Χρονόμετρο

    Τι είδε ο πιλότος αεροπλάνου πετώντας πάνω από την Καβάλα το 1916!

    Δημοσιεύτηκε στις

     

    Ένα σπάνιο φωτογραφικό υλικό δημοσιοποιεί ο εκπαιδευτικός, συγγραφέας και ιστορικός-ερευνητής Αεροπορικής και Στρατιωτικής Ιστορίας, Πασχάλης Παλαβούζης, μέσα από το προσωπικό του αρχείο:

    Καβάλα … η πρώτη αεροφωτογραφία (108 έτη πίσω στο χρόνο)!

    (η άγνωστη αεροπορική και τοπική μας ιστορία)

    Ήταν απομεσήμερο της Πέμπτης 17 Φεβρουαρίου 1916, όταν ακούστηκε ασυνήθιστος θόρυβος στα ανατολικά της πόλης μας. Η μέρα ηλιόλουστη, ο ουρανός χειμωνιάτικα καθαρός και όσοι μπήκαν στον κόπο να σηκώσουν το κεφάλι τους ψηλά ανταμείφθηκαν με τη θέα ενός σπάνιου επισκέπτη, ενός αεροπλάνου! Πετούσε στα 5000 πόδια περίπου, ανοιχτά του ακρωτηρίου της «Παναγίας» και πλησίαζε αργά με σταθερή, δυτική πορεία. Ήταν ανοιχτόχρωμο, διπλάνο, με βαμμένους μεγάλους μαύρους σταυρούς στο κάτω μέρος των πτερύγων. Δε σήμανε συναγερμός. Με τους νικηφόρους Βαλκανικούς Πολέμους η Ανατολική Μακεδονία είχε γίνει κομμάτι της ελληνικής επικράτειας. Η Ελλάδα στις αρχές του 1916 αρνούνταν πεισματικά να εμπλακεί στον Α Παγκόσμιο Πόλεμο – ήταν τυπικά ουδέτερη, οπότε η Καβάλα και η περιοχή της δεν κινδύνευε από εχθρικές ενέργειες. Ή έτσι νόμιζαν…

    Η εμφάνιση λοιπόν, εκείνου του αεροπλάνου ουδόλως ανησύχησε το ντόπιο πληθυσμό. Οι ποικίλες δραστηριότητες στο πολύβουο λιμάνι συνεχίστηκαν με αμείωτη ένταση καθώς τρία ατμόπλοια περίμεναν αρόδου να εξυπηρετηθούν. Τα δύο από αυτά φόρτωναν καπνά… Το αεροπλάνο διέγραψε έναν ανοιχτό κύκλο και μόνον οι πολύ παρατηρητικοί διέκριναν, τόσο στον ερχομό όσο και κατά την επιστροφή του, μια ανθρώπινη φιγούρα να σκύβει στα πλαϊνά της ατράκτου για λίγα λεπτά. Η ανθρώπινη φιγούρα δεν ήταν άλλος από τον παρατηρητή του αεροπλάνου, Υπολοχαγό Hermann Stutzer της Γερμανικής Μοίρας Στρατιωτικής Συνεργασίας 57 (Feldflieger Abteilung 57 – FFA57).

    Αρχές Φεβρουαρίου 1916 η Μοίρα είχε εγκατασταθεί στις νοτιοδυτικές παρυφές της Κομοτηνής (τότε Γκιουμουλτζίνα). Η Δυτική Θράκη (Ξάνθη, Ροδόπη, Έβρος) με την συνθήκη του Βουκουρεστίου (1913) (δυστυχώς) είχε δοθεί στην ηττημένη του Β’ Βαλκανικού Πολέμου, Βουλγαρία. Όταν το Σεπτέμβριο του 1915 η γείτονα χώρα εισήλθε στον Α Παγκόσμιο Πόλεμο με τη συμμαχία των Κεντρικών Αυτοκρατοριών (Γερμανία, Αυστρο-Ουγγαρία) χτυπώντας αιφνιδιαστικά τη Σερβία, επέτρεψε τη χρήση των εδαφών της από τους Γερμανούς για να αντιμετωπιστεί η απειλή του αντίπαλου συνασπισμού – της «Εγκαρδίου Συνεννοήσεως», δηλαδή της Αντάντ (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία).

    Με την ήττα της Σερβίας το Δεκέμβριο του 1915, μεγάλος όγκος στρατευμάτων της Αντάντ περιχαρακώθηκε γύρω από τη Θεσσαλονίκη της «ουδέτερης» Ελλάδας. Ο φόβος των Αγγλο-Γάλλων για πιθανή προέλαση Γερμανο-Βουλγαρικών δυνάμεων στα εδάφη της Ανατολικής Μακεδονίας, οδήγησε στην προληπτική μεταφορά μεγάλης Αγγλικής στρατιωτικής δύναμης στο Σταυρό Θεσσαλονίκης με τη λήξη του έτους. Παράλληλα δημιουργήθηκε μεγάλη ναυτική βάση στο Σταυρό, που αποτέλεσε την έδρα της 6ης Αποσπασμένης Μοίρας του βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού για τα επόμενα τρία χρόνια. Οι κινήσεις αυτές επί ελληνικού, ουδέτερου εδάφους, θορύβησαν τη Γερμανο-Βουλγαρική πλευρά, που μετακίνησε ισχυρές (για εκείνη την εποχή) αεροπορικές δυνάμεις στη Δυτική Θράκη (Ξάνθη, Κομοτηνή). Μεταξύ αυτών η Μοίρα του Υπολοχαγού Stutzer.

    Ο Stutzer, το μεσημέρι της 17ης Φεβρουαρίου 1916 αποτύπωσε σε μεγάλες γυάλινες πλάκες την πόλη της Καβάλας, σημαντικό εμπορικό – οικονομικό κέντρο της περιοχής κι έδρα του ισχυρού Δ Σώματος Στρατού. Είχε περάσει επιτυχώς τη Σχολή Παρατηρητών στο Βερολίνο και γνώριζε καλά πως για να είναι αποτελεσματική η αεροφωτογράφιση απαιτούνταν σταθερό χέρι, υπομονή και επιμονή ανεξάρτητα από τις συνθήκες πτήσης. Η ώρα που είχε επιλεχτεί δεν ήταν τυχαία – το μεσημέρι οι σκιές στο έδαφος ήταν οι ελάχιστες δυνατές, οπότε τα αντικείμενα θα ήταν ξεκάθαρα.

    Η εμπειρία του Stutzer «έφερε» τις πρώτες πετυχημένες αεροφωτογραφίες της πόλης μας. Σε επόμενες πτήσεις (23/02, 26/02, 03/03, 30/03) αυτός και ο συνάδελφός του Υπολοχαγός Schrader πετώντας με τα Albatros B.IΙ της Μοίρας φωτογράφισαν όλες τις οχυρώσεις γύρω από την Καβάλα, την πόλη της Καβάλας εκ νέου, την Αγγλική βάση στο Σταυρό και τη σιδηροδρομική γέφυρα στο Παρανέστι της Δράμας – όλους δηλαδή τους πρωτεύοντες στόχους μιας πιθανής προέλασης στα εδάφη της Ανατολικής Μακεδονίας.

    Πάντως, η πτήση της 17ης Φεβρουαρίου 1916 δεν ήταν η πρώτη πάνω από την Καβάλα. Είχαν προηγηθεί διελεύσεις διθέσιων αναγνωριστικών αεροπλάνων μιας άλλης Μοίρας, της FFA-1, που είχε εγκατασταθεί από τις αρχές Ιανουαρίου στην περιοχή της Ξάνθης. Τα Albatros B.ΙΙ αυτής της Μοίρας είχαν ήδη πραγματοποιήσει παράτολμες αναγνωριστικές πτήσεις στα όρια της ακτίνας δράσης τους, φτάνοντας μέχρι και τις βορειονατολικές παρυφές της Θεσσαλονίκης. Η τύχη δεν ήταν πάντα με το μέρος τους. Στις 12 Ιανουαρίου 1916, χάθηκε ένα Albatros B.II της FFA-1 στη θαλάσσια περιοχή του Ορφανού. Είχε απογειωθεί νωρίς το πρωί από την Ξάνθη με κατεύθυνση την Καβάλα και τη Θεσσαλονίκη. Περίπου στις 11:15 κι ενώ το αεροπλάνο επέστρεφε, αγγλικός σταθμός παρατήρησης στην περιοχή του Σταυρού εντόπισε μια έκρηξη στο αεροπλάνο συνεπεία της οποίας αυτό συνετρίβη στη θάλασσα. Λόγω καθυστερημένης αναφοράς του συμβάντος και τρικυμίας δεν πραγματοποιήθηκε αποστολή έρευνας και διάσωσης. Το πλήρωμα του Albatros, Υπολοχαγοί Herbert von Chappuis (χειριστής) και Georg Trenkmann (παρατηρητής) χάθηκαν για πάντα στα παγωμένα νερά του Ορφανού.

    Η ασυνήθιστη, πρωτόγνωρη για την περιοχή μας, αεροπορική δράση τις πρώτες εβδομάδες του 1916, αποτέλεσε αντικείμενο ανταπόκρισης του απεσταλμένου δημοσιογράφου της εφημερίδας “Ακρόπολις”. Διαβάζουμε…

    Εφημερίδα Ακρόπολις, 16/29 Ιανουαρίου 1916: «ΑΕΡΟΠΛΑΝΑ ΑΝΩΘΕΝ ΤΗΣ ΚΑΒΑΛΛΑΣ, ΚΑΒΑΛΛΑ, 11/24 Ιανουαρίου (του ανταποκριτού μας).

    Η πόλις μας ήταν η μόνη μακεδονική πόλις που δεν είχε ακόμα αντιληφθή πόσον κοντά ευρίσκεται το Βαλκανικόν πεδίον του πολέμου, δεν εβλέπαμε ούτε Αγγλογάλλους, ούτε εναερίους μάχας, ούτε βομβαρδισμούς, μόνον κάπου κάπου μας επισκέπτετο κανείς αγγλικός πρόσκοπος [σημ: κάποιο αγγλικό πλοίο], ο οποίος μας εγκατέλειπεν πάλιν πριν προφθάσωμεν να τον καμαρώσωμεν. Τας τελευταίας όμως ημέρας και εντεύθεν των εορτών άλλαξαν λίγο τα πράγματα, οι φίλοι μας οι Γερμανοβούλγαροι μας ενεθυμήθηκαν και αι επισκέψεις άρχισαν αθρόαι.

    Γερμανικά ή βουλγαρικά αεροπλάνα εμφανιζόμενα εξ ανατολών διασχίζουν τον ορίζοντά μας, ίπτανται άνωθεν των φρουρίων μας και φεύγουν προς δυσμάς, προς την διεύθυνσιν δηλαδή «Ελευθερών, Τσάγεζι, κόλπον του Ορφανού» επιστρέφουν μετ’ ολίγας ώρας και εξαφανίζονται προς το σημείον από το οποίον και ενεφανίσθησαν. Φαίνεται ότι οι Γερμανοί ίδρυσαν αεροδρόμιον εις Ξάνθην όπως δύνανται και να κατοπτεύουν τους Αγγλογάλλους εις την ανατολικήν Μακεδονίαν. – Δημ. Γρυμάνης».

    Οι πτήσεις των Γερμανών (και λίγο αργότερα Γάλλων και Άγγλων) αεροπόρων πάνω από την πόλη μας στις αρχές του 1916 αποτέλεσαν το προοίμιο μιας εντυπωσιακής εναέριας αντιπαράθεσης που έλαβε χώρα μεταξύ 1916 και 1918. Ο πόλεμος πλησίαζε γοργά… Δυστυχώς, οι ντόπιοι πληθυσμοί της Ανατολικής Μακεδονίας επρόκειτο σύντομα να «γευτούν» το πικρό φρούτο της Β’ Βουλγαρικής κατοχής!

    Σημ. 1: Όλες οι ημερομηνίες αφορούν στο «νέο», Γρηγοριανό ημερολόγιο.

    Σημ. 2: Οι φωτογραφίες είναι ανέκδοτες και αποτελούν μέρος του αρχείου μου. Η έρευνα θα ήταν ελλιπέστατη χωρίς τη βοήθεια του καλού φίλου Μάκη Παλτόγλου, ο οποίος κυριολεκτικά «ξεσκονίζει» τα γερμανικά αρχεία… Τον ευχαριστώ θερμά!

     

    ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΕΔΩ

     

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ειδήσεις, Ιστορία, Κοινωνία

    Ένας σπάνιος θησαυρός βρέθηκε στα χαλάσματα ενός σπιτιού της Καβάλας

    Δημοσιεύτηκε στις

     

     

    Το άγνωστο και απίθανο ταξίδι ενός ειληταρίου!

     

    Ήδη έλαβε την πρώτη δωρεά κειμηλίου το ΚΕΙΜΗΛΙΑΡΧΕΙΟ «ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΠΟΛΙΣ» της Μητρόπολης Φ.Ν.Θ.

     

    Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

     

    Μπορεί η ανακοίνωση της ίδρυσης ενός μουσείου, στο κτήριο της οδού Κύπρου, να έχει προκαλέσει αντιδράσεις από μερίδα καβαλιωτών, καθώς αυτή η εξέλιξη, καθορίζει το ποια θα είναι η νέα στέγη του Συνδέσμου Φίλων Γραμμάτων και Τεχνών, αλλά την ίδια στιγμή έχει προκαλέσει και το ενδιαφέρον άλλων συμπολιτών μας που ενδιαφέρονται τόσο να αναδειχθούν τα κειμήλια που με τόσο κόπο συγκεντρώθηκαν, είτε από τους πρόσφυγες που τα έφεραν από τη Μ. Ασία, είτε από πολλές εκκλησίες της Θάσο, όσο και να προσφέρουν κειμήλια που υπάρχουν στα σπίτια τους. Μέσα σε αυτό το κλίμα υπάρχει και ενδιαφέρον για δωρεές και ήδη έχουμε την πρώτη από γνωστό Καβαλιώτη. Συγκεκριμένα συμπολίτης μας, Θεόδωρος Αθανασίου – μέχρι πρόσφατα διατηρούσε βιοτεχνία παραγωγής φύλλου για κανταϊφι σε πάροδο της οδού Γραβιάς – βρήκε και παρέδωσε στην Μητρόπολη Φ.Ν.Θ.,  πριν λίγες ημέρες ένα μοναδικό και σπάνιο εύρημα. Όπως αναφέρθηκε από τον ίδιο, πριν από μια δεκαετία περίπου, βρήκε ανάμεσα στα χαλάσματα ενός παλιού σπιτιού που κατεδαφιζόταν στην περιοχή του Βύρωνα,  ένα μεταλλικό αντικείμενο που τράβηξε την προσοχή του. Πλησίασε το πήρε στα χέρια του και είδε ότι ήταν ένας μικρός μεταλλικός κύλινδρος, οξειδωμένος και με αρκετά χτυπήματα, λόγω της κατεδάφισης!

     

     

    Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μπορέσαμε να συγκεντρώσουμε, τέτοιου είδους αντικείμενα, μικροί κύλινδροι από χαρτί με προσευχές, τα έφεραν πάνω τους, συνήθως ταξιδιώτες, οι οποίοι επειδή έφευγαν για μεγάλα ταξίδια ήθελαν να έχουν μαζί τους ένα φυλακτό με λείψανα αγίων και ένα μικρό βιβλίο με προσευχές, τα οποία τα διάβασαν σε μια στιγμή κινδύνου ή το βράδυ πριν πάνε για ύπνο. Τα είχαν πάντα μαζί τους, είτε κρεμασμένα με ένα κορδόνι ή με μια αλυσίδα από το λαιμό τους ή σε μια κρυφή τσέπη των ρούχων τους. Για το συγκεκριμένο δεν γνωρίζουμε πολλά για το τόπο προέλευσης του, ούτε για τον ποιος το έφερε πάνω του και το πως τελικά βρέθηκε σε μια ταπεινή κατοικία στην συνοικία του Βύρωνα. Η παλαιότητα του κυλίνδρου και του χαρτιού, αν μη το άλλο δηλώνει ότι είναι αρκετών δεκάδων χρόνων ή και εκατοντάδων. Είναι ένα αντικείμενο που συντρόφευσε πολλές γενιές ταξιδιωτών, περνώντας από τον έναν στο άλλο, προσφέροντας τους παρηγοριά και δύναμη να αντέξουν τις δυσκολίες ενός ταξιδιού.

     

    Ο σημερινός ταξιδιώτης σε μια στιγμή ανάγκης για προσευχή έχει τη λύση που του προσφέρει μια αναζήτηση στο διαδίκτυο για ένα κείμενο προσευχής ή για ένα βίντεο με ψαλμωδίες στο youtube, αλλά σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ιερότητα, της αγιοσύνη και την μεγαλοπρέπεια ενός ταπεινού κυλίνδρου όπως αυτού που πρόσφερε στο μουσείο της Μητροπόλεως ο κ. Θεόδωρος Αθανασίου.  Αν μη τι άλλο θέλει μεγαλείο ψυχής και φιλοδωρίας να προσφέρει κανείς ένα τέτοιο αντικείμενο αντί να το πουλήσει για μια πάρα πολύ καλή αμοιβή!!! Μπράβο στον συμπολίτη μας, για την προσπάθεια να το διασώσει και για την διάθεση του να το προσφέρει, για να εμπλουτίσει το ΚΕΙΜΗΛΙΑΡΧΕΙΟ «ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΠΟΛΙΣ» της Μητρόπολης Φ.Ν.Θ.

     

    ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

     

    Κατά τις πηγές, ειλητάριο είναι ένα περιτύλιγμα, δέμα, επίσης στην εκκλησιαστική βιβλιογραφία είναι «μια μακρόστενη λωρίδα περγαμηνής, στις δύο όψεις της οποίας γραφόταν η Θεία Λειτουργία· ετυλίγετο σε κοντό κυλινδρικό ξύλο και γι’ αυτό ονομαζόταν και κοντάκιο»

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ειδήσεις, Ιστορία, Κοινωνία

    Το αρχείο του ΙΛΑΚ σε συνεργασία με τον Δήμο Καβάλας φωτίζουν την ιστορία της πόλης μας.

    Δημοσιεύτηκε στις

    Σύμφωνο Αμοιβαίας Κατανόησης για την παραχώρηση του Αρχείου των Πανελλαδικών και των Τοπικών Εφημερίδων.
    Είναι γεγονός ότι ο Νικόλαος Ρουδομέτωφ άφησε πίσω ένα πολύ σημαντικό αρχείο, το οποίο θα μας βοηθήσει να φωτίσουμε την ιστορία της πόλης μας.

    Θέλω να ευχαριστήσω τον Βίκτωρ Ρουδομέτωφ για την απόφαση του να συνεργαστεί με το Δήμο Καβάλας και να παραχωρήσει το υλικό που έχει στη διάθεσή του, προκειμένου να ανοίξουμε νέους δρόμους στην έρευνα και την αναζήτηση πληροφοριών σχετικά με όσα συνέβησαν κατά καιρούς στην περιοχή μας.

    Ένα μεγάλο ευχαριστώ οφείλω επίσης και στον κ. Μεβοράχ, διότι αφενός μεν μεσολάβησε για τη συμφωνία με το ΙΛΑΚ και αφετέρου για την άοκνη προσπάθεια του να αναδείξει την τοπική μας ιστορία, μέσω της προβολής του κοινωνικού, οικονομικού και πολιτιστικού αποτυπώματος του εβραϊκού στοιχείου της Καβάλας.

    Κατηγορία: Ειδήσεις, Η Ζωή στη Πόλη, Ιστορία

    ΕΙΚΟΣΙΦΟΙΝΙΣΣΑ: Συνεχίζεται η προσπάθεια επιστροφής των κλεμμένων κειμηλίων

    Δημοσιεύτηκε στις

     

     

    Θα πρέπει να αποτελέσει εθνικό στόχο για την Ελλάδα, τονίζει ο Μητροπολίτης Δράμας

     

    Η αναζήτηση και η επιστροφή των κλεμμένων χειρόγραφων – κειμηλίων της ιεράς μονής Παναγίας Εικοσιφοίνισσας Παγγαίου εξακολουθεί να αποτελεί προτεραιότητα και για τον νέο μητροπολίτη Δράμας, τον κ. Δωρόθεο, ο οποίος συνεχίζει έτσι το έργο του προκατόχου του, μακαριστού μητροπολίτη Δράμας Παύλου.

     

    Τα τελευταία χρόνια η μητρόπολη Δράμας και η αδελφότητα της μονής βρίσκονται σε δικαστική διαμάχη με το πανεπιστήμιο του Πρίνστον στις ΗΠΑ, καθώς διεκδικούν την επιστροφή τεσσάρων κλεμμένων χειρογράφων. Το ένα εξ αυτών μάλιστα είναι από τα παλιότερα, καθώς χρονολογείται τον 9ο αιώνα μ.Χ. όπως εξηγεί στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ο καθηγητής Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης (ΔΠΘ), Γιώργος Παπάζογλου.

     

    «Δεν υπάρχει κάποια ιδιαίτερη εξέλιξη όσον αφορά τα χειρόγραφα που βρίσκονται στο πανεπιστήμιο Πρίνστον», επισημαίνει μιλώντας στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ο μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος και συμπληρώνει: «αυτό που αναμένουμε είναι η απόφαση των δικαστηρίων στις ΗΠΑ για το αν τα συγκεκριμένα ιστορικά κειμήλια θα επιστρέψουν στην ιερά μονή. Η δική μας προσπάθεια για την επιστροφή όλων των κλεμμένων κειμηλίων της ιεράς μονής Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, είτε πρόκειται για χειρόγραφα, είτε για εικόνες, είτε για λατρευτικά σκεύη, συνεχίζεται και θα είναι πάντα διαρκής. Πάντως, δεν είναι μια εύκολη υπόθεση».

     

    Ο μητροπολίτης προ ημερών συναντήθηκε με την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και, μεταξύ των άλλων θεμάτων, έθιξε και το θέμα της επιστροφής των υπολοίπων κειμηλίων. Ωστόσο, όπως ο ίδιος υπογραμμίζει, το θέμα αυτό άπτεται της δικαιοδοσίας του υπουργείου Εξωτερικών οπότε σύντομα θα επιδιώξει μια ακόμα συνάντηση με τον αρμόδιο υπουργό Γιώργο Γεραπετρίτη.

     

    «Αισιοδοξούμε», συνεχίζει ο κ. Δωρόθεος, «ότι με τον καιρό θα ευνοήσουν οι συνθήκες ώστε το μεγαλύτερο μέρος των κειμηλίων που σήμερα βρίσκονται στην γειτονική Βουλγαρία να επιστραφεί. Να τονίσουμε πως το όλο θέμα δεν αφορά την εκκλησία της Βουλγαρίας, είναι μια κρατική υπόθεση καθώς φυλάσσονται στο Κέντρο Σλαβοβυζαντινών Σπουδών Ivan Dujev και στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο της Βουλγαρίας».

     

    Το σημαντικό έργο του καθηγητή Παπάζογλου

     

    Η μέχρι σήμερα σημαντική έρευνα που έγινε από τον καθηγητή κ. Παπάζογλου ο οποίος μελέτησε σε βάθος και όσο λίγοι το θέμα των κλεμμένων κειμήλιων, αναφέρει ότι είναι περισσότερα από 2.000 στον αριθμό και περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων ιερά λατρευτικά αντικείμενα, χειρόγραφους κώδικες και αρχέτυπα. Μάλιστα, ο καθηγητής του ΔΠΘ έχει συγγράψει και βιβλία για τα κλεμμένα κειμήλια από ολόκληρη την ανατολική Μακεδονία και την Θράκη.

     

    «Μια πολύ καλή κίνηση», σημειώνει ο ποιμενάρχης της Δράμας Δωρόθεος, «θα ήταν το βιβλίο του καθηγητή κ. Παπάζογλου για τα αρχεία και τα κειμήλια της Εικοσιφοίνισσας να μεταφραστεί και στην αγγλική γλώσσα, ώστε να υπάρχει καλύτερη επικοινωνία του συγκεκριμένου θέματος σε διεθνές επίπεδο. Προσωπικά, θα αναλάβω την πρωτοβουλία να συνομιλήσω με τους αδελφούς μητροπολίτες Σερρών και Ξάνθης, μητροπόλεις που επίσης αντιμετωπίζουν ανάλογα προβλήματα με κλεμμένα κειμήλια, ώστε από κοινού να κάνουμε μια προσπάθεια προς κάθε κατεύθυνση ενημερώνοντας τους εμπλεκόμενους φορείς. Πιστεύω ότι ενόψει των ευρωεκλογών αλλά και της ανάληψης της πρωθυπουργίας της γειτονικής χώρας από μια γυναίκα που διακατέχεται από ευρωπαϊκές αντιλήψεις, οι συνθήκες είναι ευνοϊκές για να ανοίξει μια τέτοια συζήτηση».

     

    Τα κειμήλια που επιστράφηκαν στην Εικοσιφοίνισσα

     

    Μέχρι σήμερα στην ιερά μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας Παγγαίου έχουν επιστραφεί συνολικά τρία πολύ σημαντικά κειμήλια. Το πρώτο το 2016, το δεύτερο το 2020 και το τρίτο το 2023. Και τα τρία ήταν χειρόγραφα που βρίσκονταν στις ΗΠΑ. Οι άοκνες προσπάθειες του Οικουμενικού Πατριαρχείου, της Μητρόπολης Δράμας και η συμβολή της αρχιεπισκοπής Αμερικής απέδωσαν καρπούς και κατέστη δυνατόν τα κειμήλια αυτά να επαναπατριστούν.

     

    Τον Δεκέμβριο του 2016 ο τότε αρχιεπίσκοπος Αμερικής Δημήτριος επισκέφθηκε τη Δράμα προκειμένου να παραδώσει ο ίδιος στον μακαριστό μητροπολίτη Δράμας Παύλο τον «Κώδικα 1424» (Codex 1424), που αποτελεί το παλαιότερο πλήρες χειρόγραφο της Καινής Διαθήκης στον κόσμο, γραμμένο στα ελληνικά. Το κειμήλιο αυτό είχε πουληθεί στις ΗΠΑ – όπου κατέληξε – το 1920 από έναν ευρωπαίο βιβλιοπώλη, και βρέθηκε στην κατοχή της Λουθηρανικής Θεολογικής Σχολής του Σικάγου, όπου φυλάσσονταν.

     

    Ο «Κώδικας 1424», γράφτηκε τον 9ο ή 10ο αιώνα από τον μοναχό Σάββα. Έχει διαστάσεις 28 επί 18 εκατοστά και στις 674 σελίδες του (337 φύλλα γραμμένα και στις δύο πλευρές), περιλαμβάνει το σύνολο της Καινής Διαθήκης. Αιώνες μετά τη γραφή του προστέθηκαν ως σχόλια στα περιθώρια των σελίδων αποσπάσματα κειμένων του Ιωάννη του Χρυσοστόμου, του Μεγάλου Βασιλείου και άλλων.

     

    Από τα παλαιότερα στον κόσμο ελληνικά χειρόγραφα ευαγγέλια

     

    Τον Νοέμβριο του 2020 και ενώ είχε φύγει από τη ζωή ο μητροπολίτης Δράμας Παύλος, επιστράφηκε το δεύτερο κατά σειρά κειμήλιο. Επρόκειτο για ένα από τα παλαιότερα στον κόσμο σωζόμενα ελληνικά χειρόγραφα περγαμηνά ευαγγέλια, γραμμένο στο τέλος του 10ου αρχές του 11ου αιώνα. Το χειρόγραφο, με αριθμό ταξινόμησης 220, είχε εξαφανιστεί για πάρα πολλά χρόνια και από το 2011 βρισκόταν στην κατοχή του μουσείου της Βίβλου που εδρεύει στη Νέα Υόρκη.

     

    Ήταν η σειρά του αρχιεπισκόπου Αμερικής Ελπιδοφόρου να μεταφέρει το κλαπέν κειμήλιο στο μοναστήρι, παρουσία τότε του τοποτηρητή της μητρόπολης Δράμας, μητροπολίτη Ξάνθης Παντελεήμονα.

     

    Να σημειωθεί πως τον Ιανουάριο του 2020 εκπρόσωποι του μουσείου της Βίβλου επισκέφθηκαν τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο και τον ενημέρωσαν ότι το μουσείο διεξήγαγε έρευνα ρουτίνας προέλευσης για ένα ελληνικό λειτουργικό χειρόγραφο των τεσσάρων Ευαγγελίων που χρονολογούνταν στα τέλη του 10ου έως τις αρχές του 11ου αιώνα. Η έρευνα αποκάλυψε ότι ήταν ένα από τα πολλά αντικείμενα που λεηλατήθηκαν από την ιερά μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης (επίσης γνωστή ως Kosinitza) από βούλγαρους στρατιώτες κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ταυτόχρονα, εξέφρασαν την πρόθεση να επιστρέψουν το κειμήλιο στον αρχικό κάτοχό του, την ιερά μονή, όπως και το έπραξαν στο τέλος του ίδιου χρόνου.

     

    Η τελευταία παράδοση κλαπέντων χειρόγραφων

     

    Τον Οκτώβριο του 2013 ο μητροπολίτης Λαοδικείας Θεοδώρητος, ως εκπρόσωπος του Οικουμενικού Πατριάρχη, παρέδωσε στον μητροπολίτη Δράμας τρία κλαπέντα χειρόγραφα της ιεράς μονής Εικοσιφοίνισσας που χρονολογούνται από τον 17ο αιώνα. Τα ανωτέρω χειρόγραφα περιήλθαν στην νόμιμη κατοχή του Οικουμενικού Πατριαρχείου από την συλλογή του οίκου πλειστηριασμών Swann Auction Galleries της Νέας Υόρκης.

     

    Τα χειρόγραφα, μετά την κλοπή τους από την μονή το 1917 κατέληξαν στην Αμερική από όπου και πουλήθηκαν το 2008 σε συλλέκτη του Σικάγου, ο οποίος όμως τα επέστρεψε όταν διαπίστωσε την νομικά και ηθικά επισφαλή κυριότητά τους.

     

    Τα χειρόγραφα παρέμεναν για χρόνια στον συγκεκριμένο οίκο πλειστηριασμών και αφού διαπιστώθηκε ότι πρόκειται για κλεμμένα της Πατριαρχικής και Σταυροπηγιακής Μονής Παναγίας Εικοσιφοινίσσης, αποφασίσθηκε από τους υπευθύνους να προβούν στις νόμιμες ενέργειες προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ώστε αυτά να επιστραφούν στον νόμιμο ιδιοκτήτη.

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ειδήσεις, Ιστορία, Κοινωνία

    Η Σειρήνα της Αμφίπολης και το τραγούδι του θρήνου για την αρπαγή της  Περσεφόνης;

    Δημοσιεύτηκε στις

     

     

     

    Ένα εξαιρετικό γλυπτό του αρχαιολογικού μουσείου της Αμφίπολης, που βρίσκεται δίπλα στο κεφάλι της σφίγγας

     

    Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

     

    Όποιος επισκέπτεται το αρχαιολογικό μουσείο της Αμφίπολης, δεν μπορεί να μην μαγευτεί, από το μυστηριακό και κατάφωτο πρόσωπο της σφίγγας, από τον Τύμβο Καστά. Τα μάτια όλων, είναι στραμμένα στο μοναδικό εύρημα που αποτελεί δείγμα υψηλού επιπέδου γλυπτικής τέχνης. Ο δημιουργός μπορεί να μην είναι γνωστός, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στην εποχή του ήταν διάσημος και ίσως η τέχνη του να υπηρετούσε αποκλειστικά και μόνο τις ανάγκες της βασιλικής αυλής των Μακεδόνων. Δίκαια λοιπόν το κεφάλι της σφίγγας, αιχμαλωτίζει το βλέμμα του επισκέπτη, αναγκάζονταν πολλούς να το θαυμάζουν για ώρα, να φεύγουν και μετά από λίγη ώρα να γυρίζουν. Σε κάθε περίπτωση όταν ολοκληρωθούν οι εργασίες στον Τύμβο, το κεφάλι θα τοποθετηθεί στην αρχική του θέση και μαζί με το σώμα της σφίγγας θα αποτελέσουν και πάλι – μετά από 2.340 χρόνια περίπου – ένα ενιαίο σύνολο απαράμιλλης γλυπτικής τέχνης. Τότε θα μπορέσουμε να θαυμάσουμε τη εξαιρετική γλυπτική τέχνη που μεταμόρφωσε, ένα όγκο λευκού μάρμαρου της Θάσου σε ένα «ζεστό – ζων» όν, φύλακα των μεγάλων μυστικών της αρχαίας λατρείας του Παγγαίου.

     

     

    Δεξιά από το κεφάλι της σφίγγας, στο αρχαιολογικό μουσείο της Αμφίπολης εκτίθεται και ένα άλλο ενδιαφέρον εύρημα, είναι μια ολόσωμη Σειρήνα, για την οποία δυστυχώς δεν είναι γνωστά πάρα πολλά στοιχεία… εξαιτίας της ιστορίας της. Ας τα πάρουν όμως με την σειρά τα γεγονότα, μήπως και φτάσουμε σε ένα συμπέρασμα. Το γλυπτό της Σειρήνας που βλέπετε και στην φωτογραφία δεν βρέθηκε σε κάποια ανασκαφή της περιοχής της Αμφίπολης, είναι προϊόν μάλλον λαθρανασκαφής την δεκαετία του ’60, το οποίο στην συνέχεια παραδόθηκε στο αρχαιολογικό μουσείο της Θεσσαλονίκης, ακολούθως μεταφέρθηκε στο μουσείο της Καβάλας και από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 κοσμεί το μουσείο της Αμφίπολης. Ως εκ τούτου δεν είναι γνωστό που ακριβώς βρέθηκε για να μπορεί να συσχετιστεί με τα στοιχεία όσων ανασκαφών, έχουν διεξαχθεί στον ευρύτερο χώρο της Αμφίπολης. Τα μόνα στοιχεία που γνωρίζουμε, πέραν του γεγονότος ότι έχει βρεθεί στην Αμφίπολη, είναι ότι πρόκειται για επιτύμβιο γλυπτό Σειρήνας, χρονολογημένο περίπου στο 350 π.Χ.  που βρισκόταν επάνω σε ναϊσκόμορφο μνημείο και θρηνεί.

     

    Η Σειρήνα στεκόταν με ανοιχτά τα φτερά της. Το αριστερό της χέρι υψώνονταν κρατώντας τα μαλλιά της, τα άκρα των οποίων πέφτουν χαλαρά στους ώμους της. Το δεξί της χέρι πίεζε στο στήθος της. Η στάση των χεριών δηλώνει τη βίαιη θλίψη, και αυτό εκφράζεται ακόμα πιο έντονα στο πρόσωπο, με τα συνοφρυωμένα φρύδια και τα φουσκωμένα χείλη. Η μετάβαση στα πόδια του πουλιού, άρχιζε από τα γόνατα, ενώ πίσω κατέληγε σε ουρά πουλιού! Λείπουν τα μεγαλύτερα τμήματα των χεριών, των φτερών, της ουράς, και τα πόδια κάτω από τα γόνατα.

     

    Το εντυπωσιακό είναι ότι ένα άλλο γλυπτό Σειρήνας, του ίδιου τυπολογικού τύπου, με προέλευση από την Αττική, βρίσκεται στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστόνης και είναι το γλυπτό που βλέπετε στην διπλανή φωτογραφία. Το αξιοσημείωτο είναι ότι έχει χρονολογηθεί την ύστερη κλασική ή πρώιμη ελληνιστική περίοδο, περίπου 350-325 π.Χ. και είναι κατασκευασμένη από πεντελικό μάρμαρο!!! Βλέπουμε λοιπόν ότι τα δύο γλυπτά πέρα από τις τυπολογικές ομοιότητες, χρονολογικά βρίσκονται πάρα πολύ κοντά!!! Είναι γεγονός ότι από τον 4ο αιώνα και μετά άρχισαν να στολίζουν τα ταφικά μνημεία σειρήνες και προφανώς η Αμφίπολη, ως αποικία των Αθηνών ακολούθησε αυτή τη συνήθεια. Εξάλλου και στα χρόνια της δυναστείας των Τημενιδών, ήταν συνήθεια να εισάγονται αττικά πρότυπα πολιτισμού στην Μακεδονία.

     

    Την πρώτη αναφορά για τις σειρήνες την έχουμε στα Αργοναυτικά του Απολλόδωρου, τα οποία μπορεί να γράφτηκαν στον 3ο αιώνα μ.Χ., αλλά με βάση παλαιότερες πηγές που ανάγονται στην πρώιμη κλασσική εποχή. Σύμφωνα με την διήγηση της αργοναυτικής εκστρατείας ο Ορφέας ήταν ο πρώτο που ήρθε αντιμέτωπος με τις Σειρήνες και με την μουσική του δεινότητα τις νίκησε. Επίσης αναφορά υπάρχει και στον Ησίοδο, ο οποίος  αναφέρει ότι με το τραγούδι του ηρεμούσαν οι άνεμοι. Το επόμενο έπος που αναφέρεται στις Σειρήνες είναι η Οδύσσεια του Ομήρου, όπου είναι γνωστό το τέχνασμα του Οδυσσέα, για να απολαύσει το σαγηνευτικό τραγούδι τους. Επίσης αναφορά έχουμε και στην Πολιτεία του Πλάτωνα όπου στην περιγραφή του μύθου του Ηρός περιγράφεται η παρουσία των Σειρήνων για την συμβολή τους στην αρμονία των σφαιρών, όπου υπήρχαν οκτώ Σειρήνες και καθεμιά παράγει ένα μουσικό τόνο, μια νότα.

    Υπάρχει όμως κάποιο στοιχείο που να φέρνει τις Σειρήνες πιο κοντά στους μύθους της περιοχής του Παγγαίου και της Αμφίπολης, πέραν του Ορφέα και της αργοναυτικής εκστρατείας;

     

    Σύμφωνα με ένα μύθο οι Σειρήνες ήταν φίλες της Περσεφόνης κι όταν ο Άδης την πήρε στον Κάτω Κόσμο, απαρηγόρητες εκείνες θέλησαν να φύγουν μακριά από τους ανθρώπους. Η Δήμητρα τις μεταμόρφωσε, γιατί άφησαν αβοήθητη την Περσεφόνη κι αυτές εγκαταστάθηκαν κάπου στη θάλασσα και εκδικούνταν τους ανθρώπους!!!  Σε ένα μνημείο που όλα δηλώνουν την λατρεία της μητρός και η παράσταση της αρπαγής της Περσεφόνης δεσπόζει στον κύριο λατρευτικό χώρο, αμέσως πριν τον μυστηριακό κόσμο που κρύβει ο τρίτος θάλαμος, θα μπορούσαν οι Σειρήνες να βρίσκονται εκτός, στον πρόπυλο και θρηνούν; Ναι θα μπορούσαν και με τα μέχρι τώρα δεδομένα, το εν λόγω γλυπτό της Σειρήνας θα μπορούσε να είναι μέρος της σπάνιας ομορφιάς της γλυπτοθήκης του Τύμβου Καστά.

     

     

     

     

     

     

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ειδήσεις, Ιστορία

    Η εικόνα των Τριών Ιεραρχών, Έργο Νεόφυτου Ν. Ζωγράφου.

    Δημοσιεύτηκε στις

    «Έαρ χελιδών ου καθίστησι μία αi τρεις αηδόνες δε των ψυχών έαρ [1]».

    Το άρθρο αυτό έχει θέμα την επιστροφή μίας ακόμα φορητής εικόνας από την κατεχόμενη γη μας. Πρόκειται ουσιαστικά για τον επαναπατρισμό μιας δεσποτικής εικόνας (εικ. 1) που απεικονίζει τους Τρεις Ιεράρχες, Βασίλειο τον Μέγα, Ιωάννη τον Χρυσόστομο και Γρηγόριο τον Θεολόγο. Οι Τρεις Ιεράρχες, ήταν άνθρωποι μορφωμένοι, σοφοί δάσκαλοι, ξακουστοί ρήτορες και συγγραφείς. Πρόσφεραν πάρα πολλά στα ελληνικά γράμματα και διέθεσαν ολόκληρη την περιουσία τους σε κοινωνική προσφορά και φιλανθρωπικό έργο.

     

    Η εικόνα αυτή, είναι έργο του λαϊκού αγιογράφου Νεόφυτου Ν. Ζωγράφου[1] (1880-1961) και θα κοσμούσε από το 1926 μέχρι και την Τούρκικη εισβολή του 1974, κάποιο εικονοστάσιο ενός άγνωστου, έως σήμερα, ναού στη σκλαβωμένη γη μας. Η εικόνα ακολούθησε μια κυκλική πορεία, αφού ιστορήθηκε στην Τερσεφάνου σχεδόν εκατό χρόνια πριν, εξάχθηκε παράνομα στην Ευρώπη και σήμερα επιστρέφει στον τόπο δημιουργίας της. Παραφράζοντας την αγιογραφική ρήση «οι λίθοι κεκράξονται» (Λκ. 19, 40), εύλογα μπορούμε να πούμε και μείς, ότι και οι εικόνες των κατεχομένων κεκράξονται.

     

    Πενήντα χρόνια συμπληρώνονται φέτος από την εισβολή των Τούρκων και τον βίαιο εκπατρισμό από τις πατρογονικές εστίες των νόμιμων κατοίκων του νησιού. Ακόμα, λοιπόν, κι αν όλοι εμείς σιωπήσουμε ή ξεχάσουμε, οι εικόνες μιλούν και μας ξαναθυμίζουν την αδικία και την λεηλασία ενός πολιτισμού που ακόμα και σήμερα ξεπουλιέται στις διεθνείς αγορές και τους οίκους δημοπρασιών της Ευρώπης.

     

     


    Εικ. 1. Οι τρεις Ιεράρχες, (111Χ73,7 εκ.), έργο Νεόφυτου Ν. Ζωγράφου (αποδ.), 1926, Προέλευση: Άγνωστος ναός των κατεχομένων

     

     

    Μετά την εισβολή οι άνθρωποι έφυγαν για να σωθούν από τη λαίλαπα και τη βία του κατακτητή. Οι εικόνες όμως, τα εκκλησιαστικά κειμήλια, οι αρχαιολογικοί χώροι, τα κοιμητήρια και τα μνημεία έμειναν πίσω για να υποστούν και αυτά τη βαρβαρότητα, την λεηλασία. Ψηφιδωτά και τοιχογραφίες αποτοιχίστηκαν, πολλές εικόνες καταστράφηκαν, άλλες πήραν τον δρόμο για τις διεθνείς αγορές που όλα πωλούνται και όλα εξαγοράζονται. Ο πολιτισμός και τα έργα των Κυπρίων δημιουργών, γνωστών ή αφανών, που έφτιαξαν για να κοσμούν τους ναούς μας, κοσμούν σήμερα τις συλλογές πολλών ξένων μουσείων και ιδιωτών συλλεκτών. Τα μνημεία, που διατηρούν την ιστορικότητα, την ταυτότητά μας και διαλαλούν τρανότατα τα μεγαλεία του γένους μας, έπρεπε και αυτά να σωπάσουν είτε με το φευγιό[2] είτε με την καταστροφή (εικ.2) και αλλοίωσή τους.

     

    Αγαθή συγκυρία, όλα ξεκίνησαν με τον εντοπισμό της εικόνας από τον αγαπητό φίλο, θεολόγο και δεινό αγιογράφο Γιώργο Πέτρου, που παρατήρησε την εικόνα αυτή σε σχετικό κατάλογο του οίκου πλειστηριασμών Hargesheimer Kunstauktionen στο Ντίσελντορφ[3] της Γερμανίας και αντιλήφθηκε αμέσως ότι πρόκειται για εικόνα του Νεόφυτου Ν. Ζωγράφου.

     

    Η εικόνα είναι μεγάλων διαστάσεων (111Χ73,7 εκ.) και παριστάνει τους Τρεις Ιεράρχες όρθιους και ολόσωμους, να ευλογούν με το δεξί χέρι και κρατούν κλειστά ευαγγέλια με το αριστερό. Η εικόνα φτιάχτηκε σε μια περίοδο που ο Ζωγράφος αρχίζει να χρησιμοποιεί την τεχνική της ελαιογραφίας (χρωστικές ουσίες ανακατεμένες συνήθως με λινέλαιο) εγκαταλείποντας την παραδοσιακή μέθοδο της ανάμιξης των χρωμάτων με κρόκο αυγού. Αποτελείται από δυο τμήματα ξύλου, πιθανόν από κυπριακό πεύκο, τα οποία είναι ενωμένα. Το πίσω μέρος είναι βαμμένο με καφέ σκούρο χρώμα και διακρίνονται δύο τρέσες με μεγάλα καρφιά, τα οποία καρφώθηκαν από την εμπρόσθια όψη της εικόνας, αφήνοντας τα σημάδια τους στην προετοιμασία του ξύλου.

    Επιπρόσθετα, περιμετρικά έχει προστεθεί ξύλο/κορνίζα. Η εικόνα γενικά είναι σε πολύ καλή κατάσταση διατήρησης, με εμφανή ωστόσο τα σημάδια της κακοπάθειας μιας τόσο μεγάλης σε μέγεθος και βάρος εικόνας, καθώς διακρίνονται κάποιες προσπάθειες συντήρησης και επιζωγράφησής της σε τμήματα που η ζωγραφική επιφάνεια χάθηκε, όπως για παράδειγμα στα πρόσωπα των αγίων, σε κάποια ενδύματα και στο χρυσό φόντο.

     

    Παρόλα αυτά, μας εντυπωσιάζουν τα ζωηρά και λαμπρά χρώματα των ενδυμάτων. Οι τρεις ιεράρχες, φορούν αρχιερατικά άμφια τα οποία αποδίδονται με την τεχνική του sgraffito αλλά και με επιδέξιες χρυσές πινελιές. Οι αρχιερατικοί σάκοι είναι διακοσμημένοι με πλούσια και περίτεχνα φυτικά μοτίβα τα οποία αποδίδονται με χρυσό χρώμα.

    Τα δε επιτραχήλια είναι και αυτά χρυσά με γραπτό διάκοσμο. Όλοι οι άγιοι, φέρουν επιμάνικα, επιγονάτια με σταυρούς και λευκά ωμοφόρια με φυλλόσχημους σταυρούς, εκτός από αυτόν του αγίου Γρηγορίου που είναι σε πράσινο χρώμα. Φορούν επίσης, βαρύτιμες αρχιερατικές μίτρες με πλούσιο φυτικό διάκοσμο, που επιμηκύνουν τις ψιλόλιγνες φιγούρες των αγίων. Πάντως, ο Ζωγράφος δεν παρέλειψε να αποτυπώσει και τον αυτοκρατορικό δικέφαλο αετό στην αρχιερατική μίτρα του αγίου Βασιλείου.

     

     

    Ο άγιος Βασίλειος εικονίζεται στα αριστερά με μια απλή συστροφή του σώματος στα δεξιά, μεσήλικας, με μακριά καφετιά μυτερή γενειάδα. Φορεί μωβ στιχάριο και βαθύ πράσινο αρχιερατικό σάκο. Το επιτραχήλιο είναι χρυσό με απλό γεωμετρικό διάκοσμο. Ο άγιος Χρυσόστομος στο μέσο, ελάχιστα πιο κοντός από τους άλλους δύο, με μακριά κόμη, που πέφτει στις ωμοπλάτες και κοντή διχαλωτή γενειάδα, μας θυμίζει τα χαρακτηριστικά του προσώπου του Ιησού Χριστού.

     

    Φορεί πράσινο στιχάριο και κόκκινο αρχιερατικό σάκο. Ο άγιος Γρηγόριος στα δεξιά, συστρέφει ελαφρά το σώμα στ΄ αριστερά, είναι ηλικιωμένος, με κοντά λευκά μαλλιά και πλούσια λευκή γενειάδα. Οι φωτοστέφανοί τους αποδίδονται με κόκκινη ταινία περιμετρικά. Στον χρυσό ουρανό αναγράφονται οι ονομαστικές επιγραφές: Ο ΑΓΙΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Ο ΜΕΓΑΣ, Ο ΑΓΙΟΣ ΙΩ(ΑΝΝΗΣ) Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ, Ο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟ{Σ}. Στο κάτω μέρος αριστερά υπάρχει η χρονολογία 1926.

    Αν και δεν φέρει την υπογραφή του Ζωγράφου, η ταυτοποίησή της με τον χρωστήρα του, δεν μας αφήνει αμφιβολίες. Εκτός από το γεγονός ότι η όλη τεχνοτροπία της εικόνας το επιβεβαιώνει, παρόμοια εικόνα (1908), από τον κατεχόμενο ναό της Αγίας Φωτεινής του χωριού Άγιος Ανδρόνικος Καρπασίας[4], έχει δημοσιευτεί πρόσφατα στο βιβλίο «Θρησκευτικές εικόνες της Καρπασίας».

     

    Τα πρόσωπα και των τριών αγίων μορφών είναι σοβαρά και ασκητικά με μια ωχρή απόδοση των σαρκωμάτων ενώ τα μάτια είναι μεγάλα και εκστατικά. Χωρίς η πνευματικότητα και η ιερατική μεγαλοπρέπεια του προτύπου να έχουν υποχωρήσει, φαίνεται να υπερισχύει η διακοσμητική διάθεση στα ενδύματα ενώ οι μορφές είναι ραδινές, με πιο κομψές αναλογίες.

     

    Στην εικόνα αυτή, η πλούσια χρωματική παλέτα του που εκδηλώνεται με ποικιλία συνδυασμών και με το εξαιρετικής ποιότητας χρυσό, έχει αναπληρώσει τη λιτότητα και αυστηρότητα του προτύπου στην εικόνα από τον ναό της Αγίας Φωτεινής στην Καρπασία αλλά και από τα πρότυπα του πατέρα του, Νικόλαου Παπαστεφάνου[5] (1849-1920). Πρόκειται για μια σύνθεση ιδιαίτερα πλούσια ως προς τον διάκοσμο, παρά καινοτόμο ως προς την εικονογραφία, γεγονός που σχετίζεται πιθανόν με τις οικονομικές δυνατότητες του δωρητή/παραγγελιοδότη αλλά και στο γεγονός ότι αποτελεί έργο της ώριμης καλλιτεχνικής του δημιουργίας.

    Στο σύνολό της η σύνθεση επαναλαμβάνει χωρίς σημαντικές παρεκκλίσεις τα χαρακτηριστικά του προτύπου, όπως έχουν κατασταλάξει στην πάροδο του χρόνου: τη συμμετρία, τη διάθεση για υπερφόρτωση με φυτική διακόσμηση στα φαιλόνια και στους αρχιερατικούς σάκους (τα πολυσταύρια φαιλόνια που κυριαρχούν μέχρι και τον 18ο αι. έχουν καταργηθεί), τις σφιγμένες κοντά στο σώμα, χειρονομίες.

     

    Η απεικόνιση των τριών αγίων μαζί σε ένα σανίδι, δεν είναι άγνωστο εικονογραφικό θέμα στην Κύπρο και απαντάται συχνά, από τον 16ο αι. και ιδιαίτερα από τον 18ο αι. και μετέπειτα[6]. Όλοι οι ναοί επιδιώκουν την ιστόρηση των αγίων γιατί η ημέρα μνήμης τους συμπίπτει όπως ξέρουμε και με σχολική αργία[7] και με ιδιαίτερο εορτασμό από όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα[8].

    Τα εικονογραφικά στοιχεία που ο Ζωγράφος φαίνεται να επιβάλλει στη σύνθεση αυτή, αφορούν επιμέρους χαρακτηριστικά και περιορίζονται α. στην ανεπαίσθητη συστροφή των σωμάτων των αγίων Βασίλειου και Γρηγορίου προς το κέντρο και β. στη μορφή του Χρυσοστόμου -που φέρει τα χαρακτηριστικά του Ιησού- και έχουν εντοπιστεί και σε παλαιότερες απεικονίσεις δικές του, κάτι που δεν χαρακτηρίζει τους άλλους, σύγχρονους με αυτόν, αγιογράφους.

     

    Τα στοιχεία αυτά τα ενέταξε ομαλά στη σύνθεσή του χωρίς να διαταράξει τις βασικές αρχές του προτύπου της Ναζαρηνής τεχνοτροπίας, όπως είχε καθιερωθεί μέχρι τις αρχές του 20ού αι. Η συμμετρία είναι στοιχείο που διαμένει και η κεντρική μορφή του αγίου Ιωάννη μεταξύ των άλλων ιεραρχών αναδεικνύεται με ήρεμο και διακριτικό τρόπο. Επιπρόσθετα, υπάρχει ιδιαίτερη μέριμνα για την απόδοση των όγκων στα γυμνά μέρη, η λεπτόλογη και καλλιγραφημένη απόδοση των μορφών που χαρακτηρίζονται από σεμνότητα και αβρότητα.

     

    Η μνημειακή αυτή παράσταση, πρέπει να έκανε πραγματικά εξαιρετική εντύπωση στους αρχαιοκάπηλους. Για να τη διακρίνουν μεταξύ άλλων εικόνων, εκτός από το μεγάλο μέγεθός της, πρέπει να τους προκάλεσαν εντύπωση, τα λαμπερά και ζωηρά χρώματα των αρχιερατικών σάκων, οι εναλλαγές του κόκκινου με το σμαραγδόχρωμο, αλλά και η χρήση χρυσού φόντου. Ο Ζωγράφος στη σύνθεση αυτή, προβάλλει δείγματα της πλούσιας χρωματικής του παλέτας, αφού μεταχειρίζεται χρώματα διαφορετικά σε κάθε ένδυμα, πλάθοντας ήπιες αντιθέσεις σ΄ ένα αρμονικό και ισορροπημένο σύνολο.

     

    Επίσης, ξεχωρίζουν τα ωραία και απαλά στο πλάσιμο ασκητικά πρόσωπα των αγίων αλλά και στο χρυσό φόντο οι καλλιγραφικές μεγαλογράμματες επιγραφές των ονομάτων τους. Πάντως, είναι έκδηλη η προσπάθειά του να αποδώσει με λαμπρότητα τις μορφές των ιεραρχών και, παρόλες τις άλλες αδυναμίες, μπορεί η εικόνα αυτή να συγκαταλεχθεί στα πιο εντυπωσιακά έργα του Νεόφυτου Ζωγράφου.

     

    Σκοπός της δημοσίευσης αυτής είναι και η προσπάθειά μας να εντοπίσουμε τον ναό στον οποίο βρισκόταν κάποτε η εικόνα αυτή. Γι΄ αυτό τον λόγο, αν κάποιος είναι δυνατόν να αναγνωρίσει την εικόνα αυτή, θα μας ενδιέφερε η οποιαδήποτε πληροφορία. Πολύ πιθανό, η εικόνα να παραγγέλθηκε για να τοποθετηθεί σε κάποια περίοπτη θέση σε εικονοστάσιο ή σε κάποιο προσκυνητάρι. Δεν αποκλείεται να είχε χρησιμοποιηθεί σε λιτανεύσεις στην εορτή των αγίων την 30ή Ιανουαρίου.

     

    Εικόνες από την κατεχόμενη γη επιστρέφουν σιγά σιγά, όπως τα ξενιτεμένα παιδιά της μάνας που περιμένει με λαχτάρα την επιστροφή τους. Γι’ αυτό τον λόγο, πολλά τραγούδια του λαού μας είχαν πάντοτε και λίγους στίχους γι’ αυτούς που ξενιτεύονταν με την ευχή να έρθουν γρήγορα κοντά στους δικούς τους. Ευχή όλων μας είναι να επιστρέψουν οι άνθρωποι στους τόπους τους και μαζί τους και οι εικόνες, τα αιώνια φυλαχτά της φυλής και της πίστης μας.

     

    Μπορεί όντως ένα χελιδόνι να μην φέρνει την άνοιξη σε ένα τόπο, αλλά όμως τί πιο υψηλό από την αναζήτηση, του έαρος των ψυχών μας. Αυτή την άνοιξη προαναγγέλλει η επιστροφή της εντυπωσιακής εικόνας των Τριών Ιεραρχών, από τον πνευματικό χειμώνα στον οποίο ζούμε, «Των προτύπων ευαγγελικής τελείωσης τους οποίους ανέδειξε το Άγιο Πνεύμα για να είναι οι οδηγοί των ψυχών προς τον ουρανό, οι παρηγορητές τους λαού, το στήριγμα και η εδραίωση της Εκκλησίας στην αλήθεια[9]».

     

    Ο εντοπισμός, η διάσωση, η διεκδίκηση και ο επαναπατρισμός των καλλιτεχνικών δημιουργημάτων της Κύπρου αποτελούν πράξεις αποκατάστασης της διεθνούς νομιμότητας, αλλά και υπέρτατο καθήκον του απανταχού Ελληνισμού, που οφείλει να γνωρίζει ότι όποιος απώλεσε το παρελθόν του απεμπόλησε αργά ή γρήγορα τον εθνικό χαρακτήρα και την εθνική ανεξαρτησία του[10]».

    [1] Στίχοι από το συναξάρι των αγίων, Μηναίο 30 Ιανουαρίου.

    [1] Βασίλης Βασιλείου, Νικόλαος Παπαστεφάνου και Νεόφυτος Ν. Ζωγράφου. Ο βίος και το έργο δύο αγνώστων αγιογράφων του 19ου και 20ού αι. στην Κύπρο, Τερσεφάνου 2021.

    [2] Χαρακτηριστική επίσης, είναι και η περίπτωση της εικόνας του Αγίου Σπυρίδωνα, έργο και αυτό του Νεόφυτου, που εντοπίσαμε στο διαδίκτυο πριν χρόνια και δημοπρατήθηκε από κάποιο αγγλικό οίκο, τον Απρίλιο του 2013. Είναι μία εικόνα με χρονολογία 1913, που περιμετρικά του ένθρονου Αγίου απεικονίζονται σκηνές των θαυμάτων του. Βλ. Βασίλης Βασιλείου, Νικόλαος Παπαστεφάνου και Νεόφυτος Ν. Ζωγράφου. Ο βίος και το έργο δύο αγνώστων αγιογράφων του 19ου και 20ού αι. στην Κύπρο, σ. 140.

    [3] Hargesheimer Kunstauktionen Düsseldorf, Icons from the Orthodox World, Part 3, Auction 131, 11 November 2023, p. 183. Με την βοήθεια του Γέροντα, Αρχιμανδρίτη Συμεών, η εικόνα αποκτήθηκε μετά από δημοπρασία στις 11 Νοεμβρίου 2023.

    [4] Χριστόδουλος Χατζηχριστοδούλου, Θέκλα Καλλή, Θρησκευτικές εικόνες της Καρπασίας, Ιερά Επισκοπή Καρπασίας, Λευκωσία 2022, τομ. 1, σ. 288-289.

    [5] Βασίλης Βασιλείου, Νικόλαος Παπαστεφάνου και Νεόφυτος Ν. Ζωγράφου. Ο βίος και το έργο δύο αγνώστων αγιογράφων του 19ου και 20ού αι. στην Κύπρο, σ. 111, 113, 229, Χαράλαμπος Μπακιρτζής, Θρησκευτικές εικόνες της Κύπρου, Κατάλογος Εικόνων με χορηγό συντήρησης το ίδρυμα Α.Γ. Λεβέντη, τομ. ΙΙ σ. 274.

    [6] Βλέπε παραδείγματα στο, Χαράλαμπος Μπακιρτζής, Θρησκευτικές εικόνες της Κύπρου, Κατάλογος Εικόνων με χορηγό συντήρησης το ίδρυμα Α.Γ. Λεβέντη, Λευκωσία 2019.

    [7] Το 1826 ο Δημήτριος Φρειδερίκος Γκίλφορντ, ιδρυτής της Ιονίου Ακαδημίας, και ο Κωνσταντίνος Τυπάλδος καθιέρωσαν την ημέρα της εορτής των Τριών Ιεραρχών ως ημέρα αφιερωμένη στην Ελληνική και Επτανησιακή Παιδεία. Δεκαέξι χρόνια αργότερα, το 1842 το πανεπιστήμιο Αθηνών καθιέρωσε για όλη την ελεύθερη Ελλάδα την εορτή των Τριών Ιεραρχών ως ημέρα αφιερωμένη στην Παιδεία και στα Γράμματα. Από τότε ως σήμερα, οι Τρεις Ιεράρχες θεωρούνται προστάτες των μαθητών, των φοιτητών και των σπουδαζόντων εν γένει. Πηγή: Βικιπαίδεια https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CF%81%CE%B5%CE%B9%CF%82_%CE%99%CE%B5%CF%81%CE%AC%CF%81%CF%87%CE%B5%CF%82.

    [8] Στην Κύπρο ήδη από το 1859 η εν Λευκωσία Ελληνική Σχολή, στους κανονισμούς της αναφέρει: § 17. «έχει και ιδίαν εορτήν την των Τριών Ιεραρχών εν ταύτη τη ημέρα συνάξεως γινομένης εν τη Σχολή απάντων των φιλομούσων πολιτών, εκφωνείται λόγος κατάλληλος υπό του Σχολάρχου». Επίσης, η εορτή των Τριών Ιεραρχών περιλαμβάνεται στις εορτάσιμες ημέρες της σχολής. Βλέπε, Λοίζου Φιλίππου, Τα Ελληνικά Γράμματα εν Κύπρω, Εκδόσεις Επιφανίου, 2000, σ. 197, 201.

    [9] Νέος συναξαριστής της ορθοδόξου Εκκλησίας, τ. 5, Ίνδικτος, Αθήνα 2005, σ. 378.

    [10] Πρόλογος Απόστολου Χρ. Κακλαμάνη στο βιβλίο Κύπρος, η λεηλασία ενός Πολιτισμού, Επιτροπή για την Προστασία της Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Κύπρου, Βουλή των Ελλήνων εκδ. Ιτανός, 1998.

     

     

    http://www.pemptousia.gr

    Κατηγορία: Ειδήσεις, Ιστορία

    ΤΥΜΒΟΣ ΚΑΣΤΑ: Τι μπορεί να σημαίνει αυτό το σύμβολο που βρέθηκε εντός του ταφικού μνημείου;

    Δημοσιεύτηκε στις

     

     

    Ο Καστάς ως Ιερό των Ψυχών

     

    Στην αρχαία Ελλάδα, η πεταλούδα σχετίζονταν με τον Θεό Ερμή ως Ψυχοπομπό. Ο Τρίπτυχος (Τρισμέγιστος) Θεός Ερμής εμφανίζεται με τρεις ιδιότητες/επίπεδα, που μπορούν να σχετιστούν με τα τρία στάδια της ύπαρξης της πεταλούδας.

    Οι αρχαίοι Έλληνες συνήθιζαν να τοποθετούν χρυσαφιές πεταλούδες στους τάφους τους, συμβολίζοντας τον Ερμή ως Ψυχοπομπό, που θα οδηγήσει την ψυχή του νεκρού στην άλλη ζωή.

    Πέρα όμως της σχέσης του Θεού Ερμή με το ταξιδι της Ψυχης, η πεταλούδα κάνει συχνά την εμφάνισή της στην αρχαία Ελλάδα και στην ελληνική θρησκεία.

    H αρχαία ελληνική ονομασία της πεταλούδας είναι «ψυχή». Η λέξη ‘ψυχή’ προέρχεται από το ρήμα ‘ψύχω’, δηλαδή ‘αναπνέω’. Επομένως, ‘ψυχή’ σημαίνει ‘πνοή’, και συνεπώς ‘ζωή’, αφού δεν μπορεί να υπάρξει ζωή χωρίς πνοή.

    Πεταλούδες χαράσσονταν στους ζυγούς των ψυχών που βρέθηκαν σε αρχαίους τάφους.

    Πεταλούδες απεικονίζονται και στην οροφή του 3ου θαλάμου του Καστά.

    Η Μυστικιστική διάσταση του Καστά ακόμα δεν έχει κατανοηθεί στο ελάχιστο.

    Το προφανές κείται εμπρός μας.

    Τα μάτια και η καρδιά μας είναι σφαλεμένες.

     

    Δημήτρης Σαββίδης

    Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ειδήσεις, Ιστορία

    365 τοπία σε ένα μόνο ημερολόγιο.

    Δημοσιεύτηκε στις

    Αυτή η αγγελία στον τοπικό τύπο μας γυρίζει 90 χρόνια πίσω.. το 1934 όταν η έκδοση ενός ημερολογίου για τον χρόνο που ξεκινούσε ήταν γεγονός. Στο ημερολόγιο εκείνο, ημεροδείκτης, είχε 365 τοπία από την Ανατολική Μακεδονία και την Θράκη και πολλά από αυτά εικόνιζαν την Καβάλα την εποχή εκείνη.

    Ο εκδοτικός οίκος Κυριαζόπουλου, από την Δράμα ο δημιουργός του ημερολογίου.

    Αναζητούμε το σημείο που εικονίζει στο κέντρο την πόλη μας, όπου στο βάθος διακρίνονται οι εμβληματικές Καμάρες και το κτίριο του Γυμνασίου που μόλις τότε άρχισε να χρησιμοποιείται για σχολείο.

     

    Του Κωνσταντίνου Παπακοσμά

     

     

    Κατηγορία: Ειδήσεις, Ιστορία

    ΦΙΛΙΠΠΟΙ: Ιστορία γραμμένη στις πέτρες.

    Δημοσιεύτηκε στις

    Τα βράχια γύρω από την αρχαία πόλη των Φιλίππων είναι μια απέραντη «πινακοθήκη», με εικονογράφηση που ξεκινάει από τους προϊστορικούς χρόνους, περνάει στους αρχαϊκούς – κλασσικούς , συνεχίζει στην ύστερη αρχαιότητα 3 – 4 αιώνα και φτάνει μέχρι τις ημέρες μας. Όπως σε αυτή την φωτογραφία που συνυπάρχει το βραχοανάγλυφο με την Θεά Άρτεμης και δίπλα ακριβώς ένα σύγχρονο, όπου ο «καλλιτέχνης» φρόντισε να γράψει το όνομα και την ημερομηνία (1967), για να μην σκοτίζει πολύ τον αρχαιολόγο του μέλλοντος. Εναρμονισμένη με την ιστορία βέβαια και η σύγχρονη παρέμβαση του καλλιτέχνη, ένας άνδρας με περικεφαλαία, ο χώρος εμπνέει.

     

    Αν και οι καλλιτέχνες της αρχαιότητα έδειχναν την ίδια φροντίδα για την υστεροφημία τους, ίσως να γνωρίζαμε κάτι περισσότερο, για τα συγκεκριμένα ανάγλυφα επάνω στους βράχους. Να σημειώσουμε ότι ανάλογα βραχοανάγλυφα υπάρχουν και σε άλλα σημεία, στην ευρύτερη περιοχή και στην Μικρά Ασία, αλλά τόσα πολλά σε τόσο μικρή έκταση πουθενά αλλού. Μέχρι τώρα στους Φιλίππους έχουν εντοπιστεί 190 τουλάχιστον, ενώ δεν αποκλείεται να αποκαλυφθούν στο μέλλον και άλλα, με ανασκαφές στην πλαγία της Ακρόπολης.

    Κατηγορία: Ειδήσεις, Ιστορία, Περιηγήσεις

    Η Νίκη της Σαμοθράκης στη διεθνή καμπάνια της Swiss Air, με στίχους του Οδυσσέα Ελύτη.

    Δημοσιεύτηκε στις

     

    Όλοι, εκτός από την ίδια τη Σαμοθράκη φαίνεται πως εκμεταλλεύονται τιμητικά το παγκοσμίου φήμης γλυπτό της Νίκης της Σαμοθράκης. Πρόσφατα η αεροπορική εταιρεία Swiss Air χρησιμοποιεί τη Νίκη, στην επίσημη διεθνή καμπάνια της, με τη συνοδεία των στίχων του Οδυσσέα Ελύτη, «Ότι αγαπάω, γεννιέται αδιάκοπα. Ότι αγαπάω είναι ακόμη στην αρχή»!!! Καταχωρήσεις και banners στο αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος αλλά και σε όλα σχεδόν τα διεθνή αεροδρόμια του κόσμου φιγουράρουν με τη Νίκη της Σαμοθράκης και τα λογότυπα της Swiss Air.

    Ο Δήμος της Σαμοθράκης, εδώ και πολλά χρόνια αδυνατεί ή αδιαφορεί να κεφαλαιοποιήσει προς όφελός του και για την τουριστική του προβολή, την «πατρότητα» του γλυπτού.

    statusradio.gr

    Κατηγορία: Slider, Ειδήσεις, Ιστορία