Χρονόμετρο

    Δημιουργίες μέσα από την λαϊκή παράδοση της Θράκης

    Δημοσιεύτηκε στις

    Ο ΥΛΙΚΟΣ ΛΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΩΣ ΠΗΓΗ ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

     

    Τον λαϊκό πολιτισμό μπορούμε θεωρητικά και σε γενικές γραμμές να τον διακρίνουμε στις εξής κατηγορίες:

    1)  Στον υλικό, λαϊκό πολιτισμό, που αφορά τον υλικό βίο των ανθρώπων.

    2)  Στον εθιμικό, λαϊκό πολιτισμό, που αναφέρεται στον κύκλο της ζωής και περιλαμβάνει έθιμα και δοξασίες, πράξεις αποτροπαϊκές κλπ.

    3)  Στον λόγιο, λαϊκό πολιτισμό, που εκφράζεται μέσα από το δημοτικό τραγούδι και την ποίηση, τη δημοτική μουσική, το λαϊκό παραμύθι.

    Παρακάτω θ` αναφερθώ στις δύο πρώτες κατηγορίες, οι οποίες για μένα αποτέλεσαν πεδίο έρευνας και μελέτης, καθώς επίσης, έμπνευσης και δημιουργίας και τις οποίες θα προσπαθήσω ν’ αναλύσω περιληπτικά.

    Ως προς την πρώτη κατηγορία, ο πλούτος του υλικού, λαϊκού πολιτισμού είναι τεράστιος. Εργαλεία σε απλές φόρμες, κατασκευασμένα από διαφορετικά υλικά, που  πρωταρχικός σκοπός τους ήταν να βοηθήσουν τον άνθρωπο, στον καθημερινό αγώνα του για την επιβίωση, τόσο στον εργασιακό του χώρο, όσο και στον οικιακό, όπου οι απλοί τεχνίτες, με μεράκι και καλαισθησία, μετέτρεπαν απλά αντικείμενα καθημερινής χρήσης σε έργα τέχνης, που σήμερα θαυμάζουμε σε μουσεία και ιδιωτικές συλλογές.

    Τεχνίτες πέτρας, ξυλογλύπτες, χτίστες, αργυροχρυσοχόοι, χαλκουργοί, μαραγκοί, αγιογράφοι και ζωγράφοι, αγγειοπλάστες, υφάντρες και κεντήστρες και τόσοι πολλοί άλλοι, που ο χώρος δεν επαρκεί, για να τους αναφέρω διεξοδικά.

    Οι εκπληκτικοί αυτοί μάστορες, δουλεύοντας την απλή, πρώτη ύλη, από τις απλές φόρμες ενός εργαλείου και προσπαθώντας να γεμίσουν κάθε κενό, (αυτό που λέγεται στη λαϊκή τέχνη «ο φόβος του κενού»), μας έδωσαν τα λαμπρά δείγματα των καταρχήν χρηστικών αντικειμένων και ταυτόχρονα τα μεταμόρφωναν σε λαμπρά έργα τέχνης του υλικού, λαϊκού πολιτισμού. Από τα σφοντύλια, (μικρά εργαλεία υφαντικής), ως τα πολύχρωμα υφαντά και κεντίδια, κυρίως της γυναικείας φορεσιάς, από τα εκκλησιαστικά μπαρόκ ξυλόγλυπτα, αλλά και τους πολύχρωμους οντάδες των αρχοντικών της Μακεδονίας και της Θράκης και όλης της ελληνικής γης, της σημερινής, αλλά και αυτής των αλησμόνητων πατρίδων, που ο πλούτος και η ομορφιά τους  είναι αξιοθαύμαστα.

    Από την άλλη, δίπλα στον υλικό, λαϊκό πολιτισμό συνυπάρχει και ο εθιμικός, λαϊκός πολιτισμός. Αυτός, μέσα στον κύκλο της ζωής του ανθρώπου, από την «γένεση στην τελευτή», κουβαλά αρχέγονες λατρείες, δοξασίες, έθιμα και πρακτικές, που έρχονται από τα βάθη του χρόνου στο σήμερα κι αγγίζουν τα όρια της συμπαθητικής μαγείας. Έθιμα και πρακτικές, που με τόση επιτυχία πέρασαν κι ενσωματώθηκαν στην ορθόδοξη, χριστιανική θρησκεία της καθ` ημάς ανατολής.

    Ο άνθρωπος, από τότε που άρχισε να σκέφτεται, προσπάθησε να κατανοήσει τον κόσμο και τη φύση γύρω του, να κατανοήσει τα διάφορα, φυσικά φαινόμενα και με πρακτικές και τελετουργίες να τα ελέγξει, να τα εξευμενίσει, ώστε, τελικά, να τα χρησιμοποιήσει προς όφελός του, για να το πετύχει δε αυτό, χρησιμοποιεί διάφορους τρόπους και τελετουργίες, αλλά και υλικά μέσα.

    Έτσι, δίπλα, αλλά και μαζί με την επίσημη θρησκεία, υπάρχει η λαϊκή πίστη και λατρεία, στον ιδιωτικό, αλλά και στον κοινωνικό περίγυρο του ανθρώπου, ο οποίος, για να πετύχει τους στόχους του, χρησιμοποιεί ως μέσον, τα διάφορα υλικά, αποτροπαϊκά, αντιβασκανικά, όπως: ματάκια, τάματα, κουρελάκια και κλωστές, κρεμασμένα σε δέντρα και ιερούς χώρους, μυρωδικά βότανα, (όπως δάφνη, βασιλικό, διάφορα λουλούδια κλπ), καθώς επίσης, κουδουνάκια, σταυρούς, δεσίματα σχοινιών σε κόμπους, (δεσμούς – καταδεσμούς), αλλά και μπαχαρικά, όπως η κανέλα και τα γαρύφαλλα, χάντρες σε μπλε και κόκκινο χρώμα κι ότι άλλο νομίζει ότι θα τον βοηθήσει να ενδυναμώσει την πίστη του, ότι το όμοιο προκαλεί όμοιο, (συμπαθητική μαγεία), πιστεύοντας, ότι μ` αυτούς τους τρόπους και τις πρακτικές, εξευμενίζει τα θεία και στρέφει προς όφελός του τα φυσικά φαινόμενα, αποτρέποντας, μ’ αυτούς τους τρόπους και τις πρακτικές, κάθε κακό.

    Η χρόνια ενασχόλησή μου με τις δύο κατηγορίες του λαϊκού πολιτισμού, που ανέφερα, η ενασχόλησή μου, συγκεκριμένα, με τη συλλογή, καταγραφή και τεκμηρίωση αντικειμένων του υλικού, λαϊκού πολιτισμού, με τον πλούτο και τη γνώση που αυτός εμπεριέχει, καθώς και η μελέτη της λαϊκής πίστης και λατρείας, αποτέλεσαν για μένα πηγή έμπνευσης και δημιουργίας.

    Παρατηρώντας όλες αυτές τις τελετουργίες, αλλά και τα υλικά μέσα που χρησιμοποίησε ο άνθρωπος, για την επίτευξη του σκοπού του, (τάματα, σταυρουδάκια, κλωστές, χάντρες, κοχύλια κλπ), καθώς επίσης, ζώντας και μεγαλώνοντας σε μια προσφυγική οικογένεια της Ανατολικής Ρωμυλίας, (Ορτάκιοϊ), απ’ όπου οι πρόγονοι έφεραν μαζί τους στην προσφυγιά, αντικείμενα, κοσμήματα, μεταξωτά υφάσματα, υφαντά, στόφες και χρυσοκλωστές, που στην πορεία τους μέσα στον τόπο και στο χρόνο πολλά απ’ αυτά φθάρθηκαν κι έμειναν μόνο μερικά κουρελάκια και ξέφτια, παραμένοντας όμως πολύτιμα αποκόμματα και μαρτυρίες μιας ζωής περασμένης, μου ήταν δύσκολο, όλα αυτά τ` αντικείμενα να τ` αποχωριστώ, όσο κι αν ήταν φθαρμένα κι έτσι αποφάσισα να τα χρησιμοποιήσω και να τους δώσω μια δεύτερη ζωή, φτιάχνοντας γούρια και κοσμήματα, ώστε να μπουν σε σύγχρονα σπίτια και να φορεθούν από σύγχρονες γυναίκες, κουβαλώντας, όμως, ταυτόχρονα, μαζί τους, την παλιά αίγλη και ιστορία τους, αλλά και τη ζεστασιά τους.

