, ο Δίας και ο μακεδόνας Βασιλιάς Φίλιππος Β, ενώ η ανεύρεση κατά την περσινή ανασκαφή  ειδωλίων της Αφροδίτης, ίσως να δηλώνει την παρουσία λατρείας της θεάς του έρωτα.

     

    Η ανασκαφή το 2018 στη ΝΑ συνοικία αποκάλυψε, όπως προαναφέραμε, το τέμενος, και  την παρουσία εδώ, μικρού δίχωρου ναού ιωνικού τύπου, με τονισμένο τον κατά πλάτος άξονά του, πρακτική γνωστή από ναούς της Θάσου και των Κυκλάδων. «Είχε, υπαίθριο χώρο στα ανατολικά του, όπου εντοπίσαμε βάθρα στηλών και αναθημάτων, χωρίς να έχουν διασωθεί τα ίδια τα αναθήματα αγάλματα που έφεραν» υπογραμμίζει ο κ. Παπαδόπουλος. «Ο ναός διασώζει σε εντυπωσιακό ύψος το κρηπίδωμά του, και φέρει στο εσωτερικό του μονολιθική ‘εσχάρα’ και εστία διακοσμημένη με πήλινα ορθογώνια πλακίδια. Επάνω στα πλακίδια υπάρχουν χαραγμένες σπείρες. Η εστία πιστεύουμε ότι , αποτελούσε μέρος της τελετουργίας που λάμβανε χώρα στο ναό. Βορείως του ναού εικάζουμε ότι υπήρχε βωμός, ο οποίος αναμένεται να αποκαλυφθεί και αυτός εξ ολοκλήρου, όπως και τελετουργική  εστία με τις σπείρες στο φετινό ανασκαφικό πρόγραμμα. Επίσης, σε χώρο δίπλα στο ναό, εντός του χώρου του τεμένους, στην λεγόμενη ‘αίθουσα των αργαλειών’, όπου ήρθαν στο φως πολλά υφαντικά βάρη, εντοπίστηκαν και  πήλινα ειδώλια της θεάς Αφροδίτης. Στα μέχρι τώρα ευρήματα από τον ναό χώρο του τεμένους αξίζει να αναφέρουμε τη βάση αγγείου με οπή στον πυθμένα, θαμμένου στη γη, που βρέθηκε δίπλα στην εσχάρα, και ίσως προοριζόταν για χοές» συμπληρώνει την περιγραφή ο κ. Παπαδόπουλος.

     

    Σε μικρή απόσταση βρέθηκε επιγραφή που μαρτυρεί την λατρεία του Διός Σωτήρος και του Βασιλέως Φιλίππου:

    ΔΙΙΣΩΤΗΡΙ

    ΚΑΙ ΒΑΣΙΛΕΙ

    ΦΙΛΙΠΠΩΙ

    Η επιγραφή που υποθέτουμε ότι συνόδευε ανάθημα, χρονολογείται στα μέσα του 3ου αιώνα π.Χ.

    Στον περίβολο του τεμένους βρέθηκαν δυο επιγραφές, σε στήλες με το κείμενο ΕΞΑΙΡΕΤΑ ΤΗΙ ΠΟΛΗΙ,  οι οποίες χαρακτηρίζουν  τον οικισμό ως πόλη με θεσμούς και προσδιορίζουν ότι ο χώρος του τεμένους,  εξαιρείται από την πολιτική διοίκηση της πόλης. Κατά κάποιο τρόπο έχουμε έναν ιδιαίτερο, ιερό χώρο που αποτελεί ξεχωριστή έκταση εντός της πόλης. Δυστυχώς, δεν μας πληροφορούν  για το όνομα της πόλης, ώστε να δοθεί μια άμεση μαρτυρία ταύτισης του οικισμού με την Πίστυρο του Ηροδότου. Να σημειώσουμε ότι η πόλη αν και από τα μέσα 5ου αιώνα, αποκτάει τον χαρακτηρισμό της πόλης, δεν φαίνεται ότι προχώρησε σε κυκλοφορία νομισμάτων με το δικό της όνομα.

    Τα δύο ανασκαφικά προγράμματα έφεραν στο φως σημαντικά κινητά ευρήματα που χρονολογούνται από τον 7οως και τον 1ο αιώνα π.Χ.: άφθονη κεραμική τοπικών εργαστηρίων αλλά και επείσακτη, κυρίως από Θάσο, Αθήνα και Μικρά Ασία, μεγάλο αριθμό ενσφράγιστων κεράμων και θασιακών αμφορέων, πολλά τέχνεργα υφαντικής, αργυρά και χάλκινα νομίσματα, και λιγότερο ειδώλια, εργαλεία και κοσμήματα.

    Από τα  μέχρι τώρα  ευρήματα μπορούμε να αναφέρουμε ότι η φυσικοχημική ανάλυση των σκωριών που εντοπίστηκαν στο εσωτερικό της πόλης  κατέδειξε ότι  τα εργαστήρια μεταλλουργίας της Πιστύρου,  τα προμηθεύονταν πρώτη ύλη από τα μεταλλωρυχεία που  υπήρχαν από τον  Νέστο μέχρι και την σημερινή Λεύκη – Χαλκερό και την Λημνιά, δηλαδή από τη νότια σειράς των βουνών της Λεκάνης.

    Αυτό το στοιχείο ενισχύει την εκτίμηση που είχαμε διατυπώσει σε παλαιότερη αναφορά στην ανασκαφή της Πιστύρου, σύμφωνα με την οποία αποτέλεσε από τους αρχαϊκούς μέχρι και τους πρώτους ρωμαϊκούς χρόνους, το «βασίλειο της μεταλλουργίας». Τα μέταλλα που εντοπίστηκαν είναι, σίδηρος, χαλκός, άργυρος, μόλυβδος και εκτιμάται  ότι υπήρχαν και μεταλλεύματα χρυσού.

     

     

    Αναξιοποίητος πόρος για το Δήμο Νέστου.

     

    Παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες και προτάσεις από τη διεύθυνση της ανασκαφής, δεν είχαμε μέχρι σήμερα χειροπιαστά αποτελέσματα συνδρομής και αρωγής.

    Η αρχαία Πίστυρος βρίσκεται στο Δήμο Νέστου, πλησίον του Ποντολιβάδου και αποτελεί τον μοναδικό αρχαιολογικό χώρο της περιοχής, τον οποίο μπορεί κανείς  να επισκεφτεί– κάθε χρόνο το πράττουν σχολεία  της περιοχής – και να δουν μέσα σε λίγα στρέμματα την πορεία μιας σημαντικής πόλης με τουλάχιστον πέντε αιώνες ζωής. Επίσης είναι ένα σημαντικό σημείο πολιτιστικής παρουσίας, αφού πέραν του ότι είναι το μοναδικό επισκέψιμο μνημείο,  προσθέτει υπεραξία στο ιστορικό υπόβαθρο της περιοχής και  μπορεί να αποτελέσει μέρος του τουριστικού προϊόντος της.

     

    Η Πίστυρος είναι ένα αρχαιολογικό πεδίο εξαιρετικά ενδιαφέρον και για να μπορέσει να γίνει μια μεγαλύτερη ανασκαφή, για την οποία υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι έχει να δώσει εντυπωσιακά ευρήματα, θα ήταν απαραίτητη και η στήριξη των τοπικών φορέων, με πρώτο και κύριο το Δήμο Νέστου αλλά και την Περιφέρεια Αν. Μακ και Θράκης, που θα μπορούσανε να ενισχύσουν μια τέτοια προσπάθεια με ποικίλους τρόπους εφόσον υπάρξουν καλές προθέσεις μαζί με συγκεκριμένες δράσεις. Μόνο η οχύρωση να αναδειχθεί είναι από μόνη της ένα αξιοθέατο, καθώς ανάλογα τείχη υπάρχουν μόνο στη Θάσο και στα Στάγειρα Χαλκιδικής. Βεβαίως η κατάληξη όλης αυτής της πολυετούς προσπάθειας δεν μπορεί να είναι άλλη, παρά η ένταξη ενός τόσο ελπιδοφόρου αρχαιολογικού έργου, σε ένα ΕΣΠΑ από το Υπουργείο Πολιτισμού.

    Στα λόγια υπάρχει μια καλή ανταπόκριση αλλά θα πρέπει να έχουμε και τα ανάλογα έργα, όπως διαπιστώνει με μικρή πικρία, ο διευθυντής των ανασκαφών  Στρατής Παπαδόπουλος.

     

     

     

    Το κειμένου είναι προϊόν της σύντομης συνέντευξη που είχε το «Χ»

    με τον διευθυντή της ανασκαφής αρχαιολόγο Δρ Στρατή Παπαδόπουλο,

    στον χώρο της ανασκαφής, που ετοιμάζεται για να ξεκινήσουν και οι φετινές ανασκαφικές εργασίες

     

    Η εστία με τα κεραμικά πλακίδια που φέρουν χαραγμένη σπείρα

    Αεροφωτογραφία του τεμένους

    Βάθρα χωρίς αναθήματα εντοπίστηκαν εντός του περιβόλου, του τεμένους.

    Ειδώλιο αφροδίτης, βρέθηκε μαζί και με άλλα στο δωμάτιο με τους αργαλειούς.

    Σιλό σητηρών και αυτό, εντός του περιβόλου του τεμένους

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

    ΣΤΗΝ ΑΜΦΙΠΟΛΗ: Μετά τον Καστά βρέθηκε και το παλάτι των Τημενιδών;

    Δημοσιεύτηκε στις

    Τι μαρτυράει η «ελληνιστική οικία»  του 2ου αιώνα π.Χ. στον πρίσμα νέων ευρημάτων;

     

    Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

     

     

    Το 2014 στην διάρκεια της ανασκαφής της Αμφίπολης, ένα σημείο του αρχαιολογικού χώρου της αρχαίας πόλης, που τράβηξε την προσοχή όλων και όχι βέβαια τυχαία, ήταν η λεγόμενη ελληνιστική οικία του 2ου αιώνα π.Χ., η οποία βρίσκεται πλησίον της Ακρόπολης. Και δεν ήταν τυχαίο που τράβηξε την προσοχή όλων το συγκεκριμένο μνημείο, καθώς ήταν ιδιαίτερα ευδιάκριτο το γεγονός ότι είχε πολλά κοινά σημεία με τον τύμβο Καστά και το μνημείο που είχε αποκαλυφθεί στο εσωτερικό του μνημειακού, από λευκό μάρμαρο κατασκευασμένο, περίβολο.

     

    Νεώτερες συνταρακτικές αποκαλύψεις επαναφέρουν την «ελληνιστική οικία» και πάλι στο προσκήνιο, καθώς όπως φαίνεται τα κοινά σημεία με το μνημείο Καστά, είναι περισσότερα απ’ όσα μπορούσαμε να γνωρίζουμε το 2014!!!

     

    Τα νερά της βροχής ήρθαν να αποκαλύψουν ότι το σημείο όπου έχει γίνει ανασκαφή, είναι ένα πολύ μικρό τμήμα του οικοδομήματος και στο υπόλοιπο που υπάρχει ως συνέχεια, εντοπίστηκαν και άλλα τυπολογικά χαρακτηριστικά που ταυτίζουν την «οικεία» με το μνημείο του Καστά.

     

    Πριν προχωρήσουμε στην αποκάλυψη αυτών των στοιχείων, να σημειώσω ότι το 2014, τότε που η ανασκαφή στην Αμφίπολη ήταν η πρώτη είδηση στην Ελλάδα και στον διεθνή Τύπο, σε τακτική – σχεδόν – εβδομαδιαία βάση, υπήρχε ενημέρωση για τις εξελίξεις των εργασιών. Τον Σεπτέμβριο του ’14 σε μια συνέντευξη Τύπου η Άννα Παναγιωταρέα είχε αναφερθεί σε έναν εθελοντή που αποτελούσε μέλος της ανασκαφικής ομάδας και του είχε αποδώσει το χάρισμα «να διαβάζει τα χώματα» όπως είχε πει χαρακτηριστικά. Είχα την τύχη αργότερα να τον γνωρίσω αυτόν τον άνθρωπο, είναι ο Βασίλης Σαλτζίδης, ο οποίος γνωρίζει – όσο κανένας άλλος – τα χώματα της Αμφίπολης.

     

    Όταν στις 6 Σεπτεμβρίου του 2019 η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, επισκέφτηκε την Αμφίπολη, βγαίνοντας από το αρχαιολογικό μουσείο, την  περίμενε ο κ. Σαλτζίδης και της παρέδωσε έναν φάκελο, ο οποίος περιείχε μια σειρά από άκρως ενδιαφέροντα στοιχεία, τόσο για τον Τύμβο Καστά, τον λόφο 133 και την πραγματική ταυτότητα της ελληνιστικής οικίας νότια της Ακροπόλεως.

     

    Τι γνωρίζομε για την “ελληνιστική οικία”

     

     

    Νότια και πάρα πολύ κοντά στην Ακρόπολη, με μεσημβρινό προσανατολισμό  – ο οποίος ίσως να μην είναι καθόλου τυχαίος –   υπάρχουν τα ερείπια μιας οικίας της ελληνιστικής περιόδου, η οποία ανασκάφτηκε από τον αείμνηστο Δημήτρη Λαζαρίδη το 1982. Σήμερα ο χώρος της ανασκαφής είναι σκεπασμένος και κλεισμένος με στέγαστρο, αν και η χρόνια εγκατάλειψη έχει δημιουργήσει πολλά προβλήματα στην προστατευτική κατασκευή.  Η ελληνιστική οικία όπως είναι γνωστή, βρίσκεται νοτιοδυτικά των παλαιοχριστιανικών ανασκαφών και δυτικά του αρχαίου γυμνασίου και χρονολογείται τον 2ο π.χ. αιώνα, δηλαδή καταγράφεται ως νεώτερη, γύρω στα 200 χρόνια από το χρόνο που προσδιορίζεται η κατασκευή του τάφου στο λόφο Καστά. Στο πρώτο δωμάτιο της οικίας υπάρχει στους τοίχους διακόσμηση με ρόμβους – αντίστοιχη διακόσμηση βρέθηκε και στο δάπεδο του τάφου Καστά – και οι τοίχοι φέρουν κονίαμα με ζωηρά χρώματα: κόκκινο, πράσινο, κίτρινο, καφέ και μαύρο. Χρώματα που επίσης τα συναντάμε σε διάφορα αρχιτεκτονικά μέλη του μνημείο του Καστά. Υπάρχει τοιχογραφία που εικονίζει ορθογώνιους πίνακες ύψους 1,40 μ., οι οποίοι χωρίζονται με ιωνικούς κίονες – ακόμη ένα κοινό με τον τάφο – όπου αποδίδονται με φωτοσκίαση. Στη θέση των ελίκων των κιονοκράνων ξεχωρίζουν εγχάρακτα κυκλικά περιγράμματα που τα στόλιζαν πρόσθετα επικολλημένα κοσμήματα από μαρμαροκονίαμα. Επάνω από τους πίνακες υπάρχουν δύο ζώνες ερυθρού χρώματος και ανάμεσα τους μία τρίτη ζώνη χωρισμένη σε μικρά ορθογώνια, εναλλάξ αδιακόσμητα ή με γραμμική διακόσμηση οκτώσχημων κοσμημάτων, καμπύλων γραμμών και απομιμήσεων φλεβώσεων μαρμάρου. Δίνουμε αυτές τις λεπτομέρειες για να φανεί ότι πρόκειται για μια σημαντική οικία. Μέχρι εδώ αυτό είναι το συμπέρασμα που βγαίνει… έρχεται όμως το δεύτερο δωμάτιο της οικίας για να μας προσφέρει κάτι ξεχωριστό και σημαντικό, καθώς εκεί υπάρχει στην διακόσμηση μια μεγάλη έκπληξη!!!

     

    Το 1983 αποκαλύφθηκε ένα δεύτερο δωμάτιο ανατολικά του πρώτου και συνεχόμενο με αυτό, που ο καλύτερα διατηρημένος βόρειος τοίχος του σώζεται σε ύψος 3,65 μ. Οι τοίχοι φέρουν λευκά κονιάματα που μιμούνται ψευδοϊσόδομη τοιχοποιία. Το σωζόμενο ύψος των κονιαμάτων του βόρειου τοίχου είναι 2,12 μ. Δηλώνονται τέσσερις δόμοι που χωρίζονται μεταξύ τους με τρεις εγχάρακτες γραμμές, οι ακραίες ερυθρού χρώματος και η μεσαία μαύρου. Για να κατανοήσετε καλύτερα τον διάκοσμο μπορείτε να δείτε τις φωτογραφίες, η πρώτη από το δωμάτιο με τους ρόμβους και η δεύτερη με την μίμηση ψευδοϊσόδομης τοιχοποιίας.

     

    Αν σας θυμίζει κάτι δεν κάνετε λάθος, γιατί αν κοιτάξετε στην τρίτη φωτογραφία θα διαπιστώσετε ότι η αναπαράσταση αφορά την αντίστοιχη τοιχοποιία στον περίβολο στο λόφο Καστά,  το φρέσκο δεξιά και αριστερά της εισόδου του μνημείο, αλλά και η ορθομαρμάρωση στο εσωτερικό του!!!

     

    Τα νεώτερα στοιχεία

     

    Τώρα έρχεται ο κ. Σαλτζίδης να υποστηρίξει, μιλώντας στο «Χ», ότι αυτό που αποκάλυψε η ανασκαφική σκαπάνη του Δημήτρη Λαζαρίδη ήταν μόνο ένα μέρος της οικείας και της αυλής του οικοδομήματος, καθώς πέραν όλων των άλλων έχει βρεθεί ένας αίθριος χώρος με ένα πηγάδι.

     

    Οι πραγματικές διαστάσεις κτηρίου, είναι πολύ μεγαλύτερες και η ανάπτυξη του περιλαμβάνει τέσσερεις ορόφους, επάνω στην πλαγιά της Ακρόπολης!!! Μάλιστα στα σημεία που αποκάλυψαν τα ευρήματα, τα νερά της βροχής, εμφανίστηκαν δύο ψηφιδωτά δάπεδα!!! Το πρώτο που βλέπεται και στην φωτογραφία είναι από κόκκινο κονίαμα και περιλαμβάνει ένθετα κομμάτια λευκού μαρμάρου. Είναι ένα δάπεδο ακριβώς ίδιο με τον δάπεδο του πρώτου θαλάμου του μνημείο στον Καστά, αυτό που βρίσκεται πίσω από τις Σφίγγες και μπροστά από τις Καρυάτιδες.

     

    Το δεύτερο ψηφιδωτό, είναι βοτσαλωτό και είναι ίδια κατασκευής και τεχνοτροπίας όπως και το δάπεδο στον δεύτερο θάλαμο του Καστά, αυτόν με την ψηφιδωτή παράσταση με την αρπαγή της Περσεφόνης!!!

     

    Ασφαλή συμπεράσματα θα μπορέσουμε να εξάγουμε, μόνο μετά την διενέργεια ανασκαφής στο σημείο που βρίσκεται πίσω από το προστατευτικό στέγαστρο της οικίας, οπότε ίσως να οδηγηθούν οι αρχαιολόγοι και στην αναθεώρηση της χρονολόγησης του οικοδομήματος. Ωστόσο, οι ενδείξεις που υπάρχουν είναι αρκετές για να ανακύψουν μια σειρά από εύλογα ερωτήματα. Από την ενημέρωση που έχουμε για τον Καστά, έχει απορριφθεί παντελώς το μνημείο να κατασκευάστηκε για την ταφή ενός πλούσιου Αμφιπολίτη. Πρώτα και κύρια τα στοιχεία τείνουν στον συμπέρασμα ότι δεν κατασκευάστηκε για τάφο, γι’ αυτό και στην συνέχεια έγιναν συμπληρωματικές εργασίες για να τοποθετηθεί η μαρμάρινη μακεδονική θύρα, αλλά και η διαπίστωση ότι πρόκειται για ένα βασιλικό μνημείο με πολύ ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.

     

    Βλέπουμε, με βάση τα νεώτερα στοιχεία ό,τι ανάμεσα στο μνημείο του Καστά και της «ελληνιστικής οικίας» υπάρχουν αρκετά κοινά τυπολογικά χαρακτηριστικά, αλλά και στοιχεία μεγαλοπρέπειας που αναγάγουν και τα δύο, σε βασιλικά οικοδομήματα με πλούτο και σύμβολα όπως αρμόζουν σε μια δυναστεία όπως των Τημενιδών. Πάντως ένα κτήριο με όλα αυτά τα χαρακτηριστικά, το μέγεθος του και το σημείο που βρίσκεται δεν θα μπορούσε να είναι απλά το σπίτι ενός πλουσίου.

     

    Μήπως λοιπόν αυτό που αναφέρεται ως «ελληνιστική οικία» είναι χρονολογικά πολύ παλαιότερο, σύγχρονο του μνημείο του Καστά και ουσιαστικά είναι τμήμα του βασιλικού παλατιού της Αμφίπολης; Μήπως είναι και το οίκημα που φιλοξενήθηκε η σύζυγος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, Ρωξάνη, μετά του διαδόχου Αλεξάνδρου Δ,’ ως εξόριστοι και πριν θανατωθούν από τον βασιλιά Κάσσανδρο;

     

    Θα βρεθούμε πιο κοντά στην αλήθεια, μόνο αν ξεκινήσει και στο σημείο αυτό, μια ανασκαφή που θα φέρει στο φως όλη την αλήθεια που κρύβει η γη της Αμφίπολης.

     

    Βασίλης Σαλτζίδης, ο αφανής ήρωας της Αμφίπολης “που ξέρει να διαβάζει τα χώματα”!!!

    Το πρώτο δωμάτιο της οικίας της ελληνιστικής περιόδου.

    Ο περίβολος από τον Τύμβο Καστά.

    Εσωτερικός τοίχος με ορθομαρμάρωση από τον Καστά

    Το νέο εύρημα, με δάπεδο ίδιο με του Καστά, ενώ κοντά υπάρχει ψηφιδωτό ΄ίδιας τεχνικής με την αρπαγή της Περσεφόνης στον Καστά, όπου τα εντόπισε ο Βασίλης Σαλτζίδης, στην προέκταση της ελληνιστικής οικίας.

     

    Το μαρμαροθετημένο δάπεδο του Καστά που ίδιο βρέθηκε και στην “ελληνιστική οικία”

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

    Μπορούσε να διαθέτει ο λόφος και τύμβος Καστά, ένα ξύλινο τρόπαιο νίκης;

    Δημοσιεύτηκε στις

    Γράφει ο Κόττης Κωνσταντίνος

    [email protected]

     

     

       

     

    Το παρόν άρθρο λαμβάνει αφορμή από μια αναφορά την οποία έκανε ο αρχιτέκτονας Μ. Λεφαντζής κατά την διάλεξή του με τίτλο «Η αρχιτεκτονική του τύμβου Καστά» (13 Φεβρουαρίου του 2020, Αρχιτεκτονική Σχολή του ΕΜΠ, στο πλαίσιο του κύκλου διαλέξεων Bodossaki Lectures on Demand [BLOD]).Σε αυτήν υποστήριξε πως πρώτα στον συγκεκριμένο τόπο υψώθηκε ένα ξύλινο τρόπαιο νίκης και μετά το διαδέχθηκε ο διάσημος γλυπτός λέων της Αμφίπολης, μια πρόταση της υπό την κα Κ. Περιστέρη ανασκαφικής ομάδας από το 2012, κατά την Συνάντηση για το Αρχαιολογικό Έργο σε Μακεδονία και Θράκη [1].

     

    Κατά τις ανασκαφές του Δ. Λαζαρίδη στον Καστά, είχε βρεθεί ψηλά στον τύμβο ένα τετράπλευρο οικοδόμημα και εντός ένα όρυγμα διαμέτρου 1.20 μέτρων [2] . Για το όρυγμα αυτό ο Μ. Λεφαντζής είπε τα εξής στην διάλεξη: «το (βάθος του ορύγματος) έφτανε μέχρι τα 5 μέτρα κάτω και στο οποίο… υπήρχαν ίχνη ξύλου, υποδηλώθηκε η ύπαρξη ενός μεγάλου κορμού δέντρου, ξύλινου στύλου τέλος πάντων, ο οποίος στην αρχική μου προσέγγιση, δεν το ήξερα βέβαια, θεώρησα ότι ήταν για να χαράξουν τον κύκλο αυτού του περιμετρικού αναλημματικού τοίχου. Δεν ήταν ακριβώς έτσι. Όπως φαίνεται, αυτή η συγκεκριμένη υπόβαση… ήταν για την τοποθέτηση ενός στύλου πάνω από ένα πλατώ, που είχε επί της ουσίας πολλές ταφές. Αυτός ο στύλος ο ξύλινος, είναι σίγουρα ένα τρόπαιο και αυτό δεν το σκέφτηκα εγώ, το σκέφτηκε ο Μανώλης ο Κορρές… Στο χώρο αυτό λοιπόν που έχουμε μια εκτεταμένη νεκρόπολη, σε μια περιοχή που είχε πλατώ και όχι κορυφές, άνδηρα δηλαδή στα οποία υπήρχαν πολλές ταφές, τμήμα μιας μεγάλης ανατολικής νεκρόπολης της Αμφίπολης, εκεί πάνω διαμορφώθηκε για πρώτη φορά ένας (τεχνητός)  λοφίσκος… ο οποίος είχε πάνω του ένα τρόπαιο και αυτό έμεινε για χρόνια έτσι. Επάνω σε αυτόν τον μικρό λοφίσκο, που κατασκευάστηκε για να στηρίξει το συγκεκριμένο τρόπαιο… έγινε αυτός ο περιμετρικός τοίχος, ο οποίος ήταν εξ ολοκλήρου μέσα στο χώμα, δεν ήταν δηλαδή ένας εμφανής τοίχος οχύρωσης… ήταν ένα θεμέλιο, ένα κιβώτιο χώματος… Επομένως η πρώτη φάση κατασκευής αυτού του μεγάλου οικοδομικού συνόλου, ξεκινάει από την τοποθέτηση ενός τρόπαιου, επάνω σε μία πρωιμότερη νεκρόπολη και στην θέση του τρόπαιου γίνεται μαρμάρωμα, φτιάχνεται ένα σήμα και με σημείο αναφοράς αυτό, γίνεται ένας περιμετρικός αναλημματικός τοίχος, ένας κλειστός τοίχος που ορίζει το άβατον.  Αυτή η περιοχή ανάμεσα στον περιμετρικό αναλημματικό τοίχο, μορφώνεται σε τύμβο».

     

    Ωστόσο με την παραπάνω άποψη, μία ακόμα από τις πολλές προτάσεις για το μοναδικό αυτό όντως μακεδονικό μνημείο, θα διαφωνήσουμε εκφράζοντας σοβαρές επιφυλάξεις. Αλλά ας πιάσουμε το νήμα του τροπαίου από μια αφετηρία. Συχνά για τα τρόπαια νίκης στην Ελλάδα, υποστηρίζεται πως η πρακτική της ανέγερσής τους εμφανίσθηκε για πρώτη φορά στην μάχη του Μαραθώνα. Εντούτοις η παράδοση της ανέγερσης τροπαίων νίκης αναφέρεται στις πηγές ως πολύ παλαιότερη [3] , ενώ η παλαιότερη αναφορά του όρου, χρονολογείται λίγα χρόνια πριν την περίφημη μάχη [4] .

     

    Ο ίδιος ο Ηρόδοτος δεν κάνει μνεία τοποθέτησης σχετικού τροπαίου, αντίθετα από τον Αριστοφάνη, τους ιστορικούς του Πελοποννησιακού πολέμου και πολλούς άλλους, οι οποίοι πολλάκις μνημόνευσαν κάποιο τρόπαιο νίκης, για μάχη ή ναυμαχία, με σκοπό όχι τον ανθρώπινο θαυμασμό, αλλά προς μίμηση της πολεμικής αρετής [5] .

     

    Από τα ελληνικά τρόπαια νίκης, τέσσερα είναι ιδιαίτερα γνωστά στις αρχαιολογικές και αρχιτεκτονικές μελέτες. Αυτά είναι α΄) του Μαραθώνος για την νίκη των Ελλήνων επί των Περσών το 490 π.Χ.,  β΄) των Λεύκτρων για την νίκη των Θηβαίων επί των Λακεδαιμονίων το 371 π.Χ.,  γ΄) των Δελφών για την νίκη της Αιτωλικής Συμπολιτείας επί των Γαλατών το 278 π.Χ. και  δ΄) του Οκταβιανού Αυγούστου για την ναυμαχία του Ακτίου το 31 π.Χ., επικρατώντας των δυνάμεων του Μ. Αντωνίου και της Κλεοπάτρας [6] .

     

    Τα γνωστά αγροτικά σκιάχτρα, απηχούν ακριβώς τα τρόπαια νίκης και τον αποτροπαϊκό χαρακτήρα τους, τα οποία μπορούσαν στην μόνιμή τους μορφή να είναι λίθινα και να φέρουν μεταλλικά τμήματα (Εικ. 1 και 2) [7] .

     

    Σχέδιο αναπαράστασης ΄κατά Α. Ορλάνδο, του τροπαίου νίκης των Λεύκτρων.

    Εικόνα 1 Αθηνά τροπαιούχος ή το τρόπαιο νίκης των Λεύκτρων, Κοπή Βοιωτών, 288 π.Χ.

     

    Εικόνα 2 Το αναστηλωθέν τμήμα του τροπαίου νίκης των Λεύκτρων

     

    Τα παραπάνω μνημονευθέντα τρόπαια νίκης, αφορούν την μεταγενέστερη και «αιώνια» μορφή τους, όντας μαρμάρινα ή και με στοιχεία μεταλλικά. Ενδεικτικά, το τρόπαιο του Μαραθώνος ανάγεται περίπου στο 470-460 π.Χ., 20 με 30 χρόνια δηλαδή μετά την περίφημη μάχη [8] . Ωστόσο ο κανόνας στην κατασκευή της αρχικής μορφής των τροπαίων νίκης, ήταν να φτιάχνονται άμεσα σε κάποιο σημείο της μάχης από ξύλο και σε αυτό το πρώτο τρόπαιο εντάσσονταν πολεμικά λάφυρα των ηττημένων. Το ξύλινο τρόπαιο φυσικά εκ των πραγμάτων δεν μπορούσε να διατηρηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα και αυτό γινόταν συνειδητά: το τότε ελληνικό ήθος θεωρούσε πως ένα τρόπαιο δεν έπρεπε για πολύ χρόνο να υπομιμνήσκει και άρα να διατηρεί μια έχθρα μεταξύ αυτών οι οποίοι πολέμησαν [9] . Αυτό ήταν λογικό, αν αναλογιστούμε πως η πλειοψηφία των αρχαίων πολεμικών συγκρούσεων στον Ελληνισμό ήταν μεταξύ Ελλήνων. Μάλιστα την συγκεκριμένη διάσταση μνημονεύει και ο Κικέρων, μαρτυρώντας τις αντιδράσεις για την καθιέρωση του τρόπαιου νίκης των Λεύκτρων, το οποίο ως λίθινο και μεταλλικό είχε μόνιμο χαρακτήρα, παρότι υπενθύμιζε εμφύλια μάχη [10] .

     

    Με το τρόπαιο του Μαραθώνα ειδικά, ασχολήθηκαν αρκετοί μελετητές μεταξύ των οποίων και ο καθηγητής Μ. Κορρές. Για το τρόπαιο του Μαραθώνα από λευκό μάρμαρο, πέρα από την σχετικά πρόσφατη αναστήλωση τμημάτων του, γνωρίζουμε πως επιβίωνε στα χρόνια του Παυσανία (110-180) [11] . Διαβάζοντας την σχετική μελέτη του Μ. Κορρέ, βλέπουμε στο τρόπαιο του Μαραθώνος και ασφαλώς και σε άλλες σχετικές περιπτώσεις, πως συνέβαινε η «ανίδρυση ενός λίθινου αναμνηστικού κατασκευάσματος σε αντικατάσταση (του) αρχικού (τροπαίου) εκ φθαρτής ύλης» στην ίδια θέση με το αρχικό. Μια τέτοια μαρμάρινη κατασκευή μπορούσε να είναι κενή εσωτερικά, για να συμπεριλάβει και διασωθέν τμήμα του αρχικού ξύλινου τροπαίου [12] . Αυτή η επιστημονική εμπειρία, φαίνεται πως υπήρξε η πηγή της πρότασης για ύπαρξη αρχικού ξύλινου τροπαίου νίκης και στον Καστά, το οποίο κατά την ίδια προσέγγιση, διαδέχθηκε μια ανίδρυση, δηλαδή ο λέων της Αμφιπόλεως, εντάσσοντας εσωτερικά το υποτιθέμενο αρχικό ξύλινο τρόπαιο.

     

    Ωστόσο υπάρχουν βασικές ενστάσεις για την όλη προσέγγιση. Ξεκινώντας θα επικαλεστούμε ξανά τον Κικέρωνα, ο οποίος τόνισε πως το τρόπαιο νίκης αποτελούσε παράδοση σχεδόν σε όλους τους Έλληνες [13] . Το σχεδόν βέβαια σημαίνει πως δεν είχαν όλοι οι Έλληνες αυτήν την πρακτική και πιθανότατα αυτή η λατινική μνεία, απηχούσε τους Μακεδόνες. Πριν όμως εστιάσουμε περισσότερο, πρέπει να υπογραμμίσουμε πως υπάρχει μια παρανόηση, με αρχαίες μάλιστα ρίζες, η οποία θέλει τον λέοντα της Χαιρωνείας τρόπαιο νίκης του Φιλίππου του Β΄ (359-336) [14] . Αυτό παρατηρείται και σε σύγχρονους μελετητές, οι οποίοι προσεγγίζουν τον λέοντα της Χαιρωνείας ως τρόπαιο νίκης και αντίστοιχα τον λέοντα της Αμφιπόλεως [15] .

     

    Την αλήθεια των πραγμάτων στην περίπτωσή μας αποκατέστησε ο μεταγενέστερος του Διοδώρου Παυσανίας, σχολιάζοντας το πολυάνδρειο των Θηβαίων, το οποίο ο λέων της Χαιρωνείας έστεψε. Εκεί διασώζεται η πληροφορία, πως οι Μακεδόνες δεν ανήγειραν τρόπαια νίκης, παρότι οι Τημενίδες ως Αργείοι είχαν παράδοση τροπαίων. Έτσι καθώς ο πρώτος εκ Τημενιδών βασιλιάς Κάρανος της Μακεδονίας επιχείρησε να ανεγείρει ένα τρόπαιο νίκης, τότε κατήλθε ένας λέοντας από τον Όλυμπο και το γκρέμισε. Η πληροφορία αυτή, παρά την μυθώδη αφήγησή της, καταδεικνύει περά από το ότι τα αρχικά τρόπαια ήταν πρόχειρα (αλλιώς δεν θα μπορούσε ο λέων να γκρεμίσει το τρόπαιο του Καράνου), συνιστά και απόρριψη της πρότασης Λεφαντζή και Μ. Κορρέ: δεν θα μπορούσαμε να έχουμε ίδρυση και ανίδρυση τροπαίου νίκης στον Καστά, αφού οι Μακεδόνες είχαν ιερά παράδοση να μην χτίζουν τέτοια τρόπαια.

     

    Εδώ θα μπορούσε βέβαια να επικαλεστεί κάποιος, πως η μη ίδρυση ίσχυε μόνο για την περιοχή της Μακεδονίας, ενώ η Αμφίπολη παρότι προσαρτήθηκε στους Μακεδόνες ήταν οριακά θρακικό έδαφος. Ωστόσο και πάλι ο Παυσανίας μας πληροφορεί, πως αυτή η μακεδονική παράδοση έγινε σεβαστή, από τους Τημενίδες και το ίδιο συνέβη τόσο από τον Φίλιππο τον Β΄, όσο και από τον Μ. Αλέξανδρο, ο οποίος δεν ανήγειρε κανένα τρόπαιο, ούτε εκτός Μακεδονίας καθ΄ όλη την περσική εκστρατεία και την ινδική. Ακόμα όμως και αν υποθέσουμε πως κάποιος κατ΄ εξαίρεση παρέβη την παράδοση αυτή, δεν υπήρχε περίπτωση να στήσει ένα τέτοιο τρόπαιο με λεόντειο και μάλιστα μνημειακή μορφή, αφού, ο λέων υπήρξε η μυθολογική αιτία αυτής της μακεδονικής απαγόρευσης [16] .

     

    Ένα τρόπαιο νίκης, στήνεται πρόχειρα σε σημείο μιας μάχης ή σε κάποιο ιδανικό σημείο θέασης όταν αποκτά μόνιμη μορφή, όπως στην Νικόπολη. Στην περίπτωση της Αμφίπολης ποια μάχη άραγε διεξήχθη στην Αμφίπολη για να δικαιολογήσει την ανέγερση ενός τροπαίου νίκης; Θυμίζουμε πως ούτε ο Φίλιππος ο Β΄ κατέλαβε με μάχη την Αμφίπολη και ανάλογα συνέβη με τον Κάσσανδρο, αφού ο διοικητής της Αμφιπόλεως Αριστόνους, παρέδωσε την ιερά πόλη το 316 π.Χ. κατά προτροπή της Ολυμπιάδος [17] . Συνεπώς η πρόταση για ίδρυση αρχικού ξύλινου τροπαίου νίκης στον Καστά και ανίδρυση του με τον γνωστό μαρμάρινο λέοντα είναι αβάσιμη.

     

    Η λέξη «τρόπαιο» νίκης, υποδηλώνει την μετακίνηση ενός σώματος, σε σχέση με ένα «σταθερό», υπο την έννοια της γεωκεντρικής θεώρησης της αρχαιότητας και της σταθεράς των βωμών και εστιών ενός έθνους σε σχέση με την τροπή του εισβολέα. Ο όλος Καστάς όντως αποτελεί ένα ειδικό «τρόπαιο», αφού συναρτάται από τις τροπές του ηλίου και ειδικά την χειμερινή τροπή, δηλαδή το χειμερινό ηλιοστάσιο. Παράλληλα και πέρα από την στενή έννοια του όρου «τρόπαιο», ένα σύνολο μνημείο θα μπορούσε να αποτελεί ένα τρόπαιο νίκης ενός τροπαιοφόρου – νικηφόρου θεού και ενός αφηρωισμένου βασιλέα νικητή, ο οποίος ως ισοδαίμων θεωρούνταν και νικητής του θανάτου [18] . Μια σπάνια και ιδιαίτερη ανάλογη χρήση του όρου, συναντούμε στον Ευσέβιο Καισαρείας, ο οποίος χαρακτηρίζει «τρόπαια» τους μαρτυριακούς ναούς – τάφους των αποστόλων οι οποίοι ίδρυσαν την Εκκλησία της Ρώμης, αλλά πρώτιστα θεωρούνται μάρτυρες και νικητές επί του Άδου [19] .

     

    Ωστόσο στον Καστά αυτό δεν μπορεί να έχει αρχική εφαρμογή, αν η αρχική φάση του μνημείου έγινε ενόσω ζούσε ο λαμπρός άνδρας και «νικητής του θανάτου». Αντίθετα τουλάχιστον η θόλος του Καστά, είναι ένα εξαρχής αστρονομικό «τρόπαιο», αφού εξαρτάται από την ηλιακή τροπή, σύμφωνα με την γεωκεντρική θεώρηση (στην πραγματικότητα ο ήλιος δεν τρέπεται, αλλά είναι ακίνητος), κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο [20] .

     

    ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ


    [1] Κ. Περιστέρη και Μ. Λεφαντζής, «Ο Λέων της Αμφίπολης. Νέα έρευνα για τη βάση του μνημείου», ΑΕΜΘ 26 (2012), 535-537.

    [2] Ημερολόγιο ανασκαφής 1971 του Π. Λαζαρίδη, στο Κ. Περιστέρη καιΜ. Λεφαντζής, «Το μνημείο του λέοντος της Αμφίπολης 2013, νέα ανασκαφικά δεδομένα για τον τρόπο και τόπο κατασκευής του», ΑΕΜΘ 27 (2013), 394.

    [3] «τρόπαιον ὁ Καρανὸς κατὰ νόμους τοὺς Ἀργείων ἔστησεν ἐπὶ τῇ νίκῃ», Παυσανίας, λλάδος περιήγησις, Θ΄, Βοιωτικὰ, 40, 8.

    [4] «Βαστήσομεν εὐθύμως τό μυόκτονον ὦδε τρόπαιον», Πίγρης, Βατραχομυομαχία, 159.

    [5] «πολλὰ δὲ καὶ καλὰ καὶ πεζῇ καὶ ναυμαχοῦντες ἔστησαν τρόπαια, ἐφ’ οἷς ἔτι καὶ νῦν ἡμεῖς φιλοτιμούμεθα. καίτοι νομίζετ’ αὐτοὺς ταῦτα στῆσαι, οὐχ ἵνα θαυμάζωμεν ἡμεῖς θεωροῦντες αὐτά, ἀλλ’ ἵνα καὶ μιμώμεθα τὰς τῶν ἀναθέντων ἀρετάς», Δημοσθένης, Περὶ Συντάξεως, 13.26.

    [6] Πετράκος Β. Χ., «Κίβδηλο παρελθόν», Ο Μέντωρ 72 (2004): 84-89.

    [7]Α. Κ. Ὀρλάνδος, Ἀνασκαφικὴ ἔρευνα καὶ ἀναπαράστασις τοῦ τροπαίου τῶν Λεύκτρων, ΠΑΕ 1958 (1965): 44.

    [8] Μ. Κορρές, «Το τρόπαιον του Μαραθώνος», στο E. Greco (επιμ.), Giornata distudi nelricordo di Luigi Beschi Hμερίδα είς Μνήμην του Luigi Beschi, Tripodes 17 (2017): 170, Πιν. Α΄.

    [9] «Τίνος γὰρ χάριν οἱ πρόγονοι πάντων τῶν ῾Ελλήνων ἐν ταῖς κατὰ πόλεμον νίκαις κατέδειξαν οὐ διὰ λίθων, διὰ δὲ τῶν τυχόντων ξύλων ἱστάναι τὰ τρόπαια; Ἆρ’ οὐχ ὅπως ὀλίγον χρόνον διαμένοντα ταχέως ἀφανίζηται τὰ τῆς ἔχθρας ὑπομνήματα; Καθόλου δ’ εἰ μὲν αἰώνιον ἵστασθαι τὴν διαφορὰν βούλεσθε, μάθετε τὴν ἀνθρωπίνην ἀσθένειαν ὑπερφρονοῦντες», Διόδωρος Σικελιώτης, Ἱστορικὴ Βιβλιοθήκη, Βίβλος ΙΓ΄, 24.5-6.

    [10] «Accusantur apud Amphictyonas id est apud commune Graeciae consilium. Intentio est: “Non oportuit”… At tamen aeternum inimicitiarum monumentum Graios de Graiis statuere non oportet»,Cicero,De inventione rhetorica, II, 23.

    [11] «πεποίητα ιδὲ καὶ τρόπαιον λίθου λευκοῦ», Παυσανίας, λλάδοςπεριήγησις, Α΄, «Ἀττικὰ», 32.5.

    [12] Μ. Κορρές, ο.π., 156.

    [13] «et fere mos esset Graiis»,Cicero,De inventione rhetorica, II, 23.

    [14] «μετὰ δὲ τὴν μάχην ὁ Φίλιππος τρόπαιο νστήσας», Διόδωρος Σικελιώτης, στορικΒιβλιοθήκη, Βίβλος ΙΣΤ΄, 86, 5-6.

    [15] Πετράκος Β. Χ., «Κίβδηλο παρελθόν», Ο Μέντωρ 72 (2004): 84-85.

    [16] «Χαιρωνεῦσι δὲ δύο ἐστὶν ἐν τῇ χώρᾳ τρόπαια, ἃ Ῥωμαῖοι καὶ Σύλλας ἔστησαν Ταξίλον καὶ στρατιὰν τὴν Μιθριδάτου κρατήσαντες. Φίλιππος δὲ οὐκ ἀνέθηκεν ὁ Ἀμύντου τρόπαιον οὔτε ἐνταῦθα οὔτε ὁπόσας μάχας ἄλλας βαρβάρους ἢ καὶ Ἕλληνας ἐνίκησεν: οὐ γάρ τι Μακεδόσιν ἱστάναι τρόπαια ἦν νενομισμένον. Λέγεται δὲ ὑπὸ Μακεδόνων Καρανὸν βασιλεύοντα ἐν Μακεδονίᾳ κρατῆσαι μάχῃ Κισσέως, ὃς ἐδυνάστευεν ἐν χώρᾳ τῇὁμόρῳ: καὶ ὁ μὲν τρόπαιον ὁ Καρανὸς κατὰ νόμους τοὺς Ἀργείων ἔστησεν ἐπὶ τῇ νίκῃ: ἐπελθόντα δέ φασιν ἐκ τοῦ Ὀλύμπου λέοντα ἀνατρέψαι τε τὸ τρόπαιον <καὶ> ἀφανισθῆναι, <συνεῖναι τε> γνώμῃ Καρανὸν [δὲ] οὐκ εὖ βουλεύσασθαι βαρβάροις τοῖς περιοικοῦσιν ἐς ἔχθραν ἐλθόντα ἀδιάλλακτον, καταστῆ ναί <τε> χρῆναι [γὰρ] μήτε ὑπὸ αὐτοῦ Καρανοῦ μήτε ὑπὸ τῶν ὕστερον βασιλευσόντων Μακεδονίας τρόπαια ἵστασθαι, εἰἐς εὔνοιάν ποτε τοὺς προσχώρους ὑπάξονται. μαρτυρεῖ δὲ τῷ λόγῳ καὶ Ἀλέξανδρος, οὐκ ἀναστήσας οὔτε ἐπὶ Δαρείῳ τρόπαια οὔτε ἐπὶ ταῖς Ἰνδικαῖς νίκαις. Προσιόντων δὲ τῇ πόλει πολυάνδριον Θηβαίων ἐστὶν ἐν τῷ πρὸς Φίλιππον ἀγῶνι ἀποθανόντων. ἐπιγέγραπται μὲν δὴἐπίγραμμα οὐδέν, ἐπίθημα δ’ ἔπεστιν αὐτῷ λέων: φέροι δ’ ἂν ἐς τῶν ἀνδρῶν μάλιστα τὸν θυμόν: ἐπίγραμμα δὲἄπεστιν ἐμοὶ δοκεῖν ὅτι οὐδὲ ἐ οικότα τῇ τόλμῃ σφίσι τὰ ἐκ τοῦ δαίμονος ἠκολούθησε», Παυσανίας, λλάδος περιήγησις, Θ΄, Βοιωτικὰ, 40, 7-10.

    [17] «ἐπεὶ δὲ ἔγραψε πρὸς αὐτὸν Ὀλυμπιὰς ἀπαιτοῦσα τὴν πίστιν καὶ κελεύουσα παραδοῦναι, διαλαβὼν ἀναγκαῖον εἶναι τὸ προστασσόμενον ποιεῖν, τήν τε πόλιν ἐνεχείρισε καὶ τὰ πιστὰ περὶ τῆς ἀσφαλείας ἔλαβεν. ὁ δὲ Κάσανδρος ὁρῶν περὶ τὸν Ἀριστόνουν ὑπάρχον ἀξίωμα διὰ τὴν παρ᾽Ἀλεξάνδρου προαγωγὴν καὶ σπεύδων ἐκ ποδῶν ποιεῖν τοὺς δυναμένους νεωτερίζειν ἐπανεῖλε τὸν ἄνδρα διὰ τῶν Κρατεύα συγγενῶν», ΔιόδωροςΣικελιώτης, στορικΒιβλιοθήκη, ΒίβλοςΙΘ΄, 50, 8 – 51, 1.

    [18] A. J. Jansen, Hetanti eketropaion(Lederberg / Gent: N. V. D. Erasmus, 1957), 21-22 και 24-26.

    [19] «τὰ τρόπαια τῶν ἀποστόλων», Εὐσέβιος Καισαρείας, Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία, Β΄, 25, 7, PG 20, 209Α.

    [20] Ath. Fourlis,The astronomical orientation of the entrance of the Amphipolis tomb (Florence: 2015).

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

    ΑΝΑΚΑΛΥΦΘΗΚΕ ΣΤΗ ΘΑΣΟ: Ενδείξεις «απίστευτα» πολύπλοκης χειρουργικής επέμβασης σε κρανίο πρωτοβυζαντινής περιόδου

    Δημοσιεύτηκε στις

    Μια νέα έρευνα ενός Έλληνα ανθρωπολόγου της διασποράς, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Παλιόκαστρο της νήσου Θάσου, έφερε στο φως, μεταξύ άλλων ανακαλύψεων, ένα κρανίο πρωτοβυζαντινής περιόδου (τετάρτου έως έβδομου αιώνα μ.Χ.). Το κρανίο φέρει ίχνη χειρουργικής επέμβασης, η οποία είναι «απίστευτα πολύπλοκη», σύμφωνα με τον ίδιο.

     

    Η ανακάλυψη έγινε από ερευνητές του Πανεπιστημίου Adelphi της Νέας Υόρκης, με επικεφαλής τον καθηγητή ανθρωπολογίας Αναγνώστη Αγγελαράκη. Συνολικά βρέθηκαν και μελετήθηκαν οστά από δέκα σκελετούς τεσσάρων γυναικών και έξι ανδρών, πιθανώς με υψηλή κοινωνική θέση, με βάση την θέση και την αρχιτεκτονική του χώρου ταφής.

     

    «Σύμφωνα με τα σκελετο-ανατομικά χαρακτηριστικά τους, τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες έκαναν σωματικά απαιτητικές ζωές. Τα πολύ σοβαρά τραύματα που έφεραν τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες, είχαν αντιμετωπιστεί χειρουργικά ή ορθοπεδικά από κάποιον πολύ έμπειρο γιατρό/χειρουργό με μεγάλη πείρα στη φροντίδα των τραυμάτων. Πιστεύουμε πως ήταν στρατιωτικός γιατρός», δήλωσε ο δρ. Αγγελαράκης, σύμφωνα με ανακοίνωση του πανεπιστημίου του.

     

    Ειδικά για τη χειρουργική επέμβαση εγκεφάλου, ο κ. Αγγελαράκης εκτιμά ότι «ακόμη και παρά τη δυσοίωνη πρόγνωση, έγινε εκτεταμένη προσπάθεια στον συγκεκριμένο άνδρα. Ήταν συνεπώς πιθανό ότι επρόκειτο για κάποιο πολύ σημαντικό άτομο μεταξύ του πληθυσμού του Παλιόκαστρου».

     

    Ίσως η αιτία για τη χειρουργική επέμβαση ήταν κάποια λοίμωξη, ενώ ο άνδρας τοξότης φαίνεται να πέθανε λίγο μετά ή κατά τη διάρκεια της προσπάθειας του γιατρού να τον σώσει.

     

    «Η χειρουργική επέμβαση είναι η πιο πολύπλοκη που έχω δει ποτέ στα 40 χρόνια που κάνω ανθρωπολογική έρευνα. Είναι απίστευτο ότι πραγματοποιήθηκε σε μια εποχή πριν την ανακάλυψη των αντιβιοτικών», όπως είπε ο κ. Αγγελαράκης, ο οποίος παρουσιάζει τα ευρήματα αναλυτικά σε ένα νέο βιβλίο από τις εκδόσεις Archaeopress (‘Eastern Roman Mounted Archers and Extraordinary Medico-Surgical Interventions at Paliokastro in Thasos Island during the ProtoByzantine Period).

     

    Ο Α. Αγγελαράκης σπούδασε κλασσική αρχαιολογία και ευρωπαϊκή εθνολογία στο σουηδικό Πανεπιστήμιο Λουντ, έκανε μεταπτυχιακά στην ανθρωπολογία στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Ν.Υόρκης, από όπου πήρε και το διδακτορικό του το 1989 στη φυσική ανθρωπολογία και αρχαιολογία.

     

    Παύλος Δρακόπουλος ΑΠΕ ΜΠΕ

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

    Περί της τυμβοποίησης του λόφου Καστά και των λαθών του κειμένου που πλαισιώνει την έκθεση της κεφαλής της σφίγγας στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αμφίπολης

    Δημοσιεύτηκε στις

    Γράφει ο Κόττης Κωνσταντίνος

    [email protected]

     

    Όταν προς το τέλος του καλοκαιριού επισκεφτήκαμε το Αρχαιολογικό Μουσείο Αμφιπόλεως (όχι για πρώτη φορά), διαπιστώσαμε τρία πράγματα: το πρώτο είναι πως το Μουσείο είναι ανεπαρκές για το μέγεθος της Αρχαίας Αμφιπόλεως, πολύ περισσότερο για τα τουριστικά ρεύματα τα οποία αναμένεται να υποδεχθεί, μετά το πολυπαθώς αναμενόμενο άνοιγμα προς το ευρύ κοινό του θολωτού μνημείου στον Λόφο Καστά. Το πότε θα γίνει προσβάσιμο το μνημείο είναι ένα άλλο πολιτικό ευαγγέλιο. Ας μην ξενίζει ο όρος. Όπως έχουμε πολιτική κηδεία, έχουμε και πολιτικό ευαγγέλιο.

    Τονίζουμε το «τυμβοποιημένος λόφος», εξαιτίας άστοχων αρνήσεων της τυμβοποίησης, αλλά και του ίδιου του λόφου ενίοτε. Χωρίς να μπούμε σε θεολογικές προεκτάσεις των λόγων καθώς δεν είναι της παρούσης, πρέπει να επισημάνουμε την άγνοια των ειδικών και ανειδίκευτων σχετιζόμενων με το θέμα, για την ύπαρξη τουλάχιστον δύο επίσημων γεωλογικών-γεωφυσικών μελετών για το θέμα (G. Syrides, S. Pavlides &A. Chatzipetros, «Thegeological structure of Kastas hil archaeological site, Amphipolis, eastern Macedonia, Greece», Bulletin of the Geological Society of Greece 51 (2017): 39, 40και 45-46. Βλ. καιG. Tsokas, P. Tsourlos, KimJ. H., Yi, M.‐J., G. Vargemezis, M. Lefantzis, E. Fikos & K. Peristeri, «ERT imaging of the interior of the huge tumulus of Kastas in Amphipolis», Archaeological Prospection (2018): 2, 6 κ.α.). Φυσικά το ότι έχουμε τυμβοποίηση σε μικρό λόφο ήταν και η άποψη του Δ. Λαζαρίδη από το 1965 (Δ. Λαζαρίδης «Αμφίπολη», ΠΑΕ 1965 (1967): 49). Το θέμα της τυμβοποίησης ή μη, έχει διαρκή παρουσία στις ΑΕΜΘ από το 2016 έως το 2019.

    Ως προς το Μουσείο της Αμφίπολης ασφαλώς απαιτούνται ενέργειες και νέα μουσειολογική μελέτη, η οποία μάλιστα εκτός από το να υπομνηματίζει ορθά τα εκθέματα, οφείλει να αφιερώσει ένα σημαντικό χώρο στα νομίσματα. Η Αμφίπολη υπήρξε το μεγαλύτερο κέντρο της αρχαίας ελληνικής νομισματοκοπίας μετά τον Φίλιππο τον Β΄ (359-336). Μάλιστα λόγω του μεγέθους των νομισμάτων αλλά και της πληθώρας των τύπων τους, ενδείκνυται για πρακτικούς λόγους η υιοθέτηση της χρήσης σύγχρονων οπτικοακουστικών μέσων.

    Η δεύτερη διαπίστωσή μας είναι πως κρίνοντας από την ένθετη κεφαλή της σφίγγας, ο γλύπτης του μνημείου στο λόφο Καστά, εκτέλεσε ένα αριστούργημα αναφοράς για το β΄ ήμισυ του 4ο αιώνα π.Χ. Η ποιότητα του καλλιτέχνη ανήκει στο υψηλότατο επίπεδο και κατά συνέπεια θα πρέπει να αναζητηθεί το ποιος επώνυμος καλλιτέχνης μπορεί να ήταν ο δημιουργός. Την περίοδο αυτή, το Βασίλειο των Μακεδόνων διαχειρίζεται μεγάλα χρηματικά ποσά, με καθοριστική συμβολή σε αυτό του Φιλίππου του Β΄ (359-336), ο οποίος με την πνευματική καθοδήγηση της αρχιέρειας Ολυμπιάδος χορήγησε μνημεία σε πανίερους τόπους, όπως στην Βεργίνα (Ανάκτορο), την Σαμοθράκη (Τελεστήριο), την Ολυμπία (Φιλίππειο εντός της ιεράς άλτεως και πίσω ακριβώς από το Ηραίο) κ.α. Μοιραία μεγάλοι γλύπτες εργάστηκαν στα μακεδονικά μνημεία, ενίοτε κατ΄ αποκλειστικότητα της βασιλικής αυλής. Την συγκεντρωτική αυτή πραγματικότητα προς τις μακεδονικά ελεγχόμενες πόλεις, ενίσχυσαν αργότερα η θριαμβευτική εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου (336-323), καθώς και η κατά την περίοδο 317-307, νομοθεσία του Δημητρίου Φαληρέως, η οποία λειτούργησε αρνητικά στην οικοδόμηση μνημειακών ταφικών μνημείων στην Αττική (Cicero, De legibus, II, 25.63-26-66.).

    Αλγεινή όμως εντύπωση μας δημιούργησε ο τρόπος της έκθεσης της μνημειακής κεφαλής της σφίγγας του θολωτού μνημείου του Καστά και ιδίως του ενημερωτικού banner το οποίο την πλαισιώνει. Κάτι το οποίο δεν διέφυγε της προσοχής της Υπουργού Πολιτισμού Λ. Μενδώνη, στην σχετικά πρόσφατη επίσκεψη στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αμφίπολης. Αποφεύγοντας να παραθέσουμε λεπτομέρειες από αυτήν την επίσκεψη, θα περιοριστούμε στις προχειρότητες αυτού του αναρτηθέντος ενημερωτικού.

     

    ΤΟ ΕΠΙΜΑΧΟ ΠΑΝΟ ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙ ΣΥΓΧΙΣΗ ΣΤΟΥΣ ΕΠΙΣΚΕΠΤΕΣ

     

    Το πρώτο είναι πως το ενημερωτικό banner αναφέρει πως οι ανασκαφές του Δ. Λαζαρίδη έγιναν κατά την δεκαετία του ΄70. Πέρα από πρόχειρες ανασκαφές τρίτων της δεκαετίας του ΄50, ο Δ. Λαζαρίδης με βοηθό τότε την Χ. Κουκούλη ανέσκαψε το χώρο το αργότερο το 1965.Παρά μάλιστα τις κατά καιρούς δημόσιες φαιδρές υποστηρίξεις για μη εύρεση του περιβόλου από τον Δ. Λαζαρίδη, ο «περιμετρικός τοίχος» δηλαδή ο ιερός περίβολος, είχε τότε ανακαλυφθεί και ανασκαφεί σε μήκος 40,80 μ. (Δ. Λαζαρίδης «Αμφίπολη», ΠΑΕ 1965 (1967): 47-52)! Φυσικά το ενημερωτικό αποφεύγει να αναφέρει την μεγάλη αυτή έκταση του τότε ανακαλυφθέντος περιβόλου από τον Δ. Λαζαρίδη, παρά μόνο πως το τμήμα το οποίο βρήκε ήταν με πωρόλιθο, χωρίς την μαρμάρινη επένδυση.

    Για το πότε ξεκίνησαν οι ανασκαφές από την κα Περιστέρη, καλό είναι να καταλήξετε όλοι οι εμπλεκόμενοι. Το ενημερωτικό γράφει από το 2010, εμείς υποθέτουμε το 2011, αφού η πρώτη δημοσίευση έγινε το 2012 (Κ. Περιστέρη, «Ανασκαφή Τύμβου Καστά», ΑΕΜΘ 26, 2012, 531-533). Ωστόσο η πρώτη δημοσίευση η οποία τοποθετεί τον Λέοντα στον Καστά, γράφει από λάθος πως αυτό έγινε το 2012 (Κ. Περιστέρη και Μ. Λεφαντζής, «Ο Λέων της Αμφίπολης. Νέα έρευνα για τη βάση του μνημείου», ΑΕΜΘ 26, 2012, 535).

    Το ενημερωτικό χαρακτηρίζει το θολωτό μνημείο, ως «του τύπου των ‘‘μακεδονικών τάφων’’». Τώρα πόσο αυτού του «τύπου» είναι και πόσο τάφος ακριβώς υπήρξε, είναι μια ατεκμηρίωτη και πονεμένη ιστορία. Το όλο μνημείο, πέρα από τον ανεπανάληπτο περίβολο 497 μέτρων από μάρμαρο Θάσου, είναι ένα από τα μετρημένα που έχουν ανεικονικό βοτσαλωτό ψηφιδωτό (με ρόμβους).Διαθέτει μνημειακές σφίγγες οι οποίες κοιτούν η μια τον εισερχόμενο και η άλλη τον εξερχόμενο (και μάλλον μύστη) και γλυπτές μνημειακές κόρες (και όχι καρυάτιδες). Επιπλέον το μνημείο διαθέτει και δεύτερο βοτσαλωτό ψηφιδωτό της «Αρπαγής της Κόρης» και εικονικά ψηφιδωτά δεν απαντούν ποτέ σε μακεδονικούς τάφους (Ν. Πουλακάκης, «Ψηφιδωτά δάπεδα στην Μακεδονία κατά την κλασσική και ελληνιστική εποχή», Μελετήματα Ημαθίας 1 (2009): 47. Βλ. και «Macedonian tombs do not normally contain either figural mosaics or sculptures of any kind. There are other Macedonian tombs at Amphipolis with mosaics, but these display geometric patterns only», Ο. Παλαγγιά, «Greek sculpture, Archaic, Classical and Hellenistic – new finds and developments 2005-2015», Archaeological Reports61 (2015): 107). Όλα αυτά είναι μια ακόμα χτυπητή παράλειψη μοναδικοτήτων και ιδιαιτεροτήτων του χθόνιου και ιερού μνημείου στο κείμενο του πρόχειρου banner.

    Ένα ακόμα λάθος είναι η φράση «μνημειακή μαρμάρινη θύρα έκλεινε αυτόν τον (σ.σ. εσώτατο) θάλαμο», το οποίο έγκειται στο ότι η ανευρεθείσα και μεγάλη σε διαστάσεις μαρμάρινη θύρα, δεν αποτελεί αρχικό στοιχείο του μνημείου. Προστέθηκε κατά την β΄ αρχιτεκτονική φάση και αφού αυτό κατέστη δυνατό μετά από διαπιστωμένες μετατροπές. Αυτό φαίνεται εύκολα, καθώς τμήμα του όλου συστήματος εδράζεται πάνω σε τμήμα του προγενέστερου βοτσαλωτού ψηφιδωτού της «Αρπαγής». Τέλος το κενό τύμπανο όπου και οι σφίγγες, δεν επιστέφει καμία θύρα του εξωτερικού χώρου όπως χαρακτηριστικά γράφει το σχετικό banner του Μουσείου. Το σημείο εκεί ήταν θυραίο άνοιγμα, το οποίο, όμως, δεν διέθετε θύρα. Ευελπιστούμε στην γρήγορη διόρθωση του σε πολλά σημεία λανθασμένου ενημερωτικού κειμένου και την καλύτερη έκθεση της αριστουργηματικής, όντως, γλυπτής κεφαλής.

     

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

    ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΑΧΛΑΔΑΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ: Σημαντικά ευρήματα, όπως ένα χρυσό προσωπείο (νεκρική μάσκα) και ένθρονη Σφίγγα με λύρα

    Δημοσιεύτηκε στις

    Εντυπωσιακά ευρήματα που «μαρτυρούν τον πλούτο, την αριστοκρατική καταγωγή, τον ηρωικό χαρακτήρα και τον ηγετικό ρόλο κάποιων οικογενειών της μακεδονικής αριστοκρατίας στην πολιτική και κοινωνική ζωή της αρχαίας Λύγκου κατά το 2ο μισό του 6ου π.Χ. αι.», είδαν το φως κατά τη σωστική ανασκαφή στον αρχαιολογικό χώρο της Αχλάδας Φλώρινας.

     

    Όπως αναφέρει σχετική ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, «περισσότερες από 200 ταφές αποκαλύφθηκαν στη σωστική ανασκαφή που πραγματοποιείται για έκτη χρονιά στον αρχαιολογικό χώρο της Αχλάδας Φλώρινας, ο οποίος αναδεικνύεται σε έναν από τους πλέον σημαντικούς στη Μακεδονία. Συγκεκριμένα, κατά την ανασκαφή του 2019, που είχε τρίμηνη διάρκεια, εντοπίστηκαν και αποκαλύφθηκαν 209 ταφές, εκ των οποίων οι 131 χρονολογούνται στους βυζαντινούς χρόνους και οι 75 στους αρχαϊκούς κατά κύριο λόγο χρόνους».

     

    «Στην περιοχή, στην οποία επικεντρώθηκε η φετινή ανασκαφή, ξεχώριζαν έξι ταφές οριοθετημένες με ταφικό περίβολο από σχιστόπλακες και αργούς λίθους, διαστάσεων κατά μέσο όρο 4,00μ.Χ3,50μ. Οι νεκροί στις συγκεκριμένες ταφές είχαν εναποτεθεί σε λάκκους, βάθους περίπου δύο μέτρων από το επίπεδο του περιβόλου ή σε ορθογώνιους κτιστούς με αργολιθοδομή τάφους, με λιθόστρωτο δάπεδο. Πρόκειται δυστυχώς για συλημένες ταφές, οι οποίες εξαιτίας του μνημειακού τους μεγέθους προκάλεσαν το ενδιαφέρον των τυμβωρύχων», τονίζει η ανακοίνωση του ΥΠΠΟΑ.

     

    Ωστόσο, παρά το γεγονός της σύλησής τους, υπήρξαν εντυπωσιακά ευρήματα, όπως ο εντοπισμός ενός χρυσού προσωπείου (νεκρική μάσκα), γεγονός που κάνει την Αχλάδα την τρίτη περιοχή στη Μακεδονία –μετά τα νεκροταφεία της Σίνδου και του Αρχοντικού της Πέλλας– στην οποία αποκαλύπτεται νεκρικό προσωπείο. Το εύρημα, σύμφωνα με το ΥΠΠΟΑ, «αντανακλά και επιβεβαιώνει εν μέρει τη φιλολογική εκδοχή, μέσω των γενεαλογικών μύθων, για την προέλευση των βασιλέων (Τημενίδες, Βακχιάδες) της Μακεδονίας από τη βορειανατολική Πελοπόννησο, το ‘Αργος και την Κόρινθο αντίστοιχα, με πατρώο ήρωα τον Ηρακλή, ενώ αναδεικνύει, όπως και πλήθος άλλων ευρημάτων από τη Μακεδονία, την πολιτισμική συγγένεια με τα δωρικά φύλα». Στον ίδιο τάφο όπου εντοπίστηκε το χρυσό προσωπείο σώθηκαν επίσης «ένα χρυσό δακτυλίδι, μία αργυρή διφυής περόνη, τμήματα από σιδερένια ξίφη και σιδερένιες αιχμές, κεχριμπαρένιες ψήφοι, ένας χάλκινος λέβητας και μία οπισθότμητη πρόχους (σ.σ. είδος αγγείου)», προσθέτει η ανακοίνωση του ΥΠΠΟΑ.

     

    Επίσης, βρέθηκαν για πρώτη φορά τέσσερα χάλκινα κράνη του λεγόμενου «ιλλυρικού τύπου». Τα κράνη αυτά, σύμφωνα με το υπ. Πολιτισμού, «διαφοροποιούν τους νεκρούς ως προς την οπλιτική τους εξάρτυση από τους υπόλοιπους πολεμιστές της Αχλάδας». Επίσης, «ξεχωρίζει ο τάφος ενός πολεμιστή, εν μέρει συλημένος, στον οποίο διατηρήθηκαν, μεταξύ άλλων, χάλκινο κράνος “ιλλυρικού τύπου”, χάλκινη περικνημίδα, σιδερένια δόρατα, σιδερένιο ομοίωμα δίκυκλης αγροτικής άμαξας, χρυσά ελάσματα και αργυρά καττύματα».

     

    Για πρώτη φορά ήρθαν στο φως και «ένας σφαιρικός αρύβαλλος από φαγεντιανή και πήλινα ειδώλια καθιστής σε θρόνο γυναικείας μορφής, που κρατά περιστέρι και ένθρονης Σφίγγας με λύρα. Βρέθηκαν δύο πλαστικά αγγεία με όρθια γυναικεία μορφή και με προτομή ανδρικής μυθικής μορφής με δορά ζώου στο κεφάλι, πιθανώς του Ηρακλή, που χρονολογούνται στα αρχαϊκά χρόνια», συμπληρώνει μεταξύ άλλων η ανακοίνωση του ΥΠΠΟΑ.

     

    Η εν εξελίξει σωστική ανασκαφή διενεργείται υπό την εποπτεία της αρχαιολόγου Λιάνας Γκέλου, σε εκτεταμένο νεκροταφείο με διαχρονική χρήση, οι τάφοι του οποίου έχουν ήδη φτάσει τους 1.290. Οι πρωιμότεροι από αυτούς ανάγονται στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού, οι πολυπληθέστεροι ανήκουν στην περίοδο μεταξύ 6ου και 3ου π.Χ. αι., ενώ διαπιστώνεται εκτεταμένη χρήση του νεκροταφείου και στα βυζαντινά χρόνια. Στο νότιο τμήμα του ίδιου αρχαιολογικού χώρου, εν μέρει πάνω από προϊστορικούς και αρχαϊκούς-κλασικούς τάφους, αποκαλύφθηκαν δύο ρωμαϊκά οικοδομικά συγκροτήματα αγροικιών με παραγωγικές και εργαστηριακές εγκαταστάσεις.

     

    Ο αρχαιολογικός χώρος της Αχλάδας βρίσκεται μέσα στα όρια επέκτασης λιγνιτωρυχείου της εταιρείας «Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας Α.Ε.». Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Φλώρινας παρακολουθεί τις εξορυκτικές δραστηριότητες και πραγματοποιεί συστηματικά διερευνητικές τομές και σωστικές επεμβάσεις.

     

    Ταφή με ειδώλια, χάλκινα αγγεία, αρύβαλλο από φαγεντιανή κ.ά

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

    Ο τύμβος Καστά στην Αμφίπολη του 1918 ήταν…”ζεστό βρετανικό ψωμί” για τους χαρτογράφους της εποχής.

    Δημοσιεύτηκε στις

    “Χαρτογραφικές Ιστορίες της Μακεδονίας στις αρχές του 20ού αιώνα” καταγράφει έκθεση στο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα.               

     

     

     

    Στους χάρτες των συμμάχων της περιόδου του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου απεικονίζεται η περιοχή των εκβολών του ποταμού Στρυμώνα και της Αρχαίας Αμφίπολης. Εκεί, σημειώνονται οι οχυρές θέσεις και τα χαρακώματα των Βουλγάρων με τοπωνύμια : “Hovis hill” και “Tafel Kop”

     

    Πρόκειται βέβαια για τον Τύμβο Καστά οπου αποκαλύφθηκε πρόσφατα το εντυπωσιακό μακεδονικό μνημείο και τον γειτονικό “λόφο 133”, οπου υπάρχει θέση οικισμού προιστορικών και ελληνιστικών χρόνων…

     

    Το …εντυπωσιακότερο όλων το κυκλικό σχήμα του τύμβου Καστά, προφανώς θύμισε στο Βρετανό τοπογράφο το σχήμα των φημισμένων καρβελιών άρτου ολικής άλεσης της βρετανικής εταιρείας (Hovis) κι εδωσε στον τύμβο αυτή την ονομασία. Οσο για τον όρο “Tafel” που αναγράφεται στον ίδιο χάρτη (Φύλλο βρετανικού χάρτη του 1918 με τίτλο “Lower Struma” (Κάτω Κοιλάδα Στρυμώνα) σε κλίμακα 1 προς 50.000); “Πρόκειται για παλαιο-ολλανδική ρίζα γλώσσας που σημαίνει “τραπέζι που ξεπροβάλλει απ τη γή”, λέει στο ΑΠΕ -ΜΠΕ ο καθηγητής επιμελητής της έκθεσης “Χαρτογραφικές Ιστορίες της Μακεδονίας στις αρχές του 20ού αιώνα” κ. Παρασκευάς Σαββαίδης, καθηγητής του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών.

     

    Η έκθεση, που εγκαινιάζεται απόψε απο τον υφυπουργό Εσωτερικών (Μακεδονίας-Θράκης), κ. Θεόδωρο Καράογλου στο Μουσείο του Μακεδονικού Αγώνα της Θεσσαλονίκης, αποτελεί ένα πανόραμα ιστορίας, καθώς οι χάρτες της παρουσιάζουν με τον δικό τους μοναδικό τρόπο τα κύρια επεισόδια της ιστορίας της Μακεδονίας στις αρχές του 20ού αιώνα.

     

    Η ιστορία γράφεται στους χάρτες ή οι χάρτες γράφουν την ιστορία;

     

    “Συμβαίνουν και τα δύο κι είναι αυτές οι διαδικασίες που καταγράφουν τα εκθέματα (περί τους 40 πρωτότυπους χάρτες, ψηφιακές τους αναπαραγωγές, βιβλία και δημοσιεύματα της εποχής), το “κλίμα” και τα κύρια ιστορικά επεισόδια της εποχής,” λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο επιμελητής της έκθεσης.

     

    Η …χαρτογράφηση της Ιστορίας (όπως αυτή “καταγράφεται” και “εκτίθεται” στην έκθεση) ξεκινά απά τη διάλυση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, το Ανατολικό Ζήτημα, το Μακεδονικό Αγώνα, τους Βαλκανικούς Πολέμους, την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και τις ποικίλες ανακατατάξεις, οι οποίες ακολούθησαν τη λήξη του σε πολιτικό, κοινωνικό και εθνογραφικό επίπεδο (αποτυπώσεις τοπωνυμίων και των αλλαγών τους, χάρτες συνθηκών που άλλαξαν τα σύνορα απο τη “Μεγάλη Ελλάδα” ως την “Ελλάδα των προσφύγων”) αποτυπώνονται στους χάρτες της έκθεσης και αποτελούν ενδεικτικά ορόσημα μιας μεταβατικής εποχής.

     

    Οι χάρτες που παρουσιάζονται στην έκθεση (στην πλειονότητά τους ανήκουν στη συλλογή του επιμελητή, αλλά και σε άλλους συλλέκτες) έχουν συνταχθεί από στρατιωτικές χαρτογραφικές υπηρεσίες και ιδιωτικούς εκδοτικούς οίκους σε διάφορες χώρες της Ευρώπης και απηχούν τις εξελίξεις στην επιστήμη της Χαρτογραφίας στις αρχές του 20ού αιώνα.

     

    Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφει ο κ. Παρασκευάς Σαββαΐδης, Καθηγητής του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών Α.Π.Θ., ενώ τον γενικό συντονισμό έχει η κ. Φανή Τσατσάια, Διευθύντρια του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα.

     

    Η έκθεση θα…”διηγείται” στους επισκέπτες της τις “Χαρτογραφικές Ιστορίες της Μακεδονίας στις αρχές του 20ού αιώνα” καθημερινά στο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα μέχρι και τις 28 του επόμενου Φεβρουαρίου (2020).

     

     

    Πηγή φωτογραφιών: Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα.

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

    ΤΥΜΒΟΣ ΚΑΣΤΑ: Το φάντασμα του «ρωμαϊκού πορίσματος» πλανάται πάνω από την Αμφίπολη

    Δημοσιεύτηκε στις

    Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

     

    Η κυβερνητική αλλαγή τον Ιανουάριο του 2015, σηματοδότησε για τον Τύμβο Καστά και γενικότερα την έρευνα στο ταφικό μνημείο και στον υπόλοιπο χώρο, εντός και εκτός περιβόλου, μια μεγάλη μεταστροφή. Η τότε νέα κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, από τις πρώτες ημέρες της, έδωσε το στίγμα για τις προθέσεις που είχε απέναντι στην υπόθεση της Αμφίπολης. Μέσα σε λίγους μήνες, κυκλοφόρησε ένα πόρισμα, το οποίο δόθηκε στην δημοσιότητα μέσω της εφημερίδας ΑΥΓΗ, πιο συγκεκριμένα την 30η Μαΐου έγινε μια αυτοψία στο μνημείο του Τύμβου Καστά, κάτω από συνθήκες που δεν συνάδουν με την επιστημονική πρακτική. Εκείνη την ημέρα έγινε μια επίσκεψη στο Μνημείο, μιας ομάδας με επικεφαλής την τότε Αν.Γ.Γ. του Υπουργείου Πολιτισμού Μαρία Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη, την οποία συνόδευαν δύο διευθύντριες Εφορειών οι κ.κ. Αγγελική Κοτταρίδη και Πολυξένη Βελένη μετά του συζύγου της. Για μισή ώρα ξεναγήθηκαν από την αρχαιολόγο Κατερίνα Περιστέρη στο ταφικό μνημείο και τις επόμενες ημέρες, συνέταξαν ένα πόρισμα, στο οποίο ούτε λίγο ούτε πολύ, άλλαζαν την χρονολόγηση του μνημείου και την «κατέβαζαν» στα ρωμαϊκά χρόνια!!!

     

    Ουσιαστικά, αυτή η ενέργεια της τότε ηγεσίας του Υπουργείου Πολιτισμού, είχε ως στόχο να αμφισβητήσει τις ανακοινώσεις της ανασκαφικής ομάδας, στην διάρκεια της ανασκαφής του 2014 αλλά και στα συνέδρια του ΑΕMΘ με σκοπό να αλλάξουν την χρονολόγηση του μνημείου. Θυμίζουμε ότι το μνημείο χρονολογήθηκε στο β’ μισό του τέλους του 4ου αιώνα π.Χ. Αυτό που δεν ήθελε η πολιτική ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ, ήταν να ταυτιστεί το μνημείο με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, με την βασιλική δυναστεία των Τημενιδών βασιλέων της Μακεδονίας και ιδιαίτερα με το πρόσωπο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, οπότε για το λόγο αυτό, με τον πλέον αντεπιστημονικό τρόπο, άλλαξαν σε μια επίσκεψη μισής ώρας, όλα τα ανασκαφικά δεδομένα και τα συμπεράσματα της ομάδας που μελέτησε το μνημείο.

