Αφιερώματα

Ο μεγάλος σεισμός του 365 μ.Χ. είναι ένα από τα πιο σημαντικά και καταστροφικά γεωλογικά γεγονότα που έχουν καταγραφεί στην ιστορία της Μεσογείου και εξαφάνισε για πάντα την αίγλη και την λαμπρότητα της αρχαίας Αλεξάνδρειας. Το μεγάλο μυστήριο σε αυτή την ιστορία δεν είναι η σπανιότητα και  σφοδρότητα του γεγονότος μόνο αλλά και το γεγονός ότι συνέβη το πρωί της 21^η Ιουλίου του 365 μ.Χ. δηλαδή την ημέρα που γεννήθηκε ο Μέγας Αλέξανδρος, ιδρυτής της Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου, της πιο διάσημης από τις 20 Αλεξάνδρειες που ίδρυσε σε όλη την Ασία (Ορισμένες πηγές ανεβάζουν τον αριθμό τους σε 70 και πλέον). Ωστόσο, η ταύτιση της ημερομηνία γέννησης του Αλεξάνδρου με την ημερομηνία καταστροφής δεν είναι το μόνο παράδοξο υπάρχει κάτι ακόμη. Ας δούμε όμως τη σειρά των γεγονότων:

Ημερομηνία και Ώρα: Έγινε στις 21 Ιουλίου του 365 μ.Χ., λίγο πριν την ανατολή του ήλιου.

Μέγεθος: Υπολογίζεται ότι είχε μέγεθος μεταξύ 8,3 και 8,7 βαθμών στην κλίμακα Ρίχτερ, καθιστώντας τον τον ισχυρότερο σεισμό που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ευρώπη.

Επίκεντρο: Το επίκεντρο εντοπίζεται στον θαλάσσιο χώρο, κοντά στις ακτές της δυτικής Κρήτης.

Γεωλογικές Επιπτώσεις: Μια από τις πιο εντυπωσιακές συνέπειες του σεισμού ήταν η ανύψωση της δυτικής Κρήτης. Η περιοχή ανυψώθηκε έως και 9 μέτρα, γεγονός που άλλαξε δραματικά τη μορφολογία του τοπίου και είναι ορατό ακόμη και σήμερα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αρχαία Φαλάσαρνα, η οποία σήμερα βρίσκεται αρκετά μέτρα μακριά από τη θάλασσα.

Το Καταστροφικό Τσουνάμι

Ο σεισμός πυροδότησε ένα τεράστιο τσουνάμι, το οποίο σάρωσε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο και προκάλεσε εκτεταμένες καταστροφές σε πολλές περιοχές:

Κρήτη: Σχεδόν όλες οι πόλεις του νησιού καταστράφηκαν ολοσχερώς. Το ύψος του τσουνάμι στη νοτιοδυτική Κρήτη υπολογίζεται στα 12 μέτρα.

Αίγυπτος: Ιδιαίτερα καταστροφικές ήταν οι συνέπειες στο Δέλτα του Νείλου και στην Αλεξάνδρεια. Το τσουνάμι έφτασε σε ύψος τα 9,5 μέτρα στην Αλεξάνδρεια, μεταφέροντας πλοία στις στέγες των σπιτιών και σκοτώνοντας χιλιάδες ανθρώπους. Η καταστροφή ήταν τόσο μεγάλη, που η ημέρα αυτή έμεινε γνωστή στους κατοίκους της πόλης ως “η ημέρα του τρόμου” για πολλούς αιώνες.

Ευρύτερη περιοχή: Το τσουνάμι έπληξε επίσης τις ακτές της Λιβύης, της Μικράς Ασίας και της Παλαιστίνης, ενώ οι δονήσεις του σεισμού έγιναν αισθητές μέχρι την κεντρική και νότια Ελλάδα.

Ιστορικές Αναφορές και Αρχαιολογικά Ευρήματα

Ο σεισμός του 365 μ.Χ. είχε τόσο μεγάλο αντίκτυπο που αναφέρεται σε πολλά έργα αρχαίων συγγραφέων, όπως ο ιστορικός Αμμιανός Μαρκελλίνος, ο οποίος περιγράφει με λεπτομέρειες την καταστροφή στην Αλεξάνδρεια.

Αρχαιολογικές ανασκαφές σε πόλεις όπως η Γόρτυνα, η Ελεύθερνα και ο Κίσσαμος στην Κρήτη έχουν αποκαλύψει ερείπια και στρώματα καταστροφής που αποδίδονται με βεβαιότητα σε αυτό το σεισμικό γεγονός. Η σφοδρότητα του σεισμού σηματοδότησε την αρχή της αποδιοργάνωσης των αρχαίων πόλεων της Κρήτης, παρόλο που κάποιες από αυτές ανέκαμψαν αργότερα.

Αίγυπτος: Η Αλεξάνδρεια, μία από τις μεγαλύτερες πόλεις της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, επλήγη σφοδρά από το τσουνάμι.

Στην Αλεξάνδρεια τα κύματα του τσουνάμι έφτασαν σε ύψος 9,5 μέτρα, προκαλώντας χιλιάδες θανάτους. Πλοία εκσφενδονίστηκαν ακόμα και στις στέγες των σπιτιών. Η καταστροφή ήταν τόσο μεγάλη που η 21η Ιουλίου έμεινε γνωστή στους κατοίκους ως «η ημέρα του τρόμου» για πολλούς αιώνες.

Το τσουνάμι κατέστρεψε και τις παραλιακές περιοχές του Δέλτα, προκαλώντας σημαντικές ζημιές και απώλειες.

Ιστορικές Πηγές

Ο σεισμός του 365 μ.Χ. είναι ένα από τα πρώτα φυσικά φαινόμενα που περιγράφονται με μεγάλη λεπτομέρεια από τους αρχαίους συγγραφείς.

Αμμιανός Μαρκελλίνος: Ο πιο σημαντικός ιστορικός της εποχής, ο οποίος περιγράφει το γεγονός στο έργο του Res Gestae. Η περιγραφή του είναι εξαιρετικά παραστατική και θεωρείται από τις πιο αξιόπιστες πηγές για το τσουνάμι. Αναφέρει το σεισμό, την υποχώρηση της θάλασσας και το τεράστιο κύμα που επέστρεψε, μεταφέροντας πλοία στην ξηρά. Ο ίδιος περιγράφει πώς κάποιοι άνθρωποι, βλέποντας την υποχώρηση της θάλασσας, βγήκαν να μαζέψουν ψάρια, χωρίς να συνειδητοποιήσουν τον επερχόμενο κίνδυνο.

Ιερός Ιππόλυτος της Ρώμης: Θεολόγος του 3ου αιώνα, αναφέρει το σεισμό στο έργο του Λόγος εις τους Ελληνιστάς.

Ζώσιμος: Ιστορικός του 5ου αιώνα, ο οποίος στο έργο του Νέα Ιστορία αναφέρει ότι ο σεισμός έπληξε την Κρήτη και την Πελοπόννησο, αλλά όχι την Αθήνα.

Ευάγριος Σχολαστικός: Βυζαντινός ιστορικός που επίσης αναφέρεται στις καταστροφές.

Βυζαντινές Πηγές: Άλλες πηγές, όπως ο Ιωάννης Μαλάλας και ο Ιωάννης της Αντιόχειας, αναφέρονται επίσης στο σεισμό και τις επιπτώσεις του, συχνά με υπερβολές και θεολογικές ερμηνείες (π.χ. ως θεία τιμωρία).

Οι αρχαιολογικές ανασκαφές και οι γεωλογικές έρευνες των τελευταίων δεκαετιών έχουν επιβεβαιώσει σε μεγάλο βαθμό τις ιστορικές περιγραφές, αποδεικνύοντας ότι ο σεισμός του 365 μ.Χ. ήταν ένα από τα πιο καταστροφικά φυσικά φαινόμενα της αρχαιότητας.

Περισσότερα στοιχεία για τις ζημιές στην Αλεξάνδρεια Αιγύπτου

Το τσουνάμι που έφτασε στην Αλεξάνδρεια υπολογίζεται ότι είχε ύψος περίπου 9,5 μέτρα. Η ταχύτητα του κύματος ήταν τεράστια και δεν άφησε χρόνο στους κατοίκους να αντιδράσουν.

Το κύμα σάρωσε το λιμάνι της πόλης, το οποίο ήταν ένα από τα μεγαλύτερα και πιο πολυσύχναστα της αρχαιότητας. Πολλά πλοία που ήταν αγκυροβολημένα εκεί εκσφενδονίστηκαν από το νερό. Σύμφωνα με τον ιστορικό Αμμιανό Μαρκελλίνο, πλοία βρέθηκαν πάνω στις στέγες των σπιτιών, γεγονός που αποδεικνύει τη σφοδρότητα του φαινομένου.

Ο αριθμός των θυμάτων ήταν τεράστιος. Σύμφωνα με ορισμένες πηγές, χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, με εκτιμήσεις που κυμαίνονται από 5.000 έως και 50.000, λαμβάνοντας υπόψη και τα γύρω χωριά. Το τσουνάμι ισοπέδωσε αναρίθμητα κτίρια, φτάνοντας σχεδόν 3 χιλιόμετρα στην ενδοχώρα. Η καταστροφή ήταν τόσο ολοκληρωτική που άλλαξε μόνιμα την ακτογραμμή της περιοχής.

Πρόσφατες αρχαιολογικές ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν από την Ελληνίδα αρχαιολόγο Καλλιόπη Λιμναίου-Παπακώστα στην Αλεξάνδρεια έχουν επιβεβαιώσει τις ιστορικές περιγραφές. Στα στρώματα καταστροφής, η ομάδα της βρήκε θαλάσσια κοχύλια, κομμάτια κοραλλιογενών υφάλων, ακόμη και κόκκαλα μεγάλων ψαριών σε απόσταση εκατοντάδων μέτρων από τη σημερινή ακτογραμμή. Αυτά τα ευρήματα αποτελούν αδιάψευστη απόδειξη της σφοδρότητας του τσουνάμι.

Ιστορικές Περιγραφές

Η πιο σημαντική και λεπτομερής πηγή για τις ζημιές στην Αλεξάνδρεια είναι ο Αμμιανός Μαρκελλίνος. Η περιγραφή του είναι εντυπωσιακή και αξιόπιστη. Συγκεκριμένα αναφέρει ότι:

«Λίγο μετά το πρώτο φως της αυγής, αφού προηγήθηκαν βροντές και αστραπές, ολόκληρη η γη συνταράχθηκε. Η θάλασσα αποσύρθηκε και τα νερά της τραβήχτηκαν σε τέτοια έκταση ώστε ο βυθός της αποκαλύφθηκε. Μπορούσε κανείς να δει ψάρια και άλλα θαλάσσια πλάσματα που δεν είχε ξαναδεί. Πολλά πλοία προσάραξαν στη στεριά. Μετά όμως η θάλασσα επέστρεψε με μεγάλο θόρυβο. Ισοπέδωσε αναρίθμητα κτίρια, πολλοί άνθρωποι πνίγηκαν και ένας μεγάλος αριθμός πλοίων βρέθηκε στην κορυφή των κτηρίων της Αλεξάνδρειας».

Αυτή η περιγραφή του φαινομένου, που μοιάζει πολύ με τις σύγχρονες παρατηρήσεις τσουνάμι, δείχνει ότι ο Αμμιανός ήταν αυτόπτης μάρτυρας του γεγονότος ή βασίστηκε σε αξιόπιστες μαρτυρίες.

Επίσης, ο Αθανάσιος, Πατριάρχης της Αλεξάνδρειας, αναφέρει το γεγονός, δηλώνοντας ότι «ένας σεισμός συνέβη την 27η του Επίφη (21η Ιουλίου στο αιγυπτιακό ημερολόγιο), η θάλασσα γύρισε από την Ανατολή και κατέστρεψε πολλούς ανθρώπους και προκάλεσε μεγάλη ζημιά».

Ο σεισμός του 365 μ.Χ. και το τσουνάμι που προκάλεσε όχι μόνο κατέστρεψαν την Αλεξάνδρεια, αλλά συνέβαλαν και στην παρακμή της πόλης ως παγκόσμιο κέντρο πολιτισμού, καθώς οι καταστροφές ήταν τόσο μεγάλες που η πόλη δεν ανέκαμψε ποτέ πλήρως από αυτό το πλήγμα.

¨Όπως αναφέραμε στην εισαγωγή ο Μέγας Αλέξανδρος γεννήθηκε στις 21 Ιουλίου και την ίδια ημερομηνία έγινε και η καταστροφή της αρχαίας Αλεξάνδρειας, επιπλέον ο Μακεδόνας βασιλιάς γεννήθηκε το 356 π.Χ και η καταστροφή της πιο διάσημης πόλης στην ιστορία που ιδρύθηκε από τον ίδιο, έγινε το 365 μ.Χ., ουσιαστικά έχουμε τους ίδιους αριθμούς σε άλλη σειρά! Δεν είναι λοιπόν τυχαίο που ο Αλέξανδρος πέρασε στους λαϊκούς θρύλους ως ένα πρόσωπο με θεϊκες ιδιότητες που κατα ορισμένες πηγές δεν πέθανε αλλά ανήλθε στους ουρανούς ως αθάνατος, επάνω σε ένα άρμα που το έσερναν γρύπες. Οι συμπτώσεις που προαναφέραμε για αρχαίους ήταν θεοσημία.

Θεόδωρος Αν Σπανέλης

Deep Research

Εικόνα

Canvas

Καθοδηγούμενη μάθηση

Το Gemini μπορεί να κάνει λάθη, συμπεριλαμβανομένων των πληροφοριών σχετικά με άτομα, επομένως θα πρέπει να επαληθεύετε τις

Στην κορυφή του λόφου της χερσονήσου της Παναγίας, δεσπόζει το επιβλητικό Κάστρο της Καβάλας, ένας αιώνιος φρουρός της πόλης που αφηγείται την ιστορία της. Περπατώντας στα πλακόστρωτα σοκάκια της παλιάς πόλης, ο επισκέπτης νιώθει το άρωμα του παρελθόντος, με τα χαγιάτια και τις μπουκαμβίλιες να στολίζουν τα πετρόχτιστα σπίτια. Η διαδρομή περνά μπροστά από το μεγαλοπρεπές Ιμαρέτ και το Χαλίλ Μπέη Τζαμί, για να καταλήξει σε έναν τόπο όπου η ιστορία συναντά τη σύγχρονη ζωή.

Μια Θέα που Μαγεύει

Ανεβαίνοντας στον κεντρικό πύργο, η θέα που αντικρίζει κανείς είναι απλά συγκλονιστική. Το απέραντο γαλάζιο του Αιγαίου «αιχμαλωτίζει» το βλέμμα, ενώ η Καβάλα απλώνεται σαν ζωγραφιά στα πόδια σου. Μπορείς να διακρίνεις τις Καμάρες, το μεσαιωνικό υδραγωγείο, να δεις το λιμάνι με τα καράβια του και το περιαστικό δάσος να αναγεννάται συνεχώς. Είναι μια θέα που αφήνει κάθε επισκέπτη άφωνο. Αυτή η ίδια θέα μαγνήτιζε τους Βούλγαρους, τους Τούρκους, αλλά και τους ίδιους τους Καβαλιώτες, που κάθε καλοκαίρι ανηφορίζουν για να απολαύσουν την ηρεμία και την ομορφιά του τόπου.

Από Αμυντικό Οχυρό σε Πολιτιστικό Κέντρο

Η ιστορία του Κάστρου είναι μακραίωνη και πολυτάραχη. Χτισμένο τον 15ο αιώνα, στη θέση της παλιάς βυζαντινής ακρόπολης, ήταν ένα στρατηγικό οχυρό για την προστασία του περάσματος της Εγνατίας Οδού και του λιμανιού από πειρατικές επιδρομές. Ήταν τόσο ισχυρό, που ο Ενετός πλοίαρχος Pietro Zen το χαρακτήρισε «αξιοθαυμαστότερο και ισχυρότερο κι απ’ αυτό της Καλλίπολης».

Με το πέρασμα των αιώνων, όμως, έχασε τη στρατιωτική του αξία. Τα κανόνια του παλαιώθηκαν και η φρουρά του περιορίστηκε, μέχρι που στα τέλη του 19ου αιώνα εγκαταλείφθηκε και παραδόθηκε στη φθορά του χρόνου. Χρησιμοποιήθηκε για μικρό χρονικό διάστημα ως φυλακή και στη συνέχεια ως χώρος αποθήκευσης, πριν αγοραστεί από τον Δήμο Καβάλας τη δεκαετία του 1960 για μόλις 70.000 δραχμές!

Σήμερα, χάρη στις εργασίες αναστήλωσης και ανακατασκευής από τον Δήμο Καβάλας και την Εφορεία Αρχαιοτήτων, το Κάστρο έχει αποκτήσει μια νέα ζωή. Δεν είναι πλέον ένας τόπος αμυντικής θωράκισης, αλλά ένας χώρος πολιτισμού, αναψυχής και συνάντησης. Το καλοκαίρι, το υπαίθριο θέατρο τετρακοσίων θέσεων φιλοξενεί συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις και διάφορες εκθέσεις, μετατρέποντας τις επάλξεις σε ζωντανά κύτταρα της πόλης.

Μια επίσκεψη στο Κάστρο είναι μια εμπειρία που συνδυάζει την ιστορία, τη μαγευτική θέα και την πολιτιστική δράση, προσφέροντας αξέχαστες εικόνες από την «γαλάζια» πόλη.

Ποια είναι η άποψη της υπουργού Πολιτισμού κ. Λίνας Μενδώνη για το θέμα της μεταφοράς του Λέοντα στην κορυφή του Τύμβου Καστά; Τα παρακάτω στοιχεία τα παραθέτουμε ως συνέχεια του ρεπορτάζ της περασμένης εβδομάδας, στο οποίο αναρωτιόμασταν γιατί ξεχάστηκε το θέμα της μεταφοράς στο πρόγραμμα έργων ύψους 10 εκ. ευρώ που ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα η κ. Μενδώνη:

«Ζω για την ημέρα που θα μεταφερθεί στον Τύμβο Καστά το Λιοντάρι της Αμφίπολης», είπε από την πλευρά του ο κ. Τζιτζικώστας και η κυρία Μενδώνη του απάντησε, «θα γίνει και αυτό».

Όπως εξήγησε δε, η υπουργός Πολιτισμού, πρέπει πρώτα να γίνουν και να εγκριθούν οι σχετικές μελέτες για τη μεταφορά του. «Αυτά όλα θα γίνουν τη στιγμή που πρέπει να γίνουν και όταν έχει ολοκληρωθεί η ουσιαστική επιστημονική αντιμετώπιση του θέματος», δήλωσε χαρακτηριστικά.”

Αμφισβητεί η κα. Μενδώνη την ύπαρξη Λέοντα στην κορυφή του Τύμβου;

Η τοποθέτηση της υπουργού δείχνει ότι το ζήτημα δεν έχει εγκαταλειφθεί, αλλά παραμένει υπό μελέτη. Η μεταφορά ενός μνημείου τέτοιου μεγέθους και ιστορικής βαρύτητας στον φυσικό του χώρο δεν είναι μόνο τεχνικά απαιτητική· προϋποθέτει και επιστημονική τεκμηρίωση, ώστε να διασφαλιστεί ότι η επιλογή της κορυφής του Τύμβου είναι η σωστή και ιστορικά ακριβής.

Το ερώτημα που εγείρεται είναι αν η υπουργός αμφισβητεί την ύπαρξη του Λέοντα στην κορυφή του Τύμβου Καστά. Από τις δηλώσεις της προκύπτει ότι δεν τίθεται ζήτημα αμφισβήτησης. Η κ. Μενδώνη δεν αρνείται τη σύνδεση του μνημείου με τον Τύμβο, αλλά υπογραμμίζει την ανάγκη να υπάρξει «ουσιαστική επιστημονική αντιμετώπιση». Με άλλα λόγια, το Υπουργείο δεν αποκλείει το ενδεχόμενο, αλλά ζητά ισχυρά αρχαιολογικά και τεχνικά δεδομένα πριν ληφθούν αποφάσεις.

Ο Λέοντας: ένα σύμβολο με ιστορία

Ο Λέοντας της Αμφίπολης ανακαλύφθηκε τμηματικά στις αρχές του 20ού αιώνα, με πρώτα ευρήματα να έρχονται στο φως κατά τις εργασίες της Γαλλικής Στρατιάς του Στρυμόνα μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τα διάσπαρτα μαρμάρινα κομμάτια του μνημείου συγκεντρώθηκαν και ο εντυπωσιακός ανδριάντας αναστηλώθηκε στη δεκαετία του 1930, κοντά στις όχθες του Στρυμόνα, όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα.

Η σχέση του με τον Τύμβο Καστά έχει απασχολήσει έντονα τους αρχαιολόγους. Πολλοί θεωρούν ότι το μνημείο αρχικά κοσμούσε την κορυφή του λόφου, ως επιβλητικό ταφικό σύμβολο που δέσποζε στην περιοχή. Η άποψη αυτή ενισχύεται από το μέγεθος και την τεχνική του έργου, που παραπέμπουν σε μνημειακή ταφική χρήση. Ωστόσο, δεν υπάρχουν αδιάσειστα αρχαιολογικά στοιχεία που να αποδεικνύουν πέραν πάσης αμφιβολίας την αρχική του θέση.

Η επιστημονική διάσταση

Η τοποθέτηση του Λέοντα στην κορυφή του Τύμβου δεν είναι απλή υπόθεση. Απαιτεί:

• Στατικές και γεωτεχνικές μελέτες, ώστε να διασφαλιστεί ότι ο λόφος μπορεί να αντέξει το βάρος και την κατασκευή.
• Τεκμηρίωση για την αρχική θέση του μνημείου, με αρχαιολογικά επιχειρήματα που θα στηρίξουν την απόφαση.
• Συντήρηση και προστασία του ίδιου του Λέοντα, ο οποίος έχει ήδη υποστεί φθορές στο πέρασμα των δεκαετιών.

Το μεγάλο στοίχημα

Η επιστροφή του Λέοντα στον λόφο θα είχε αναμφίβολα τεράστια συμβολική και τουριστική αξία. Ωστόσο, η πορεία μέχρι εκεί είναι μακρά. Το στοίχημα είναι να βρεθεί η ισορροπία ανάμεσα στον ενθουσιασμό που γεννά η ιδέα και την επιστημονική τεκμηρίωση που απαιτείται για να γίνει πράξη.

Μέχρι τότε, ο Λέοντας της Αμφίπολης παραμένει στο βάθρο του στις όχθες του Στρυμόνα, περιμένοντας την ημέρα που ίσως ξαναβρεθεί στην κορυφή του Τύμβου Καστά, φρουρός μιας ιστορίας που εξακολουθεί να συναρπάζει.

Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

Πριν αποκτήσει το λιμάνι της Καβάλας την τουριστική εικόνα που έχει σήμερα, ήταν ένα εργοτάξιο, όπου καθημερινά τα ψαροκάϊκα ετοιμάζονταν για την επόμενη ψαριά. Ο φακός του “Χ” σας γυρίζει 19 χρόνια πίσω! Τότε που καθάριζαν, μπάλωναν τα δίχτυα στην παραλία της Καβάλας και υπήρχε μια εικόνα που σήμερα έχει χαθεί.

Αυτό που δεν γνωρίζετε για τη Μονή του Τιμίου Προδρόμου στις Σέρρες (φωτογραφίες)

Κάθε χρόνο, στις 29 Αυγούστου, η Εκκλησία μας τιμά την Αποτομή της Τιμίας Κεφαλής του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου. Ανάμεσα στις ιερές μονές που πανηγυρίζουν, ξεχωρίζει εκείνη των Σερρών∙ ένα μοναστήρι που δεν είναι μόνο φάρος προσευχής για τη Μακεδονία, αλλά και μνημείο που η ακτινοβολία του φτάνει ως τις εσχατιές της Ορθοδοξίας.

Η ημέρα αυτή, γεμάτη κατανυκτική μεγαλοπρέπεια, μετατρέπει τον χώρο σε ζωντανή μνήμη της Βυζαντινής παράδοσης. Όσοι ανηφορίσουν στο μοναστήρι θα νιώσουν πως οι αιώνες γίνονται ένα, σαν οι ψαλμωδίες να αντηχούν από τα χρόνια του Βυζαντίου έως το σήμερα.

Εκείνο που δεν γνωρίζουν πολλοί είναι πως η Μονή ιδρύθηκε το 1270 και αποτελεί ένα από τα πιο λαμπρά δείγματα βυζαντινής τέχνης. Ο κεντρικός λιθόκτιστος ναός, με τοιχογραφίες σπάνιας τέχνης και ξυλόγλυπτο τέμπλο του 1804, είναι θησαυροφυλάκιο πίστης και ιστορίας. Εκεί βρίσκονται και οι τάφοι δύο σημαντικών μορφών, ανάμεσά τους και του Γενναδίου Σχολάριου, πρώτου Πατριάρχη μετά την Άλωση. Ωστόσο, τα λείψανά του εκλάπησαν μαζί με άλλα ανεκτίμητα ιερά κειμήλια από τους Βούλγαρους, αφήνοντας τον τάφο του ως σιωπηλό κενοτάφιο, που ακόμη αναμένει την ημέρα της δικαίωσης.

Ο ίδιος ο Γεννάδιος Σχολάριος έζησε στη Μονή από το 1457 έως τον θάνατό του το 1462, χαρίζοντας στο μοναστήρι την αίγλη μιας μοναδικής πνευματικής παρακαταθήκης.

Όμως η μοίρα της Μονής δεν έμεινε αλώβητη. Το 1917, οι Βούλγαροι λεηλάτησαν τη βιβλιοθήκη της, αποσπώντας 24 ευαγγέλια, 200 σπάνια χειρόγραφα, 1500 παλαιά βιβλία και ανεκτίμητα ιερά αντικείμενα, τα οποία φυγαδεύτηκαν στη Βουλγαρία. Η σύληση αυτή δεν αφορούσε μόνο τη Μονή Τιμίου Προδρόμου, αλλά και άλλες μεγάλες πνευματικές εστίες, όπως την Παναγία Εικοσιφοινίσσης στη Δράμα και τις μονές της Ξάνθης. Μέχρι σήμερα, το Οικουμενικό Πατριαρχείο, οι Μητροπόλεις και οι τοπικές αρχές συνεχίζουν να διεκδικούν την επιστροφή αυτών των κλαπέντων θησαυρών.

Παρά τις δυσκολίες, η Μονή αναγεννήθηκε. Από το 1986, μια γυναικεία αδελφότητα έδωσε νέα πνοή στον χώρο, αναλαμβάνοντας με την πολύτιμη συνεργασία της 12ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων το έργο της συντήρησης και της αναστήλωσης. Ακόμη και όταν το 2010 μια καταστροφική πυρκαγιά έπληξε το αρχονταρίκι, τον ξενώνα και τους βοηθητικούς χώρους, η πίστη και η αφοσίωση των μοναχών στάθηκαν ισχυρότερα από τις φλόγες.

Σήμερα, η Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών δεν είναι μόνο τόπος προσευχής και προσκυνήματος, αλλά και ζωντανός μάρτυρας της Ιστορίας∙ ένας ιερός τόπος που κουβαλά πληγές, αλλά και μια ακατάλυτη υπόσχεση συνέχειας.

Ώρες επισκέψεων: 9:00 – 14:00 και 15:00 – 19:00

Διεύθυνση: Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών, Τ.Κ. 62100

Τηλ.: 23210 74623

του Β. Λωλίδη

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η ανασκαφή του Ιονίου Πανεπιστήμιου, του Πανεπιστημίου Κρήτης και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων στον προϊστορικό οικισμό της Κοίμησης στη Θηρασία έφερε στο φως ένα σημαντικό εύρημα, το οποίο φωτίζει τα πρώτα βήματα της δημιουργίας της γραφής στο προϊστορικό Αιγαίο. Το εύρημα δημοσιεύτηκε σε ανοιχτή πρόσβαση από το Cambridge University Press, σε άρθρο των Κ. Σμπόνια, Ι. Τζαχίλη και Γ. Κορδατζάκη.

Το ΑΠΕ-ΜΠΕ την Παρασκευή 18 Ιουλίου 2025 παρουσίασε τον σχολιασμό των δύο σφραγίδων από τον ερευνητή Μηνά Τσικριτσή, ο οποίος μέσα από αυτήν, συσχέτισε τη γραφή που φέρουν τα δύο νέα ευρήματα με την Κρητική Ιερογλυφική και τη Γραμμική Α, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για πρώιμη γραφή αυτών, καθώς οι δύο σφραγίδες χρονολογούνται στα μέσα της 3ης χιλιετίας πΧ. Ο ίδιος συνδέει τα νέα ευρήματα με την έρευνα που παρουσιάστηκε πριν από δύο χρόνια στο ΑΠΕ-ΜΠΕ με θέμα «Σύμβολα Μινωικών Ιερογλυφικών και Γραμμικής Α από την Μήλο στα μέσα της 3ης χιλιετίας πΧ» που είχαν εκπονήσει οι δρ Μηνάς Τσικριτσής Ερευνητής Αιγαιακών γραφών και δρ Αδαμάντιος Σάμψων Αρχαιολόγος καθηγητής.

Όπως αναφέρεται σε δημοσίευμα που φιλοξενείται στον ιστότοπο του Ιονίου Πανεπιστημίου, που συνοψίζει τα αποτελέσματα της έρευνας των Κ. Σμπόνια, Ι. Τζαχίλη και Γ. Κορδατζάκη, και σήμερα αναδημοσιεύει το ΑΠΕ-ΜΠΕ με τη σύμφωνη γνώμη του καθηγητή Κ. Σμπόνια, «πρόκειται για δύο αποτυπώματα σφραγίδων σε λαβή αγγείου, τα οποία προέρχονται από ένα δωμάτιο του οικισμού που χρονολογείται στα μέσα της 3ης χιλιετίας π.Χ. (Πρωτοκυκλαδική ΙΙ περίοδος). Το πρώτο σφράγισμα (THS.1), στο άνω τμήμα της λαβής, προέρχεται από μία τρίπλευρη σφραγίδα με επιμήκεις επιφάνειες, διακοσμημένες με σειρά αφηρημένων και σχηματικών συμβόλων σε παρατακτική διάταξη. Τα διαδοχικά αυτά σημεία, τοποθετημένα σε συνεκτική ακολουθία, συνιστούν την πρωιμότερη μαρτυρία για εξελίξεις που συνδέονται με την εμφάνιση της γραφής στον αιγαιακό χώρο. Το δεύτερο σφράγισμα (THS.2), με γραμμικά και μαιανδροειδή διακοσμητικά θέματα, εντάσσεται στη γενικότερη παράδοση της αιγαιακής σφραγιδογλυφίας».

Το δημοσίευμα αναφέρει ακόμα ότι «τα πρώτα οργανωμένα συστήματα γραφής εμφανίζονται στη Μινωική Κρήτη στις αρχές της 2ης χιλιετίας π.Χ. (Κρητική Ιερογλυφική και Γραμμική Α). Το σφράγισμα THS.1 από την Κοίμηση ίσως αντιπροσωπεύει ένα αρχικό στάδιο ανάπτυξης ενός πιο σύνθετου συστήματος επικοινωνίας, το οποίο εδράζεται στις κοινωνικοοικονομικές και πολιτισμικές πρακτικές του Αιγαίου κατά την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού. Σφραγίσματα σε κεραμικά που έγιναν πριν το ψήσιμο των αγγείων θα μπορούσαν να δηλώνουν τον κατασκευαστή, την προέλευση ή το περιεχόμενο του αγγείου. Τα σύμβολα του σφραγίσματος της Θηρασίας ενδέχεται να απεικονίζουν ονόματα ή ευρύτερα εννοιολογικά σχήματα σε ένα πρώιμο στάδιο ανάπτυξης της γραφής».

Στο δημοσίευμα του Ιονίου Πανεπιστημίου επισημαίνεται ακόμα ότι «με βάση τα αποτελέσματα της πετρογραφικής ανάλυσης του κεραμικού θραύσματος από τη μεταδιδάκτορα του Τμήματος Ιστορίας του Ιονίου Πανεπιστημίου Γ. Κορδατζάκη, η Νάξος, η οποία διατηρούσε ισχυρές συνδέσεις με τη Σαντορίνη, θεωρείται η πιο πιθανή πηγή τόσο των πρώτων υλών που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή του αγγείου όσο και, ενδεχομένως, της προέλευσης του ίδιου του αγγείου και των σφραγισμάτων στη λαβή του.

Η σημασία των αποτυπωμάτων θα πρέπει να ερμηνευτεί στο ευρύτερο δίκτυο θαλάσσιων ανταλλαγών του Αιγαίου, μέσω του οποίου διακινούνταν αγγεία και εμπορεύματα. Το σφράγισμα της Θηρασίας ενισχύει την ιδέα ότι η δημιουργία σύνθετων συστημάτων επικοινωνίας βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη στο Αιγαίο, σε συνάρτηση με τη δήλωση ταυτότητας, τον έλεγχο αγαθών και την αυξανόμενη κοινωνική πολυπλοκότητα, χαρακτηριστικά των «πρωτοαστικών κοινωνιών» της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού. Τα σύμβολα των σφραγισμάτων από τον οικισμό της Κοίμησης στη Θηρασία αντιπροσωπεύουν ένα μέχρι πρότινος άγνωστο βήμα στην πορεία προς τη δημιουργία της γραφής στο προϊστορικό Αιγαίο».

Ο καθηγητής Κ. Σμπόνιας δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ πως τα σύμβολα του σφραγίσματος της Θηρασίας, παρά τις μεμονωμένες ομοιότητες κάποιων σημείων με σημεία της λεγόμενης «Γραφής Αρχανών» και με την Κρητική Ιερογλυφική, δεν εντάσσονται σε κάποιο γνωστό σύστημα Αιγαιακών Γραφών, ούτε συνδέονται με κάποια γενετική εξέλιξη με τις μεταγενέστερες κρητικές γραφές. «Μαρτυρούν τον προηγμένο πολιτισμό στον Αιγαιακό χώρο στα μέσα της 3ης χιλιετίας πΧ και φωτίζουν τη χρήση των σφραγίδων ως το αρχαιότερο μέσο που συνδέεται με την εμφάνιση της πρώιμης γραφής στο Αιγαίο, βήματα που θα αποκρυσταλλωθούν μερικούς αιώνες αργότερα στη Μινωική Κρήτη» τονίζει.

Ο προϊστορικός οικισμός στη θέση Κοίμηση Θηρασίας, η ανασκαφή του οποίου πραγματοποιείται από το Ιόνιο Πανεπιστήμιο σε συνεργασία με το πανεπιστήμιο Κρήτης και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, υπό τη διεύθυνση του Καθηγητή Κ. Σμπόνια, της Ομότιμης Καθηγήτριας Ι. Τζαχίλη και της Μ. Ευσταθίου, χρονολογείται στην 3η και τις αρχές της 2ης χιλιετίας πΧ (Πρωτοκυκλαδική και Μεσοκυκλαδική περίοδος). «Βρίσκεται στο νότιο άκρο της Θηρασίας και τα κατάλοιπά του διατηρούνται σε εξαιρετικό βαθμό, καθώς καλύφθηκαν από τις αποθέσεις της μεγάλης έκρηξης του ηφαιστείου της Σαντορίνης. Η έρευνά του προσφέρει πολλά νέα στοιχεία για την πολεοδομική οργάνωση των Πρωτοκυκλαδικών οικισμών καθώς και για τη μετάβαση στη Μέση Εποχή του Χαλκού, συμπληρώνοντας τα στοιχεία από τον προϊστορικό Ακρωτήρι, τα πρωιμότερα στρώματα του οποία είναι θαμμένα κάτω από τα κτίρια της υστεροκυκλαδικής πόλης» επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Σμπόνιας.

*Οι φωτογραφίες παραχωρήθηκαν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για χρήση, από τον Καθηγητή Κ. Σμπόνια

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Μια ταξιδιωτική όαση ευεξίας ανάμεσα σε αρχαία μνημεία και φυσικές ομορφιές

Συνηθίσαμε να θεωρούμε τη λάσπη κάτι βρώμικο, και όχι άδικα. Ωστόσο βουτώντας στη λάσπη του Πηλοθεραπευτηρίου Κρηνίδων στην Καβάλα, βιώνεις μια αίσθηση που δύσκολα μπορείς να περιγράψεις. Η ψυχρότητα και η υφή της γκρίζας μάζας, «τυρφοειδής οργανικός θεραπευτικός πηλός» είναι η επίσημη ονομασία του, ανακατεύονται αρχικά στα δάχτυλα του ποδιού και όσο βουλιάζουμε στην λάσπη αυτή τυλίγει το σώμα σαν απαλό, βελούδινο πέπλο.

Η λάσπη στον πυθμένα είναι σκληρή και δεν φοβίζει πως θα μας ρουφήξει. Απλά χαλαρώνουμε ξαπλωμένοι, απολαμβάνοντας την απαλή άνωση που μας κρατά στην επιφάνεια και παρατηρώντας τους γύρω μας που δύσκολα ξεχωρίζουν στην ομοιομορφία του γκρίζου. Το «κολύμπι» στον πηλό είναι μια μοναδική εμπειρία. Η πυκνή, κρεμώδης λάσπη μας κρατά στην επιφάνεια, δημιουργώντας μια αίσθηση μηδενικού βάρους. Η αντίσταση του πηλού λειτουργεί σαν απαλό μασάζ σε μύες και αρθρώσεις, βελτιώνοντας την ευκινησία και την κυκλοφορία του αίματος χάρη στην υδροστατική πίεση. Ταυτόχρονα, η ήπια θερμότητά της χαλαρώνει σε βάθος τους μυϊκούς ιστούς και ανακουφίζει από εντάσεις, προσφέροντας σωματική και ψυχική ευεξία. Ενημερωτικά ο ιαματικός πηλός ενδείκνυται για: ρευματολογικές διαταραχές (φλεγμονώδεις αρθροπάθειες κ.α.), μετατραυματική αγωγή (διαστρέμματα κ.α.), γυναικολογικές παθήσεις (διαταραχές εμμήνου κύκλου κ.α.), καρδιαγγειακές παθήσεις (φλεβίτιδα κ.α.), δερματικές παθήσεις (ψωρίαση κ.α.), παθήσεις νευρικού συστήματος. Επίσης χρησιμοποιείται στην αισθητική ως καλλυντικό σκεύασμα.

Οι γεωλογικές και βιολογικές συνθήκες του παρελθόντος διαμόρφωσαν το ιδανικό περιβάλλον μέσα στο οποίο, ακόμη και σήμερα, παρασκευάζεται και ωριμάζει ο θεραπευτικός πηλός, ακολουθώντας μια σύνθετη, πολύπλοκη διαδικασία. Στον φυσικό ταμιευτήρα, η θερμοκρασία της λάσπης φτάνει τους 27 °C, ενώ τα κυριότερα ορυκτά της αργίλου που συναντάμε στον πηλό είναι ο μαντμοριλογίτης, ο καολίνης και ο μοσχοβίτης. Η εφαρμογή του πηλού μπορεί να γίνει είτε ολικά, εμβαπτίζοντας ολόκληρο το σώμα μας μέσα στη λάσπη, είτε μερικά, καλύπτοντας επιλεγμένα σημεία του σώματος μας με επάλειψη. Με αυτόν τον τρόπο αξιοποιούνται στο έπακρο οι θεραπευτικές και αναζωογονητικές του ιδιότητες. Όσον αφορά το ιαματικό νερό του λουτρού, αγγίζει θερμοκρασία περίπου 28 °C, ανοίγει τους πόρους και απομακρύνει απαλά τα νεκρά κύτταρα, αναζωογονώντας τόσο το σώμα όσο και τις αισθήσεις. Η θερμότητά του χαλαρώνει τους μυς σε βάθος, ενώ η ήπια υδροστατική πίεση συμβάλλει στην αποσυμφόρηση των αρθρώσεων και στην ενίσχυση της κυκλοφορίας του αίματος. Θεωρείται εξαιρετικά ευεργετικό για τη θεραπευτική αντιμετώπιση ρευματοειδούς αρθρίτιδας, ινομυαλγιών, πολλαπλής σκλήρυνσης, οστεοαρθρίτιδας ισχίου και γόνατος, καθώς και στην αποκατάσταση μετά από εγκεφαλικά επεισόδια.

Το λουτρό πραγματοποιείται στο ανακαινισμένο μεταβυζαντινό λουτρό, ένα αρχιτεκτονικό στολίδι με καμάρες και ψηφιδωτά που σε μεταφέρουν σε μια άλλη εποχή. Η ηρεμία του χώρου, το απαλό φως και οι αχνιστές κολώνες υδρατμών δημιουργούν μια σχεδόν τελετουργική ατμόσφαιρα, όπου ο επισκέπτης αισθάνεται να ταξιδεύει πίσω στο χρόνο ενώ ταυτόχρονα απολαμβάνει τις σύγχρονες ευεργετικές ιδιότητες του νερού.

«Βουτιά» στη λάσπη

Πριν βουτήξουμε στη λάσπη, ξεκινάμε με μια σύντομη επίσκεψη στον γιατρό του συγκροτήματος, όπου συζητάμε το ιατρικό μας ιστορικό και μετράμε την πίεση μας, για να είμαστε απόλυτα σίγουροι για την ασφάλειά μας. Έπειτα, εισερχόμαστε στο διαχωρισμένο τμήμα (αντρικό ή γυναικείο), φορώντας μόνο το μαγιό ή και ειδικό σκουφάκι για να ακολουθήσει το πρώτο ντους με ιαματικό νερό. Ρυθμίζουμε την πίεση ανάλογα με τις ανάγκες μας και αφήνουμε το υδρομασάζ να ξυπνήσει το σώμα μας. Ακολουθούν τα καλύτερα! Κατεβαίνουμε στην «πισίνα» της λάσπης, όπου σχοινιά στα πλάγια προσφέρουν στήριξη και καθοδήγηση. Η πυκνή μάζα επιπλέει το σώμα μας απαλά, δεν κολλάμε, δεν βουλιάζουμε και μπορούμε να σκεπάσουμε ακόμα και το πρόσωπό μας με λάσπη, φροντίζοντας να προστατέψουμε μάτια και μαλλιά.

Μισή ώρα στη λάσπη αρκεί για να νιώσουμε την επιδερμίδα μας να ανανεώνεται και να σφριγηλεύει. Όταν ολοκληρώσουμε, βγαίνουμε στο φρεσκοκομμένο γκαζόν και απλωνόμαστε στον ήλιο για 5–10 λεπτά, καθώς η ξηρή λάσπη απελευθερώνει στο δέρμα όλα τα ευεργετικά της συστατικά. Για το φινάλε, ξανά ντους με ιαματικό νερό σε δυνατή ροή. Το νερό λειτουργεί ως δεύτερο μασάζ, ξεπλένοντας κάθε ίχνος πηλού και τονώνοντας το κυκλοφορικό, το νευρικό και το αναπνευστικό μας σύστημα. Να θυμάστε μόνο πως όλα γίνονται με άδειο στομάχι και αφού πρώτα έχουμε επισκεφθείτε το WC.

Ο συνδυασμός του λασπόλουτρου με το ιαματικό μπάνιο δημιουργεί μια ολοκληρωμένη εμπειρία ευεξίας. Οι ευεργετικές ιδιότητες της λάσπης προετοιμάζουν το σώμα, ενώ το ζεστό, μεταλλικό νερό αναζωογονεί τους μύες και τους ιστούς. Το αποτέλεσμα είναι μια αίσθηση βαθιάς χαλάρωσης και ανάτασης, ιδανική για τη μείωση της έντασης, την ανακούφιση των αρθρώσεων και την τόνωση της κυκλοφορίας.

Η εμπειρία στο Πηλοθεραπευτήριο των Κρηνίδων μπορεί να συνεχιστεί με θεραπευτικό μασάζ σε ειδικά διαμορφωμένο υπαίθριο χώρο, με ειδικές βιομαγνητικές βεντούζες, ζεστές ηφαιστειακές πέτρες (βασάλτες) κ.α. Το μασάζ δεν προσφέρει μόνο στιγμές χαλάρωσης αλλά αποτελεί εναλλακτική λύση για τον πόνου, όπως ανακούφιση από πονοκέφαλο κ.α.

Στο οργανωμένο χώρο του Πηλοθεραπευτηρίου Κρηνίδων, μέσα σ’ ένα καταπράσινο φυσικό περιβάλλον, λειτουργεί ταβέρνα και κάμπινγκ που παρέχει τροχόσπιτα για διαμονή. Επίσης στην γύρω περιοχή θα βρείτε ταβέρνες, ψησταριές καθώς ξενοδοχεία και ξενώνες που ικανοποιούν κάθε απαίτηση.

Συνδυάστε την αναζωογόνηση του λασπόλουτρου στις Κρηνίδες με μια απολαυστική περιπλάνηση σε αρχαιολογικά μνημεία και φυσικά τοπία της περοχής. Επισκεφθείτε τον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων, μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, όπου θα θαυμάσετε το θέατρο και το παλαιοχριστιανικό συγκρότημα. Διοχετεύστε την ιστορία στο βαπτιστήριο της Αγίας Λυδίας, και συνεχίστε στο μονοπάτι της Παλιάς Καβάλας για μια ήπια πεζοπορία. Τέλος, κατευθυνθείτε στα σπήλαια Αγγίτη (Μααρά) και Αλιστράτης, για να θαυμάσετε σταλακτίτες και σταλαγμίτες.

Το Πηλοθεραπευτήριο Κρηνίδων, απέχει 17 χλμ από την Καβάλα, είναι ανοιχτό για επισκέπτες από 1 Ιουνίου έως 15 Οκτωβρίου κάθε έτους.

Πληροφορίες:

Τηλ. : 2510516162

www.pilotherapia.gr

www.visitkavala.gr

ΠΗΓΗ:

Η άγνωστη εποποιΐα των ναρκαλιευτών του Πολεμικού μας Ναυτικού…

Γράφει ο Πασχάλης Παλαβούζης

Μετά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο η Βουλγαρία διεκδίκησε πρωταγωνιστικό ρόλο στη διανομή εδαφικών κερδών, απορρίπτοντας διεκδικήσεις Ελλάδας και Σερβίας σε Θράκη και Μακεδονία. Κλιμακώνοντας την ένταση ο βουλγαρικός Στρατός προχώρησε σε επιθέσεις εναντίον ελληνικών και σερβικών θέσεων στη Μακεδονία, οδηγώντας στο Β’ Βαλκανικό Πόλεμο. Σοβαρό εμπόδιο στην πραγμάτωση των βουλγαρικών επιδιώξεων στάθηκε ο ελληνικός Στόλος, που κυριαρχούσε στο ΒΑ Αιγαίο. Προ του κινδύνου ελληνικής απόβασης οι Βούλγαροι προχώρησαν σε πόντιση θαλάσσιων ναρκοπεδίων στα ανοιχτά της Καβάλας, του Πόρτο Λάγους, της Αλεξανδρούπολης, αλλά και στην είσοδο του Κόλπου των Ελευθερών.

Πιο συγκεκριμένα, για τη ναρκοθέτηση του Κόλπου Καβάλας χρησιμοποιήθηκαν δύο τύποι ναρκών επαφής, αμφότεροι του γαλλικού οίκου Sautter-Harlé (Σωτέ – Αρλέ). Συνολικά ποντίστηκαν 20 σφαιροειδείς νάρκες Harlé σε 5 διακριτά σημεία, περιμετρικά και επί των διαύλων ναυσιπλοΐας. Καθεμιά τους περιείχε εκρηκτική ύλη 80 κιλών νιτροκυτταρίνης, που πυροδοτούνταν από τις ταλαντώσεις ενός αδρανειακού εκκρεμούς. Αντίστοιχα για τον αποκλεισμό του Κόλπου των Ελευθερών ποντίστηκαν 9 νάρκες Harlé «βελτιωμένου τύπου» με γόμωση TNT και κεράτια στο περίβλημα κατασκευασμένα από μαλακό μέταλλο. Στην επαφή τους με τα ύφαλα του πλοίου τα κεράτια έσπαζαν και το εισερχόμενο θαλασσινό νερό αύξανε την υδροστατική πίεση εντός της νάρκης, ενεργοποιώντας το μηχανισμό πυροδότησης. Όλες ήταν εφοδιασμένες με αγκύριο, που τις κρατούσε βυθισμένες στα 2 με 3 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Ελλείψει δικών τους μέσων, οι Βούλγαροι χρησιμοποίησαν για την πόντιση των ναρκοπεδίων ξύλινα αλιευτικά σκάφη ελληνικής ιδιοκτησίας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο οι Έλληνες ναυτικοί απέκτησαν γνώση της ακριβούς τοποθεσίας των ναρκοσειρών!

Το επιχειρησιακό σχέδιο του ναυάρχου Κουντουριώτη για την εξουδετέρωση της βουλγαρικής απειλής ήταν ευφυές και τολμηρό. Βασιζόταν στην εκτέλεση περισπαστικών κινήσεων από μονάδες του Στόλου υπό την κάλυψη του σκότους. Το σχέδιο εφαρμόστηκε πιστά, με απόλυτη επιτυχία και είχε σαν αποτέλεσμα την παραπλάνηση της βουλγαρικής φρουράς Καβάλας. Η απομάκρυνσή των Βουλγάρων έδωσε την ευκαιρία στους Καβαλιώτες ναυτικούς να ενημερώσουν έγκαιρα και έγκυρα τον Έλληνα ναύαρχο για τα ποντισμένα ναρκοπέδια. Κατ’ αυτόν τον τρόπο την 26η Ιουνίου 1913 το αντιτορπιλικό «Δόξα» με κυβερνήτη τον πλωτάρχη Αντώνιο Κριεζή έπλευσε ασφαλώς από την πλευρά του Νέστου και προσορμίστηκε στην παραλία της Καβάλας.

Την επαύριον της απελευθέρωσης ξεκίνησε η προσπάθεια άρσης των ναρκοπεδίων. Συγκροτήθηκαν άμεσα αγήματα, που με τη βοήθεια ντόπιων ψαράδων εντόπισαν όλες τις ποντισμένες νάρκες. Ύστερα ανέλαβε δράση ένας εξαίρετος αξιωματικός του Ναυτικού, ο υποπλοίαρχος Κάρολος Βρυάκος, ύπαρχος του «Δόξα» και βαθύς γνώστης των ναυτικών τεχνολογιών της εποχής. Κερκυραίος στην καταγωγή, είχε επινοήσει μια ιδιοσυσκευή ρυμούλκησης των εντοπισμένων ναρκών μαζί με τα αγκύριά τους σε μικρότερα βάθη, ώστε να ανέρχονται στην επιφάνεια και να γίνεται ευκολότερος ο αφοπλισμός τους. Κατ’ αυτόν τον τρόπο η νάρκη δεν καταστρεφόταν με πυρά, αλλά μπορούσε να επαναχρησιμοποιηθεί.

Ο Βρυάκος με τους άνδρες του εργαζόμενοι πυρετωδώς τον Ιούλιο του 1913 ήραν με απόλυτη επιτυχία τα ναρκοπέδια Καβάλας, Κόλπου Ελευθερών, Πόρτο Λάγους και Αλεξανδρούπολης. Ειδικότερα μέσα σε τέσσερις ημέρες ανελκύστηκαν με ασφάλεια οι 18 από τις 20 ποντισμένες νάρκες του ναρκοπεδίου της Καβάλας, ενώ μία επιπλέον ημέρα απαιτήθηκε για την ανέλκυση των 9 ναρκών «βελτιωμένου τύπου», που έφραζαν την είσοδο του Κόλπου των Ελευθερών. Στην αναφορά του με ημερομηνία 4 Ιουλίου 1913 ο βρετανός πλοίαρχος Hubert Searle Cardale, που ακολουθούσε το Στόλο Αιγαίου στις επιχειρήσεις του, σημείωνε πως 2 από τις νάρκες του ναρκοπεδίου Καβάλας είχαν αποκοπεί από τα αγκύριά τους και είχαν βυθισθεί. Επεσήμαινε δε το εξαιρετικό έργο που είχε προσφέρει ο Υποπλοίαρχος Κάρολος Βρυάκος στην άρση των ναρκοπεδίων, παρά το ότι δεν ήταν γνωστός εκ των προτέρων ο τύπος των βουλγαρικών ναρκών.

Μέχρι τα τέλη Ιουλίου είχαν εκκαθαριστεί και τα ναρκοπέδια Πόρτο Λάγους και Αλεξανδρούπολης. Μετά τον αφοπλισμό και την ανέλκυσή τους, 44 συνολικά νάρκες φορτώθηκαν στη ναρκοθέτιδα «Άρης» για μελλοντική χρήση. Σημειωτέο πως οι 8 νάρκες του Πόρτο Λάγους και οι 5 από τις 9 του Κόλπου Ελευθερών δε διέθεταν αυτόματο διακόπτη αφοπλισμού με την άνοδό τους στην επιφάνεια της θάλασσας, κάτι που ερχόταν σε αντίθεση με το Άρθρο 1, παράγραφος 2, της Συνθήκης της Χάγης του 1907. Παρά την επικινδυνότητα του εγχειρήματος ο Βρυάκος αποκοχλίωσε με επιτυχία τα κεράτια και αυτών των ναρκών και έκοψε τα καλώδια του εσωτερικού κυκλώματος πυροδότησης, αφοπλίζοντάς τες. Οι θάλασσες του ΒΑ Αιγαίου ήταν πλέον ασφαλείς!

Οι Βούλγαροι ακολούθησαν την ίδια τακτική και κατά τις επόμενες δύο κατοχές της ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, όταν πόντισαν ναρκοπέδια στις θάλασσες της Καβάλας, της Θάσου, του Κόλπου Ορφανού, του Πόρτο Λάγους και της Αλεξανδρούπολης με τη βοήθεια του γερμανικού Ναυτικού. Απαιτήθηκαν πολυετείς, κοπιώδεις προσπάθειες από τα πληρώματα των ελληνικών (κυρίως) ναρκαλιευτικών ώστε να αρθούν και αυτά τα ναρκοπέδια και να αποδοθούν οι θάλασσές μας «ελεύθερες» προς χρήση και εκμετάλλευση. Η Καβάλα και η περιοχή της οφείλει τιμές στους άνδρες του Πολεμικού μας Ναυτικού, αφού σε αυτούς χρωστά την ελευθερία της! Ας αποδοθούν λοιπόν οι οφειλόμενες τιμές στο Ναυτικό μας, που θα τιμήσει με την παρουσία πλοίου του τις εκδηλώσεις της φετινής Ναυτικής Εβδομάδας.

Σημείωση: Όλες οι ημερολογιακές αναφορές ακολουθούν το «παλαιό», Ιουλιανό ημερολόγιο (που έπεται του «νέου», Γρηγοριανού κατά 13 ημέρες), αφού αυτό χρησιμοποιούσαν οι εμπλεκόμενοι στις αναφορές τους. Οι φωτογραφίες και τα έγγραφα τεκμηρίωσης βρίσκονται στην πλούσια συλλογή του Ναυτικού Μουσείου Ελλάδας.

από το ΄΄ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ ΤΗΣ ΚΑΒΑΛΛΑΣ 1923΄΄

του Αντώνη Κόντου

φιλόλογου – αρχαιολόγου

Με την υπογραμμισμένη  ένδειξη ΄΄ ΙΣΤΟΡΙΚΑΙ ΜΕΛΕΤΑΙ΄΄, στο  δυσεύρετο έως  μοναδικό  ΄΄Ημερολόγιον΄΄  του Μιχ. Καρακωνσταντίνου περιλαμβάνεται  οκτασέλιδο  αφιέρωμα για τον   ΄΄κήρυκα των εθνών ΄΄από τον   Δημ. Κ. Δημητριάδη ,δημοσιογράφο και  εκδότη (από  το 1926) της ΄΄θαυμασίας΄΄ εφημερίδας΄΄ΚΗΡΥΞ΄΄

(Γιαν. Ιωαννίδη, Ο ΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ,1996, σελ. 26).

Στόχος του παρόντος δεν είναι η αναδημοσίευση  του  πολυσέλιδου  πονήματος , βασισμένου  σε   γνωστές ιστορικές  πηγές, αλλά  ορισμένες  επισημάνσεις  που σχετίζονται  με το χρόνο δημοσιοποίησης και τον ιστορικό ΄΄περίγυρο΄΄.

Το κείμενο του Δημητριάδη  είναι χρονολογημένο:  ΄΄Νοεμβρίου  φθίνοντος  1922΄΄

Ως τότε  η Καβάλα, αν και πέρασε σχεδόν μία δεκαετία από την ενσωμάτωση στον ΄΄κορμό΄΄ του νεοελληνικού κράτους , με  αγώνες και θυσίες νεομαρτύρων και πατριωτών του Μακεδονικού αγώνα  και της βουλγαρικής κατοχής , υπαγόταν πνευματικά- διοικητικά στο  Οικουμενικό Πατριαρχείο (νέες χώρες)  και στη μητρόπολη Ξάνθης, για  της οποίας τον τότε νέο της   μητροπολίτη Πολύκαρπο( Οκτ. 1920) υπάρχει επίσης  ένα  πολύ ενδιαφέρον  τετρασέλιδο άρθρο   στο προαναφερόμενο ΄΄Ημερολόγιον 1923΄΄του Μιχ. Καρακωνσταντίνου.

Τον Οκτ.  του  1924 ,   με  απόφαση  του Οικουμενικού Πατριαρχείου συστήνεται  η Μητρόπολη Καβάλας , (πέρυσι γιορτάσαμε τα 100 χρόνια).

Ήδη δε  από τις αρχές του περασμένου  αιώνα  είχαν δρομολογηθεί οι προσπάθειες  ανέγερσης  περικαλλούς   μητροπολιτικού  ναού (εγκαίνια 1926),  ΄΄προς τιμήν΄΄ του   ελληνιστή αποστόλου  και πολιούχου, στην αποπεράτωση του οποίου  συνέβαλλε με  το υστέρημά του και μεγάλο μέρος του καπνεργατικού – προσφυγικού  κόσμου.

Σχετικά με το  χρόνο σύνταξης και δημοσιοποίησης  του κειμένου του Δημητριάδη , εύλογα θα μπορούσε  να αναλογισθεί και ο τότε, αλλά και ο σημερινός αναγνώστης, το ΄΄γιατί΄΄  επέλεξε  τη συγκεκριμένη περίοδο, αφού ήταν και είναι  γνωστό – και κυρίως στον ευπαίδευτο και πολυμαθή  συντάκτη  του –  ότι   σύμπας ο χριστιανικός κόσμος  καθιέρωσε  από αιώνων να  τιμά  τη μνήμη των Πέτρου και Παύλου του Ιουνίου φθίνοντος;

Μία πρώτη σκέψη  θα αιτιολογούσε τη σχετική επιλογή   δημοσιοποίησης  βασιζόμενη στο ιστορικόγεγονός, αυτό καθαυτό, σύμφωνα  με τις  περιγραφές  στις ΄΄Πράξεις των Αποστόλων΄΄ (φθινόπωρο – χειμώνας 49-50μ. Χ.)

