Οι αναξιοποίητες στοές μεταλλείων με ιστορία χιλιάδων χρόνων
Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης
Βρισκόμαστε σε μια εποχή παράδοξη: τα ορυχεία μετάλλων, άλλοτε μήτρα πλούτου και ισχύος, σήμερα αντιμετωπίζονται συχνά ως επενδύσεις υπό διωγμό. Η εξόρυξη έχει φορτωθεί με το βάρος της απειλής, της περιβαλλοντικής ενοχής, της καταστροφής. Κι όμως, μέσα σε αυτή τη συλλογική αμνησία ξεχνάμε κάτι θεμελιώδες: το μεγάλο άλμα του ανθρώπινου πολιτισμού έγινε τη στιγμή που ο άνθρωπος έμαθε να κατεβαίνει στη γη, να αναγνωρίζει το μέταλλο μέσα στο σκοτάδι και να το μετασχηματίζει σε εργαλείο, σε σύμβολο, σε δύναμη.
Οι μεταλλωρύχοι υπήρξαν οι πρώτοι σκαπανείς του ανθρώπινου πολιτισμού. Άνθρωποι που έσκαψαν στοές, όχι μόνο στο βουνό, αλλά στον ίδιο τον χρόνο. Εκείνοι που τόλμησαν να μπουν σε χώρους όπου το φως δεν είχε ακόμη όνομα.
Στα βουνά της Λεκάνης και του Παγγαίου, δεκάδες —ίσως εκατοντάδες— εγκαταλειμμένες στοές εξόρυξης χρυσού, αργύρου, χαλκού και άλλων μετάλλων διατρέχουν το υπέδαφος σαν ξεχασμένα νεύρα. Οι εικόνες από το εσωτερικό τους αποκαλύπτουν κάτι που δύσκολα περιγράφεται με όρους τεχνικούς: ο βράχος δεν είναι πια απλώς πέτρα. Είναι επιφάνεια ζωγραφικής.
Σε κάποιες στοές, τα τοιχώματα έχουν χρωματιστεί από τις οξειδώσεις και τα ορυκτά σε αποχρώσεις που θυμίζουν παλέτα ζωγράφου: γαιώδη κόκκινα, ψυχρά γαλάζια, υποψίες πράσινου και μαύρου. Το φως του φακού πέφτει πάνω τους και αποκαλύπτει μια γεωλογία που μοιάζει σχεδόν οργανική, σαν δέρμα που αναπνέει μέσα στο σκοτάδι. Εκεί όπου κάποτε ο άνθρωπος αφαίρεσε ύλη, η φύση επέστρεψε μορφή.
Σε άλλες εικόνες, λεπτές σταλακτιτικές απολήξεις κρέμονται από την οροφή, σχηματισμένες αργά, σταγόνα τη σταγόνα. Το νερό, αόρατο αλλά επίμονο, έχει χαράξει ραβδώσεις και αυλακιές που θυμίζουν υφαντό ή γραφή σε άγνωστη γλώσσα. Κάθε σταγόνα είναι χρόνος. Κάθε κρυστάλλωση, μια σιωπηλή πράξη δημιουργίας.
Υπάρχουν επίσης σημεία όπου οι φλέβες του μεταλλεύματος παραμένουν ορατές: φωτεινές γραμμές μέσα στον σκοτεινό βράχο, σαν να αποκαλύπτουν το εσωτερικό σχέδιο του βουνού. Εκεί, η στοά δεν μοιάζει με πληγή, αλλά με τομή γνώσης — σαν να μας επιτράπηκε για λίγο να δούμε πώς είναι φτιαγμένος ο κόσμος από μέσα.
Αυτοί οι υπόγειοι χώροι εγκαταλείφθηκαν όταν τα μέταλλα εξαντλήθηκαν ή όταν άλλαξαν οι ιστορικές και οικονομικές συνθήκες. Όμως δεν έμειναν κενοί. Η φύση τούς χρησιμοποίησε ως καμβά. Το νερό, τα άλατα, οι μικροοργανισμοί και ο χρόνος συνεργάστηκαν για να δημιουργήσουν εικόνες που συχνά ξεπερνούν ακόμη και τη φαντασία του ανθρώπου. Πρόκειται για μια τέχνη χωρίς πρόθεση, αλλά με απόλυτη ακρίβεια.
Σήμερα, αυτοί οι χώροι μπορούν να έχουν ζωή — όχι ως επιχειρηματικές μονάδες εξόρυξης, αλλά ως οικονομικές μονάδες μετασχηματισμένες σε χώρους φυσικής τέχνης. Όχι τόπους παραγωγής υλικού πλούτου, αλλά εμπειρίας. Όχι σημεία αφαίρεσης, αλλά ανάγνωσης του τοπίου. Ο επισκέπτης δεν κατεβαίνει για να πάρει κάτι μαζί του, αλλά για να σταθεί, να δει, να καταλάβει.
Εδώ, το μέταλλο δεν είναι πια πρώτη ύλη. Είναι μνήμη. Και οι στοές, αντί για σιωπηλά απομεινάρια ενός παρελθόντος υπό διωγμό, μπορούν να γίνουν τόποι όπου ο πολιτισμός συμφιλιώνεται με την προέλευσή του — εκεί, στο σκοτάδι από όπου ξεκίνησαν όλα.
Δημοσιεύτηκε στις
Επιτρέπεται η αναδημοσίευση του περιεχομένου της ιστοσελίδας εφόσον αναφέρεται ευκρινώς η πηγή του. Νόμος 2121/1993 και κανόνες Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα.