     

    Η απουσία λοιπόν κάθε αναφοράς στο ενημερωτικό πανό, στην χρονολόγηση του μνημείου και ιδιαίτερα του κεφαλιού της ανατολικής σφίγγας που εκτίθεται στο αρχαιολογικό μουσείο της Αμφίπολης, δεν είναι ένα τυχαίο γεγονός ή μια απλή παράληψη, αλλά μια ενέργεια που υπηρετεί μια πολιτική που θα προτιμούσε, το μνημείο να είναι της ρωμαϊκής περιόδου ή ακόμη καλύτερα, να παραμείνει αχρονολόγητο!!!

     

    Το γεγονός της μη αναφοράς, της εκτιμούμενης χρονολόγησης,  για το κεφάλι της σφίγγας, ενέχει ένα σοβαρό πολιτικό υπόβαθρο,  ενταγμένο σε μια γενικότερη στάση απέναντι στα θέματα ιστορίας που σχετίζονται με την Μακεδονία και φτάνουν μέχρι σήμερα με την περίφημη συμφωνία των Πρεσπών. Πηγές του Υπουργείου Πολιτισμού, δήλωσαν στο «Χ» την έκπληξη τους, για τα όσα αναφέρονται στο ενημερωτικό πανό, δίπλα στο κεφάλι της σφίγγας, οπότε μένει να δούμε ποιες θα είναι οι επόμενες ενέργειές της ηγεσία του. Το συγκεκριμένο πανό δηλώνει, αν μη τι άλλο, ότι το φάντασμα του «ρωμαϊκού πορίσματος» πλανάται ακόμη πάνω από την Αμφίπολη!!!

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

    ΠΡΟΣΩΡΙΝΑ ΕΚΤΙΘΕΤΑΙ ΤΟ ΚΕΦΑΛΙ ΤΗΣ ΣΦΙΓΓΑΣ… ΑΛΛΑ ΜΕ ΠΑΡΑΤΡΑΓΟΥΔΑ! Μέρες του 2014 ζει το αρχαιολογικό μουσείο της Αμφίπολης

    Δημοσιεύτηκε στις

    Πλήθος κόσμου συρρέει για να θαυμάσει το εξαιρετικής τέχνης γλυπτό του μνημείου στον Τύμβο Καστά

     

    Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

     

    Μέσα από τα μάτια της και την περίτεχνη ομορφιά των χαρακτηριστικών του κεφαλιού της σφίγγας, συστήνεται στο ευρύ κοινό το υψηλής τέχνης, αρχιτεκτονικής και γλυπτικής, μνημείο στον Τύμβο Καστά, που παραμένει ακόμη απρόσιτο για το ευρύ κοινό, καθώς οι εργασίες συντήρησης και ανάδειξης, μέχρι τώρα προχωρούσαν με ρυθμό χελώνας. Το γλυπτό από τον Τύμβο Καστά, εκτίθεται προσωρινά στο αρχαιολογικό μουσείο της Αμφίπολης, μέχρις ότου ολοκληρωθούν οι εργασίες συντήρησης και ανάδειξης του μνημείου, οπότε θα μεταφερθεί στην αρχική του θέση, δηλαδή στην είσοδο του μνημείου, για να υποδέχεται όπως και στην αρχαιότητα τους σύγχρονους επισκέπτες, μυημένους και μη.

     

    Με το αλαφρύ μειδίαμα στο πρόσωπο, το κεφάλι της ανατολικής σφίγγας, αυτή που κοιτούσε προς τα έξω και από τη Δευτέρα 12 Αυγούστου, εκτίθεται στα ακόρεστα μάτια των πάρα πολλών επισκεπτών επισκεπτών. Ήδη από την πρώτη εβδομάδα, χιλιάδες επισκέπτες έχουν διαβεί το κατώφλι του μουσείου και σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία την περασμένη Παρασκευή πέρασαν πάνω από 1.000 άτομα σε μια ημέρα, ενώ συνολικά έχουν ξεπεράσει τις αρκετές χιλιάδες οι επισκέπτες, αναβιώνοντας ημέρες που έζησε το μουσείο το 2014!!!

     

    Η έκφραση στα πρόσωπα των περισσοτέρων επισκεπτών, είχε συγκίνηση και δέος, γι’ αυτό που αντίκριζαν. Στέκομαι απέναντι από το γλυπτό και θαυμάζω την εξαιρετική τέχνη απόδοσης του μυστικιστικού περιβάλλοντος του χώρου του μνημείου, μέρος του οποίου είναι και οι δύο σφίγγες. Ένα πρόσωπο με γλυκά έως και αινιγματικά, χαρακτηριστικά, απομονωμένο από ένα σώμα ενός άγριου θηρίου, το οποίο στο γλυπτό έχει αποτυπωθεί με την ένταση που έχει ένα σώμα έτοιμο για μάχη. Τις σκέψεις μου διακόπτει ένας πατέρας, με τα δύο μικρά παιδιά του, που ήρθαν να θαυμάσουν και να φωτογραφηθούν με το εύρημα του Τύμβου Καστά. Τον ακούω να λέει στα παιδιά του συγκινημένος ότι «μπορέσαμε να το ζήσουμε, πάμε να φύγουμε»!!! Στα λόγια αυτά κρύβεται ο άσβεστος πόθος εκατομμυρίων ανθρώπων, που επιθυμούν να ζήσουν από κοντά – έστω για λίγο – την μαγευτική αύρα που εκπέμπει αυτό το μνημείο και μαγνητίζει όσους είχαν την τύχη να το αντικρύσουν από κοντά, οι πολλοί περιμένουν και αρκούνται στο λίγο, αυτό που μεταφέρεται  μέσα από ένα έκθεμα αποκομμένο, από την ολότητα του συνόλου του μνημείου, που βρίσκεται λίγα χιλιόμετρα βορειότερα από το κτήριο του μουσείου της Αμφιπόλεως.

     

    Το κεφάλι της ανατολικής σφίγγας βρέθηκε στον τρίτο θάλαμο, μπροστά από το μαρμάρινο κατώφλι, σε πολύ μικρό βάθος μέσα στην επίχωση. Στην διάρκεια της ανασκαφής του 2014, δεν εντοπίστηκε το δεύτερο κεφάλι, της δυτικής σφίγγας, το οποίο κοιτούσε προς τα μέσα και ενημέρωνε τους εξερχόμενους για την δέσμευση που είχαν αναλάβει να κρατήσουν στο στόμα τους κλειστό για τα όσα είδαν και άκουσαν εντός του ιερού χώρου. Ήταν η υπόμνηση ότι τα άρρητα μυστήρια, δεν μπορούσαν να κοινοποιηθούν στους αμύητους. Μέχρι σήμερα έχουν διατυπωθεί διάφορες εικασίες για το τι εκφράσει θα έχει το δεύτερο κεφάλι και που ήταν θαμμένο. Η κυρίαρχη άποψη είναι ότι το κεφάλι, με την έναρξη των εργασιών, έξω από το μνημείο και πολύ κοντά σε αυτό. Αν όντως συμβεί αυτό, θα έχουμε το παράδοξο το κεφάλι που κοιτούσε προς τα έξω να έχει βρεθεί στο εσωτερικό του μνημείου και αυτό που κοιτούσε προς το εσωτερικό του, έξω από αυτό.

     

     

    … και τα παράτραγουδα

     

    Δίπλα στο κεφάλι της σφίγγας έχει αναρτηθεί, ένα ενημερωτικό πανό, που περιλαμβάνει τα βασικά στοιχεία του μνημείου και την περιγραφή του εκθέματος. Η παρουσίαση ξεκινάει με τον τίτλο «Η σφίγγα του Καστά», χωρίς να αναφέρεται η επίμαχη λέξη «τύμβος», θέμα για το οποίο έχουν συγκρουστεί τα μέλη της ανασκαφικής ομάδας με άλλους εκτός ανασκαφής επιστήμονες, αρχαιολόγους και γεωλόγους. Ωστόσο το μεγάλο πρόβλημα δεν είναι αυτό, αλλά η αμφισημία του κειμένου που ακολουθεί και αλλού αναφέρεται στον «λόφο Καστά» και αλλού σε «τεχνητό τύμβο»!!! Και πάλι αυτό δεν είναι το μόνο πρόβλημα, εκεί που τα πράγματα «αγριεύουν» και δεν μπορεί να καταλάβει ο επισκέπτης τι διαβάζει ώστε να βγάλει νόημα, είναι στο σημείο που γίνεται αναφορά στα διαδοχικά ανασκαφικά γεγονότα, στον εν λόγω χώρο. Συγκεκριμένα στην πρώτη παράγραφο αναφέρεται ότι οι πρώτες ανασκαφές του αρχαιολόγου Δημήτρη Λαζαρίδη «Εντόπισαν επίσης τμήμα του περιμετρικού τοίχου σε σημείο που δεν διέσωζε την μαρμάρινη επένδυσή του»… ενώ λίγο παρακάτω διαβάζουμε ότι «Από το 2010 έως και το 2014, η κα Κ. Περιστέρη ανέσκαψε στο σύνολο του, τον αναλημματικό τοίχο του τεχνητού τύμβου».

     

    Και αναρωτιέται ο επισκέπτης, άλλο πράγμα είναι ο «περιμετρικός τοίχος» και άλλο ο «αναλημματικός τοίχος»; Και ο περιμετρικός τοίχος που επικαλείται το κείμενο είχε μαρμάρινη επένδυση; Και αν ναι, μήπως η αναφορά γίνεται για τον αναλληματικό τοίχο που ανασκάφηκε το 2013, όπου εντοπίστηκε μαρμάρινη επένδυση;

     

    Πίσω από αυτές τις μπερδεμένες λέξεις και εκφράσεις, κρύβεται η μεγάλη διαμάχη που έχει ξεσπάσει για το ποιος βρήκε τον περίβολο – όρος που το κείμενο αποφεύγει να χρησιμοποιήσει – ο Δ. Λαζαρίδης ή ανασκαφική ομάδα της Κατερίνας Περιστέρη; Έχουν γραφτεί και ειπωθεί πολλά για το θέμα, δεν είναι μακριά η ώρα που θα δημοσιοποιήσουμε τα στοιχεία που έχουμε και θα λάμψει η αλήθεια. Προς το παρόν, θα μείνουμε να αναρωτιόμαστε γιατί αναρτήθηκε ένα τόσο μπερδεμένο κείμενο που στηρίζεται σε εικασίες και ανεπιβεβαίωτα συμπεράσματα, επιστημόνων εκτός της ανασκαφής; Η ανασκαφική ομάδα έχει καταθέσει στα Αρχαιολογικά συνέδρια Μακεδονίας και Θράκης (ΑΕΜΘ) την δική της επίσημη άποψη και από την στιγμή που δεν έχει αμφισβητηθεί από άλλη επίσημη δημοσίευση σε συνέδριο ή επιστημονικό περιοδικό οφείλουν όλοι να την σεβαστούν. Επιπλέον, το έργο του Δημήτρη Λαζαρίδη στην Αμφίπολη – και όχι μόνο – είναι τόσο σπουδαίο και σημαντικό που είναι πολύ άχαρο να το μειώνουν, εμπλέκοντας το όνομά του σε λεκτικά σχήματα του είδους περιμετρικός η αναλληματικός τοίχος;

     

    Αναλυτικό ρεπορτάζ για το που βρίσκονται σήμερα οι έρευνες στον Τύμβο Καστά και τα αποτελέσματα τους, στο ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΟ στο φύλλο της Παρασκευής 23 Αυγούστου.

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία