Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυστηροποιεί το πλαίσιο για LNG, αιολικά πάρκα, εξορύξεις, τουριστικές επενδύσεις και μεγάλες υποδομές – Στο επίκεντρο και οι 37 περιοχές Natura της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης

Νέα δεδομένα στην περιβαλλοντική αδειοδότηση μεγάλων έργων δημιουργεί απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία ξεκαθαρίζει ότι ένα έργο δεν μπορεί να εγκρίνεται μέσα ή κοντά σε περιοχή Natura 2000, όταν δεν έχουν προηγουμένως καθοριστεί σαφείς και ειδικοί στόχοι διατήρησης για τη συγκεκριμένη προστατευόμενη ζώνη.

Η απόφαση δεν απαγορεύει συνολικά την κατασκευή έργων στις περιοχές Natura. Θέτει, όμως, μια κρίσιμη προϋπόθεση: η αρμόδια αρχή πρέπει να γνωρίζει με ακρίβεια τι προστατεύεται, σε ποια κατάσταση πρέπει να διατηρηθεί και ποια οικολογικά χαρακτηριστικά δεν επιτρέπεται να υποβαθμιστούν.

Χωρίς αυτό το συγκεκριμένο μέτρο σύγκρισης, η λεγόμενη «δέουσα εκτίμηση» των περιβαλλοντικών επιπτώσεων θεωρείται ανεπαρκής.

Δεν αρκούν πλέον οι γενικές διαβεβαιώσεις

Μέχρι σήμερα, πολλές περιβαλλοντικές μελέτες περιορίζονταν σε γενικές αναφορές για την παρουσία προστατευόμενων ειδών και οικοτόπων, καταλήγοντας ότι «δεν αναμένονται σημαντικές επιπτώσεις».

Με τη νέα νομολογία, αυτό δεν αρκεί.

Για να εγκριθεί ένα έργο, θα πρέπει να αποδεικνύεται με πλήρη και επιστημονικά τεκμηριωμένα στοιχεία ότι δεν θα πληγεί η ακεραιότητα της προστατευόμενης περιοχής.

Οι στόχοι διατήρησης πρέπει να απαντούν σε συγκεκριμένα ερωτήματα:

Ποια είδη προστατεύονται; Ποιος πληθυσμός τους πρέπει να διατηρηθεί; Ποια είναι τα κρίσιμα πεδία αναπαραγωγής, τροφοληψίας και ανάπαυσης; Ποια έκταση ενός οικοτόπου πρέπει να παραμείνει ανέπαφη; Ποιες υδρολογικές, δασικές ή θαλάσσιες λειτουργίες δεν πρέπει να διαταραχθούν;

Χωρίς σαφείς απαντήσεις, καμία διοικητική αρχή δεν μπορεί να βεβαιώσει με ασφάλεια ότι ένα έργο είναι περιβαλλοντικά συμβατό.

Τι σημαίνει για τα έργα LNG

Η νέα απόφαση αφορά άμεσα τις εγκαταστάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου και τις πλωτές μονάδες αποθήκευσης και επαναεριοποίησης LNG.

Η αξιολόγηση δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην κύρια εγκατάσταση, αλλά πρέπει να εξετάζει συνολικά:

• τους υποθαλάσσιους αγωγούς,
• τις παρεμβάσεις στον θαλάσσιο πυθμένα,
• την κίνηση πλοίων,
• τον υποθαλάσσιο θόρυβο,
• τον φωτισμό,
• τις εκπομπές,
• τις επιπτώσεις σε θαλάσσια θηλαστικά, πτηνά, ψάρια και βενθικούς οικοτόπους.

Στην περίπτωση της Αλεξανδρούπολης και του Θρακικού Πελάγους, η νέα νομολογία αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς στην ευρύτερη περιοχή βρίσκονται η «Θαλάσσια Περιοχή Θράκης», το Δέλτα του Έβρου και κρίσιμοι μεταναστευτικοί διάδρομοι της ορνιθοπανίδας.

Κάθε νέα εγκατάσταση, επέκταση ή τροποποίηση υφιστάμενου έργου θα πρέπει να αξιολογείται σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες ενεργειακές, λιμενικές και βιομηχανικές δραστηριότητες της περιοχής.

Αιολικά πάρκα στο μικροσκόπιο

Ιδιαίτερα αυστηρός αναμένεται να είναι ο έλεγχος και για τα αιολικά πάρκα, καθώς η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου συνδέεται άμεσα με υπόθεση αιολικού έργου.

Η αξιολόγηση πρέπει να περιλαμβάνει όχι μόνο τις ανεμογεννήτριες, αλλά και:

• τους δρόμους πρόσβασης,
• τις εκσκαφές,
• τις πλατείες εγκατάστασης,
• τα δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας,
• τους υποσταθμούς,
• τις σωρευτικές επιπτώσεις από γειτονικά έργα.

Στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας θα πρέπει να εξετάζεται ο κίνδυνος πρόσκρουσης πτηνών, η απώλεια ενδιαιτημάτων, η εκτόπιση από περιοχές τροφοληψίας, η όχληση κατά την αναπαραγωγική περίοδο και η δημιουργία φραγμών στις διαδρομές πτήσης.

Η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη περιλαμβάνει ορισμένες από τις σημαντικότερες περιοχές αρπακτικών και μεταναστευτικών πτηνών στην Ευρώπη, όπως τη Δαδιά, την ορεινή Ροδόπη, τις κοιλάδες Κομψάτου και Φιλιούρη, τον Φρακτό, την Ελατιά, το Φαλακρό και το Παγγαίο.

Εξορύξεις και λατομεία ακόμη και εκτός Natura

Η προστασία δεν περιορίζεται στα χαρτογραφικά όρια μιας Natura.

Ένα μεταλλείο ή λατομείο που βρίσκεται εκτός προστατευόμενης περιοχής μπορεί να επηρεάζει το οικοσύστημα μέσω των υπόγειων και επιφανειακών νερών, της σκόνης, του θορύβου, των αποβλήτων και της βαριάς κυκλοφορίας.

Αυτό σημαίνει ότι έργα κοντά σε ορεινούς όγκους, ποτάμια και υγροτόπους, όπως το Παγγαίο, το Φαλακρό, η Ροδόπη, ο Νέστος, ο Κομψάτος και ο Φιλιούρης, θα πρέπει να αξιολογούνται όχι μόνο με βάση τη γεωγραφική τους θέση, αλλά και με βάση τις πραγματικές οικολογικές τους επιπτώσεις.

Ακόμη και μια φαινομενικά μικρή μεταβολή στη ροή ενός ρέματος ή στην ποιότητα του νερού μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για έναν σπάνιο οικότοπο ή ένα προστατευόμενο είδος.

Τουριστικές επενδύσεις και φέρουσα ικανότητα

Η απόφαση αφορά επίσης μεγάλες τουριστικές επενδύσεις, ξενοδοχειακές μονάδες, μαρίνες, οργανωμένες παραλίες, glamping και σύνθετα τουριστικά καταλύματα.

Η περιβαλλοντική αξιολόγηση θα πρέπει να εξετάζει:

• την κατανάλωση νερού,
• την παραγωγή λυμάτων,
• τον φωτισμό και τον θόρυβο,
• την πίεση στις ακτές,
• την κυκλοφορία οχημάτων και σκαφών,
• την αλλοίωση αμμοθινών και παράκτιων οικοτόπων,
• τη συνολική αύξηση της ανθρώπινης παρουσίας.

Στη Θάσο, στη Σαμοθράκη, στο Δέλτα του Νέστου, στις λιμνοθάλασσες της Κεραμωτής, στη Βιστωνίδα και στην Ισμαρίδα, οι επενδύσεις θα πρέπει να συνδέονται πλέον με συγκεκριμένους στόχους διατήρησης και με τη φέρουσα ικανότητα κάθε οικοσυστήματος.

Δεν αρκεί μια επένδυση να χαρακτηρίζεται «πράσινη» ή «ήπια». Θα πρέπει να αποδεικνύεται ότι δεν εμποδίζει την επίτευξη των οικολογικών στόχων της περιοχής.

Στο επίκεντρο οι 37 περιοχές Natura της ΑΜΘ

Η Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης διαθέτει 37 εγγραφές προστατευόμενων περιοχών Natura 2000.

Σε αυτές περιλαμβάνονται:

• το Δέλτα του Έβρου και η θαλάσσια περιοχή της Θράκης,
• η Δαδιά και τα δασικά συμπλέγματα του Έβρου,
• η Σαμοθράκη,
• η Χαϊντού και τα Στενά του Νέστου,
• η Βιστωνίδα, η Ισμαρίδα και οι λιμνοθάλασσες,
• οι κοιλάδες Κομψάτου και Φιλιούρη,
• ο Φρακτός, η Ελατιά και η Κεντρική Ροδόπη,
• το Φαλακρό και το Παγγαίο,
• το Δέλτα του Νέστου και οι λιμνοθάλασσες Κεραμωτής,
• η Θάσος και η θαλάσσια περιοχή Καβάλας–Θάσου.

Πρόκειται για περιοχές στις οποίες ήδη αναπτύσσονται ή σχεδιάζονται αιολικά πάρκα, ενεργειακές εγκαταστάσεις, λιμενικά έργα, τουριστικές επενδύσεις, εξορυκτικές δραστηριότητες και μεγάλες υποδομές.

Η νέα απόφαση καθιστά κρίσιμο να ελέγχεται για κάθε έργο όχι μόνο εάν βρίσκεται εντός Natura, αλλά και ποιες προστατευόμενες περιοχές μπορεί να επηρεάσει άμεσα ή έμμεσα.

Δεν ακυρώνονται αυτόματα όλες οι άδειες

Η απόφαση του ΔΕΕ δεν σημαίνει ότι ακυρώνονται αυτομάτως όλες οι παλαιές περιβαλλοντικές άδειες.

Μπορεί, όμως, να επηρεάσει:

• νέες και εκκρεμείς αδειοδοτήσεις,
• έργα που βρίσκονται υπό δικαστική προσβολή,
• ανανεώσεις και τροποποιήσεις αδειών,
• επεκτάσεις υφιστάμενων εγκαταστάσεων.

Σε κάθε περίπτωση, από τον διοικητικό φάκελο θα πρέπει να προκύπτει ότι οι στόχοι διατήρησης δεν αναφέρθηκαν απλώς τυπικά, αλλά χρησιμοποιήθηκαν ουσιαστικά στην αξιολόγηση.

Το νέο τεστ για κάθε έργο

Μετά τη νέα απόφαση, κάθε μεγάλο έργο που μπορεί να επηρεάσει περιοχή Natura θα πρέπει να περνά από ένα αυστηρότερο τεστ:

Να έχουν εντοπιστεί όλες οι επηρεαζόμενες προστατευόμενες περιοχές.

Να υπάρχουν ειδικοί και επιστημονικά τεκμηριωμένοι στόχοι διατήρησης.

Να εξετάζονται οι επιπτώσεις του έργου μαζί με άλλες υφιστάμενες ή σχεδιαζόμενες δραστηριότητες.

Να αποκλείεται κάθε εύλογη επιστημονική αμφιβολία ότι θα πληγεί η ακεραιότητα της περιοχής.

Εάν κάποιο από αυτά τα στάδια λείπει, η περιβαλλοντική άδεια μπορεί να είναι νομικά ευάλωτη.

Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου δεν σταματά τις επενδύσεις. Σταματά, όμως, την αδειοδότηση έργων χωρίς σαφές και μετρήσιμο οικολογικό υπόβαθρο.

Για την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, όπου η ενεργειακή και τουριστική ανάπτυξη συναντά ορισμένα από τα σημαντικότερα οικοσυστήματα της χώρας, η νέα νομολογία αναμένεται να επηρεάσει καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο θα σχεδιάζονται και θα εγκρίνονται τα μεγάλα έργα της επόμενης περιόδου.

Οι περιοχές Natura 2000 της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο ενός αυστηρότερου ευρωπαϊκού πλαισίου περιβαλλοντικής αδειοδότησης.

Επιτρέπεται η αναδημοσίευση του περιεχομένου της ιστοσελίδας εφόσον αναφέρεται ευκρινώς η πηγή του. Νόμος 2121/1993 και κανόνες Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα.