Ο μεγάλος σεισμός του 365 μ.Χ. είναι ένα από τα πιο σημαντικά και καταστροφικά γεωλογικά γεγονότα που έχουν καταγραφεί στην ιστορία της Μεσογείου και εξαφάνισε για πάντα την αίγλη και την λαμπρότητα της αρχαίας Αλεξάνδρειας. Το μεγάλο μυστήριο σε αυτή την ιστορία δεν είναι η σπανιότητα και  σφοδρότητα του γεγονότος μόνο αλλά και το γεγονός ότι συνέβη το πρωί της 21^η Ιουλίου του 365 μ.Χ. δηλαδή την ημέρα που γεννήθηκε ο Μέγας Αλέξανδρος, ιδρυτής της Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου, της πιο διάσημης από τις 20 Αλεξάνδρειες που ίδρυσε σε όλη την Ασία (Ορισμένες πηγές ανεβάζουν τον αριθμό τους σε 70 και πλέον). Ωστόσο, η ταύτιση της ημερομηνία γέννησης του Αλεξάνδρου με την ημερομηνία καταστροφής δεν είναι το μόνο παράδοξο υπάρχει κάτι ακόμη. Ας δούμε όμως τη σειρά των γεγονότων:

Ημερομηνία και Ώρα: Έγινε στις 21 Ιουλίου του 365 μ.Χ., λίγο πριν την ανατολή του ήλιου.

Μέγεθος: Υπολογίζεται ότι είχε μέγεθος μεταξύ 8,3 και 8,7 βαθμών στην κλίμακα Ρίχτερ, καθιστώντας τον τον ισχυρότερο σεισμό που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ευρώπη.

Επίκεντρο: Το επίκεντρο εντοπίζεται στον θαλάσσιο χώρο, κοντά στις ακτές της δυτικής Κρήτης.

Γεωλογικές Επιπτώσεις: Μια από τις πιο εντυπωσιακές συνέπειες του σεισμού ήταν η ανύψωση της δυτικής Κρήτης. Η περιοχή ανυψώθηκε έως και 9 μέτρα, γεγονός που άλλαξε δραματικά τη μορφολογία του τοπίου και είναι ορατό ακόμη και σήμερα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αρχαία Φαλάσαρνα, η οποία σήμερα βρίσκεται αρκετά μέτρα μακριά από τη θάλασσα.

Το Καταστροφικό Τσουνάμι

Ο σεισμός πυροδότησε ένα τεράστιο τσουνάμι, το οποίο σάρωσε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο και προκάλεσε εκτεταμένες καταστροφές σε πολλές περιοχές:

Κρήτη: Σχεδόν όλες οι πόλεις του νησιού καταστράφηκαν ολοσχερώς. Το ύψος του τσουνάμι στη νοτιοδυτική Κρήτη υπολογίζεται στα 12 μέτρα.

Αίγυπτος: Ιδιαίτερα καταστροφικές ήταν οι συνέπειες στο Δέλτα του Νείλου και στην Αλεξάνδρεια. Το τσουνάμι έφτασε σε ύψος τα 9,5 μέτρα στην Αλεξάνδρεια, μεταφέροντας πλοία στις στέγες των σπιτιών και σκοτώνοντας χιλιάδες ανθρώπους. Η καταστροφή ήταν τόσο μεγάλη, που η ημέρα αυτή έμεινε γνωστή στους κατοίκους της πόλης ως “η ημέρα του τρόμου” για πολλούς αιώνες.

Ευρύτερη περιοχή: Το τσουνάμι έπληξε επίσης τις ακτές της Λιβύης, της Μικράς Ασίας και της Παλαιστίνης, ενώ οι δονήσεις του σεισμού έγιναν αισθητές μέχρι την κεντρική και νότια Ελλάδα.

Ιστορικές Αναφορές και Αρχαιολογικά Ευρήματα

Ο σεισμός του 365 μ.Χ. είχε τόσο μεγάλο αντίκτυπο που αναφέρεται σε πολλά έργα αρχαίων συγγραφέων, όπως ο ιστορικός Αμμιανός Μαρκελλίνος, ο οποίος περιγράφει με λεπτομέρειες την καταστροφή στην Αλεξάνδρεια.

Αρχαιολογικές ανασκαφές σε πόλεις όπως η Γόρτυνα, η Ελεύθερνα και ο Κίσσαμος στην Κρήτη έχουν αποκαλύψει ερείπια και στρώματα καταστροφής που αποδίδονται με βεβαιότητα σε αυτό το σεισμικό γεγονός. Η σφοδρότητα του σεισμού σηματοδότησε την αρχή της αποδιοργάνωσης των αρχαίων πόλεων της Κρήτης, παρόλο που κάποιες από αυτές ανέκαμψαν αργότερα.

Αίγυπτος: Η Αλεξάνδρεια, μία από τις μεγαλύτερες πόλεις της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, επλήγη σφοδρά από το τσουνάμι.

Στην Αλεξάνδρεια τα κύματα του τσουνάμι έφτασαν σε ύψος 9,5 μέτρα, προκαλώντας χιλιάδες θανάτους. Πλοία εκσφενδονίστηκαν ακόμα και στις στέγες των σπιτιών. Η καταστροφή ήταν τόσο μεγάλη που η 21η Ιουλίου έμεινε γνωστή στους κατοίκους ως «η ημέρα του τρόμου» για πολλούς αιώνες.

Το τσουνάμι κατέστρεψε και τις παραλιακές περιοχές του Δέλτα, προκαλώντας σημαντικές ζημιές και απώλειες.

Ιστορικές Πηγές

Ο σεισμός του 365 μ.Χ. είναι ένα από τα πρώτα φυσικά φαινόμενα που περιγράφονται με μεγάλη λεπτομέρεια από τους αρχαίους συγγραφείς.

Αμμιανός Μαρκελλίνος: Ο πιο σημαντικός ιστορικός της εποχής, ο οποίος περιγράφει το γεγονός στο έργο του Res Gestae. Η περιγραφή του είναι εξαιρετικά παραστατική και θεωρείται από τις πιο αξιόπιστες πηγές για το τσουνάμι. Αναφέρει το σεισμό, την υποχώρηση της θάλασσας και το τεράστιο κύμα που επέστρεψε, μεταφέροντας πλοία στην ξηρά. Ο ίδιος περιγράφει πώς κάποιοι άνθρωποι, βλέποντας την υποχώρηση της θάλασσας, βγήκαν να μαζέψουν ψάρια, χωρίς να συνειδητοποιήσουν τον επερχόμενο κίνδυνο.

Ιερός Ιππόλυτος της Ρώμης: Θεολόγος του 3ου αιώνα, αναφέρει το σεισμό στο έργο του Λόγος εις τους Ελληνιστάς.

Ζώσιμος: Ιστορικός του 5ου αιώνα, ο οποίος στο έργο του Νέα Ιστορία αναφέρει ότι ο σεισμός έπληξε την Κρήτη και την Πελοπόννησο, αλλά όχι την Αθήνα.

Ευάγριος Σχολαστικός: Βυζαντινός ιστορικός που επίσης αναφέρεται στις καταστροφές.

Βυζαντινές Πηγές: Άλλες πηγές, όπως ο Ιωάννης Μαλάλας και ο Ιωάννης της Αντιόχειας, αναφέρονται επίσης στο σεισμό και τις επιπτώσεις του, συχνά με υπερβολές και θεολογικές ερμηνείες (π.χ. ως θεία τιμωρία).

Οι αρχαιολογικές ανασκαφές και οι γεωλογικές έρευνες των τελευταίων δεκαετιών έχουν επιβεβαιώσει σε μεγάλο βαθμό τις ιστορικές περιγραφές, αποδεικνύοντας ότι ο σεισμός του 365 μ.Χ. ήταν ένα από τα πιο καταστροφικά φυσικά φαινόμενα της αρχαιότητας.

Περισσότερα στοιχεία για τις ζημιές στην Αλεξάνδρεια Αιγύπτου

Το τσουνάμι που έφτασε στην Αλεξάνδρεια υπολογίζεται ότι είχε ύψος περίπου 9,5 μέτρα. Η ταχύτητα του κύματος ήταν τεράστια και δεν άφησε χρόνο στους κατοίκους να αντιδράσουν.

Το κύμα σάρωσε το λιμάνι της πόλης, το οποίο ήταν ένα από τα μεγαλύτερα και πιο πολυσύχναστα της αρχαιότητας. Πολλά πλοία που ήταν αγκυροβολημένα εκεί εκσφενδονίστηκαν από το νερό. Σύμφωνα με τον ιστορικό Αμμιανό Μαρκελλίνο, πλοία βρέθηκαν πάνω στις στέγες των σπιτιών, γεγονός που αποδεικνύει τη σφοδρότητα του φαινομένου.

Ο αριθμός των θυμάτων ήταν τεράστιος. Σύμφωνα με ορισμένες πηγές, χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, με εκτιμήσεις που κυμαίνονται από 5.000 έως και 50.000, λαμβάνοντας υπόψη και τα γύρω χωριά. Το τσουνάμι ισοπέδωσε αναρίθμητα κτίρια, φτάνοντας σχεδόν 3 χιλιόμετρα στην ενδοχώρα. Η καταστροφή ήταν τόσο ολοκληρωτική που άλλαξε μόνιμα την ακτογραμμή της περιοχής.

Πρόσφατες αρχαιολογικές ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν από την Ελληνίδα αρχαιολόγο Καλλιόπη Λιμναίου-Παπακώστα στην Αλεξάνδρεια έχουν επιβεβαιώσει τις ιστορικές περιγραφές. Στα στρώματα καταστροφής, η ομάδα της βρήκε θαλάσσια κοχύλια, κομμάτια κοραλλιογενών υφάλων, ακόμη και κόκκαλα μεγάλων ψαριών σε απόσταση εκατοντάδων μέτρων από τη σημερινή ακτογραμμή. Αυτά τα ευρήματα αποτελούν αδιάψευστη απόδειξη της σφοδρότητας του τσουνάμι.

Ιστορικές Περιγραφές

Η πιο σημαντική και λεπτομερής πηγή για τις ζημιές στην Αλεξάνδρεια είναι ο Αμμιανός Μαρκελλίνος. Η περιγραφή του είναι εντυπωσιακή και αξιόπιστη. Συγκεκριμένα αναφέρει ότι:

«Λίγο μετά το πρώτο φως της αυγής, αφού προηγήθηκαν βροντές και αστραπές, ολόκληρη η γη συνταράχθηκε. Η θάλασσα αποσύρθηκε και τα νερά της τραβήχτηκαν σε τέτοια έκταση ώστε ο βυθός της αποκαλύφθηκε. Μπορούσε κανείς να δει ψάρια και άλλα θαλάσσια πλάσματα που δεν είχε ξαναδεί. Πολλά πλοία προσάραξαν στη στεριά. Μετά όμως η θάλασσα επέστρεψε με μεγάλο θόρυβο. Ισοπέδωσε αναρίθμητα κτίρια, πολλοί άνθρωποι πνίγηκαν και ένας μεγάλος αριθμός πλοίων βρέθηκε στην κορυφή των κτηρίων της Αλεξάνδρειας».

Αυτή η περιγραφή του φαινομένου, που μοιάζει πολύ με τις σύγχρονες παρατηρήσεις τσουνάμι, δείχνει ότι ο Αμμιανός ήταν αυτόπτης μάρτυρας του γεγονότος ή βασίστηκε σε αξιόπιστες μαρτυρίες.

Επίσης, ο Αθανάσιος, Πατριάρχης της Αλεξάνδρειας, αναφέρει το γεγονός, δηλώνοντας ότι «ένας σεισμός συνέβη την 27η του Επίφη (21η Ιουλίου στο αιγυπτιακό ημερολόγιο), η θάλασσα γύρισε από την Ανατολή και κατέστρεψε πολλούς ανθρώπους και προκάλεσε μεγάλη ζημιά».

Ο σεισμός του 365 μ.Χ. και το τσουνάμι που προκάλεσε όχι μόνο κατέστρεψαν την Αλεξάνδρεια, αλλά συνέβαλαν και στην παρακμή της πόλης ως παγκόσμιο κέντρο πολιτισμού, καθώς οι καταστροφές ήταν τόσο μεγάλες που η πόλη δεν ανέκαμψε ποτέ πλήρως από αυτό το πλήγμα.

¨Όπως αναφέραμε στην εισαγωγή ο Μέγας Αλέξανδρος γεννήθηκε στις 21 Ιουλίου και την ίδια ημερομηνία έγινε και η καταστροφή της αρχαίας Αλεξάνδρειας, επιπλέον ο Μακεδόνας βασιλιάς γεννήθηκε το 356 π.Χ και η καταστροφή της πιο διάσημης πόλης στην ιστορία που ιδρύθηκε από τον ίδιο, έγινε το 365 μ.Χ., ουσιαστικά έχουμε τους ίδιους αριθμούς σε άλλη σειρά! Δεν είναι λοιπόν τυχαίο που ο Αλέξανδρος πέρασε στους λαϊκούς θρύλους ως ένα πρόσωπο με θεϊκες ιδιότητες που κατα ορισμένες πηγές δεν πέθανε αλλά ανήλθε στους ουρανούς ως αθάνατος, επάνω σε ένα άρμα που το έσερναν γρύπες. Οι συμπτώσεις που προαναφέραμε για αρχαίους ήταν θεοσημία.

Θεόδωρος Αν Σπανέλης

Deep Research

Εικόνα

Canvas

Καθοδηγούμενη μάθηση

Το Gemini μπορεί να κάνει λάθη, συμπεριλαμβανομένων των πληροφοριών σχετικά με άτομα, επομένως θα πρέπει να επαληθεύετε τις

Ποια είναι η άποψη της υπουργού Πολιτισμού κ. Λίνας Μενδώνη για το θέμα της μεταφοράς του Λέοντα στην κορυφή του Τύμβου Καστά; Τα παρακάτω στοιχεία τα παραθέτουμε ως συνέχεια του ρεπορτάζ της περασμένης εβδομάδας, στο οποίο αναρωτιόμασταν γιατί ξεχάστηκε το θέμα της μεταφοράς στο πρόγραμμα έργων ύψους 10 εκ. ευρώ που ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα η κ. Μενδώνη:

«Ζω για την ημέρα που θα μεταφερθεί στον Τύμβο Καστά το Λιοντάρι της Αμφίπολης», είπε από την πλευρά του ο κ. Τζιτζικώστας και η κυρία Μενδώνη του απάντησε, «θα γίνει και αυτό».

Όπως εξήγησε δε, η υπουργός Πολιτισμού, πρέπει πρώτα να γίνουν και να εγκριθούν οι σχετικές μελέτες για τη μεταφορά του. «Αυτά όλα θα γίνουν τη στιγμή που πρέπει να γίνουν και όταν έχει ολοκληρωθεί η ουσιαστική επιστημονική αντιμετώπιση του θέματος», δήλωσε χαρακτηριστικά.”

Αμφισβητεί η κα. Μενδώνη την ύπαρξη Λέοντα στην κορυφή του Τύμβου;

Η τοποθέτηση της υπουργού δείχνει ότι το ζήτημα δεν έχει εγκαταλειφθεί, αλλά παραμένει υπό μελέτη. Η μεταφορά ενός μνημείου τέτοιου μεγέθους και ιστορικής βαρύτητας στον φυσικό του χώρο δεν είναι μόνο τεχνικά απαιτητική· προϋποθέτει και επιστημονική τεκμηρίωση, ώστε να διασφαλιστεί ότι η επιλογή της κορυφής του Τύμβου είναι η σωστή και ιστορικά ακριβής.

Το ερώτημα που εγείρεται είναι αν η υπουργός αμφισβητεί την ύπαρξη του Λέοντα στην κορυφή του Τύμβου Καστά. Από τις δηλώσεις της προκύπτει ότι δεν τίθεται ζήτημα αμφισβήτησης. Η κ. Μενδώνη δεν αρνείται τη σύνδεση του μνημείου με τον Τύμβο, αλλά υπογραμμίζει την ανάγκη να υπάρξει «ουσιαστική επιστημονική αντιμετώπιση». Με άλλα λόγια, το Υπουργείο δεν αποκλείει το ενδεχόμενο, αλλά ζητά ισχυρά αρχαιολογικά και τεχνικά δεδομένα πριν ληφθούν αποφάσεις.

Ο Λέοντας: ένα σύμβολο με ιστορία

Ο Λέοντας της Αμφίπολης ανακαλύφθηκε τμηματικά στις αρχές του 20ού αιώνα, με πρώτα ευρήματα να έρχονται στο φως κατά τις εργασίες της Γαλλικής Στρατιάς του Στρυμόνα μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τα διάσπαρτα μαρμάρινα κομμάτια του μνημείου συγκεντρώθηκαν και ο εντυπωσιακός ανδριάντας αναστηλώθηκε στη δεκαετία του 1930, κοντά στις όχθες του Στρυμόνα, όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα.

Η σχέση του με τον Τύμβο Καστά έχει απασχολήσει έντονα τους αρχαιολόγους. Πολλοί θεωρούν ότι το μνημείο αρχικά κοσμούσε την κορυφή του λόφου, ως επιβλητικό ταφικό σύμβολο που δέσποζε στην περιοχή. Η άποψη αυτή ενισχύεται από το μέγεθος και την τεχνική του έργου, που παραπέμπουν σε μνημειακή ταφική χρήση. Ωστόσο, δεν υπάρχουν αδιάσειστα αρχαιολογικά στοιχεία που να αποδεικνύουν πέραν πάσης αμφιβολίας την αρχική του θέση.

Η επιστημονική διάσταση

Η τοποθέτηση του Λέοντα στην κορυφή του Τύμβου δεν είναι απλή υπόθεση. Απαιτεί:

• Στατικές και γεωτεχνικές μελέτες, ώστε να διασφαλιστεί ότι ο λόφος μπορεί να αντέξει το βάρος και την κατασκευή.
• Τεκμηρίωση για την αρχική θέση του μνημείου, με αρχαιολογικά επιχειρήματα που θα στηρίξουν την απόφαση.
• Συντήρηση και προστασία του ίδιου του Λέοντα, ο οποίος έχει ήδη υποστεί φθορές στο πέρασμα των δεκαετιών.

Το μεγάλο στοίχημα

Η επιστροφή του Λέοντα στον λόφο θα είχε αναμφίβολα τεράστια συμβολική και τουριστική αξία. Ωστόσο, η πορεία μέχρι εκεί είναι μακρά. Το στοίχημα είναι να βρεθεί η ισορροπία ανάμεσα στον ενθουσιασμό που γεννά η ιδέα και την επιστημονική τεκμηρίωση που απαιτείται για να γίνει πράξη.

Μέχρι τότε, ο Λέοντας της Αμφίπολης παραμένει στο βάθρο του στις όχθες του Στρυμόνα, περιμένοντας την ημέρα που ίσως ξαναβρεθεί στην κορυφή του Τύμβου Καστά, φρουρός μιας ιστορίας που εξακολουθεί να συναρπάζει.

Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

Πριν αποκτήσει το λιμάνι της Καβάλας την τουριστική εικόνα που έχει σήμερα, ήταν ένα εργοτάξιο, όπου καθημερινά τα ψαροκάϊκα ετοιμάζονταν για την επόμενη ψαριά. Ο φακός του “Χ” σας γυρίζει 19 χρόνια πίσω! Τότε που καθάριζαν, μπάλωναν τα δίχτυα στην παραλία της Καβάλας και υπήρχε μια εικόνα που σήμερα έχει χαθεί.

Η ανασκαφή του Ιονίου Πανεπιστήμιου, του Πανεπιστημίου Κρήτης και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων στον προϊστορικό οικισμό της Κοίμησης στη Θηρασία έφερε στο φως ένα σημαντικό εύρημα, το οποίο φωτίζει τα πρώτα βήματα της δημιουργίας της γραφής στο προϊστορικό Αιγαίο. Το εύρημα δημοσιεύτηκε σε ανοιχτή πρόσβαση από το Cambridge University Press, σε άρθρο των Κ. Σμπόνια, Ι. Τζαχίλη και Γ. Κορδατζάκη.

Το ΑΠΕ-ΜΠΕ την Παρασκευή 18 Ιουλίου 2025 παρουσίασε τον σχολιασμό των δύο σφραγίδων από τον ερευνητή Μηνά Τσικριτσή, ο οποίος μέσα από αυτήν, συσχέτισε τη γραφή που φέρουν τα δύο νέα ευρήματα με την Κρητική Ιερογλυφική και τη Γραμμική Α, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για πρώιμη γραφή αυτών, καθώς οι δύο σφραγίδες χρονολογούνται στα μέσα της 3ης χιλιετίας πΧ. Ο ίδιος συνδέει τα νέα ευρήματα με την έρευνα που παρουσιάστηκε πριν από δύο χρόνια στο ΑΠΕ-ΜΠΕ με θέμα «Σύμβολα Μινωικών Ιερογλυφικών και Γραμμικής Α από την Μήλο στα μέσα της 3ης χιλιετίας πΧ» που είχαν εκπονήσει οι δρ Μηνάς Τσικριτσής Ερευνητής Αιγαιακών γραφών και δρ Αδαμάντιος Σάμψων Αρχαιολόγος καθηγητής.

Όπως αναφέρεται σε δημοσίευμα που φιλοξενείται στον ιστότοπο του Ιονίου Πανεπιστημίου, που συνοψίζει τα αποτελέσματα της έρευνας των Κ. Σμπόνια, Ι. Τζαχίλη και Γ. Κορδατζάκη, και σήμερα αναδημοσιεύει το ΑΠΕ-ΜΠΕ με τη σύμφωνη γνώμη του καθηγητή Κ. Σμπόνια, «πρόκειται για δύο αποτυπώματα σφραγίδων σε λαβή αγγείου, τα οποία προέρχονται από ένα δωμάτιο του οικισμού που χρονολογείται στα μέσα της 3ης χιλιετίας π.Χ. (Πρωτοκυκλαδική ΙΙ περίοδος). Το πρώτο σφράγισμα (THS.1), στο άνω τμήμα της λαβής, προέρχεται από μία τρίπλευρη σφραγίδα με επιμήκεις επιφάνειες, διακοσμημένες με σειρά αφηρημένων και σχηματικών συμβόλων σε παρατακτική διάταξη. Τα διαδοχικά αυτά σημεία, τοποθετημένα σε συνεκτική ακολουθία, συνιστούν την πρωιμότερη μαρτυρία για εξελίξεις που συνδέονται με την εμφάνιση της γραφής στον αιγαιακό χώρο. Το δεύτερο σφράγισμα (THS.2), με γραμμικά και μαιανδροειδή διακοσμητικά θέματα, εντάσσεται στη γενικότερη παράδοση της αιγαιακής σφραγιδογλυφίας».

Το δημοσίευμα αναφέρει ακόμα ότι «τα πρώτα οργανωμένα συστήματα γραφής εμφανίζονται στη Μινωική Κρήτη στις αρχές της 2ης χιλιετίας π.Χ. (Κρητική Ιερογλυφική και Γραμμική Α). Το σφράγισμα THS.1 από την Κοίμηση ίσως αντιπροσωπεύει ένα αρχικό στάδιο ανάπτυξης ενός πιο σύνθετου συστήματος επικοινωνίας, το οποίο εδράζεται στις κοινωνικοοικονομικές και πολιτισμικές πρακτικές του Αιγαίου κατά την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού. Σφραγίσματα σε κεραμικά που έγιναν πριν το ψήσιμο των αγγείων θα μπορούσαν να δηλώνουν τον κατασκευαστή, την προέλευση ή το περιεχόμενο του αγγείου. Τα σύμβολα του σφραγίσματος της Θηρασίας ενδέχεται να απεικονίζουν ονόματα ή ευρύτερα εννοιολογικά σχήματα σε ένα πρώιμο στάδιο ανάπτυξης της γραφής».

Στο δημοσίευμα του Ιονίου Πανεπιστημίου επισημαίνεται ακόμα ότι «με βάση τα αποτελέσματα της πετρογραφικής ανάλυσης του κεραμικού θραύσματος από τη μεταδιδάκτορα του Τμήματος Ιστορίας του Ιονίου Πανεπιστημίου Γ. Κορδατζάκη, η Νάξος, η οποία διατηρούσε ισχυρές συνδέσεις με τη Σαντορίνη, θεωρείται η πιο πιθανή πηγή τόσο των πρώτων υλών που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή του αγγείου όσο και, ενδεχομένως, της προέλευσης του ίδιου του αγγείου και των σφραγισμάτων στη λαβή του.

Η σημασία των αποτυπωμάτων θα πρέπει να ερμηνευτεί στο ευρύτερο δίκτυο θαλάσσιων ανταλλαγών του Αιγαίου, μέσω του οποίου διακινούνταν αγγεία και εμπορεύματα. Το σφράγισμα της Θηρασίας ενισχύει την ιδέα ότι η δημιουργία σύνθετων συστημάτων επικοινωνίας βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη στο Αιγαίο, σε συνάρτηση με τη δήλωση ταυτότητας, τον έλεγχο αγαθών και την αυξανόμενη κοινωνική πολυπλοκότητα, χαρακτηριστικά των «πρωτοαστικών κοινωνιών» της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού. Τα σύμβολα των σφραγισμάτων από τον οικισμό της Κοίμησης στη Θηρασία αντιπροσωπεύουν ένα μέχρι πρότινος άγνωστο βήμα στην πορεία προς τη δημιουργία της γραφής στο προϊστορικό Αιγαίο».

Ο καθηγητής Κ. Σμπόνιας δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ πως τα σύμβολα του σφραγίσματος της Θηρασίας, παρά τις μεμονωμένες ομοιότητες κάποιων σημείων με σημεία της λεγόμενης «Γραφής Αρχανών» και με την Κρητική Ιερογλυφική, δεν εντάσσονται σε κάποιο γνωστό σύστημα Αιγαιακών Γραφών, ούτε συνδέονται με κάποια γενετική εξέλιξη με τις μεταγενέστερες κρητικές γραφές. «Μαρτυρούν τον προηγμένο πολιτισμό στον Αιγαιακό χώρο στα μέσα της 3ης χιλιετίας πΧ και φωτίζουν τη χρήση των σφραγίδων ως το αρχαιότερο μέσο που συνδέεται με την εμφάνιση της πρώιμης γραφής στο Αιγαίο, βήματα που θα αποκρυσταλλωθούν μερικούς αιώνες αργότερα στη Μινωική Κρήτη» τονίζει.

Ο προϊστορικός οικισμός στη θέση Κοίμηση Θηρασίας, η ανασκαφή του οποίου πραγματοποιείται από το Ιόνιο Πανεπιστήμιο σε συνεργασία με το πανεπιστήμιο Κρήτης και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, υπό τη διεύθυνση του Καθηγητή Κ. Σμπόνια, της Ομότιμης Καθηγήτριας Ι. Τζαχίλη και της Μ. Ευσταθίου, χρονολογείται στην 3η και τις αρχές της 2ης χιλιετίας πΧ (Πρωτοκυκλαδική και Μεσοκυκλαδική περίοδος). «Βρίσκεται στο νότιο άκρο της Θηρασίας και τα κατάλοιπά του διατηρούνται σε εξαιρετικό βαθμό, καθώς καλύφθηκαν από τις αποθέσεις της μεγάλης έκρηξης του ηφαιστείου της Σαντορίνης. Η έρευνά του προσφέρει πολλά νέα στοιχεία για την πολεοδομική οργάνωση των Πρωτοκυκλαδικών οικισμών καθώς και για τη μετάβαση στη Μέση Εποχή του Χαλκού, συμπληρώνοντας τα στοιχεία από τον προϊστορικό Ακρωτήρι, τα πρωιμότερα στρώματα του οποία είναι θαμμένα κάτω από τα κτίρια της υστεροκυκλαδικής πόλης» επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Σμπόνιας.

*Οι φωτογραφίες παραχωρήθηκαν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για χρήση, από τον Καθηγητή Κ. Σμπόνια

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η άγνωστη εποποιΐα των ναρκαλιευτών του Πολεμικού μας Ναυτικού…

Γράφει ο Πασχάλης Παλαβούζης

Μετά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο η Βουλγαρία διεκδίκησε πρωταγωνιστικό ρόλο στη διανομή εδαφικών κερδών, απορρίπτοντας διεκδικήσεις Ελλάδας και Σερβίας σε Θράκη και Μακεδονία. Κλιμακώνοντας την ένταση ο βουλγαρικός Στρατός προχώρησε σε επιθέσεις εναντίον ελληνικών και σερβικών θέσεων στη Μακεδονία, οδηγώντας στο Β’ Βαλκανικό Πόλεμο. Σοβαρό εμπόδιο στην πραγμάτωση των βουλγαρικών επιδιώξεων στάθηκε ο ελληνικός Στόλος, που κυριαρχούσε στο ΒΑ Αιγαίο. Προ του κινδύνου ελληνικής απόβασης οι Βούλγαροι προχώρησαν σε πόντιση θαλάσσιων ναρκοπεδίων στα ανοιχτά της Καβάλας, του Πόρτο Λάγους, της Αλεξανδρούπολης, αλλά και στην είσοδο του Κόλπου των Ελευθερών.

Πιο συγκεκριμένα, για τη ναρκοθέτηση του Κόλπου Καβάλας χρησιμοποιήθηκαν δύο τύποι ναρκών επαφής, αμφότεροι του γαλλικού οίκου Sautter-Harlé (Σωτέ – Αρλέ). Συνολικά ποντίστηκαν 20 σφαιροειδείς νάρκες Harlé σε 5 διακριτά σημεία, περιμετρικά και επί των διαύλων ναυσιπλοΐας. Καθεμιά τους περιείχε εκρηκτική ύλη 80 κιλών νιτροκυτταρίνης, που πυροδοτούνταν από τις ταλαντώσεις ενός αδρανειακού εκκρεμούς. Αντίστοιχα για τον αποκλεισμό του Κόλπου των Ελευθερών ποντίστηκαν 9 νάρκες Harlé «βελτιωμένου τύπου» με γόμωση TNT και κεράτια στο περίβλημα κατασκευασμένα από μαλακό μέταλλο. Στην επαφή τους με τα ύφαλα του πλοίου τα κεράτια έσπαζαν και το εισερχόμενο θαλασσινό νερό αύξανε την υδροστατική πίεση εντός της νάρκης, ενεργοποιώντας το μηχανισμό πυροδότησης. Όλες ήταν εφοδιασμένες με αγκύριο, που τις κρατούσε βυθισμένες στα 2 με 3 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Ελλείψει δικών τους μέσων, οι Βούλγαροι χρησιμοποίησαν για την πόντιση των ναρκοπεδίων ξύλινα αλιευτικά σκάφη ελληνικής ιδιοκτησίας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο οι Έλληνες ναυτικοί απέκτησαν γνώση της ακριβούς τοποθεσίας των ναρκοσειρών!

Το επιχειρησιακό σχέδιο του ναυάρχου Κουντουριώτη για την εξουδετέρωση της βουλγαρικής απειλής ήταν ευφυές και τολμηρό. Βασιζόταν στην εκτέλεση περισπαστικών κινήσεων από μονάδες του Στόλου υπό την κάλυψη του σκότους. Το σχέδιο εφαρμόστηκε πιστά, με απόλυτη επιτυχία και είχε σαν αποτέλεσμα την παραπλάνηση της βουλγαρικής φρουράς Καβάλας. Η απομάκρυνσή των Βουλγάρων έδωσε την ευκαιρία στους Καβαλιώτες ναυτικούς να ενημερώσουν έγκαιρα και έγκυρα τον Έλληνα ναύαρχο για τα ποντισμένα ναρκοπέδια. Κατ’ αυτόν τον τρόπο την 26η Ιουνίου 1913 το αντιτορπιλικό «Δόξα» με κυβερνήτη τον πλωτάρχη Αντώνιο Κριεζή έπλευσε ασφαλώς από την πλευρά του Νέστου και προσορμίστηκε στην παραλία της Καβάλας.

Την επαύριον της απελευθέρωσης ξεκίνησε η προσπάθεια άρσης των ναρκοπεδίων. Συγκροτήθηκαν άμεσα αγήματα, που με τη βοήθεια ντόπιων ψαράδων εντόπισαν όλες τις ποντισμένες νάρκες. Ύστερα ανέλαβε δράση ένας εξαίρετος αξιωματικός του Ναυτικού, ο υποπλοίαρχος Κάρολος Βρυάκος, ύπαρχος του «Δόξα» και βαθύς γνώστης των ναυτικών τεχνολογιών της εποχής. Κερκυραίος στην καταγωγή, είχε επινοήσει μια ιδιοσυσκευή ρυμούλκησης των εντοπισμένων ναρκών μαζί με τα αγκύριά τους σε μικρότερα βάθη, ώστε να ανέρχονται στην επιφάνεια και να γίνεται ευκολότερος ο αφοπλισμός τους. Κατ’ αυτόν τον τρόπο η νάρκη δεν καταστρεφόταν με πυρά, αλλά μπορούσε να επαναχρησιμοποιηθεί.

Ο Βρυάκος με τους άνδρες του εργαζόμενοι πυρετωδώς τον Ιούλιο του 1913 ήραν με απόλυτη επιτυχία τα ναρκοπέδια Καβάλας, Κόλπου Ελευθερών, Πόρτο Λάγους και Αλεξανδρούπολης. Ειδικότερα μέσα σε τέσσερις ημέρες ανελκύστηκαν με ασφάλεια οι 18 από τις 20 ποντισμένες νάρκες του ναρκοπεδίου της Καβάλας, ενώ μία επιπλέον ημέρα απαιτήθηκε για την ανέλκυση των 9 ναρκών «βελτιωμένου τύπου», που έφραζαν την είσοδο του Κόλπου των Ελευθερών. Στην αναφορά του με ημερομηνία 4 Ιουλίου 1913 ο βρετανός πλοίαρχος Hubert Searle Cardale, που ακολουθούσε το Στόλο Αιγαίου στις επιχειρήσεις του, σημείωνε πως 2 από τις νάρκες του ναρκοπεδίου Καβάλας είχαν αποκοπεί από τα αγκύριά τους και είχαν βυθισθεί. Επεσήμαινε δε το εξαιρετικό έργο που είχε προσφέρει ο Υποπλοίαρχος Κάρολος Βρυάκος στην άρση των ναρκοπεδίων, παρά το ότι δεν ήταν γνωστός εκ των προτέρων ο τύπος των βουλγαρικών ναρκών.

Μέχρι τα τέλη Ιουλίου είχαν εκκαθαριστεί και τα ναρκοπέδια Πόρτο Λάγους και Αλεξανδρούπολης. Μετά τον αφοπλισμό και την ανέλκυσή τους, 44 συνολικά νάρκες φορτώθηκαν στη ναρκοθέτιδα «Άρης» για μελλοντική χρήση. Σημειωτέο πως οι 8 νάρκες του Πόρτο Λάγους και οι 5 από τις 9 του Κόλπου Ελευθερών δε διέθεταν αυτόματο διακόπτη αφοπλισμού με την άνοδό τους στην επιφάνεια της θάλασσας, κάτι που ερχόταν σε αντίθεση με το Άρθρο 1, παράγραφος 2, της Συνθήκης της Χάγης του 1907. Παρά την επικινδυνότητα του εγχειρήματος ο Βρυάκος αποκοχλίωσε με επιτυχία τα κεράτια και αυτών των ναρκών και έκοψε τα καλώδια του εσωτερικού κυκλώματος πυροδότησης, αφοπλίζοντάς τες. Οι θάλασσες του ΒΑ Αιγαίου ήταν πλέον ασφαλείς!

Οι Βούλγαροι ακολούθησαν την ίδια τακτική και κατά τις επόμενες δύο κατοχές της ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, όταν πόντισαν ναρκοπέδια στις θάλασσες της Καβάλας, της Θάσου, του Κόλπου Ορφανού, του Πόρτο Λάγους και της Αλεξανδρούπολης με τη βοήθεια του γερμανικού Ναυτικού. Απαιτήθηκαν πολυετείς, κοπιώδεις προσπάθειες από τα πληρώματα των ελληνικών (κυρίως) ναρκαλιευτικών ώστε να αρθούν και αυτά τα ναρκοπέδια και να αποδοθούν οι θάλασσές μας «ελεύθερες» προς χρήση και εκμετάλλευση. Η Καβάλα και η περιοχή της οφείλει τιμές στους άνδρες του Πολεμικού μας Ναυτικού, αφού σε αυτούς χρωστά την ελευθερία της! Ας αποδοθούν λοιπόν οι οφειλόμενες τιμές στο Ναυτικό μας, που θα τιμήσει με την παρουσία πλοίου του τις εκδηλώσεις της φετινής Ναυτικής Εβδομάδας.

Σημείωση: Όλες οι ημερολογιακές αναφορές ακολουθούν το «παλαιό», Ιουλιανό ημερολόγιο (που έπεται του «νέου», Γρηγοριανού κατά 13 ημέρες), αφού αυτό χρησιμοποιούσαν οι εμπλεκόμενοι στις αναφορές τους. Οι φωτογραφίες και τα έγγραφα τεκμηρίωσης βρίσκονται στην πλούσια συλλογή του Ναυτικού Μουσείου Ελλάδας.

από το ΄΄ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ ΤΗΣ ΚΑΒΑΛΛΑΣ 1923΄΄

του Αντώνη Κόντου

φιλόλογου – αρχαιολόγου

Με την υπογραμμισμένη  ένδειξη ΄΄ ΙΣΤΟΡΙΚΑΙ ΜΕΛΕΤΑΙ΄΄, στο  δυσεύρετο έως  μοναδικό  ΄΄Ημερολόγιον΄΄  του Μιχ. Καρακωνσταντίνου περιλαμβάνεται  οκτασέλιδο  αφιέρωμα για τον   ΄΄κήρυκα των εθνών ΄΄από τον   Δημ. Κ. Δημητριάδη ,δημοσιογράφο και  εκδότη (από  το 1926) της ΄΄θαυμασίας΄΄ εφημερίδας΄΄ΚΗΡΥΞ΄΄

(Γιαν. Ιωαννίδη, Ο ΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ,1996, σελ. 26).

Στόχος του παρόντος δεν είναι η αναδημοσίευση  του  πολυσέλιδου  πονήματος , βασισμένου  σε   γνωστές ιστορικές  πηγές, αλλά  ορισμένες  επισημάνσεις  που σχετίζονται  με το χρόνο δημοσιοποίησης και τον ιστορικό ΄΄περίγυρο΄΄.

Το κείμενο του Δημητριάδη  είναι χρονολογημένο:  ΄΄Νοεμβρίου  φθίνοντος  1922΄΄

Ως τότε  η Καβάλα, αν και πέρασε σχεδόν μία δεκαετία από την ενσωμάτωση στον ΄΄κορμό΄΄ του νεοελληνικού κράτους , με  αγώνες και θυσίες νεομαρτύρων και πατριωτών του Μακεδονικού αγώνα  και της βουλγαρικής κατοχής , υπαγόταν πνευματικά- διοικητικά στο  Οικουμενικό Πατριαρχείο (νέες χώρες)  και στη μητρόπολη Ξάνθης, για  της οποίας τον τότε νέο της   μητροπολίτη Πολύκαρπο( Οκτ. 1920) υπάρχει επίσης  ένα  πολύ ενδιαφέρον  τετρασέλιδο άρθρο   στο προαναφερόμενο ΄΄Ημερολόγιον 1923΄΄του Μιχ. Καρακωνσταντίνου.

Τον Οκτ.  του  1924 ,   με  απόφαση  του Οικουμενικού Πατριαρχείου συστήνεται  η Μητρόπολη Καβάλας , (πέρυσι γιορτάσαμε τα 100 χρόνια).

Ήδη δε  από τις αρχές του περασμένου  αιώνα  είχαν δρομολογηθεί οι προσπάθειες  ανέγερσης  περικαλλούς   μητροπολιτικού  ναού (εγκαίνια 1926),  ΄΄προς τιμήν΄΄ του   ελληνιστή αποστόλου  και πολιούχου, στην αποπεράτωση του οποίου  συνέβαλλε με  το υστέρημά του και μεγάλο μέρος του καπνεργατικού – προσφυγικού  κόσμου.

Σχετικά με το  χρόνο σύνταξης και δημοσιοποίησης  του κειμένου του Δημητριάδη , εύλογα θα μπορούσε  να αναλογισθεί και ο τότε, αλλά και ο σημερινός αναγνώστης, το ΄΄γιατί΄΄  επέλεξε  τη συγκεκριμένη περίοδο, αφού ήταν και είναι  γνωστό – και κυρίως στον ευπαίδευτο και πολυμαθή  συντάκτη  του –  ότι   σύμπας ο χριστιανικός κόσμος  καθιέρωσε  από αιώνων να  τιμά  τη μνήμη των Πέτρου και Παύλου του Ιουνίου φθίνοντος;

Μία πρώτη σκέψη  θα αιτιολογούσε τη σχετική επιλογή   δημοσιοποίησης  βασιζόμενη στο ιστορικόγεγονός, αυτό καθαυτό, σύμφωνα  με τις  περιγραφές  στις ΄΄Πράξεις των Αποστόλων΄΄ (φθινόπωρο – χειμώνας 49-50μ. Χ.)

Μία δεύτερη σκέψη θα μπορούσε  να συσχετίσει   την οδυνηρή  συγκυρία της εποχής (φθινόπωρο 1922) με τα προβλήματά της, καθώς   ο  Δημητριάδης, βαθύς γνώστης  των  γεγονότων  και εξελίξεων  κατά την ταραγμένη εκείνη   περίοδο, κύρια  στο χώρο της Μακεδονίας  και βέβαια της Καβάλας (μακεδονικός αγώνας, βαλκανικοί πόλεμοι, α΄ παγκ. πόλεμος, εθνικός διχασμός, μικρασιατική τραγωδία – προσφυγιά ),  ΄΄επιστρατεύει ΄΄   ιστορική μνήμη και θρησκευτική συνείδηση, συμβάλλοντας   με ΄΄την πένα του ΄΄ στην ΄΄ πνευματική στήριξη ΄΄ της πολύπαθης  τοπικής κοινωνίας.

Ίσως, η  καταφυγή στην ιστορική θρησκευτικότητα (μετά τα  γεωπολιτικά,  οικονομικά, κοινωνικά  αδιέξοδα) θα μπορούσε να συμβάλλει  και στην  άμβλυνση της πολιτικής οξύτητας, στην  ομοψυχία  και ενότητα. Αναλόγου σημασίας είναι και η επιστολή  με τίτλο ΄΄Φωνή  Πατριωτισμού ΄΄του θάσιου  βουλευτή  Αυγ. Θεολογίτη, που επίσης φιλοξενείται στις σελίδες του ημερολογίου, ακριβώς  την ίδια  κρίσιμη περίοδο, κατά την οποία η πολυμορφία  των προσφυγικών ομάδων που  κατακλύζουν την   Καβάλα (ανατολικοθρακιώτες, καππαδόκες, δυτικομικρασιάτες, πόντιοι,  προπόντιοι…) παρουσιάζει  έναν κοινό παρονομαστή αποδοχής, την ελληνική – ορθόδοξησυνείδηση  και την Εκκλησία  ως καταλύτη , ανεξάρτητα πολιτικών διακρίσεων (βασιλικοί – βενιζελικοί).

Η ανάδειξη της Καβάλας και της  ιστορικής της αξίας έχει ιδιαίτερη  σημασία στο ιστορικοθρησκευτικό  πολυσέλιδο κείμενο, επισημαίνοντας   το κομβικό σημείο της Νεαπόλεως στη  πορεία  του Αποστόλου προς τη Μακεδονία και  την  ακμάζουσα αποικία των Φιλιππισίων στα ρωμαϊκά χρόνια ( Colonia Augusta Julia Philippensis), καθώς  πριν περίπου έναν αιώνα, ΄΄εν τω λιμένι αυτής εστάθμευσεν ο στόλος των Ρωμαίων δημοκρατών Βρούτου και Κασίου . Ενδεικτικές είναι επίσης  οι φράσεις  του Δημητριάδη (με τον αρχαϊζοντα λόγο   του),  με τις οποίες  εκδηλώνει τα έντονα αισθήματα  πατριωτισμού  και  εντοπιότητας σε α΄ πληθυντικό πρόσωπο,στηνπροσπάθεια ταυτοποίησης της Νεάπολης,όπως:  …Η δε Νεάπολις  αύτη δεν είναι άλλη ,ει μη η πατρίς μας Καβάλλα΄΄, και λίγο πιο κάτω ΄΄….ότι η Νεάπολις των Πράξεων είναι η Καβάλλα μας  και εις αυτήν επέπρωτο  να πατήση κατά πρώτον  τον πόδα του ο απόστολος Παύλος  εξερχόμενος  εις την Ευρωπαϊκήν  ακτήν. ..΄΄.

Παράλληλα, προβάλλεται η μαρτυρία  του Στράβωνα (7,331.35) , ως αξιόπιστο στοιχείο ιστορικής γεωγραφίας,   ΄΄παρά δε την παραλίαν  του Στρυμώνος και Δατηνών πόλις Νεάπολις ΄΄, αλλά   και  η αναφορά   στην΄΄Αρχαίαν  γεωγραφίαν της Μακεδονίας΄΄  του Μαργ. Γ. Δήμιτσα για   τους ΄΄αλανθάστους  φορολογικούς πίνακας (της Αθηναϊκής συμμαχίας) προκειμένου  να τονιστεί   η  σημασία  της Νεαπόλεως από την υστεροαρχαϊκή – κλασική περίοδο.

Η απόδοση επίσης,  της ονομασίας Χριστούπολις από Νεαπόλεως  υπό των Βυζαντινών, είναι ένα άλλο  σημείο που  αιτιολογείται  και επισημαίνεται από τον Δημητριάδη ΄΄επειδή εις αυτήν κατά πρώτον εκήρυξεν εν Ευρώπη  ο Απόστολος το Ευαγγέλιον του Χριστού ΄΄, εκφράζοντας  ταυτόχρονα   και απορία   για   την καθιέρωση της σύγχρονης ονομασίας   :΄΄Πώς   και υπό ποίων  και δια  τίνα λόγον ωνομάσθη΄΄ Καβάλλα΄΄. 

Ο  ίδιος  παραθέτει επίσης   ανέκδοτη  και  πολύ  ενδιαφέρουσα    ποιητική  αφιέρωση   για την ελληνική γλώσσα, του ΄΄ποιητή της Χώρας  των Φιλίππων ΄΄, Ιωάννη Κωνσταντινίδη, με αφορμή  την περιγραφή  της πορείας του ελληνιστή Αποστόλου στο πρώτο χριστιανικό συνέδριο  της Αντιόχειας, εκεί όπου, όπως αναφέρεται, ΄΄θα ηκούετο μετά πάροδον 3 αιώνων η θεία  του χρυσορήμονος γλώσσα και η φωνή των αηδόνων  Χρυσοστόμου΄΄

 ΄΄ Χρυσοστόμων μελλίρυτος γλώσσα

                            αηδόνων γλυκεία φωνή

                           σύ κατόρθωσες θαύματα  τόσα

σύ του Πλάτωνος  γλώσσα κλεινή΄΄.

Ωστόσο,πώς  θα  ένιωθε   ο ευπατρίδης  δημοσιογράφος σήμερα,      έναν και πλέον  αιώνα μετά τη συγγραφή του πονήματός του,αν  αντίκρυζετους χώρους  της θεόσημης παρουσίας και πορείας (Εγνατία)  του πρώτου των Αποστόλων, μετά τις ανασκαφικές αποκαλύψεις, κυρίως  στο  χώρο των Φιλίππων,  (από  το  1914 η  γαλλική αρχαιολογική σχολή , συνέχεια  το  ΑΠΘ με τις εφορ. αρχαιοτήτων της Καβάλας….) με αποτελέσματα  εντυπωσιακά, που διατρανώνουν την ιστορική αξία και σημασία  της περιοχής από την εποχή του λίθου  μέχρι τα εμφανή    καλλιμάρμαρα  της όψιμης ρωμαϊκής περιόδου,  αλλά   και  τα κατάλοιπα  των  τεράστιων    βασιλικών  και  του πιο εντυπωσιακού περίκεντρου συγκροτήματος, του Οκταγώνου,  που αποδεικνύονται    μνημεία- αναθήματα   προς τον  ιδρυτή της πρώτης χριστιανικής κοινότητας στην Ευρώπη, ξεπερνώντας κατά πολύ  με τις διαστάσεις τους  τα αριθμητικά δεδομένα για τις λατρευτικές ανάγκες  των Φιλιππισίων, χειροπιαστή απόδειξη (temoignagespalpables) πλούτου και μεγαλείου στην πρωτοβυζαντινή εποχή, σε  μία καμπή της  ιστορίας  από το παλιό στο νέο , και   αποτελώντας  σήμερα,  χάρη στον ελληνιστή απόστολο,ίσως το  επαρκέστερο εργαστήριο παλαιοχριστιανικής- πρωτοβυζαντινής  σπουδής ;

΄΄η Μακεδονία  εν λίθοις  φθεγγομένοις και μνημείοις  σωζομένοις΄΄

Καβάλα,  φθίνοντος Ιουνίου 2025

_{Το ΄΄ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ ΤΗΣ ΚΑΒΑΛΛΑΣ 1923 ΄βρίσκεται στηβιβλιοθήκη-αρχείο του συντάκτη του παρόντος άρθρου .}

“ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ 2025”  – ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Για την ένταξη της Καβάλας στο Ελληνικό Βασίλειο πολλές ήταν και οι αναφορές των ξένων σε διάφορα δημοσιεύματα στις εφημερίδες του εξωτερικού. Η Καβάλα ήταν γνωστή για την παραγωγή και επεξεργασία των φημισμένων , τότε, καπνών ανατολικού τύπου, που ήταν περιζήτητα στις αγορές.

Η απελευθέρωση της Καβάλας διέλυσε τα όνειρα των Βουλγάρων για έξοδο στο Αιγαίο. Αλλά πώς θα μπορούσε να γίνει κάτι τέτοιο; Η Καβάλα ήταν η πιο Ελληνική από όλες τις παράλιες πόλεις, αφού δεν υπήρχαν ούτε στο ελάχιστο Βούλγαροι σε αυτήν.
Οι Βούλγαροι σχεδίαζαν να προκαλέσουν .. σφαγή στην πόλη ..αλλά η πανικόβλητη φυγή τους, από το τέχνασμα του Στολάρχου Κουντουριώτη για απόβαση, έσωσε την πόλη.

Η Αγγλική εφημερίδα “Daily News” επιβεβαιώνει με δημοσίευμα της ότι οι σφαγές και οι λεηλασίες αποφεύχθηκαν τελευταία στιγμή:
“Η ιστορία της σωτηρίας της Καβάλας μοιάζει με σελίδα μυθιστορήματος. Το βράδυ, το κύριο σώμα της φρουράς, περίπου 4.000 άνδρες, εγκατέλειψαν την πόλη, αφήνοντας ένα Τάγμα ως οπισθοφυλακή, πλην μιας Διμοιρίας που είχε λάβει εντολή για λεηλασία και σφαγή…

Οι πολίτες είχαν κλειστεί στα σπίτια τους, αναλογιζόμενοι με τρόμο τι θα ακολουθούσε την επομένη ημέρα … Η Καβάλα ήταν πρωτεύουσα του Καζά της Καβάλας και είχε τότε 24.200 κατοίκους, περισσότερους δηλαδή από την πρωτεύουσα του Σαντζακίου, τη Δράμα. Οι κάτοικοι ήταν 9.100 Έλληνες ορθόδοξοι, 9.000 Μουσουλμάνοι, 100 καθολικοί και άλλοι 6.000 Έλληνες καπνεργάτες από τα γύρω χωριά”.

ΤΑ ΧΑΡΜΟΣΥΝΑ ΝΕΑ

Τα χρόνια εκείνα της ..Απελευθερώσεως της πόλης μας, η μετάδοση των χαρμόσυνων νέων γίνονταν με ραδιοτηλεγραφήματα . Οι εφημερίδες των Αθηνών αλλά και της Ελεύθερης Ελλάδας είχαν πληροφορηθεί μερικές ώρες μετά την ύψωση της σημαίας στο Διοικητήριο της πόλης το μεγάλο γεγονός της “κατάληψης της Καβάλλας ..” από το Πολεμικό Ναυτικό.

Μερικές ημέρες μετά, κυκλοφόρησαν και οι πρώτες καρτ- ποστάλ από την Καβάλα , με την έλευση της 7ης Μεραρχίας Πεζικού αλλά και στιγμών στην πόλη και την γύρω περιοχή, όπως η εικόνα του Αντιτορπιλικού “ΔΟΞΑ” αλλά η παρουσία στρατιωτικών δυνάμεων στην Ιερά Μονή της Εικοσιφοινίσσης. Δημιουργός των καρτών τα βιβλιοχαρτοπωλεία της Καβάλας “Ήλιος” και «Κόσμος» όπως και ο Σ.Κ. Διαμαντόπουλος από τους παλαιοτέρους βιβλιοχαρτοπώλες της Καβάλας.

 ΠΙΝΑΚΑΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ 

Η Απελευθέρωση της Καβάλας το 1913 ενέπνευσε τον ζωγράφο Βασίλειο Χατζή «Το λιμάνι της Καβάλας» είναι πίνακας ζωγραφικής του Β. Χατζή και βρίσκεται στην Εθνική Πινακοθήκη στην Αθήνα. Στο αριστερό τμήμα της σύνθεσης εικονίζονται σημαιοστολισμένες βάρκες γεμάτες κόσμο και δεξιά ένα πολεμικό πλοίο ενώ στο βάθος διαγράφεται η πόλη της Καβάλας. Το ενδιαφέρον του ζωγράφου εστιάζεται στην υποκειμενική αίσθηση της οπτικής πραγματικότητας κι όχι σε ένα συγκεκριμένο σημείο. Η άποψη της πόλης είναι τόσο γενικευτική ώστε τα περιγράμματα χαρακτηριστικών μνημείων της είναι δυσδιάκριτα. Ο πίνακας είναι ελαιογραφία διαστάσεων 25Χ 45 εκ.

Ένα μοναδικό μνημείο, ένα διαμάντι για την περιοχή μας μία γραμμή ανάπτυξης

Με ιδιαίτερη επιτυχία πραγματοποιήθηκε στην Αίθουσα Πολλαπλών Χρήσεων της Αδριανής η εκδήλωση με θέμα: “Ο Ξεχασμένος Οβελίσκος – Μια σημαντική ελληνική ιστορία, μια μεγάλη τοπική ευκαιρία”. Την εκδήλωση συνδιοργάνωσαν ο Δήμος Παρανεστίου με τους φίλους Αρχαιολογικού Μουσείου Δράμας, Πολιτιστικών και Φυσικών Μνημείων Πόλης και Περιοχής Δράμας.

Κεντρικός ομιλητής ήταν ο Ομότιμος Καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, κ. Ευάγγελος Λιβιεράτος, ο οποίος παρουσίασε με επιστημονική αρτιότητα και ανθρώπινη προσέγγιση την άγνωστη στο ευρύ κοινό ιστορία του οβελίσκου που δεσπόζει στην περιοχή του Παρανεστίου. Το μνημείο ανεγέρθηκε προς τιμήν του Αλέξανδρου-Νικολάου Μαυροκορδάτου, σπουδαίου χαρτογράφου και μηχανικού, ο οποίος πέθανε στην περιοχή κατά τη διάρκεια της χάραξης της σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκης – Αλεξανδρούπολης, έχοντας αναλάβει το πιο δύσκολο τμήμα της διαδρομής αυτό του Παρανεστίου, που είναι η πιο δύσκολη χάραξη, από την Δράμα ως την Ξάνθη. Αξίζει να σημειώσουμε ότι ο Αλέξανδρου-Νικολάου Μαυροκορδάτου θάφτηκε στην Καβάλα και το επιτάφειο μνημείο διασώζεται στην αυλή της εκκλησίας του Αγ. Ιωάννη στην ανώνυμη συνοικία της πόλης.

Ο οβελίσκος αυτός δεν είναι απλώς ένα μνημείο. Είναι μοναδικός στο είδος του σε όλη την Ελλάδα, ένα σπάνιο αρχιτεκτονικό και ιστορικό τεκμήριο που ενώνει την ιστορία και την επιστήμη.

Στην ομιλία του ο καθηγητής του ΑΠΘ ανέδειξε τόσο την ιστορική διάσταση του οβελίσκου, όσο και τη αξιοποίηση του μνημείου στο πλαίσιο της τουριστικής ανάπτυξης.

Ο Δήμαρχος Παρανεστίου κ. Καγιάογλου Αναστάσιος σε δηλώσεις του ανέφερε «Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τους Φίλους Αρχαιολογικού Μουσείου Δράμας, Πολιτιστικών και Φυσικών Μνημείων Πόλης και Περιοχής Δράμας και ιδιαίτερα την κ. Χατζηδημητρίου Δήμητρα για την πολύτιμη βοήθειά τους και τον καθηγητή μας κ. Λιβιεράτο Ευάγγελο για την ευκαιρία που μας έδωσε να αναδείξουμε αυτόν τον μοναδικό στην χώρα μας οβελίσκο. Είναι μια ακόμη ευκαιρία για την τουριστική αξιοποίηση της περιοχή μας και ένας ακόμη λόγος για την δρομολόγηση του τουριστικού τρένου Δράμας Ξάνθης».

Στα κοινά σημεία και των δύο, η αθανασία, ο χαμένος τάφος, το γεγονός ότι έγιναν θρύλος και η σύνδεση της ανακάλυψής των τάφων τους με εκτιμήσεων μελλοντικών γεγονότων

Στον ελληνικό φαντασιακό στερέωμα υπάρχουν δύο μεγάλοι θρύλοι που διαχρονικά σηματοδοτούν και οριοθετούν την πορεία του έθνους, αυτός του Μεγάλου Αλεξάνδρου και του Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, ο πρώτος είναι ο μεγάλος Έλληνας βασιλιάς που λατρεύτηκε σε Ευρώπη και Ασία, ενώ ο δεύτερος υπερασπιζόμενος το τέλος του Ανατολικού Ρωμαϊκού Κράτους που είχε εξελληνιστεί στο διάβα των αιώνων. Να σημειώσουμε ότι η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία δομήθηκε επάνω στην κληρονομιά του Μεγάλου Μακεδόνα βασιλιά και η ΡΑΧ ROMANA αποτέλεσε την ιστορική συνέχεια του οράματος του Αλεξάνδρου του Δ’, ενώ δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι η ιδρυτική πράξη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας «συντάσσετε» στην Μακεδονία, με τη μάχη του 42 π.Χ. στους Φιλίππους. Μπορεί να υπάρχει αμφισβήτηση ότι ο τάφος του Αλεξάνδρου βρίσκεται στην Αμφίπολη, όμως δεν υπάρχει καμία διαφωνία ότι ο Οκταβιανός οριοθέτησε τη μάχη των Φιλίππων και την αποικία που ίδρυσε ως την μήτρα γένεσης της δικής του αυτοκρατορίας.

Ο Μέγας Αλέξανδρος και ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος έχουν αρκετά κοινά σημεία, αν και έζησαν σε διαφορετικές εποχές και υπό πολύ διαφορετικές ιστορικές συνθήκες. Μπορεί ο ένας να σηματοδοτεί με τη ζωή του την αρχή και ο δεύτερος ένας τέλος, ωστόσο και η ζωή των δυο συνεχίζεται και μετά το θάνατο καθώς κερδίζουν την αθανασία και γίνονται θρύλος.

Ορισμένα από τα κοινά τους στοιχεία είναι:

1. Ήταν εμβληματικοί ηγέτες του Ελληνισμού

Μέγας Αλέξανδρος: Επέκτεινε τον ελληνικό πολιτισμό σε τεράστιες περιοχές της Ασίας και της Αφρικής.

Κωνσταντίνος Παλαιολόγος: Θεωρείται σύμβολο της αντίστασης του Βυζαντίου και του ελληνικού κόσμου απέναντι στην οθωμανική απειλή.

2. Συνδέονται με μεγάλες μεταβάσεις

Ο Αλέξανδρος σηματοδότησε το τέλος της κλασικής ελληνικής εποχής και την αρχή της ελληνιστικής.

Ο Κωνσταντίνος συνδέεται με το τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και την έναρξη της οθωμανικής κυριαρχίας.

3. Πέθαναν νέοι και ηρωικά (ή μυθικά)

Ο Αλέξανδρος πέθανε στα 32 του κάτω από μυστηριώδεις συνθήκες.

Ο Κωνσταντίνος σκοτώθηκε κατά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453) πολεμώντας μέχρι τέλους.

4. Απέκτησαν σχεδόν μυθικές διαστάσεις στην παράδοση

Ο Αλέξανδρος έγινε θρύλος με ιστορίες όπως το «η φυλλάδα του Μεγάλου Αλεξάνδρου».

Ο Κωνσταντίνος θεωρείται από την παράδοση ως ο “Μαρμαρωμένος Βασιλιάς”, που θα ξαναζωντανέψει για να πάρει πίσω την Πόλη.

5. Συμβολίζουν την ιδέα μιας «Μεγάλης Ελλάδας»

Ο Αλέξανδρος με την παγκόσμια αυτοκρατορία του.

Ο Κωνσταντίνος ως τελευταίος υπερασπιστής της «Νέας Ρώμης», της χριστιανικής ελληνικής αυτοκρατορίας.

Ορίστε ένας συγκριτικός πίνακας με τα βασικά κοινά και τις διαφορές ανάμεσα στον Μέγα Αλέξανδρο και τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο:

Κέρδισαν την αθανασία

Και ο Μέγας Αλέξανδρος και ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος θεωρούνται “αθάνατοι” όχι γιατί νίκησαν τον θάνατο βιολογικά, αλλά επειδή η μνήμη τους, οι πράξεις τους και οι συμβολισμοί τους ξεπέρασαν την εποχή τους και συνεχίζουν να εμπνέουν μέχρι σήμερα. Αυτό το έχουν κατακτήσει ελάχιστοι ηγέτες μέσα στην ιστορία αιώνων και στις δύο περιπτώσεις υπάρχει ένα θεολογικό υπόβαθρο που διατρέχει την ελληνική και ορθόδοξη παράδοση μέσα από το έπος των ηρώων και στην αγιοποίηση τους.

ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ – ΑΘΑΝΑΤΟΣ ΩΣ ΚΑΤΑΚΤΗΤΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΜΥΘΟΣ

1. Κατέκτησε σχεδόν τον τότε γνωστό κόσμο: Μέχρι την Ινδία, σε λίγα μόνο χρόνια. Αυτό τον έβαλε σε υπερ-ανθρώπινη σφαίρα.
2. Διέδωσε τον ελληνισμό: Ίδρυσε δεκάδες πόλεις, με πιο γνωστή την Αλεξάνδρεια. Έφερε την ελληνική γλώσσα, παιδεία και τέχνη σε Ασία και Αφρική.
3. Μυθοποιήθηκε εν ζωή και μετά θάνατον: Πολλοί τον θεωρούσαν γιο του Δία ή ακόμα και θεό.
4. Έγινε ήρωας λαϊκών παραδόσεων: Το “Η Φυλλάδα του Μεγάλου Αλεξάνδρου” κυκλοφόρησε σε πολλές γλώσσες και πολιτισμούς (αραβικά, περσικά, ευρωπαϊκά κ.ά.)
5. Σύμβολο για αιώνες: Τον επικαλούνταν ακόμα και ηγεμόνες πολύ μετά, π.χ. ο Ναπολέων και ο Ισκαντέρ στα ισλαμικά κείμενα.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ – ΑΘΑΝΑΤΟΣ ΩΣ ΜΑΡΤΥΡΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΟ

1. Πέθανε ηρωικά υπερασπιζόμενος την Πόλη: Δεν εγκατέλειψε τον λαό του. Πολέμησε μέχρι τέλους και σκοτώθηκε με το σπαθί στο χέρι.
2. Η αυτοθυσία του πέρασε στον λαό ως μύθος: Η εικόνα του τελευταίου βασιλιά που δεν υποτάχθηκε συγκίνησε βαθιά τον ελληνικό λαό.
3. Ο “Μαρμαρωμένος Βασιλιάς”: Η λαϊκή πίστη λέει πως δεν πέθανε, αλλά μαρμαρώθηκε και θα ξυπνήσει όταν έρθει η ώρα να ελευθερωθεί η Πόλη.
4. Σύμβολο της Ορθοδοξίας και του χαμένου Βυζαντίου: Για τους Έλληνες, έγινε εικόνα της χαμένης δόξας αλλά και της ελπίδας για ανάσταση του γένους.
5. Έμεινε στην Ιστορία όχι για ό,τι κατέκτησε, αλλά για ό,τι δεν πρόδωσε.

Κοινό στοιχείο της «Αθανασίας» τους

Και οι δύο:

• Ξεπέρασαν τον ιστορικό τους ρόλο και έγιναν συμβολικά πρόσωπα.
• Απέκτησαν διαχρονική παρουσία στη συλλογική μνήμη, στην παιδεία, στη λογοτεχνία και στην τέχνη.
• Συμβολίζουν ιδανικά: ο Αλέξανδρος τη δόξα και την ενοποίηση, ο Κωνσταντίνος τη θυσία και την πίστη.

Η παρουσία του στην λογοτεχνία

Μερικά αποσπάσματα από τραγούδια, ποιήματα και θρύλους που υμνούν τον Μέγα Αλέξανδρο και τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο και δείχνουν πώς πέρασαν στην λαϊκή και λογοτεχνική αθανασία:

ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

– Δημοτικό τραγούδι – «Του Αλέξανδρου»

“Ο Μέγας Αλέξανδρος περνά, με το σπαθί στο χέρι,
κι ο ήλιος εμαύρισε και το φεγγάρι εχάθη…”

Εδώ ο Αλέξανδρος παρουσιάζεται σχεδόν κοσμογονικός: η φύση αλλάζει από την παρουσία του, σαν να είναι θεός.

– Το Έπος του Αλεξάνδρου

(λαϊκό μυθιστόρημα του Μεσαίωνα, σε πολλές γλώσσες)

“Βασιλεύς εστί πατήρ, και ούκ εστίν απλώς κύριος.
Ο Αλέξανδρος τον κόσμον εξουσίαν έχει·
και των φιλοσόφων διδάσκεται και των θεών ερωτά.”

– Δείχνει τον Αλέξανδρο ως ιδανικό ηγεμόνα: σοφός, θεοσεβής, παγκόσμιος.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ

Δημοτικό τραγούδι – «Της Άλωσης»

(Λαϊκή μπαλάντα για την πτώση της Πόλης)

“Σώπασε, κυρά Δέσποινα, και μην πολυδακρύζεις,
πάλι με χρόνια με καιρούς, πάλι δικά μας θα ‘ναι.”

Η ελπίδα ότι η Πόλη θα ξαναγυρίσει στους Έλληνες γεννήθηκε μέσα από την αυτοθυσία του Παλαιολόγου.

Θρύλος – Ο Μαρμαρωμένος Βασιλιάς

“Τον τύλιξε ο Θεός με μάρμαρο και τον έβαλε σε σπηλιά βαθιά·
και όταν έρθει η ώρα, άγγελος θα τον ξυπνήσει
και θα ξαναπάρει την Πόλη με το σπαθί του.”

Ένας από τους πιο συγκινητικούς και ελπιδοφόρους θρύλους του Γένους, που δείχνει τον Παλαιολόγο όχι ως νεκρό, αλλά κοιμισμένο ήρωα.

Και οι δύο:

• Τραγουδήθηκαν από τον λαό
• Υμνήθηκαν από ποιητές και συγγραφείς
• Έγιναν σύμβολα ελπίδας, ανδρείας και ελληνισμού

Οι χαμένοι τάφοι τους

Μέρος του θρύλου και των δύο είναι η απουσία   κάθε πληροφορία για τον τόπο των τάφων τόσο του Μεγάλου Αλεξάνδρου όσο και του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου και για τους δυο παραμένει ένα από τα μεγάλα ιστορικά μυστήρια ο τόπος ταφής τους.

ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ – Ο “χαμένος” τάφος του βασιλιά

Τι γνωρίζουμε ιστορικά;

• Μετά τον θάνατό του στη Βαβυλώνα (323 π.Χ.), η σορός του ταριχεύτηκε.
• Ο Πτολεμαίος (στρατηγός του) την μετέφερε στην Αίγυπτο, πιθανότατα στην Αλεξάνδρεια.
• Σύμφωνα με αρχαίες πηγές (Πλούταρχος, Διόδωρος, Στράβων), ο τάφος του βρισκόταν εκεί και πολλοί Ρωμαίοι αυτοκράτορες τον επισκέφτηκαν, όπως ο Ιούλιος Καίσαρας και ο Αύγουστος.

Τι συνέβη μετά;

• Ο τάφος χάθηκε μεταξύ 3ου και 5ου αιώνα μ.Χ., πιθανώς λόγω σεισμών, καταστροφών, ή θρησκευτικής μεταβολής.
• Κάποιοι πιστεύουν ότι καλύφθηκε από μεταγενέστερα κτίσματα ή θρησκευτικά κέντρα (π.χ. τζαμί ή εκκλησία).

Θεωρίες:

• Βρίσκεται κάτω από το ιστορικό κέντρο της Αλεξάνδρειας.
• Ορισμένοι τον ταυτίζουν με τον “τάφο στον Αμφίπολη”. Παλαιότερα υπήρχε θέμα και με τις δομές στην Όαση Σίβα που δεν επιβεβαιώθηκε.
• Δεν αποκλείεται να καταστράφηκε ολοκληρωτικά.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ – Ο βασιλιάς που «χάθηκε» με την Πόλη

Τι γνωρίζουμε;

• Ο Παλαιολόγος σκοτώθηκε στις 29 Μαΐου 1453, υπερασπιζόμενος τα τείχη της Κωνσταντινούπολης.
• Το σώμα του δεν αναγνωρίστηκε επίσημα. Φορούσε απλό οπλισμό χωρίς αυτοκρατορικά σύμβολα για να πολεμήσει μαζί με τους στρατιώτες του.

 Τι έγινε με το σώμα του;

• Οι Οθωμανοί έθαψαν σωρούς νεκρών χωρίς διάκριση.
• Υπάρχουν πηγές που λένε ότι το σώμα του αναγνωρίστηκε από τις χρυσές πόρπες του, και θάφτηκε από τον Μωάμεθ με τιμές.
• Άλλες πηγές (πιο μυθικές) λένε ότι δεν βρέθηκε ποτέ – ή πως “μαρμαρώθηκε”.

Θεωρίες:

• Κάποιοι λένε ότι μπορεί να βρίσκεται σε άγνωστο ομαδικό τάφο στην Πόλη.
• Άλλοι πιστεύουν ότι τάφηκε κρυφά από Έλληνες χριστιανούς και όταν έρθει η ώρα να βγει από εκεί για να ανακαταλάβει την Πόλη.
• Η παράδοση τον μετατρέπει σε μυθικό πρόσωπο – άρα ο τάφος του δεν “πρέπει” να βρεθεί, για να μην σπάσει ο θρύλος.

Αν κάποια μέρα εντοπιστεί ένας από τους δύο τάφους, θα είναι κοσμοϊστορικό γεγονός. Αποτελεί μια έρευνα ισοδύναμη με την αναζήτηση του Άγιου Δισκοπότηρου η αναζήτηση του τάφου του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Δεν υπάρχει έρευνα για τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, όχι γιατί δεν υπάρχει ενδιαφέρον αλλά για το μοναδικό λόγο ό,τι ποτέ η Τουρκία δεν θα επέτρεπε μια τέτοια έρευνα.

Καθώς η αναζήτηση των τάφων του Μεγάλου Αλεξάνδρου και του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα αρχαιολογικά και ιστορικά μυστήρια ας παρουσιάσουμε τις κυριότερες θεωρίες και πιθανές τοποθεσίες για τον καθένα:

Μέγας Αλέξανδρος – Πιθανές τοποθεσίες του τάφου

1. Αλεξάνδρεια, Αίγυπτος

Οι περισσότερες αρχαίες πηγές συμφωνούν ότι ο Αλέξανδρος ετάφη στην Αλεξάνδρεια. Ο Πτολεμαίος μετέφερε τη σορό του εκεί, και ο τάφος του (γνωστός ως “Σώμα”) επισκεπτόταν από Ρωμαίους αυτοκράτορες. Ωστόσο, η ακριβής τοποθεσία του παραμένει άγνωστη. Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι βρίσκεται κάτω από το σημερινό τέμενος του Νάμπι Ντανιέλ .

2. Όαση Σίβα, Αίγυπτος

Το 1995, η αρχαιολόγος Λιάνα Σουβαλτζή ανακοίνωσε ότι ανακάλυψε τον τάφο του Αλέξανδρου στην Όαση Σίβα, κοντά στα σύνορα με τη Λιβύη. Η ανακάλυψη αυτή παραμένει αμφιλεγόμενη και δεν έχει επιβεβαιωθεί από την επιστημονική κοινότητα .

3. Βεργίνα, Ελλάδα

Ορισμένοι μελετητές, όπως ο Τριαντάφυλλος Παπάζωης, υποστηρίζουν ότι ο Αλέξανδρος ενταφιάστηκε στη Βεργίνα, στους βασιλικούς τάφους ΙΙ και ΙΙΙ, μαζί με τη σύζυγό του Ρωξάνη και τον γιο του Αλέξανδρο Δ΄. Ωστόσο, αυτή η θεωρία δεν είναι ευρέως αποδεκτή.

4. Αμφίπολη. Το 2014 η ανασκαφή στον Τύμβο Καστά έστρεψαν το ενδιαφέρον σε αυτόν τον χώρο που μέχρι τότε βρισκόταν σε έναν «άγνωστο τόπο» για τους πολλούς καθώς κανείς μέχρι τότε δεν είχε μιλήσει για Αμφίπολη. Η αρχαιολόγος Κατερίνα Περιστέρη, έχοντας την υποστήριξη του τότε πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά, ξεκίνησε την ανασκαφή. Από τις μέχρι τώρα επίσημες ανακοινώσεις το μνημείο συνδέεται με τον Ηφαιστίωνα, ωστόσο σε δήλωσή της προς το «Χ» η κ. Περιστέρη απάντησε «όπου ο Ηφαιστίωνας και ο Αλέξανδρος». Βέβαια να σημειώσουμε ότι αν και έχουν περάσει 10 χρόνια από το κλείσιμο της ανασκαφής η αρχαιολόγος κ. Περιστέρη δεν έχει προχωρήσει σε επίσημη ανακοίνωση για το έργο της στον Τύμβο Καστά, συντηρώντας έτσι το μυστήριο για το ποιος ήταν θαμμένος εκεί. Ενδεχομένως να περιμένει να υπάρξουν καλύτερες συνθήκες (πολιτικές;) για να δημοσιοποιήσει τις απόψεις της και πιστεύω και τα στοιχεία που θα δώσει στην δημοσιότητα να είναι αρκετά για να τις υποστηρίξουν. Στην παρούσα φάση η κ. Περιστέρη απέχει από κάθε δημόσια παρουσία κρατώντας αξόδευτο το κεφάλαιο της Αμφίπολης και του Τύμβου Καστά.

4. Άλλες θεωρίες

• Ορισμένοι πιστεύουν ότι ο τάφος του Αλέξανδρου βρίσκεται κάτω από τον σημερινό καθεδρικό ναό του Αγίου Μάρκου στη Βενετία, καθώς οι Βενετοί ενδέχεται να μετέφεραν τα λείψανά του εκεί, πιστεύοντας ότι ανήκαν στον Ευαγγελιστή Μάρκο .

Κωνσταντίνος Παλαιολόγος – Πιθανές τοποθεσίες του τάφου

Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος σκοτώθηκε κατά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453. Η σορός του δεν αναγνωρίστηκε επίσημα, καθώς φέρεται να πολεμούσε χωρίς αυτοκρατορικά διακριτικά. Αυτό έχει οδηγήσει σε διάφορες θεωρίες σχετικά με την ταφή του:

1. Ομαδικός τάφος

Πολλοί ιστορικοί πιστεύουν ότι ο Κωνσταντίνος ενταφιάστηκε σε ομαδικό τάφο μαζί με άλλους υπερασπιστές της Πόλης, καθιστώντας αδύνατη την αναγνώριση της σορού του.

2. Ταφή με τιμές από τον Μωάμεθ Β΄

Ορισμένες πηγές αναφέρουν ότι ο Σουλτάνος Μωάμεθ Β΄ αναγνώρισε τη σορό του Κωνσταντίνου και τον έθαψε με τιμές. Ωστόσο, δεν υπάρχουν απτά στοιχεία που να επιβεβαιώνουν αυτή την εκδοχή.

3. Μοναστήρια και εκκλησίες της Κωνσταντινούπολης

Υπάρχουν θεωρίες που υποστηρίζουν ότι ο Κωνσταντίνος ετάφη σε κάποιο από τα μοναστήρια ή τις εκκλησίες της Πόλης, όπως:

• Η Μονή της Παναγίας της Περίβλεπτου
• Η Μονή της Ζωοδόχου Πηγής
• Η Εκκλησία της Αγίας Θεοδοσίας

Ωστόσο, καμία από αυτές τις τοποθεσίες δεν έχει επιβεβαιωθεί ως ο τάφος του.

Η απουσία των τάφων αυτών των δύο σημαντικών ιστορικών προσώπων ενισχύει τη μυθολογία γύρω από τα πρόσωπά τους και διατηρεί ζωντανή τη μνήμη τους μέσα από θρύλους και παραδόσεις. Το αν θα γραφτεί και πότε ο επίλογος αυτής της αναζήτησης κανείς δεν το ξέρει, ωστόσο η ανακάλυψη των τάφων τους συνδέεται με προφητείες για μεγάλες μεταβάσεις, όπως συνέβη και με το θάνατό τους και ίσως γι’ αυτό ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η ανακάλυψή τους θα είναι η αρχή σημαντικών γεγονότων. Στο σημείο όμως αυτό ανοίγει ένα άλλο μεγάλο κεφάλαιο για τα πότε πιθανολογείται να συμβεί αυτό και ποια γεγονότα εικάζεται ότι θα συνδέονται με την ανακάλυψη. Αυτό όμως είναι ένα κεφάλαιο που μόλις έχει αρχίσει να γράφεται.

Θεόδωρος Αν. Σπανέλης