Από τις αρχές του 19ου αιώνα έχουμε εικόνες της πόλης, αλλά οι περιγραφές είναι από πολύ νωρίτερα, καθώς το ανάγλυφο της εντυπωσίαζε όλες τις εποχές τους επισκέπτες
Σχεδόν όλους τους μήνες του χρόνου, αλλά ιδιαίτερα τους θερινούς, κατεβαίνοντας από τον Αγ. Σίλα προς την Καβάλα συναντάς τους δεκάδες ξένους επισκέπτες που σταθμεύουν για να φωτογραφήσουν και να φωτογραφηθούν με φόντο την πανοραμική εικόνα της Καβάλας. Το ίδιο συμβαίνει και μέσα στην πόλη, υπάρχουν σημεία που τραβάνε την προτίμηση των επισκεπτών για να φωτογραφηθούν, στο λιμάνι με φόντο την συνοικία της Παναγίας, τον φάρο με φόντο το λιμάνι και τις νέες συνοικίες της πόλης, όπως επίσης και τον πύργο επάνω στο φρούριο με την πανοραμική θέα που προσφέρει, αλλά και από την ανατολική πλευρά από το σημείο που βρίσκεται απέναντι από το παλιό νοσοκομείο, έχουμε εκατοντάδες λήψεις να κατακλύζουν το παγκόσμιο κοινό. Πάντα η Καβάλα τραβούσε την προσοχή των επισκεπτών για την μοναδική ομορφιά της και την πανοραμική εικόνα που προσφέρει από πολλά στα «λαίμαργα μάτια» των ξένων. Μπορεί τα τελευταία χρόνια με το Fb και το Instagram να αυξήθηκαν οι ανάγκες σε φωτογραφίες με ωραία τοπία, οπότε έχουμε χιλιάδες φωτογραφίες να κυκλοφορούν στο διαδίκτυο με κάθε γωνιά της Καβάλας, δεν ήταν όμως πάντα έτσι. Την πρώτη φωτογραφία της Καβάλας την έχουμε σχεδόν με την εφεύρεση της φωτογραφίας. Το 1853 ο φωτογράφος Ernst de Carantza παρέα με τον ζωγράφο Charles Labbe ταξίδεψαν από την Κωνσταντινούπολη για να φωτογραφίσουν την Αθωνική πολιτεία. Διερχόμενοι από την Καβάλα και γοητευμένοι από την ομορφιά της, δημιούργησαν 8 εικόνες σε μεγάλες γυάλινες πλάκες. Η Καβάλα έγινε μία από της πρώτες πόλεις που φωτογραφίζονται στον κόσμο. Οι επόμενες γνωστές φωτογραφίες της γίνονται 50 χρόνια μετά, γύρω στο 1900! Τα παραπάνω έγιναν γνωστά από μια έρευνα στο Αγ. Όρος του διεθνούς, καβαλιώτη στην καταγωγή φωτογράφου Στράτου Καλαφάτη ο οποίος δημοσιεύεσαι και μέρος αυτού του αρχείου. Την ίδια εποχή περίπου έχουμε και τις πρώτες γκραβούρες.
Της εικόνας όμως, προηγήθηκε η αφήγηση και οι επισκέψεις ξένων περιηγητών που μας πρόσφεραν και τις πρώτες εντυπωσιακές περιγραφές. Η Καβάλα, σημαντική πόλη και λιμάνι στη Μακεδονία, βρισκόταν πάνω σε εμπορικούς δρόμους της Ανατολής και ανάμεσα στην πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και τη Θεσσαλονίκη, οπότε απεικονίστηκε στα περιηγητικά έργα μόνον τον 19ο αιώνα, με γκραβούρες. Ωστόσο έχουμε μαρτυρίες για την πόλη από πολύ νωρίτερα, από διερχόμενους ξένους, που ταξίδευαν για διάφορους λόγους, οικονομικούς, πολιτικούς, στρατιωτικούς κ.α.
Η πόλη διαθέτει ένα πολύ σημαντικό λιμάνι, το δεύτερο μετά της Θεσσαλονίκης και βρίσκεται επάνω στην αρχαία Εγνατία, δηλαδή στον δρόμου που για χιλιετίες ενώνει την Ανατολή με τη Δύση. Επιπλέον, έχει διαβάσεις προς την Βαλκανική ενδοχώρα γεγονός που την κάνει πολύ σημαντική και στρατηγικής σημασίας τόσο για εμπορικούς όσο και στρατιωτικούς σκοπούς. Το πιο σημαντικό σημείο αυτού του περάσματος είναι ένας βραχώδης ισθμός που συνδέει την τριγωνική χερσόνησο με το ηπειρωτικό τμήμα. Πολλοί χαρακτηρίζουν αυτό τον ισθμό ως τον «ΠΛΑΤΑΜΩΝΑ» της Μακεδονίας (γράφει ο F. Beaujour), ενώ τα στενά της Χριστουπόλεως (το άνοιγμα ανάμεσα στην κατάληψη του Σύμβουλου όρους και του Σαπαίου όρους (Βουνά της Λεκάνης) ως τις Θερμοπύλες της Μακεδονίας (γράφει ο γάλλος αρχαιολόγος l. Heuzey αποδίδοντας τα λόγια του βυζαντινού ιστορικού Ν. Γρηγορά).
Οι περισσότεροι επισκέπτες εντυπωσιάζονται από το ανάγλυφο της πόλης, έτσι όπως αναπτύσσεται – αρχικά – επάνω στην χερσόνησο. Από τις πιο παλιές περιγραφές είναι του 1470, καθώς στο ημερολόγιο του αιχμαλώτου Βενετού λοχαγού Angiolello, περιγράφει τα δυο έρημα κάστρα που συνάντησε περνώντας από εδώ, ένα στο βουνό – προφανώς είδε τους πύργους από τα τείχη της Χριστουπόλεως – και ένα δίπλα στην θάλασσα, το σημερινό φρούριο. Είναι μια εποχή που ακόμη δεν έχει αρχίσει η κατασκευή των Καμαρών οπότε τα ερείπια που βλέπει είναι η οχύρωσης της Χριστουπόλεως με τα Κάστρα και τα τείχη που μέρος τους έχει διασωθεί μέχρι και σήμερα. Ανάμεσα δε στα δύο κάστρα είδε πάρα πολλούς κήπους, με οπωροφόρα δέντρα, όπως αναφέρει στο ημερολόγιο του.
Η επόμενη περιγραφή είναι του γάλλου φυσιοδίφη P. Belon που την επισκέπτεται το 1546 – 1549, δηλαδή αφού ήδη έχουμε την ανοικοδόμηση της πόλης από τους Οθωμανούς. Ενώ λίγο αργότερα, η επόμενη παλαιότερη περιγραφή είναι του Οθωμανού Εβλιά Τσελεμπή, που στην περιγραφή του εμπλέκει και μυθολογικά στοιχεία. Υπάρχει και μια αναφορά του Βενιαμίν εκ Τουλέδης που ταξίδεψε για να καταγράψει τις εβραϊκές κοινότητες, πέρασε από την Χριστούπολις – Καβάλα, όπως την αναφέρει και απλά σημειώνει ότι βρήκε 20 οικογένειες Εβραίων με 50 συνολικά μέλη, οπότε χάνουμε την ευκαιρία να έχουμε μια εικόνα της πόλης εκείνη την εποχή.
Το 1591 πέρασε από την Καβάλα και μας την περιγράφει ο Gambriele Cavazza, γραμματέας του Λορέντσου Μπερνάρδου. Το 1667 την επισκέφθηκε ο Τούρκος περιηγητής Εβλιά Τσελεμπή και το 1669 ο Γάλλος καπουκίνος Robert de Dreaux. Οι περιγραφές τους είναι ενδιαφέρουσες. Η πόλη χωριζόταν με ένα τείχος σε δύο μέρη, στην πάνω και κάτω πόλη. Το τείχος άρχιζε από το παλιό οικονομικό γυμνάσιο, που στεγάζει σήμερα το 5ο γυμνάσιο και το νυκτερινό, και έφθανε ως το φρούριο. Το τείχος αυτό, που σώζεται μέχρι σήμερα, πρέπει να κατασκευάστηκε μετά από το πέρασμα του Gambriele Cavazza (1591) και πριν από την επίσκεψη του Robert de Dreaux (1669).
Η Καβάλα κατά το πρώτο μισό του 19ου αιώνα, ήταν μέρος του «Grand Tour», που έκαναν οι εύποροι νέοι της Ευρώπης, με στόχο να εμπλουτίσουν τις γνώσεις τους, αλλά και σταθμός περιηγητών από την Αθήνα προς την Κωνσταντινούπολη. Ο πρώτος ταξιδιωτικός οδηγός για την Ελλάδα, που εκδόθηκε το 1854 στο Λονδίνο, περιλαμβάνει και τη Μακεδονία και την Καβάλα, ενώ οι περιγραφές τους έχουν να κάνουν με τις ομορφιές της πόλης, την στρατηγικής της θέσης, τα αμυντικά έργα και τις εμπορικές δραστηριότητες, αλλά και τις εθνότητες που κατοικούν στην πόλη.
Θεόδωρος Αν. Σπανέλης
ΠΗΓΕΣ:
ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ (δεύτερο μέρος)
Κωνσταντίνου Ι. Χιόνη
Η πόλη – λιμάνι της Καβάλας κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας – Αιμιλία Στεφανίδου – ΕΚΔΟΣΗ ΙΛΑΚ
Δημοσιεύτηκε στις
Επιτρέπεται η αναδημοσίευση του περιεχομένου της ιστοσελίδας εφόσον αναφέρεται ευκρινώς η πηγή του. Νόμος 2121/1993 και κανόνες Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα.