Μία δεύτερη σκέψη θα μπορούσε  να συσχετίσει   την οδυνηρή  συγκυρία της εποχής (φθινόπωρο 1922) με τα προβλήματά της, καθώς   ο  Δημητριάδης, βαθύς γνώστης  των  γεγονότων  και εξελίξεων  κατά την ταραγμένη εκείνη   περίοδο, κύρια  στο χώρο της Μακεδονίας  και βέβαια της Καβάλας (μακεδονικός αγώνας, βαλκανικοί πόλεμοι, α΄ παγκ. πόλεμος, εθνικός διχασμός, μικρασιατική τραγωδία – προσφυγιά ),  ΄΄επιστρατεύει ΄΄   ιστορική μνήμη και θρησκευτική συνείδηση, συμβάλλοντας   με ΄΄την πένα του ΄΄ στην ΄΄ πνευματική στήριξη ΄΄ της πολύπαθης  τοπικής κοινωνίας.

Ίσως, η  καταφυγή στην ιστορική θρησκευτικότητα (μετά τα  γεωπολιτικά,  οικονομικά, κοινωνικά  αδιέξοδα) θα μπορούσε να συμβάλλει  και στην  άμβλυνση της πολιτικής οξύτητας, στην  ομοψυχία  και ενότητα. Αναλόγου σημασίας είναι και η επιστολή  με τίτλο ΄΄Φωνή  Πατριωτισμού ΄΄του θάσιου  βουλευτή  Αυγ. Θεολογίτη, που επίσης φιλοξενείται στις σελίδες του ημερολογίου, ακριβώς  την ίδια  κρίσιμη περίοδο, κατά την οποία η πολυμορφία  των προσφυγικών ομάδων που  κατακλύζουν την   Καβάλα (ανατολικοθρακιώτες, καππαδόκες, δυτικομικρασιάτες, πόντιοι,  προπόντιοι…) παρουσιάζει  έναν κοινό παρονομαστή αποδοχής, την ελληνική – ορθόδοξησυνείδηση  και την Εκκλησία  ως καταλύτη , ανεξάρτητα πολιτικών διακρίσεων (βασιλικοί – βενιζελικοί).

Η ανάδειξη της Καβάλας και της  ιστορικής της αξίας έχει ιδιαίτερη  σημασία στο ιστορικοθρησκευτικό  πολυσέλιδο κείμενο, επισημαίνοντας   το κομβικό σημείο της Νεαπόλεως στη  πορεία  του Αποστόλου προς τη Μακεδονία και  την  ακμάζουσα αποικία των Φιλιππισίων στα ρωμαϊκά χρόνια ( Colonia Augusta Julia Philippensis), καθώς  πριν περίπου έναν αιώνα, ΄΄εν τω λιμένι αυτής εστάθμευσεν ο στόλος των Ρωμαίων δημοκρατών Βρούτου και Κασίου . Ενδεικτικές είναι επίσης  οι φράσεις  του Δημητριάδη (με τον αρχαϊζοντα λόγο   του),  με τις οποίες  εκδηλώνει τα έντονα αισθήματα  πατριωτισμού  και  εντοπιότητας σε α΄ πληθυντικό πρόσωπο,στηνπροσπάθεια ταυτοποίησης της Νεάπολης,όπως:  …Η δε Νεάπολις  αύτη δεν είναι άλλη ,ει μη η πατρίς μας Καβάλλα΄΄, και λίγο πιο κάτω ΄΄….ότι η Νεάπολις των Πράξεων είναι η Καβάλλα μας  και εις αυτήν επέπρωτο  να πατήση κατά πρώτον  τον πόδα του ο απόστολος Παύλος  εξερχόμενος  εις την Ευρωπαϊκήν  ακτήν. ..΄΄.

Παράλληλα, προβάλλεται η μαρτυρία  του Στράβωνα (7,331.35) , ως αξιόπιστο στοιχείο ιστορικής γεωγραφίας,   ΄΄παρά δε την παραλίαν  του Στρυμώνος και Δατηνών πόλις Νεάπολις ΄΄, αλλά   και  η αναφορά   στην΄΄Αρχαίαν  γεωγραφίαν της Μακεδονίας΄΄  του Μαργ. Γ. Δήμιτσα για   τους ΄΄αλανθάστους  φορολογικούς πίνακας (της Αθηναϊκής συμμαχίας) προκειμένου  να τονιστεί   η  σημασία  της Νεαπόλεως από την υστεροαρχαϊκή – κλασική περίοδο.

Η απόδοση επίσης,  της ονομασίας Χριστούπολις από Νεαπόλεως  υπό των Βυζαντινών, είναι ένα άλλο  σημείο που  αιτιολογείται  και επισημαίνεται από τον Δημητριάδη ΄΄επειδή εις αυτήν κατά πρώτον εκήρυξεν εν Ευρώπη  ο Απόστολος το Ευαγγέλιον του Χριστού ΄΄, εκφράζοντας  ταυτόχρονα   και απορία   για   την καθιέρωση της σύγχρονης ονομασίας   :΄΄Πώς   και υπό ποίων  και δια  τίνα λόγον ωνομάσθη΄΄ Καβάλλα΄΄. 

Ο  ίδιος  παραθέτει επίσης   ανέκδοτη  και  πολύ  ενδιαφέρουσα    ποιητική  αφιέρωση   για την ελληνική γλώσσα, του ΄΄ποιητή της Χώρας  των Φιλίππων ΄΄, Ιωάννη Κωνσταντινίδη, με αφορμή  την περιγραφή  της πορείας του ελληνιστή Αποστόλου στο πρώτο χριστιανικό συνέδριο  της Αντιόχειας, εκεί όπου, όπως αναφέρεται, ΄΄θα ηκούετο μετά πάροδον 3 αιώνων η θεία  του χρυσορήμονος γλώσσα και η φωνή των αηδόνων  Χρυσοστόμου΄΄

 ΄΄ Χρυσοστόμων μελλίρυτος γλώσσα

                            αηδόνων γλυκεία φωνή

                           σύ κατόρθωσες θαύματα  τόσα

σύ του Πλάτωνος  γλώσσα κλεινή΄΄.

Ωστόσο,πώς  θα  ένιωθε   ο ευπατρίδης  δημοσιογράφος σήμερα,      έναν και πλέον  αιώνα μετά τη συγγραφή του πονήματός του,αν  αντίκρυζετους χώρους  της θεόσημης παρουσίας και πορείας (Εγνατία)  του πρώτου των Αποστόλων, μετά τις ανασκαφικές αποκαλύψεις, κυρίως  στο  χώρο των Φιλίππων,  (από  το  1914 η  γαλλική αρχαιολογική σχολή , συνέχεια  το  ΑΠΘ με τις εφορ. αρχαιοτήτων της Καβάλας….) με αποτελέσματα  εντυπωσιακά, που διατρανώνουν την ιστορική αξία και σημασία  της περιοχής από την εποχή του λίθου  μέχρι τα εμφανή    καλλιμάρμαρα  της όψιμης ρωμαϊκής περιόδου,  αλλά   και  τα κατάλοιπα  των  τεράστιων    βασιλικών  και  του πιο εντυπωσιακού περίκεντρου συγκροτήματος, του Οκταγώνου,  που αποδεικνύονται    μνημεία- αναθήματα   προς τον  ιδρυτή της πρώτης χριστιανικής κοινότητας στην Ευρώπη, ξεπερνώντας κατά πολύ  με τις διαστάσεις τους  τα αριθμητικά δεδομένα για τις λατρευτικές ανάγκες  των Φιλιππισίων, χειροπιαστή απόδειξη (temoignagespalpables) πλούτου και μεγαλείου στην πρωτοβυζαντινή εποχή, σε  μία καμπή της  ιστορίας  από το παλιό στο νέο , και   αποτελώντας  σήμερα,  χάρη στον ελληνιστή απόστολο,ίσως το  επαρκέστερο εργαστήριο παλαιοχριστιανικής- πρωτοβυζαντινής  σπουδής ;

΄΄η Μακεδονία  εν λίθοις  φθεγγομένοις και μνημείοις  σωζομένοις΄΄

Καβάλα,  φθίνοντος Ιουνίου 2025

_{Το ΄΄ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ ΤΗΣ ΚΑΒΑΛΛΑΣ 1923 ΄βρίσκεται στηβιβλιοθήκη-αρχείο του συντάκτη του παρόντος άρθρου .}