Χρονόμετρο

    ΠΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΛΛΩΝΙΑΣ: Το «αλατισμένο» πυργόσπιτο δοκιμάζεται από τα καιρικά φαινόμενα και το χρόνο

    Δημοσιεύτηκε στις

     

     

     

    Σε λίγα χρόνια ίσως να έχει καταρρεύσει αν δεν υπάρξει παρέμβαση συντήρησης

     

    Μια ιστορία που οι απαρχές της βρίσκονται στα ταραγμένα χρόνια του Βυζαντίου, τα χρόνια των εμφυλίων πολέμων, είναι αυτή του γνωστού μας σε όλους Πύργου της Απολλωνίας, που βρίσκεται στην παραλία, ανατολικά των Λουτρών των Ελευθερών. Οι περισσότεροι έχουν περάσει πολλές φορές οδηγώντας προς τα δυτικά του νομού και μάλιστα πολλοί τους καλοκαιρινούς μήνες έχουν απολαύσει και ένα θαλασσινό μπάνιο στην πανέμορφη παραλία.

     

    Η ηλικία του φτάνει σχεδόν τους 7 αιώνες, αφού η εκτίμηση είναι ότι ανοικοδομήθηκε μεταξύ 1333 και του 1355, οι σωστικές επεμβάσεις που έγιναν πριν από 15 χρόνια περίπου, από την αρχαιολογική υπηρεσία ήταν πάρα πολύ περιορισμένες και δεν επαρκούσαν για να ανακόψουν την καταστροφικές δυνάμεις του χρόνου και των καιρικών φαινομένων, που έχουν αφήσει ανεξίτηλα σημάδια. Αν τα επόμενα χρόνια δεν υπάρξουν σοβαρές επεμβάσεις αναστήλωσης του μνημείου, τότε σε μερικές δεκαετίες θα υπάρχει μόνο η ανάμνησή του.

     

    Ο πύργος είναι μέρος ενός μεγάλο δικτύου ανάλογων έργων που καλύπτουν την περιοχή του κάτω Στρυμόνα και της Χαλκιδικής και σχεδόν όλοι συνδέονται με τις αγροτικές εκμεταλλεύσεις μονών του Αγ. Όρους.

     

    Όλοι τον γνωρίζουμε ως Πύργο της Απολλωνίας και αυτό συνέβη γιατί στην ευρύτερη περιοχή σύμφωνα με τις πηγές υπήρχε η αρχαία πόλη της Απολλωνίας, αποικίας των Θασίων – μεταξύ Γαληψού και Οισύμης – η οποία καταστράφηκε από τον Φίλιππο Β΄ το 356 π.Χ. στα χρόνια της κατάκτησης της περιοχής από τους Μακεδόνες, οπότε πήρε το όνομα της χαμένης πόλης.

     

    Ο αρχαιολόγος των Βυζαντινών χρόνων, Νίκος Ζήκος που εργάστηκε στην 12η Εφορία Αρχαιοτήτων Καβάλας, αναζήτησε σε όλες τις διαθέσιμες πηγές πληροφορίες για τον παραθαλάσσιο πύργο και στο κείμενο του «Ο λεγόμενος πύργος της Απολλωνίας και ο κτήτωρ του» διατυπώνει το συμπέρασμα ότι οικοδομήθηκε από τον Αρσένιο Τζαμπλάκωνα, με καταγωγή από την Χριστούπολη (νυν Καβάλα) μεταξύ του1333 χρονιά που κληρονόμησε το ευρύτερο χρήμα με το όνομα Πρινάριον – το οποίο κάλυπτε με τεράστια έκταση δυτικά και βόρεια του Πύργου – και του 1355 που τα δώρισε χτήμα και πύργο στην Μονή Βατοπεδίου, όταν χρίστηκε μοναχός.

     

    Για την χρήση του, ο κ. Ζήκος διατυπώνει το συμπέρασμα ότι ο πενταόροφος πύργος δεν αποτελεί στρατιωτικό – οχυρωματικό έργο, αν και διαθέτει μέσα άμυνας αλλά στην πραγματικότητα ήταν χώρος συγκέντρωσης των αγροτικών προϊόντων από τα γύρω κτήματα και κατοικία των ανθρώπων του που ήταν επιφορτισμένοι με την διακίνηση της παραγωγής και την συγκέντρωση των φόρων.

     

    Ποιο είναι όμως το σωστό όνομα του Πύργου; Το όνομα της Απολλωνίας δόθηκε καταχρηστικά αφού δεν πρόκειται για οικοδόμημα της θασιακής πόλης, αλλά ούτε έχει προσδιοριστεί επακριβώς η θέση της αρχαίας πόλης οπότε να ταυτίζεται με την θέση του πύργου.

     

    Το όνομα μας το δίνει ο ίδιος ο κτήτορας του Αρσένιος Τζαμπλάκωνας, καθώς στα έγγραφα με τα οποία έκανε τη δωρέα στην Μονή Βατοπεδίου, ο πύργος αναφέρεται με το όνομα ΣΛΑΝΕΣΙΟΝ ή ΣΘΛΑΝΕΣΙΟΝ, το οποίο στην σλαβική γλώσσα ερμηνεύεται ως «πασπαλισμένο» ή «αλατισμένο»! Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στα έγγραφα ως «του καστελλίου του καλουμένου Σθλανεσίου».

     

    Μια ερμηνεία είναι ότι λόγω θέσης, δίπλα στην θάλασσα δεχόταν και ποτίζονταν οι τοίχοι του από τους ισχυρούς νοτιάδες. Τα χρόνια πέρασαν και νομίζω ότι σήμερα θα έπρεπε να τον ονομάσουμε Πύργου του Αρσένιου Τζαμπλάκωνα όπως προτείνει ο κ. Ζήκος. Κι αυτό γιατί πιστεύουμε ότι αυτός ο πύργος που άντεξε τόσα χρόνια θα πρέπει να φέρει το όνομα του κτήτορά του.

     

    Ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο για τον πύργο είναι ότι στην περιγραφή για το κτήμα που κληροδοτήθηκε στην μονή του Αγ. Όρους, ως όριο αναφέρεται ότι ακουμβίζει εις τον αιγιαλόν εις την μονόλιθον πέτραν ή εις τον μέγα βράχον της θαλάσσης, τον οποίο βλέπει ο επισκέπτης και σήμερα, νότια του οικοδομήματος, στην κατάληξη του βραχώδους έκτασης μέσα στην θάλασσα.

     

    Προσπερνάω τις αναφορές στην ιστορία του Αρσένιου Τζαμπλάκωνα, καθώς προέρχεται από μια αρχοντική βυζαντινή οικογένεια με σημαντική ιστορία, τόσο του ιδίου όσο και των άλλων μελών της, με σπουδαίο ρόλο στα ταραγμένα χρόνια των εμφυλίων  πολέμων, λίγο πριν την δύση της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Η ιστορία της οικογένειας είναι σαν τα μεσαιωνικά έπη, με τους ήρωες να βρίσκονται από τα ψηλά στα χαμηλά, να ζουν μεγάλες περιπέτειες και μετά να βρίσκονται και πάλι στην εξουσία και να τελειώνουν τη ζωή τους σε ένα μοναστήρι.

     

    Επίσης ο πύργος είναι ένα μνημείο που ακολουθεί την πορεία της Χριστουπόλεως (νυν Καβάλας) και καταφέρνει να διασωθεί από την κατακτητική δυναμική των Οθωμανών εξαιτίας της δωρεά του μαζί με το κτήμα στην Μονή Βατοπεδίου.

     

    Είναι ένα σημείο μνήμης για την ιστορία της περιοχής μας κατά τα βυζαντινά χρόνια, καθώς διαβάζονταν την ιστορία του, συχνά θα συναντήσει ο αναγνώστης πάρα πολλά τοπωνύμια της περιοχής που τα περισσότερα σήμερα δεν υπάρχουν και το καθένας τους έχει και μια ιστορία, εν πολλοίς άγνωστη. Για παράδειγμα πέραν του ονόματος της Κάρυανης που χρησιμοποιείται και σήμερα υπήρχαν: Η Χρυσόπολη στις εκβολές του Στρυμόνα από την οποία σώζονται τα τείχη, το κατεπανίκιον της Ποπολίας ή Λυκοσχίσματος, η ονομασία του κτήματος ως Πρινάριον, Ραμνού, Τριασίου, Πυκνολυκόβουνα, Κουταριανής, Βομπλεανή, Πυκνοράχια, Αειδαροκάστρου, ενώ ο γνωστός σε όλους ποταμός του Μαρμαρά, στα λουτρά των Ελευθερών, αναφέρεται ως Θερμοπόταμος, την τούμπα Ραχώνιν, όπως και την Βολοβίσδη και τα Δοβροβίκαια. Τα περισσότερα χωριά ή τοπωνύμια βρίσκονται επί του σημερινού Συμβόλου όρους και είναι δηλωτικά της έντονης παρουσίας ανά τους αιώνες ανθρώπινων πληθυσμών που εκμεταλλεύονταν τον πλούτο της περιοχής.

     

    Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

     


    Δημοσιεύτηκε στις

    Επιτρέπεται η αναδημοσίευση του περιεχομένου της ιστοσελίδας εφόσον αναφέρεται ευκρινώς η πηγή του. Νόμος 2121/1993 και κανόνες Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα.