Στην καρδιά της Καβάλας, στη χερσόνησο της Παναγίας, ανάμεσα στα ιστορικά τείχη και τα στενά σοκάκια, κρύβονται σιωπηλές μαρτυρίες ενός ταραγμένου παρελθόντος. Αυτά τα ίχνη αποτελούν τον αντίποδα του διαχρονικού βουλγαρικού ενδιαφέροντος για την περιοχή, το οποίο εκδηλώθηκε με την έντονη διείσδυση από τα τέλη του 19ου αιώνα (μέσω της Εξαρχίας) και κορυφώθηκε με τις στρατιωτικές κατοχές κατά τους Παγκόσμιους Πολέμους.

Η διαχρονική παρουσία και οι κατοχές

Η σχέση της Βουλγαρίας με την Καβάλα και την Ανατολική Μακεδονία υπήρξε μακρά και γεμάτη εντάσεις, κυρίως λόγω των βαλκανικών πολέμων και των εθνικιστικών διεκδικήσεων. Η πόλη βρέθηκε υπό Βουλγαρική Κατοχή τρείς βασικές περιόδους:

1. 1912 – 1013. Οι Βούλγαροι καταλαμβάνουν για λίγους μήνες την πόλη και φέρνουν πείνα, καταπίεση και αφάνταστα δεινά. Ο Ελληνικός στόλος τους διώχνει αλλά όχι για πολύ, η συνέχεια περιλαμβάνει ότι άφησαν μισό στην διάρκεια της πρώτης κατοχής
2. 1916-1918 (Κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο): Η πιο σκληρή περίοδος, όπου εφαρμόστηκαν εκτοπίσεις, λεηλασίες, και η πείνα θανάτωσε εκατοντάδες κατοίκους, με στόχο τον εκβουλγαρισμό και την αλλοίωση της εθνολογικής σύνθεσης.
3. 1941-1944 (Κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο): Η περιοχή παραχωρήθηκε από τους Γερμανούς συμμάχους στη Βουλγαρία, η οποία συνέχισε την πολιτική της προσάρτησης και της καταπίεσης.

Σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο, οι επιγραφές που άφησαν Βούλγαροι στρατιώτες αποτελούν απτά τεκμήρια της στρατιωτικής παρουσίας και της de facto διοίκησης εκείνων των ετών.

Η ανάλυση των Βουλγαρικών επιγραφών του 1917

Η επιγραφή φαίνεται να χωρίζεται σε δύο τμήματα και, παρά τις φθορές, οι ειδικοί επιχειρούν μια πρώτη ανάγνωση:

Πρώτο τμήμα (επάνω)

• Σύμβολο: Στην κορυφή διακρίνεται ένα σχήμα που μοιάζει με στέμμα, σταυρό ή αστέρι—σύμβολα που συχνά συναντώνται σε χαράγματα στρατιωτών.
• СТОИЛЪ: Το όνομα Στόιλ (Stoil), συνηθισμένο στη Βουλγαρία.
• ХРИС.Т.: Πιθανή συντομογραφία του Χρίστοφ ή Χρίστο, μέρους του επωνύμου.
• 1917: Χρονολογία χαραγμένη ευδιάκριτα.

Η ανάγνωση αυτή παραπέμπει σε έναν Stoil Khristov, Βούλγαρο στρατιώτη που πέρασε από το σημείο το 1917.

Δεύτερο τμήμα (διπλή στήλη)

Στην αριστερή στήλη, μέσα σε πλαίσιο:

• А. Г. ΠΑΤ… ή ПЛАТ…: Πιθανώς αρχικά ονόματος, ιδιότητας ή βαθμού, συνοδευόμενα από επίθετο τύπου Πλάτωφ, Πατέφ ή άλλη παραλλαγή.
• ЧТО…: Δυσανάγνωστο κείμενο που μπορεί να δηλώνει μονάδα ή σημείωση.

Στη δεξιά στήλη:

• СЕЛО: Η λέξη «χωριό».
• БАЙАХ: Πιθανό τοπωνύμιο. Παρότι δεν ταυτοποιείται άμεσα σε σύγχρονους χάρτες, η δομή παραπέμπει σε μικρό αγροτικό οικισμό της εποχής.

Η επιγραφή, συνολικά, μοιάζει με αναμνηστικό χάραγμα από δύο (ή περισσότερους) Βούλγαρους στρατιώτες, οι οποίοι κατέγραψαν:

• το όνομά τους,
• τα αρχικά ή τον βαθμό τους,
• και τον τόπο καταγωγής τους.

Οι Βούλγαροι εγκαθιστούν στρατιωτικές μονάδες σε καίρια σημεία, μεταξύ των οποίων και το Φρούριο και τα παράλια τείχη της Παναγίας καθώς προετοιμάζονται για μια πιθανή απόβαση των συμμάχων.. Εκεί, στρατιώτες διανύουν ατέλειωτες ώρες σκοπιάς, επιτήρησης και αναμονής. Οι χαραγμένες πέτρες—όπως αντίστοιχα ευρήματα στην πόλη—δεν αποτελούν επίσημα μνημεία, αλλά προσωπικά ίχνη, στιγμές ανθρώπων που έζησαν σε έναν τόπο ξένο και εχθρικό.

Οι επιγραφές αυτές:

• τεκμηριώνουν τη διέλευση στρατιωτικών ομάδων,
• αποκαλύπτουν πρόχειρα στρατοπεδευμένες θέσεις,
• και φωτίζουν μικρές ανθρώπινες ιστορίες μέσα σε μια ευρύτερη πολεμική πραγματικότητα.

Η πέτρα με το όνομα «Στόιλ» και το «СЕЛО БАЙАХ» δεν είναι απλώς ένα πολεμικό κατάλοιπο. Είναι μια αφήγηση σε μικρογραφία. Είναι η φωνή ενός στρατιώτη που πιθανώς δεν επέστρεψε ποτέ στο χωριό του. Ή, ίσως, ενός ανθρώπου που άφησε για λίγο το αποτύπωμά του πριν χαθεί στον μεγάλο χάρτη του πολέμου.

Μάρτυρες ιστορίας

Αυτές οι επιγραφές, πέρα από την καθαρά γλωσσολογική τους αξία, αποτελούν μικρά, αδιαμφισβήτητα μνημεία της ιστορίας. Στη χερσόνησο της Παναγίας, δίπλα στα οθωμανικά μνημεία και τα βυζαντινά τείχη, υπενθυμίζουν την ελληνική δεινοπάθεια των κατοχών και το στρατιωτικό αποτύπωμα που άφησε το βουλγαρικό κράτος στην προσπάθειά του να διεκδικήσει την περιοχή. Η ύπαρξή τους αναδεικνύει την ανάγκη για τη διαρκή μελέτη και διατήρηση όλων των ιστορικών τεκμηρίων, ακόμα και των πιο επίπονα φορτισμένων.

Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

Το άγγιγμα του χρόνου και της θάλασσας συνάντησε την τέχνη της γλυπτικής στον παλιό αρσανά της Σκάλας Ποταμιάς, στο κατάφυτο νησί της Θάσου, που πλέον φιλοξενεί την προτομή του διεθνούς φήμης Θάσιου γλύπτη Πολύγνωτου Βαγή. Με το βλέμμα του στραμμένο στο Αιγαίο, ο μεγάλος γλύπτης μοιάζει να παίρνει και πάλι τη θέση του ανάμεσα στους ανθρώπους, επιστρέφοντας ξανά στον γενέθλιο τόπο, σε έναν ιδιαίτερα καλαίσθητο χώρο, όπου φιλοξενείται το λαογραφικό μουσείο που φέρει το όνομά του και βρίσκεται η έδρα του ομώνυμου συλλόγου της Κοινότητας Ποταμιάς.

Η προτομή στον εξωτερικό χώρο του παλιού αρσανά, μοιάζει να λειτουργεί σαν μια φυσική εισαγωγή στη συλλογή των έργων του, που από το 1981 φιλοξενούνται στο παλιό πετρόχτιστο δημοτικό σχολείο της Ποταμιάς, αποτελώντας το μουσείο του Πολύγνωτου Βαγή. Το μικρό αυτό μουσείο, μαζί με την αίθουσα των έργων του στο πολιτιστικό κέντρο του δήμου Καβάλας, κρατούν ζωντανή την μνήμη ενός καταξιωμένου δημιουργού, που ο θαυμασμός του για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και η αγάπη του για τη φύση αποτέλεσαν βασική πηγή έμπνευσης.

Τα αποκαλυπτήρια της προτομής πραγματοποιήθηκαν σε μια ατμόσφαιρα έντονης συγκίνησης. Κάτοικοι του νησιού, φίλοι της τέχνης, άνθρωποι που γνώρισαν τον Βαγή ή μεγάλωσαν με τις ιστορίες γύρω από το όνομά του, συγκεντρώθηκαν για να τιμήσουν τον δημιουργό που κατέκτησε τον κόσμο με το ταλέντο και την ευαισθησία του. Η προτομή φιλοτεχνήθηκε αφιλοκερδώς από τον επίσης Θάσιο καλλιτέχνη Κωνσταντίνο Λόβουλο. Με βαθύ σεβασμό για τον μεγάλο γλύπτη, ο κ. Λόβουλος απέδωσε στο έργο του, όχι μόνο την εκφραστική δύναμη των χαρακτηριστικών του Βαγή, αλλά και την αύρα ενός ανθρώπου που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στην διεθνή γλυπτική.

Ο δήμαρχος Θάσου Λευτέρης Κυριακίδης ευχαρίστησε θερμά τον κ. Λόβουλο για την προσφορά του έργου αλλά και τον σύλλογο της Ποταμιάς για την άριστη συνεργασία που υπάρχει. «Άμεσα προγραμματίζεται, από την αντιδημαρχία Πολιτισμού, μια μεγάλη εκδήλωση προς τιμήν του άξιου αυτού καλλιτέχνη, που τίμησε την Ελλάδα, αλλά και την ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Θάσο, με το ξεχωριστά μοναδικό έργο του», κατέληξε ο κ. Κυριακίδης.

Είχε το δαιμόνιο μέσα του, ήταν ένα έμφυτο ταλέντο

Ο Πολύγνωτος Βαγής, ένα από τα επτά παιδιά μιας σχετικά φτωχικής οικογένειας, γεννήθηκε το 1892 στην Ποταμιά της Θάσου. Ο πατέρας του Γεώργιος ήταν μαραγκός και ξυλόγλυπτης, ενώ η μητέρα του, Αγγελική Υδραίου, καταγόταν από γνώστη οικογένεια ναυτικών της Ύδρας. Το 1911, σε ηλικία 19 ετών, αφήνει την τουρκοκρατούμενη Θάσο και ο πατέρας του τον στέλνει μετανάστη στη Νέα Υόρκη σε αναζήτηση μιας καλύτερης τύχης.

Χωρίς μόρφωση και εφόδια ο μικρός Βαγής θα μπορούσε μοιραία να πάρει τον στρωμένο δρόμο για τα εστιατόρια και τις άλλες χειρονακτικές εργασίες. Ο Πολύγνωτος, όμως, έχει μέσα του δαιμόνιο που άρχισε να τον κεντρίζει πριν ακόμα πάρει μαθήματα γλυπτικής. Ο Θάσιος καλλιτέχνης είναι η κλασσική περίπτωση του έμφυτου και αυτοδίδακτου ταλέντου. Τα πρώτα χρόνια ήταν δύσκολα στην Αμερική, γιατί έπρεπε να εργαστεί για να συντηρεί και τους δικούς του στην πατρίδα.

Το 1917 εγγράφεται στην Cooper Union, όπου σπουδάζει γλυπτική αλλά μόνο για έξι μήνες καθώς κηρύσσεται ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος και κατατάσσεται εθελοντής στο αμερικάνικό ναυτικό. Δυο χρόνια μετά, συνεχίζει τις σπουδές του στο Beaux Arts Institute της Νέας Υόρκης, έχοντας σπουδαίους δασκάλους. Τότε, λαμβάνει και την αμερικανική υπηκοότητα. Αναγνωρίζεται αμέσως το ταλέντο του και η ιδιαιτερότητα της τεχνικής που ακολουθεί.

Ωστόσο, όπως πολύ εύστοχα επισημαίνει ο Καβαλιώτης γλύπτης και επιμελητής του έργου του Δημοσθένης Σωτηρούδης, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, «ο Βαγής κατόρθωσε όχι μόνο να επιβληθεί, αλλά και να ασκήσει σημαντική επιρροή στους καλλιτεχνικούς κύκλους της Αμερικής, παίρνοντας πολλές τιμητικές διακρίσεις. Εντούτοις, το όνομά του δεν έγινε ευρύτερα γνωστό. Προτίμησε τη μοναξιά και την απλότητα, χωρίς να λαμβάνει μέρος στην κοινωνική ζωή των καλλιτεχνικών κύκλων της Αμερικής. Όταν μεγάλα μουσεία της Αμερικής και άλλων χωρών τού πρόσφεραν τιμητικές αίθουσες, για να στεγαστούν τα έργα του, αυτός τις αρνήθηκε. Παρόλο που γνώριζε ότι ζημίωνε το έργο του. Προτίμησε να το προσφέρει στην Ελλάδα και την ιδιαίτερή του πατρίδα».

Η λατρεία για τον ελληνικό πολιτισμό και τα πρότυπά του

Ο Βαγής δονείται ενστικτωδώς από τα κλασσικά ιδεώδη, έχοντας προφανώς ως πρότυπό του το συνονόματό του, μεγάλο ζωγράφο της αρχαιότητας Πολύγνωτο τον Θάσιο, ο οποίος έζησε στην Αθήνα στα μέσα του 5ου αιώνα π.Χ. και έργα του κοσμούσαν τα Προπύλαια, τον Παρθενώνα και τους Δελφούς.

Φημισμένα μουσεία, όπως το Μητροπολιτικό της Νέας Υόρκης, το Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης (ΜΟΜΑ), ο Whitney Museum of Art, το Brooklyn Museum of Ar, το Toledo Museum του Ohio και το Tel Aviv Museum του Ισραήλ, και γνωστές ιδιωτικές συλλογές κοσμούνται από τα έργα του. Σε διάστημα τριάντα ετών έλαβε μέρος σε περίπου πενήντα ατομικές και ομαδικές εκθέσεις. Τιμήθηκε με πάρα πολλά βραβεία. Λίγο πριν από τον θάνατό του, η ελληνική πολιτεία τού απένειμε το μετάλλιο του Ταξιάρχη του Φοίνικος, ενώ ο πρόεδρος Τζον Κένεντι τον κάλεσε στον Λευκό Οίκο μαζί με άλλους επιφανείς Αμερικανούς καλλιτέχνες.

Από την αρχή της καλλιτεχνικής του διαδρομής χάραξε τη δική του ξεχωριστή πορεία, χωρίς να παρασυρθεί από τα διάφορα καλλιτεχνικά ρεύματα της εποχής. Όπως λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Δημοσθένης Σωτηρούδης, «ο Βαγής έζησε σε μια χώρα χωρίς καλλιτεχνική παράδοση αιώνων και σε μια χρονική περίοδο που παρουσιάζονται στις ΗΠΑ πολλά καλλιτεχνικά ρεύματα και σχολές τέχνης τα οποία γίνονται δεκτά, γιατί δεν υπάρχει η προκατάληψη για τους καινούργιους πειραματισμούς. Μέσα σε τέτοιο καλλιτεχνικό περιβάλλον θα περίμενε κανείς να παρασυρθεί, να αλλάξει την καλλιτεχνική του φυσιογνωμία. Αυτό δεν συμβαίνει γιατί από την αρχή έχει καθορίσει το χώρο των καλλιτεχνικών του αναζητήσεων».

Ο Πολύγνωτος Βαγής παντρεύτηκε μια όμορφη Εβραία Αμερικανίδα, τη Σύλβια, με την οποία δεν απέκτησε παιδιά. Την έχασε πρόωρα από τη ζωή, την Άνοιξη του 1962. Ο θάνατός της τού στοίχισε πάρα πολύ -«ρήμαξε το σπίτι μου» θα εξομολογηθεί ο ίδιος σε στενούς του φίλους. Και δεν είχε άδικο, μιας και αγαπημένη του Σύλβια τού είχε σταθεί τρυφερή συντροφιά στη μοναχική ζωή του και ψυχικό στήριγμα στον καλλιτεχνικό του αγώνα.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Γράφει ο Άρης Μεντίζης

Από τη δεκαετία του 1920 μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του 1960 στο Παλαιοχώρι, που ανθεί οικονομικά κυρίως λόγω της παραγωγής καπνού, δραστηριοποιούνται πολλοί υπαίθριοι ή κατά πολλούς «πλανόδιοι» φωτογράφοι. Οι φωτογράφοι αυτοί ουσιαστικά έβρισκαν τους εν δυνάμει πελάτες τους ώστε να τους φωτογραφίσουν σε πολυσύχναστα μέρη, εκεί που οι άνθρωποι έκαναν την βόλτα τους ή διασκέδαζαν. Τους έβρισκες σε μεγάλες εθνικές γιορτές, σε παρελάσεις, σε πανηγύρια και σε άλλες εκδηλώσεις, κάθε εποχή του χρόνου.

Η πρακτική των πλανόδιων φωτογράφων ήταν απλή τραβούσαν φωτογραφίες έπαιρναν μια προκαταβολή και μετά είτε οι πελάτες περνούσαν από το χώρο τους για να παραλάβουν τις φωτογραφίες τους ή οι ίδιοι οι φωτογράφοι τις διένειμαν στη βόλτα ή στα σπίτια των πελατών. Τα χρόνια πέρασαν και το μοναδικό σημάδι αυτών των φωτογράφων διασώθηκε στην πίσω πλευρά κάποιων φωτογραφιών…

Συναντούμε το λογότυπο «ΦΩΤΟ – ΠΑΓΓΑΙΟΝ» του Σάββα Χατζησάββα, το «ΦΩΤΟ – ΛΟΥΚΑΣ» του Λουκά Κυρκόπουλου, το «ΦΩΤΟ – ΛΑΚΗΣ», ΤΟ «ΦΩΤΟ – Β. ΧΑΤΖΗΣΦΕΤΚΟΥ», του Βασίλη Χατζησφέτκου, το «ΦΩΤΟ – ΝΑΥΤΑΚΗ» και το «ΦΩΤΟ – ΓΚΙΣΔΑΒΙΔΗΣ».
Κάθε πληροφορία, στοιχείο ή και ανάμνηση για να συνθέσουμε αυτό το παζλ της άγνωστης ιστορίας του τόπου μας και να τη διασώσουμε είναι δεκτή!!!

Μια σπουδαία παρακαταθήκη μνήμης, πίστης και πολιτισμού αποτυπώνεται στον τόμο – λεύκωμα που κυκλοφόρησε πρόσφατα με τίτλο: «Κειμήλια της Ιεράς Πατριαρχικής και Σταυροπηγιακής Μονής Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα», που εξέδωσε το ομώνυμο ερευνητικό κέντρο. Σκαρφαλωμένη στα βουνά της Ματσούκας, κοντά στην Τραπεζούντα, που για αιώνες αγκάλιαζε τον Πόντο με προσευχή, γνώση και πνευματικότητα, η ιερά Μονή Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα, ήταν ένα από τα σημαντικότερα μοναστικά κέντρα του Πόντου και ολοκλήρου του Ελληνισμού.

Αυτόν τον πολιτισμικό θησαυρό φωτίζει ο νέος, ιδιαίτερα καλαίσθητος τόμος, την επιμέλεια του οποίου υπογράφει ο Δρ. Θεοδόσιος Κυριακίδης, ιστορικός και πρόεδρος του Σωματείου Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα. Η ίδρυση του Σωματείου, το 1965 στο Ροδοχώρι Νάουσας, από τους πρόσφυγες πρώτης γενιάς που έζησαν κοντά στην Μονή, υπό την εμπνευσμένη καθοδήγηση του Χαράλαμπου Κιαγχίδη, δημιούργησε τις προϋποθέσεις για να συνεχιστεί στην Ελλάδα η πολυσήμαντη ιστορία της Μονής.

Ο τόμος, «Κειμήλια της Ιεράς Πατριαρχικής και Σταυροπηγιακής Μονής Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα», είναι ένα συγγραφικό έργο συλλογικής μνήμης και ιστορικής αποκατάστασης, που καταγράφει και παρουσιάζει τα ελάχιστα αλλά ανεκτίμητα ιερά κειμήλια που κατόρθωσαν να διασωθούν από τη Μονή μετά τον ξεριζωμό του 1923.

Η Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή του Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα, που ιδρύθηκε τον 8ο αιώνα, υπήρξε φάρος πνευματικότητας, παιδείας και αντίστασης για τους Ποντίους και αποτελούσε ένα από τα πιο ιερά και σεβαστά μοναστικά ιδρύματα της περιοχής. Η μονή, όπως και ολόκληρος ο ποντιακός ελληνισμός, βίωσε το τραγικό πλήγμα του ξεριζωμού. Το 1923, με την ανταλλαγή πληθυσμών, οι Έλληνες του Πόντου αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές εστίες. Μέσα στον πόνο και τη βιασύνη του ξεριζωμού, ελάχιστα ήταν τα κειμήλια που κατόρθωσαν να διασωθούν από τα χέρια των μοναχών και των πιστών.
Ανάμεσά τους, όμως, βρέθηκαν εικόνες, ευαγγέλια, σταυροί ευλογίας, λειτουργικά σκεύη, ακόμα και χειρόγραφα, όλα μνημεία πίστης, ιστορίας και τέχνης.

Τα ανεκτίμητης αξίας κειμήλια της Μονής

Ο Δρ. Θεοδόσιος Κυριακίδης, με την επιστημονική του κατάρτιση και την προσωπική του σύνδεση με την ποντιακή παράδοση, κατάφερε να αναδείξει τη βαθύτερη σημασία αυτών των κειμηλίων. Δεν πρόκειται απλώς για αντικείμενα. Είναι οι σιωπηλοί αφηγητές μιας ιστορίας αιώνων, οι μάρτυρες της δόξας και του πόνου, της προσευχής και της προσφυγιάς.

