Χρονόμετρο

    ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΟΣ ΚΑΙ ΤΖΑΜΙ ΣΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ: Με καθυστέρηση αλλάχθηκαν οι κατεστραμμένες πινακίδες

    Δημοσιεύτηκε στις

     

     

     

    Επί τρείς μήνες ήταν έτοιμες αλλά στην αποθήκη, ενώ οι επισκέπτες έβλεπαν σβησμένες και κατεστραμμένες ενημερωτικές πινακίδες

     

    Την περασμένη Τρίτη στο «Χ» δημοσιεύσαμε ρεπορτάζ για τις καταστρεμμένες πινακίδες στο βυζαντινό ναό της Παναγίας, κάτω από το τζαμί του Χαλίλ Μπεή. Την ίδια ημέρα υπάλληλος της ΔΗΜΩΦΕΛΕΙΑΣ πήγε και τις αντικατέστησε και όπως πληροφορηθήκαμε ήταν έτοιμες από μήνες αλλά παρέμεναν στην αποθήκη!

     

    Με την ευκαιρία να θυμίσουμε την ιστορία που κρύβεται κάτω από το τζαμί και αν δεν υπάρχουν ενημερωτικές πινακίδες δύσκολα ο επισκέπτης αντιλαμβάνεται το τι βλέπει.

     

    Η ιστορια

     

    Η βυζαντινή Καβάλα, για την ακρίβεια του ιστορικού όρου, η Χριστούπολη, είναι μια πόλη «κρυμμένη» κάτω από την οθωμανική φάσης της οικοδόμησης της συνοικίας της Παναγίας. Κι αυτό συμβαίνει γιατί το 1520 στην περίοδο της ανοικοδόμησης της πόλης και της αλλαγής του ονόματός της, η οθωμανική περίοδο «σκέπασε» όλες τις προγενέστερες φάσεις, οπότε μαζί με το όνομα χάθηκαν και τα απομεινάρια μιας σπουδαίας πόλης.

     

    Στο κέντρο της τειχισμένης χερσονήσου της Παναγίας και συγκεκριμένα στη σύγκλιση των οδών Ανθεμίου και Μεχμέτ Αλή, πάνω σε βασική οδική αρτηρία που οδηγεί στην ακρόπολη, βρίσκεται το Τζαμί Χαλήλ Μπεή. Πολλά χρόνια πριν, αρχαιολόγοι που αναζητούσαν ίχνη από το βυζαντινό παρελθόν της πόλης διατύπωσαν την εικασία για την ύπαρξη βασιλικής κάτωθεν του τζαμιού, αλλά λόγω της έλλειψης ιστορικών πηγών δεν ήταν δυνατή η επιβεβαίωση της υπόθεσης αυτής. Το γεγονός ότι ο Δήμος Καβάλας αγόρασε το χώρο του συγκροτήματος του τζαμιού και του μεντρεσέ οδήγησε σε ένα τριετές ανασκαφικό πρόγραμμα από το 2005 – 2008 που απέδειξε ότι η εικασία ήταν σωστή.

     

    Με αυτές τις εργασίες ήρθαν στο φως τα ερείπια μιας βυζαντινής βασιλικής κάτω από το τέμενος. Διαπιστώθηκε ότι υπήρχε μια χριστιανική βασιλική, πιθανόν της Αγίας Παρασκευής. Πρόκειται για μια τρίκλιτη δρομική βασιλική με ημικυκλική κόγχη και νάρθηκα, συνολικών εξωτερικών διαστάσεων 23,00×16,00 μ. Προφανώς ήταν ξυλόστεγη, εξαιτίας του μικρού πάχους των τοίχων της, και τα κλίτη διαιρούνταν είτε με πεσσότοιχους είτε με εναλλαγή πεσσών και κιόνων. Το μνημείο έχει στοιχεία που δεν καθιστούν απίθανη την αρχική οικοδόμησή του στα ύστερα παλαιοχριστιανικά χρόνια. Η αρχιτεκτονική χάραξή του και η πρώτη φάση τοιχοποιίας της κόγχης με τις πλίνθινες ζώνες και το χοντροτριμμένο κεραμίδι παραπέμπουν σε πρώιμα παραδείγματα που εντάσσονται στην παλαιοχριστιανική περίοδο.

     

    Το δάπεδο ήταν στρωμένο με μαρμάρινες πλάκες μέσα σε ορθογώνια διάχωρα, τα πλαίσια των οποίων ορίζονταν με μαρμαροθετημένες ταινίες. Στον κεντρικό άξονα του μεσαίου κλίτους προβάλλει το μοτίβο των «πέντε άρτων». Οι μαρμαροθετημένες ταινίες κοσμούνται άλλοτε με εξάγωνες μαρμάρινες κρούστες φαιού χρώματος με γκρίζες νευρώσεις και παραπληρωματικές τριγωνικές κρούστες πράσινου και ερυθρού χρώματος και άλλοτε με τετράγωνες κρούστες με δυσανάγνωστα παραπληρωματικά στοιχεία. Στον νάρθηκα εντοπίστηκαν πλίνθινες τετράγωνες πλάκες που ίσως ταυτίζονται με πλάκες δαπέδου. Όλα αυτά τα αναφέρουμε γιατί δηλώνουν ένα ναό στολισμένο και ξεχωριστό. Επίσης τόσο εντός του δαπέδου του ναού, όσο και στον εξωτερικό χώρο εντοπίστηκε νεκροταφείο της περιόδου από τον 12 – 14 ο αιώνα με λαξευμένους τάφους, όπως και χώρος με μεγάλες ποσότητες οστών από ανακομιδή.

     

    Στα ευρήματα συγκαταλέγονται, κεραμική τύπου «Ζευξίππου» και εισηγμένη κεραμική από τη Δύση και την Ανατολή, νομίσματα που αφορούν κυρίως στον 13ο αιώνα με εξαίρεση έναν ανώνυμο φόλλι του 11ου αιώνα. Περισυλλέχτηκαν τραχέα του Ανδρόνικου Βʹ (1282- εδράζονται πάνω στο περιχείλωμα, που διαμορφώνεται με πλινθία. Χρυσό δακτυλίδι με σφραγιδόλιθο υστερορωμαϊκής-παλαιοχριστιανικής εποχής και χρυσό σκουλαρίκι με συρματερή τεχνική αποτελούν τα κτερίσματα τάφου.

    Για την αρχαιολογική επιστήμη η ανασκαφή αυτή αποτελεί σημαντικό βήμα για την αποκάλυψη όψεων της βυζαντινής Χριστουπόλεως, από την οποία μέχρι τώρα είχαμε μόνο σκόρπια μαρμάρινα αρχιτεκτονική μέλη, τρεις επιγραφές, τμήματα των τειχών και ελάχιστες ταφές.

     

    Το δάπεδο του τζαμιού είναι κατασκευασμένο από διάφανο τζάμι ώστε ο επισκέπτης να μπορεί να βλέπει τα ανασκαφικά ευρήματα, το θέμα είναι όμως να γνωρίζει και τι είναι αυτό που βλέπει.

     

     


    Δημοσιεύτηκε στις

    Επιτρέπεται η αναδημοσίευση του περιεχομένου της ιστοσελίδας εφόσον αναφέρεται ευκρινώς η πηγή του. Νόμος 2121/1993 και κανόνες Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα.