Ένα από τα πιο σημαντικά ιστορικά μνημεία της περιοχής του Παλαιοχωρίου είναι το μονύδριο του Αγίου Γεωργίου του Διασορείτη που βρίσκεται στην περιοχή της Παλιόχωρας.
Οι μαρτυρίες των κατοίκων, η ύπαρξη μιας κόγχης ιερού εκκλησίας οι παραδόσεις αλλά και οι φήμες (ύπαρξη μεγάλου φιδιού φύλακα της ερειπωμένης εκκλησίας κ.ά) οδήγησαν για πρώτη φορά το 1992 εθελοντές κατοίκους του χωριού με την παρακίνηση του Διοικητικού Συμβουλίου του Πολιτιστικού Συλλόγου στην διάνοιξη και εμφάνισης της παραπάνω αναφερθείσης νότιας κόγχης του ιερού του ναού.
Το 1995 με ενέργειες του τότε προέδρου του χωριού Πεφτίτση Δημητρίου η 12η εφορεία Βυζαντινών αρχαιοτήτων με επικεφαλής τον κ. Ζήκο ξεκινά ανασκαφές και αποδεικνύει ότι πρόκειται τελικά για μοναστήρι καθώς ανακαλύπτονται τα κελιά των μοναχών, φούρνους, πηγάδι αλλά και τράπεζα καθώς και τα θεμέλια του καμπαναριού. Η ύπαρξη τάφων ακόμη και μικρών παιδιών φανερώνει και την παρουσία και πολιτών πιθανόν εργαζομένων στο μοναστήρι. Τα ευρήματα σημαντικά (δακτυλίδια-σκουλαρίκια-νομίσματα –μαρμάρινες επιγραφές κυρίως δε το ηλιακό ρολόι που βρέθηκε με ημερομηνία κατασκευής 1067 μ.χ κ.λ.π) και τα οποία μεταφέρονται και εκτίθενται τόσο στο Βυζαντινό Μουσείο στη Δράμα όσο και στο Μπενάκειο Βυζαντινό Μουσείο στην Αθήνα.
Σε πατριαρχικά γράμματα που βρίσκονται στο αρχείο της Ι. Μονής Εικοσιφοινίσσης η θέση του μετοχίου της εν λόγω μονής προσδιορίζεται Εν τω Βρανοκάστρω.
Το ηλιακό ρολόϊ του μοναστηριου, που φυλάσσεται σήμερα στο αρχαιολογικό μουσείο της Δράμας
Ο πρώτος που ασχολήθηκε με την εξεύρεση της θέσης της Ι. Μονής του Αγίου Γεωργίου ήταν ο Αθ. Παπαδόπουλος –Κεραμεύς και ο οποίος κάνει την πρώτη αναφορά στην σημαντική Έκθεση του, το 1885, όπου χρησιμοποιεί την μαρτυρία του Γάλλου αρχαιολόγου L.Heuzey ο οποίος όταν επισκέφτηκε το Παλαιοχώρι το οποίο κατά την μαρτυρία του βρίσκεται σε απόσταση 18 χμ Β.Α της Ι.Μ της Εικοσιφοίνισσας, εντόπισε μεταξύ των ερειπίων της παλαιάς εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου, μία ελληνική και δύο λατινικές επιγραφές, προσθέτει δε ότι στο παρακείμενο βουνό σώζονται τρεις πύργοι, τη θέση των οποίων κατέγραψε με την ονομασία Verano-Kastro η οποία συγκλίνει κατά μία έννοια και με τον λεκτικό τοπογραφικό προσδιορισμό Βρανόκαστρο που χρησιμοποιείται στα πατριαρχικά έγγραφα. Η άλλη βέβαια και πιο αποδεκτή είναι αυτή που προέρχεται από τον βυζαντινό στρατηγό Βρανά ο οποίος το 1185 μετά από μία νίκη του στην περιοχή εναντίον των Νορμανδών επισκεύασε το εγκατελειμένο κάστρο και τοποθέτησε φρουρά. Σημαντική ακόμη είναι η μαρτυρία του Αρχιμανδρίτη Δαμασκηνού Μοσχόπουλου σύμφωνα με την οποία αναφέρει την θέση της μονής λέγοντας: Έκειτο δε κατά βεβαιούσι κάτωθεν του Παλαιοχωρίου, ολίγον άνωθεν της από Καβάλας εις Σέρρας διερχομένης οδού. Προσθέτει δε ότι οι μοναχοί διενήργησαν μόνοι τους ανασκαφές στην περιοχή και βρήκαν σύμφωνα με τον γάλλο αρχαιολόγο ερείπια αρχαίων οικοδομών και αποσπάσματα επιγραφών στα ελληνικά και λατινικά.
Τα ανωτέρω βέβαια αποδείχτηκαν και από τις παραπάνω αναφερθείσες ανασκαφές
Ακόμη η ύπαρξη του Μετοχίου της Εικοσιφοίνισσας που περιλαμβάνει κτήμα με ελιές και οικία στην περιοχή του Παλαιοχωρίου επισημαίνεται και στον εκκλησιαστικό χάρτη των μητροπόλεων της Εκκλησίας της Ελλάδας.
Βέβαια για πρώτη φορά αναφορά της Ι.Μ του Αγίου Γεωργίου του Διασορείτη γίνεται δωρητήριο έγγραφο προς την μονή Χιλανδαρίου τον Σεπτέμβριο του 1265 το οποίο υπογράφει ο Θεοδόσιος Διάκονος και γενικός Διασορείτης .
Η επόμενη μαρτυρία όπου καθίσταται γνωστό και το όνομα ενός ηγουμένου της, του Μεθοδίου, συναντάται στη Διαθήκη του Ιερομονάχου Υακίνθου και η οποία συντάχθηκε το 1353.
Ο παραπάνω ιερομόναχος λόγω σοβαρής ασθένειας που αντιμετώπιζε, την συνέταξε ενώπιον του οφυκαλλίων της Μητρόπολης Σερρών και του πνευματικού του πατέρα Βισσαρίωνα και του ηγουμένου Μεθοδίου της σεβάσμιας, μονής του αγίου ενδόξου μεγαλομάρτυρος και τροπαιοφόρου Γεωργίου του θαυματουργού και επονομαζόμενου και Διασορείτη.
Αναφέρεται δε το 1473/4 πατριαρχικό σιγίλιο του Πατριάρχη Κων/πολεως Συμεών του Τραπεζούντιου όπου οριζόταν η αυτοεπιστασία της Ι.Μ Εικοσιφοινίσσης και επικύρωνε την παραχώρηση του πατριαρχικού σταυροπηγίου του Αγίου Γεωργίου του Διασωρείτη.
Στην συνέχεια σε έγγραφο του πατριάρχη Μάξιμου του Γ΄ τον Ιούνιο του 1477, όπως και σε πατριαρχικό σιγίλιο του πατριάρχη Ιερεμία του Α΄ το έτος 1543 όπου παραχωρούνται στην Ι.Μ Εικοσιφοινίσσης το Βρανόκαστρο αλλά και η Κορμίστα καθώς επίσης σε γραφή του πατριάρχη Μητροφάνους του Γ το έτος 1567 αλλά και του Πατριάρχη Καλλίνικου του Β΄ τον Ιούλιο του 1700. Ωστόσο ο Παπαδόπουλος-Κεραμεύς αναφέρει για την καταστροφή της Ι.Μ του Αγίου Γεωργίου στα τέλη του 18ου αιώνα από εχθρική συμμορία.
Μια προγενέστερη βέβαια καταστροφή στις 23 Απριλίου του 1507 όπου κατεσφάγησαν και οι 172 μοναχοί της μονής.
Ο Δαμασκηνός Μοσχόπουλος θέτει ως χρονικό όριο για την ερήμωση του μοναστηριού το έτος 1763 όπου ένα μη σωζόμενο σιγίλιο του Πατριάρχη έγγραφο του Πατριάρχη Σαμουήλ του Χαντζερή αναφέρει: Τελευταίον δε αναφέρει ως υφιστάμενο το σιγγίλιον του Πατριάρχη Σαμουήλ του Α΄, ου πολύ μετά το 1763 ερημώθη παντελώς και κατεστράφη.
Οστόσο το μετόχι του Αγίου Γεωργίου καταγράφεται μεταξύ των μετοχίων της Εικοσιφοίνισας όπως σε έγγραφο του Πατριάρχη Αγαθάγγελου τον Φεβρουάριο του 1828, του Γρηγορίου του Στ΄ τον Αύγουστο του 1837 αλλά και σε άλλα έγγραφα.
Η καινούργια δε εκκλησία του Αγίου Γεωργίου η οποία θεμελιώθηκε το 1831 και ολοκληρώθηκε το 1835, αναφέρεται σε πατριαρχικό σιγίλιο το 1853 ενώ σε προεδρικό διάταγμα του 1932 αναφέρεται σε απαλλοτρίωση της ακίνητης περιουσίας της Ι.Μ Εικοσιφοίνισσας το Μετόχιον Παλαιοχωρίου το οποίο κατείχε έκταση 20 στρεμμάτων.
Πηγές:
- Κεχαγιάς Στέργιος: Παλαιοχώρι Καβάλας –Ένα χωριό που προκαλεί με την ιστορική του ταυτότητα.
2.Α.Μεντίζης : Παλαιοχώρι το χωριό Αλέξανδρου-Περιοδικό Νέμεσις 12/11998
3.Φ.Σκαλίδης :Κοντά στις ρίζες των Ελλήνων –Το Παγγαίο στην Ιστορία 10-11-8
4.Θ.Θωμάς :Τα προσκυνήματα του Παγγαίου 1991
5.Α.Γούσιος :Η κατά Παγγαίον χώρα Λειψία 1894
6.Τα μοναστήρια της Μακεδονίας: Θ.Ζήσης-Σ.Πασχαλίδης-Δ.Στρατής
7.Αγαθάγγελος: Εικοσιφοίνισσα
8.Άμαντος:Σύμμεικτα
9.Παπαδόπουλος-Κεραμεύς:Έκθεσεις
10.Aρχείο Δ.Σ Παλαιοχωρίου και Δ.Σ Δρυάδας
11.Α. Μεντζίζης-Το Κάστρο του Παλαιοχωρίου.
Δημοσιεύτηκε στις
Επιτρέπεται η αναδημοσίευση του περιεχομένου της ιστοσελίδας εφόσον αναφέρεται ευκρινώς η πηγή του. Νόμος 2121/1993 και κανόνες Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα.
