Η εικόνα με τα κλειστά μαγαζιά στην Καβάλα συχνά παρουσιάζεται σαν ένα τοπικό πρόβλημα. Σαν να πρόκειται για αδυναμία της αγοράς ή για λάθος επιλογές επιχειρηματιών. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι το αποτέλεσμα μιας αλληλουχίας κρίσεων που διαρκεί περισσότερο από μια δεκαετία.
Η αρχή έγινε με την οικονομική κρίση. Για χρόνια μιλούσαμε για κρίση του δημόσιου χρέους, όμως στην πράξη το βάρος μεταφέρθηκε στην κοινωνία. Η κρίση του κράτους μετατράπηκε σταδιακά σε κρίση του ιδιωτικού τομέα. Επιχειρήσεις και νοικοκυριά βρέθηκαν υπερχρεωμένα, η κατανάλωση μειώθηκε και η αγορά άρχισε να συρρικνώνεται.
Πριν προλάβει η οικονομία να σταθεροποιηθεί, ήρθε η πανδημία. Δύο χρόνια με περιορισμούς, αναστολές λειτουργίας και μια αγορά που κινήθηκε τεχνητά με επιδοτήσεις και δανεισμό. Αμέσως μετά ακολούθησε το κύμα ακρίβειας των τελευταίων ετών, με εκρηκτικές αυξήσεις σε τρόφιμα, ενέργεια και ενοίκια, που συρρίκνωσαν ακόμη περισσότερο το διαθέσιμο εισόδημα.
Σε όλα αυτά προστέθηκαν και οι γεωπολιτικές κρίσεις. Ο πόλεμος στην Ουκρανία προκάλεσε το πρώτο μεγάλο ενεργειακό σοκ στην Ευρώπη. Τώρα η ένταση στη Μέση Ανατολή και η πιθανότητα σύγκρουσης με το Ιράν δημιουργούν νέες πιέσεις στην αγορά ενέργειας. Οι διεθνείς εκτιμήσεις μιλούν ήδη για το ενδεχόμενο το πετρέλαιο να ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι, κάτι που θα μεταφραστεί άμεσα σε ακριβότερα καύσιμα και μεταφορές.
Για περιοχές όπως η Καβάλα και η Θάσος αυτό έχει μια ακόμη συνέπεια: τον οδικό τουρισμό. Η Βόρεια Ελλάδα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στους επισκέπτες που έρχονται με αυτοκίνητο από τα Βαλκάνια – από τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και τις γύρω χώρες. Όταν το κόστος καυσίμων ανεβαίνει, το πρώτο που περιορίζεται είναι τα ταξίδια μικρής διάρκειας και οι αυθόρμητες αποδράσεις.
Ο τουρίστας μπορεί να έρθει λιγότερες ημέρες, να ξοδέψει λιγότερα ή να επιλέξει έναν πιο κοντινό προορισμό. Και αυτή η μείωση, ακόμη κι αν είναι μικρή, διαχέεται σε όλη την τοπική οικονομία: από τα καταστήματα της πόλης μέχρι την εστίαση και τις μικρές επιχειρήσεις.
Γι’ αυτό και η εικόνα της αγοράς δεν μπορεί να ερμηνευτεί αποκομμένα. Η Καβάλα δεν ζει σε οικονομικό κενό. Βρίσκεται μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον αβεβαιότητας, ενεργειακών κρίσεων και πολέμων που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα.
Και όταν η οικονομία κινείται συνεχώς μέσα σε διαδοχικές κρίσεις, το ερώτημα δεν είναι γιατί βλέπουμε κλειστά μαγαζιά. Το ερώτημα είναι πόσο ακόμη μπορεί να αντέξει η μικρή επιχειρηματικότητα.
Και το ερώτημα που αρχίζει να διαμορφώνεται δεν είναι ποια κρίση τελειώνει, αλλά ποια έρχεται μετά. Γιατί η δεκαετία που πέρασε μας έδειξε κάτι απλό και σκληρό μαζί: η οικονομική κρίση, η πανδημία, η ενεργειακή ακρίβεια και οι πόλεμοι δεν ήταν μεμονωμένα επεισόδια. Ήταν η αρχή μιας εποχής μεγαλύτερης αβεβαιότητας. Σε έναν κόσμο όπου η ενέργεια, η γεωπολιτική και η οικονομία μπλέκονται όλο και περισσότερο, οι τοπικές κοινωνίες – όπως η Καβάλα – αισθάνονται πρώτες τις συνέπειες των παγκόσμιων αναταράξεων.
Θεόδωρος Αν. Σπανέλης
Δημοσιεύτηκε στις
Επιτρέπεται η αναδημοσίευση του περιεχομένου της ιστοσελίδας εφόσον αναφέρεται ευκρινώς η πηγή του. Νόμος 2121/1993 και κανόνες Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα.