«Η έκδοση του παρόντα τόμου, με τα ιστορικά κειμήλια της ιεράς Μονής, όσα σώθηκαν και όσα έγινε κατορθωτό έως τώρα να εντοπιστούν σε συλλογές στην Ελλάδα και το εξωτερικό, αποτελεί μια υποχρέωση τόσο προς την ιστορία της Μονής όσο και προς τις επόμενες γενιές», υπογραμμίζει στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ο κ. Κυριακίδης και συνεχίζει: «Το διασωθέν υλικό δεν μας επιτρέπει να προσεγγίσουμε παρά μόνο αδρομερώς τον πλούτο της ιστορικής μονής και μας υπενθυμίζει με τον πιο οδυνηρό τρόπο ότι η μεγάλη καταστροφή της Γενοκτονίας δεν αφορούσε μόνο την απώλεια των ανθρώπων, που είναι ασφαλώς μείζον, αλλά και την απώλεια του σημαντικού τους πολιτισμού, μια απώλεια που συνιστά καίριο πλήγμα όχι μόνο για τον ελληνικό αλλά και για τον παγκόσμιο πολιτισμό».

Η ιερά μονή Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα, ως μια από τις αρχαιότερες και σπουδαιότερες μονές του Πόντου είχε σημαντικά κειμήλια και χειρόγραφα στην συλλογή της. Μάλιστα, όπως αναφέρεται στον τόμο, ο δημοσιογράφος και βουλευτής Κωνσταντίνος Παπαμιχαλόπουλος επισκεπτόμενος την Μονή στις αρχές του 20ου αιώνα έγραψε στο περίφημο βιβλίο του «Περιήγησις εις τον Πόντον, Αθήνησιν 1903», ότι τα κειμήλια της μονής ήταν πολύ πλουσιότερα από την Μονή Σουμελά.

«Η συλλογή αυτή όταν την είδε ο Παπαμιχαλόπουλος», επισημαίνει ο κ. Κυριακίδης στο ΑΠΕ – ΜΠΕ, «είχε ήδη υποστεί απώλειες κατά την διάρκεια του ιστορικού βίου της Μονής λόγω των διαφόρων καταστροφών που αντιμετώπισε με πρώτη και κύρια την φωτιά που ξέσπασε στο Ιερό Βήμα το έτος 1483, έπειτα από απροσεξία του εκκλησιάρχη Ιωαννίκιου. Ο πηγές μας πληροφορούν ότι σε εκείνη την πυρκαγιά καταστράφηκαν πολλά κειμήλια, χειρόγραφα, λείψανα αγίων, βιβλία, άμφια, αλλά το κυριότερο, τα χρυσόβουλα των μεγάλων Κομνηνών».

Από τα ανυπολόγιστης αξίας ιστορικά κειμήλια που διέθετε η ιερά Μονή ελάχιστα έφθασαν στην Ελλάδα μετά από πολλές προσπάθειες και κόπους των προσφύγων της πρώτης γενιάς. Κάποια ελάχιστα κατάφεραν να φέρουν μαζί τους οι πρόσφυγες που ήρθαν στην Ελλάδα το 1923, ενώ ορισμένα άλλα έφτασαν τα επόμενά χρόνια σε διάφορες περιστάσεις. Ο Χαράλαμπος Κιαγχίδης, μαζί με τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου του Σωματείου και ειδικά του συμβούλου Νικόλαου Καστανίδη, κατάφερε να φέρει στην Ελλάδα πολύ σημαντικά κειμήλια τα οποία εναπόθεσαν στις εγκαταστάσεις της νέας ιεράς μονής που δημιουργήθηκε στο Ροδοχώρι της Νάουσας.

Μεταξύ αυτών των κειμηλίων ανήκουν και δυο σημαντικές εικόνες. Η πρώτη, είναι η εφέστιος θαυματουργή εικόνα του Αγίου Γεωργίου που αγιογραφήθηκε το 1631 και ήταν τοποθετημένη στο προσκυνητάρι της μονής. Η δεύτερη, είναι η μαρμάρινη εικόνα του Αγίου Γεωργίου που βρίσκονταν στην είσοδο της Μονής και τοποθετήθηκε εκεί από τον ηγούμενο Ιωαννίκιο το 1846.

Ένα αφηγηματικό ταξίδι στην ψυχή του Πόντου

Δεκάδες μικρά και μεγάλα ιερά αντικείμενα, φορτισμένα με τον ιδρώτα, την αγωνία και την ευλάβεια των προσφύγων, αποτέλεσαν τον σπόρο για τη συλλογή που παρουσιάζεται στον τόμο. Με τεκμηριωμένη καταγραφή, φωτογραφικό υλικό υψηλής ποιότητας και ιστορική ανάλυση, ο τόμος αποτελεί μια γέφυρα μνήμης. Ένα αφηγηματικό ταξίδι στην ψυχή του Πόντου, όπως αυτή εκφράστηκε μέσα από τη λειτουργική ζωή και το υλικό αποτύπωμα της πίστης των ανθρώπων του.

Παράλληλα, ο τόμος αποτελεί και ένα φόρο τιμής σε εκείνους που, παρά τις αντιξοότητες, φρόντισαν να μεταφέρουν αυτά τα πολύτιμα αντικείμενα στην Ελλάδα. Χωρίς εκείνους τους απλούς ανθρώπους, που ίσως δεν ήξεραν να διαβάζουν αλλά ήξεραν τι σημαίνει ιερό, τίποτα από όλα αυτά δεν θα είχε διασωθεί. Αλλά και στους σημερινούς συνεχιστές, το Διοικητικό Συμβούλιο του Σωματείου, αξίζει ανάλογος σεβασμός, για την αφοσίωση και το όραμά τους να κρατήσουν ζωντανή τη μνήμη και να διασώσουν την ιστορία, όχι ως απολίθωμα, αλλά ως ζωντανή φλόγα.

Ο κ. Κυριακίδης δεν κρύβει την χαρά και την ικανοποίηση για το τελικό αποτέλεσμα που όπως σημειώνει αποτελεί μια συλλογική δουλειά και προσπάθεια. «Θερμές ευχαριστίες αξίζουν στους συναδέλφους επιστήμονες για τον κόπο που κατέβαλαν για την συγγραφή των σχετικών άρθρων που απαρτίζουν τον τόμο και στον κ. Αριστείδη Βελόνη για την φωτογράφηση των κειμηλίων που έχει στην κατοχή του το Σωματείο. Βαθιά ευγνωμοσύνη προς τον Παναγιότατο Οικουμενικό Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο, στον οποίο άλλωστε αφιερώνεται ο τόμος για την πατρική μέριμνα για τα προσκυνήματα του Γένους και ιδιαίτερα του Πόντου, τα οποία πολλές φορές επισκέφθηκε συνοδεία μεταξύ άλλων του λίαν προσφιλούς μακαριστού μητροπολίτου Δράμας Παύλου», καταλήγει ο πρόεδρος του Σωματείου.

Η ιερά Μονή χτίστηκε το 756 μ.Χ. όρος Πυργί της επαρχίας Γαλίαινας, σε υψόμετρο 1200 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας, βορειοανατολικά της Παναγίας Σουμελά 30 χλμ. νοτιοανατολικά της Τραπεζούντας. Το όνομά της προήλθε από τον μοναχό Περιστερεώτη. Κατά τον θρύλο, ένα κοπάδι περιστέρια κατέβηκε από τα δάση των Σουρμένων και οδήγησε τρεις μοναχούς στον τόπο όπου χτίστηκε το μοναστήρι. Κατά την εποχή της ακμής του, το μοναστήρι αποτελείτο από 187 κελιά και μια μεγάλη βιβλιοθήκη που φιλοξενούσε πάνω από 7.000 τόμους.

Σε μετόχι της μονής στεγαζόταν στις αρχές του 19ου αιώνα το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας. Η μονή συντηρούσε πολλά σχολεία και το 1909 συστήθηκε με ενέργειές της η κεντρική σχολή της Γαλίαινας, ένα πλήρες τετρατάξιο ημιγυμνάσιο. Το μοναστήρι έκλεισε οριστικά στις 17 Ιανουαρίου 1923, όταν ο ηγούμενος Γρηγόριος και οι μοναχοί, όπως και οι υπόλοιποι Έλληνες κάτοικοι εκδιώχθηκαν στην Ελλάδα.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

O Δήμος Καβάλας, η Ιερά Μητρόπολη Φιλίππων Νεαπόλεως & Θάσου, η Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας & Θράκης, η Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Καβάλας και το Μουσικό Σχολείο Καβάλας σάς προσκαλούν στην Καβάλα, από τις 4 έως τις 10 Μαΐου 2026, στις εκδηλώσεις που συνδιοργανώνουν προς τιμήν του Αποστόλου Παύλου.

Δήλωση Συμμετοχής:https://forms.gle/PCrDGeS9v5a64YSq6

Το «Κέντρο Μνήμης Μπέλλες Β΄ Π.Π.», ένας νέος χώρος ιστορικής αναφοράς και πολιτιστικής εκπαίδευσης, άνοιξε επίσημα τις πύλες του στο Νέο Πετρίτσι, προσκαλώντας το κοινό να γνωρίσει από κοντά τις κρίσιμες στιγμές που διαδραματίστηκαν στην οροσειρά του Μπέλλες κατά τη διάρκεια της γερμανικής εισβολής στην Ελλάδα το 1941.

Η λειτουργία του Κέντρου συνοδεύεται από ελεύθερη είσοδο έως και την 28η Οκτωβρίου, ημέρα της Εθνικής Επετείου, ως ελάχιστος φόρος τιμής σε όσους αγωνίστηκαν για την ελευθερία της πατρίδας.

Το Κέντρο δημιουργήθηκε με σκοπό να διατηρηθεί ζωντανή η μνήμη των γεγονότων της περιόδου του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και ειδικότερα της ηρωικής «Μάχης των Οχυρών», που εκτυλίχθηκε στην επιβλητική οροσειρά του Μπέλλες και στη θρυλική «Γραμμή Μεταξά».

Μέσα από διαδραστικές εκθέσεις, ψηφιακές αναπαραστάσεις, αυθεντικά αντικείμενα και προσωπικές μαρτυρίες, οι επισκέπτες έχουν τη δυνατότητα να ταξιδέψουν πίσω στον χρόνο και να γνωρίσουν από κοντά το θάρρος, την αυταπάρνηση και το υψηλό φρόνημα των Ελλήνων στρατιωτών που υπερασπίστηκαν με σθένος τα σύνορα της πατρίδας απέναντι στη γερμανική εισβολή.

Το Κέντρο αναδεικνύεται σε σημείο αναφοράς όχι μόνο για την περιοχή των Σερρών, αλλά και για ολόκληρη την Ελλάδα, φωτίζοντας τον ρόλο της περιοχής κατά τον Β΄ Π.Π. και προβάλλοντας τον πλούτο της ιστορικής κληρονομιάς του Μπέλλες.

Ο εκθεσιακός χώρος έχει σχεδιαστεί σύμφωνα με τις αρχές της σύγχρονης μουσειολογίας, με στόχο την εκπαιδευτική αξιοποίηση της ιστορίας μέσα από μια βιωματική και πολυαισθητηριακή εμπειρία. Μέσα από οπτικοακουστικό υλικό, διαδραστικούς σταθμούς, αρχειακές φωτογραφίες και τεκμήρια, οι επισκέπτες-μαθητές, ερευνητές, οικογένειες και φίλοι της ιστορίας- έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν εις βάθος τις επιχειρήσεις του Απριλίου 1941 και να στοχαστούν πάνω στις διαχρονικές αξίες της ειρήνης, της ελευθερίας και της εθνικής ενότητας.

Το Κέντρο Μνήμης Μπέλλες Β΄ Π.Π. φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν ζωντανό εκπαιδευτικό και πολιτιστικό πυρήνα· έναν τόπο όπου η ιστορική γνώση συνδέεται με τη συγκίνηση και τον σεβασμό προς το παρελθόν, καλλιεργώντας παράλληλα τη συνείδηση και την υπευθυνότητα των πολιτών του αύριο. Μέσα από τη δράση και τη λειτουργία του, το Κέντρο προβάλλει με έμφαση την αναγκαιότητα διατήρησης της ιστορικής μνήμης, ώστε οι επόμενες γενιές να θυμούνται, να μαθαίνουν και να κατανοούν το παρελθόν, με στόχο να μην επαναληφθούν τα λάθη και οι τραγωδίες που σημάδεψαν την ανθρωπότητα κατά τον Β΄ Π.Π.

Με αφορμή την Εθνική Επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, η είσοδος στο Κέντρο Μνήμης θα παραμείνει ελεύθερη για όλους τους επισκέπτες έως και την ημέρα της επετείου, τις ώρες 11:00 – 18:00.

Το «Κέντρο Μνήμης Μπέλλες Β΄ Π.Π.» αποτελεί μία ακόμη δράση της Κοιν.Σ.Επ. Άγκιστρο Δράση, στο πλαίσιο της ανάδειξης και διατήρησης της ιστορικής μνήμης και της προώθησης του Τουρισμού Μνήμης στο βόρειο τμήμα του Νομού Σερρών. Το έργο υλοποιήθηκε ως ιδιωτική επένδυση στο πλαίσιο του προγράμματος LEADER, με τη συνεργασία της Αναπτυξιακής Εταιρείας Σερρών.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Υπάρχουν πολλές πληροφορίες για το περιβάλλον στην εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, τους επιβλητικούς τάφους, τα παλάτια, τα σπίτια, όπως και για τους ανθρώπους και την κοινωνία της εποχής.

“Γνωρίζουμε πολλά για τις εικόνες, αλλά μέχρι τώρα ήταν μια εποχή σε σίγαση”, λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Bonna D. Wescoat, ιστορικός τέχνης, διευθύντρια της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα. Στο πλαίσιο του διεθνούς συνεδρίου “Μουσική, Χορός και Ηχοτοπία στον Κόσμο του Μεγάλου Αλεξάνδρου”, που πραγματοποιείται από τις 15 έως τις 19 Οκτωβρίου 2025 στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, η ιστορικός τέχνης, επισημαίνει ότι ενώ είμαστε περιτριγυρισμένοι από ήχους, μέχρι τώρα οι ήχοι στον κόσμο του Μεγάλου Αλεξάνδρου δεν είχαν ερευνηθεί.

“Μέσα από το συνέδριο επιχειρούμε να αναδείξουμε μερικούς από αυτούς τους ήχους, καθώς αποτελούν εξαιρετικά σημαντική μορφή επικοινωνίας, είτε πρόκειται για φωνές, για μουσική ή χορό. Οι ήχοι είναι εκεί. Απλά μέχρι τώρα δεν τους είχαμε αναζητήσει, δεν τους είχαμε “ακούσει””, σημειώνει η Wescoat.Η ομιλία της επικεντρώθηκε στους ήχους και τους χορούς στο Ιερό των Μεγάλων Θεών στη Σαμοθράκη. Η Σαμοθράκη άλλωστε ήταν το πρώτο μέρος που επισκέφτηκε στην Ελλάδα και όπως λέει “δεν σταμάτησα ποτέ να επιστρέφω εκεί”.
Εντάχθηκε στην ανασκαφή του Ιερού των Μεγάλων Θεών το 1977, αρχικά ως βοηθός αρχαιολόγου. Από το 1983 μέχρι το 1988 διεξήγε αρχαιολογική έρευνα πεδίου στα μνημεία του Δυτικού Λόφου. Την περίοδο 1997-2011 ήταν υπεύθυνη του προγράμματος πεδίου και από το 2012 διευθύνει τις Αμερικανικές Ανασκαφές στο Ιερό των Μεγάλων Θεών.

“Μέχρι τώρα αναζητούσαμε ό,τι είναι περισσότερο προσβάσιμο, δηλαδή αυτό που βλέπουμε. Τα φυσικά αντικείμενα. Ο ήχος είναι εφήμερος. Αλλά ιδιαίτερα στο Ιερό των Μεγάλων Θεών της Σαμοθράκης, ο ήχος είναι απαραίτητος. Είναι δραματικός, Θεωρητικά μεταλλάσσει τον άνθρωπο. Μέσα από τους ήχους θεωρητικά ένιωθαν τους θεούς”, αναφέρει ο συνεργάτης της Wescoat, ερευνητής Andrew Farinholt Ward.
Πολύτιμες πληροφορίες αντλούν οι ερευνητές από τους ανθρώπους της Σαμοθράκης, τους καλλιτέχνες και ιδιαίτερα τους μουσικούς που ζουν εκεί. “Μας προσφέρουν σημαντική γνώση, καθώς βλέπουν το νησί με διαφορετικό τρόπο”, σημειώνει η ιστορικός τέχνης. Το καλοκαίρι του 2025 οι δύο ερευνητές παρακολούθησαν στη Σαμοθράκη την παράσταση “Ιώ: στο βουνί των Μεγάλων Θεών”, μια παραγωγή εμπνευσμένη από το Ιερό των Μεγάλων Θεών και κάνουν λόγο για μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και δημιουργική διαδικασία, που συνδέει το παρελθόν με το παρόν.

Το Διεθνές Συνέδριο διοργανώνεται από το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης και το CNR-Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας – Ινστιτούτο Επιστήμης της Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ιταλίας.

πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ο μεγάλος σεισμός του 365 μ.Χ. είναι ένα από τα πιο σημαντικά και καταστροφικά γεωλογικά γεγονότα που έχουν καταγραφεί στην ιστορία της Μεσογείου και εξαφάνισε για πάντα την αίγλη και την λαμπρότητα της αρχαίας Αλεξάνδρειας. Το μεγάλο μυστήριο σε αυτή την ιστορία δεν είναι η σπανιότητα και  σφοδρότητα του γεγονότος μόνο αλλά και το γεγονός ότι συνέβη το πρωί της 21^η Ιουλίου του 365 μ.Χ. δηλαδή την ημέρα που γεννήθηκε ο Μέγας Αλέξανδρος, ιδρυτής της Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου, της πιο διάσημης από τις 20 Αλεξάνδρειες που ίδρυσε σε όλη την Ασία (Ορισμένες πηγές ανεβάζουν τον αριθμό τους σε 70 και πλέον). Ωστόσο, η ταύτιση της ημερομηνία γέννησης του Αλεξάνδρου με την ημερομηνία καταστροφής δεν είναι το μόνο παράδοξο υπάρχει κάτι ακόμη. Ας δούμε όμως τη σειρά των γεγονότων:

Ημερομηνία και Ώρα: Έγινε στις 21 Ιουλίου του 365 μ.Χ., λίγο πριν την ανατολή του ήλιου.

Μέγεθος: Υπολογίζεται ότι είχε μέγεθος μεταξύ 8,3 και 8,7 βαθμών στην κλίμακα Ρίχτερ, καθιστώντας τον τον ισχυρότερο σεισμό που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ευρώπη.

Επίκεντρο: Το επίκεντρο εντοπίζεται στον θαλάσσιο χώρο, κοντά στις ακτές της δυτικής Κρήτης.

Γεωλογικές Επιπτώσεις: Μια από τις πιο εντυπωσιακές συνέπειες του σεισμού ήταν η ανύψωση της δυτικής Κρήτης. Η περιοχή ανυψώθηκε έως και 9 μέτρα, γεγονός που άλλαξε δραματικά τη μορφολογία του τοπίου και είναι ορατό ακόμη και σήμερα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αρχαία Φαλάσαρνα, η οποία σήμερα βρίσκεται αρκετά μέτρα μακριά από τη θάλασσα.

Το Καταστροφικό Τσουνάμι

Ο σεισμός πυροδότησε ένα τεράστιο τσουνάμι, το οποίο σάρωσε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο και προκάλεσε εκτεταμένες καταστροφές σε πολλές περιοχές:

Κρήτη: Σχεδόν όλες οι πόλεις του νησιού καταστράφηκαν ολοσχερώς. Το ύψος του τσουνάμι στη νοτιοδυτική Κρήτη υπολογίζεται στα 12 μέτρα.

Αίγυπτος: Ιδιαίτερα καταστροφικές ήταν οι συνέπειες στο Δέλτα του Νείλου και στην Αλεξάνδρεια. Το τσουνάμι έφτασε σε ύψος τα 9,5 μέτρα στην Αλεξάνδρεια, μεταφέροντας πλοία στις στέγες των σπιτιών και σκοτώνοντας χιλιάδες ανθρώπους. Η καταστροφή ήταν τόσο μεγάλη, που η ημέρα αυτή έμεινε γνωστή στους κατοίκους της πόλης ως “η ημέρα του τρόμου” για πολλούς αιώνες.

Ευρύτερη περιοχή: Το τσουνάμι έπληξε επίσης τις ακτές της Λιβύης, της Μικράς Ασίας και της Παλαιστίνης, ενώ οι δονήσεις του σεισμού έγιναν αισθητές μέχρι την κεντρική και νότια Ελλάδα.

Ιστορικές Αναφορές και Αρχαιολογικά Ευρήματα

Ο σεισμός του 365 μ.Χ. είχε τόσο μεγάλο αντίκτυπο που αναφέρεται σε πολλά έργα αρχαίων συγγραφέων, όπως ο ιστορικός Αμμιανός Μαρκελλίνος, ο οποίος περιγράφει με λεπτομέρειες την καταστροφή στην Αλεξάνδρεια.

Αρχαιολογικές ανασκαφές σε πόλεις όπως η Γόρτυνα, η Ελεύθερνα και ο Κίσσαμος στην Κρήτη έχουν αποκαλύψει ερείπια και στρώματα καταστροφής που αποδίδονται με βεβαιότητα σε αυτό το σεισμικό γεγονός. Η σφοδρότητα του σεισμού σηματοδότησε την αρχή της αποδιοργάνωσης των αρχαίων πόλεων της Κρήτης, παρόλο που κάποιες από αυτές ανέκαμψαν αργότερα.

Αίγυπτος: Η Αλεξάνδρεια, μία από τις μεγαλύτερες πόλεις της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, επλήγη σφοδρά από το τσουνάμι.

Στην Αλεξάνδρεια τα κύματα του τσουνάμι έφτασαν σε ύψος 9,5 μέτρα, προκαλώντας χιλιάδες θανάτους. Πλοία εκσφενδονίστηκαν ακόμα και στις στέγες των σπιτιών. Η καταστροφή ήταν τόσο μεγάλη που η 21η Ιουλίου έμεινε γνωστή στους κατοίκους ως «η ημέρα του τρόμου» για πολλούς αιώνες.

Το τσουνάμι κατέστρεψε και τις παραλιακές περιοχές του Δέλτα, προκαλώντας σημαντικές ζημιές και απώλειες.

Ιστορικές Πηγές

Ο σεισμός του 365 μ.Χ. είναι ένα από τα πρώτα φυσικά φαινόμενα που περιγράφονται με μεγάλη λεπτομέρεια από τους αρχαίους συγγραφείς.

Αμμιανός Μαρκελλίνος: Ο πιο σημαντικός ιστορικός της εποχής, ο οποίος περιγράφει το γεγονός στο έργο του Res Gestae. Η περιγραφή του είναι εξαιρετικά παραστατική και θεωρείται από τις πιο αξιόπιστες πηγές για το τσουνάμι. Αναφέρει το σεισμό, την υποχώρηση της θάλασσας και το τεράστιο κύμα που επέστρεψε, μεταφέροντας πλοία στην ξηρά. Ο ίδιος περιγράφει πώς κάποιοι άνθρωποι, βλέποντας την υποχώρηση της θάλασσας, βγήκαν να μαζέψουν ψάρια, χωρίς να συνειδητοποιήσουν τον επερχόμενο κίνδυνο.

Ιερός Ιππόλυτος της Ρώμης: Θεολόγος του 3ου αιώνα, αναφέρει το σεισμό στο έργο του Λόγος εις τους Ελληνιστάς.

Ζώσιμος: Ιστορικός του 5ου αιώνα, ο οποίος στο έργο του Νέα Ιστορία αναφέρει ότι ο σεισμός έπληξε την Κρήτη και την Πελοπόννησο, αλλά όχι την Αθήνα.

Ευάγριος Σχολαστικός: Βυζαντινός ιστορικός που επίσης αναφέρεται στις καταστροφές.

Βυζαντινές Πηγές: Άλλες πηγές, όπως ο Ιωάννης Μαλάλας και ο Ιωάννης της Αντιόχειας, αναφέρονται επίσης στο σεισμό και τις επιπτώσεις του, συχνά με υπερβολές και θεολογικές ερμηνείες (π.χ. ως θεία τιμωρία).

Οι αρχαιολογικές ανασκαφές και οι γεωλογικές έρευνες των τελευταίων δεκαετιών έχουν επιβεβαιώσει σε μεγάλο βαθμό τις ιστορικές περιγραφές, αποδεικνύοντας ότι ο σεισμός του 365 μ.Χ. ήταν ένα από τα πιο καταστροφικά φυσικά φαινόμενα της αρχαιότητας.

Περισσότερα στοιχεία για τις ζημιές στην Αλεξάνδρεια Αιγύπτου

Το τσουνάμι που έφτασε στην Αλεξάνδρεια υπολογίζεται ότι είχε ύψος περίπου 9,5 μέτρα. Η ταχύτητα του κύματος ήταν τεράστια και δεν άφησε χρόνο στους κατοίκους να αντιδράσουν.

Το κύμα σάρωσε το λιμάνι της πόλης, το οποίο ήταν ένα από τα μεγαλύτερα και πιο πολυσύχναστα της αρχαιότητας. Πολλά πλοία που ήταν αγκυροβολημένα εκεί εκσφενδονίστηκαν από το νερό. Σύμφωνα με τον ιστορικό Αμμιανό Μαρκελλίνο, πλοία βρέθηκαν πάνω στις στέγες των σπιτιών, γεγονός που αποδεικνύει τη σφοδρότητα του φαινομένου.

Ο αριθμός των θυμάτων ήταν τεράστιος. Σύμφωνα με ορισμένες πηγές, χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, με εκτιμήσεις που κυμαίνονται από 5.000 έως και 50.000, λαμβάνοντας υπόψη και τα γύρω χωριά. Το τσουνάμι ισοπέδωσε αναρίθμητα κτίρια, φτάνοντας σχεδόν 3 χιλιόμετρα στην ενδοχώρα. Η καταστροφή ήταν τόσο ολοκληρωτική που άλλαξε μόνιμα την ακτογραμμή της περιοχής.

Πρόσφατες αρχαιολογικές ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν από την Ελληνίδα αρχαιολόγο Καλλιόπη Λιμναίου-Παπακώστα στην Αλεξάνδρεια έχουν επιβεβαιώσει τις ιστορικές περιγραφές. Στα στρώματα καταστροφής, η ομάδα της βρήκε θαλάσσια κοχύλια, κομμάτια κοραλλιογενών υφάλων, ακόμη και κόκκαλα μεγάλων ψαριών σε απόσταση εκατοντάδων μέτρων από τη σημερινή ακτογραμμή. Αυτά τα ευρήματα αποτελούν αδιάψευστη απόδειξη της σφοδρότητας του τσουνάμι.

Ιστορικές Περιγραφές

Η πιο σημαντική και λεπτομερής πηγή για τις ζημιές στην Αλεξάνδρεια είναι ο Αμμιανός Μαρκελλίνος. Η περιγραφή του είναι εντυπωσιακή και αξιόπιστη. Συγκεκριμένα αναφέρει ότι:

«Λίγο μετά το πρώτο φως της αυγής, αφού προηγήθηκαν βροντές και αστραπές, ολόκληρη η γη συνταράχθηκε. Η θάλασσα αποσύρθηκε και τα νερά της τραβήχτηκαν σε τέτοια έκταση ώστε ο βυθός της αποκαλύφθηκε. Μπορούσε κανείς να δει ψάρια και άλλα θαλάσσια πλάσματα που δεν είχε ξαναδεί. Πολλά πλοία προσάραξαν στη στεριά. Μετά όμως η θάλασσα επέστρεψε με μεγάλο θόρυβο. Ισοπέδωσε αναρίθμητα κτίρια, πολλοί άνθρωποι πνίγηκαν και ένας μεγάλος αριθμός πλοίων βρέθηκε στην κορυφή των κτηρίων της Αλεξάνδρειας».

Αυτή η περιγραφή του φαινομένου, που μοιάζει πολύ με τις σύγχρονες παρατηρήσεις τσουνάμι, δείχνει ότι ο Αμμιανός ήταν αυτόπτης μάρτυρας του γεγονότος ή βασίστηκε σε αξιόπιστες μαρτυρίες.

Επίσης, ο Αθανάσιος, Πατριάρχης της Αλεξάνδρειας, αναφέρει το γεγονός, δηλώνοντας ότι «ένας σεισμός συνέβη την 27η του Επίφη (21η Ιουλίου στο αιγυπτιακό ημερολόγιο), η θάλασσα γύρισε από την Ανατολή και κατέστρεψε πολλούς ανθρώπους και προκάλεσε μεγάλη ζημιά».

Ο σεισμός του 365 μ.Χ. και το τσουνάμι που προκάλεσε όχι μόνο κατέστρεψαν την Αλεξάνδρεια, αλλά συνέβαλαν και στην παρακμή της πόλης ως παγκόσμιο κέντρο πολιτισμού, καθώς οι καταστροφές ήταν τόσο μεγάλες που η πόλη δεν ανέκαμψε ποτέ πλήρως από αυτό το πλήγμα.

¨Όπως αναφέραμε στην εισαγωγή ο Μέγας Αλέξανδρος γεννήθηκε στις 21 Ιουλίου και την ίδια ημερομηνία έγινε και η καταστροφή της αρχαίας Αλεξάνδρειας, επιπλέον ο Μακεδόνας βασιλιάς γεννήθηκε το 356 π.Χ και η καταστροφή της πιο διάσημης πόλης στην ιστορία που ιδρύθηκε από τον ίδιο, έγινε το 365 μ.Χ., ουσιαστικά έχουμε τους ίδιους αριθμούς σε άλλη σειρά! Δεν είναι λοιπόν τυχαίο που ο Αλέξανδρος πέρασε στους λαϊκούς θρύλους ως ένα πρόσωπο με θεϊκες ιδιότητες που κατα ορισμένες πηγές δεν πέθανε αλλά ανήλθε στους ουρανούς ως αθάνατος, επάνω σε ένα άρμα που το έσερναν γρύπες. Οι συμπτώσεις που προαναφέραμε για αρχαίους ήταν θεοσημία.

Θεόδωρος Αν Σπανέλης

Deep Research

Εικόνα

Canvas

Καθοδηγούμενη μάθηση

Το Gemini μπορεί να κάνει λάθη, συμπεριλαμβανομένων των πληροφοριών σχετικά με άτομα, επομένως θα πρέπει να επαληθεύετε τις

Ποια είναι η άποψη της υπουργού Πολιτισμού κ. Λίνας Μενδώνη για το θέμα της μεταφοράς του Λέοντα στην κορυφή του Τύμβου Καστά; Τα παρακάτω στοιχεία τα παραθέτουμε ως συνέχεια του ρεπορτάζ της περασμένης εβδομάδας, στο οποίο αναρωτιόμασταν γιατί ξεχάστηκε το θέμα της μεταφοράς στο πρόγραμμα έργων ύψους 10 εκ. ευρώ που ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα η κ. Μενδώνη:

«Ζω για την ημέρα που θα μεταφερθεί στον Τύμβο Καστά το Λιοντάρι της Αμφίπολης», είπε από την πλευρά του ο κ. Τζιτζικώστας και η κυρία Μενδώνη του απάντησε, «θα γίνει και αυτό».

Όπως εξήγησε δε, η υπουργός Πολιτισμού, πρέπει πρώτα να γίνουν και να εγκριθούν οι σχετικές μελέτες για τη μεταφορά του. «Αυτά όλα θα γίνουν τη στιγμή που πρέπει να γίνουν και όταν έχει ολοκληρωθεί η ουσιαστική επιστημονική αντιμετώπιση του θέματος», δήλωσε χαρακτηριστικά.”

Αμφισβητεί η κα. Μενδώνη την ύπαρξη Λέοντα στην κορυφή του Τύμβου;

Η τοποθέτηση της υπουργού δείχνει ότι το ζήτημα δεν έχει εγκαταλειφθεί, αλλά παραμένει υπό μελέτη. Η μεταφορά ενός μνημείου τέτοιου μεγέθους και ιστορικής βαρύτητας στον φυσικό του χώρο δεν είναι μόνο τεχνικά απαιτητική· προϋποθέτει και επιστημονική τεκμηρίωση, ώστε να διασφαλιστεί ότι η επιλογή της κορυφής του Τύμβου είναι η σωστή και ιστορικά ακριβής.

Το ερώτημα που εγείρεται είναι αν η υπουργός αμφισβητεί την ύπαρξη του Λέοντα στην κορυφή του Τύμβου Καστά. Από τις δηλώσεις της προκύπτει ότι δεν τίθεται ζήτημα αμφισβήτησης. Η κ. Μενδώνη δεν αρνείται τη σύνδεση του μνημείου με τον Τύμβο, αλλά υπογραμμίζει την ανάγκη να υπάρξει «ουσιαστική επιστημονική αντιμετώπιση». Με άλλα λόγια, το Υπουργείο δεν αποκλείει το ενδεχόμενο, αλλά ζητά ισχυρά αρχαιολογικά και τεχνικά δεδομένα πριν ληφθούν αποφάσεις.

Ο Λέοντας: ένα σύμβολο με ιστορία

Ο Λέοντας της Αμφίπολης ανακαλύφθηκε τμηματικά στις αρχές του 20ού αιώνα, με πρώτα ευρήματα να έρχονται στο φως κατά τις εργασίες της Γαλλικής Στρατιάς του Στρυμόνα μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τα διάσπαρτα μαρμάρινα κομμάτια του μνημείου συγκεντρώθηκαν και ο εντυπωσιακός ανδριάντας αναστηλώθηκε στη δεκαετία του 1930, κοντά στις όχθες του Στρυμόνα, όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα.

Η σχέση του με τον Τύμβο Καστά έχει απασχολήσει έντονα τους αρχαιολόγους. Πολλοί θεωρούν ότι το μνημείο αρχικά κοσμούσε την κορυφή του λόφου, ως επιβλητικό ταφικό σύμβολο που δέσποζε στην περιοχή. Η άποψη αυτή ενισχύεται από το μέγεθος και την τεχνική του έργου, που παραπέμπουν σε μνημειακή ταφική χρήση. Ωστόσο, δεν υπάρχουν αδιάσειστα αρχαιολογικά στοιχεία που να αποδεικνύουν πέραν πάσης αμφιβολίας την αρχική του θέση.

Η επιστημονική διάσταση

Η τοποθέτηση του Λέοντα στην κορυφή του Τύμβου δεν είναι απλή υπόθεση. Απαιτεί:

• Στατικές και γεωτεχνικές μελέτες, ώστε να διασφαλιστεί ότι ο λόφος μπορεί να αντέξει το βάρος και την κατασκευή.
• Τεκμηρίωση για την αρχική θέση του μνημείου, με αρχαιολογικά επιχειρήματα που θα στηρίξουν την απόφαση.
• Συντήρηση και προστασία του ίδιου του Λέοντα, ο οποίος έχει ήδη υποστεί φθορές στο πέρασμα των δεκαετιών.

Το μεγάλο στοίχημα

Η επιστροφή του Λέοντα στον λόφο θα είχε αναμφίβολα τεράστια συμβολική και τουριστική αξία. Ωστόσο, η πορεία μέχρι εκεί είναι μακρά. Το στοίχημα είναι να βρεθεί η ισορροπία ανάμεσα στον ενθουσιασμό που γεννά η ιδέα και την επιστημονική τεκμηρίωση που απαιτείται για να γίνει πράξη.

Μέχρι τότε, ο Λέοντας της Αμφίπολης παραμένει στο βάθρο του στις όχθες του Στρυμόνα, περιμένοντας την ημέρα που ίσως ξαναβρεθεί στην κορυφή του Τύμβου Καστά, φρουρός μιας ιστορίας που εξακολουθεί να συναρπάζει.

Θεόδωρος Αν. Σπανέλης