    Στην πορεία προστέθηκαν κι άλλα, μέσα από τις αναζητήσεις μου σε παλαιοπωλεία της Ελλάδας, (Ξάνθης, Ιωαννίνων, Θεσσαλονίκης, Κομοτηνής, Χίου, Μυτιλήνης, Αθήνας, Κέρκυρας), αλλά και της Τουρκίας, (Κωνσταντινούπολης, Προύσας, Σμύρνης και Αϊβαλί). Και οι αναζητήσεις μου αυτές συνεχίστηκαν σε διάφορα παζάρια, σε μαγαζιά που έκλειναν κι είχαν πράγματα, σπαράγματα κι απομεινάρια του παρελθόντος, πολλές φορές αριστουργήματα. Μάζευα ότι μου τραβούσε την προσοχή, τις περισσότερες φορές χωρίς να ξέρω σε τι θα μου χρησίμευαν. Έτσι βρέθηκα, μετά από πολύχρονες αναζητήσεις, μ` ένα πλούσιο και πολύμορφο υλικό, μικρά και μεγάλα κομμάτια, μάρτυρες του παρελθόντος, που μου γέμιζαν κουτιά, συρτάρια και ντουλάπια. Όλο αυτό το υλικό ασφυκτιούσε….., φώναζε ….., ήταν σα να μου έλεγε: «βγάλε μας από την απομόνωση, δώσε μας ξανά νέα ζωή, βάλε μας στα σύγχρονα σπίτια, να τα ξαναζεστάνουμε, κάνε μας κοσμήματα, να στολίσουμε σύγχρονες γυναίκες, κάνε μας γούρια για το καλό του χρόνου, κάνε μας διακοσμητικά αντικείμενα». Όλες αυτές «οι φωνές», αλλά και ο όγκος του υλικού, που ξεχείλιζε από παντού, καθώς και η βιωματική μου σχέση  με τον υλικό, λαϊκό πολιτισμό και παράδοση, ώθησαν το νου κι αυτός τα χέρια μου, ν` αρχίσουν δειλά – δειλά τη δημιουργία.

    Έτσι, αρχικά δημιουργήθηκαν κάποια κοσμήματα και στη συνέχεια ήρθαν τα γούρια και τα διακοσμητικά αντικείμενα. Στη δημιουργία τους προστέθηκαν και σύγχρονα υλικά, τα οποία δέθηκαν αρμονικά με τα παλιά, (κουμπιά, κουκούλια, κομμάτια από παλιά κοσμήματα, υφάσματα, κλωστές κλπ) κι όλα αυτά  δημιούργησαν σύγχρονα αντικείμενα, που φέρνουν, όμως, μαζί τους την αύρα του παρελθόντος. Ενδεικτικά, παρακάτω θα δούμε μερικά απ’ αυτά.

     

    Θόδωρος Βακαλόπουλος

    Μελετητής Υλικού Λαϊκού Πολιτισμού

    gouria vabal (1) gouria vabal (2) gouria vabal (3) gouria vabal (4) gouria vabal (5) gouria vabal (6) gouria vabal (7) gouria vabal (8) gouria vabal (9) gouria vabal (10) gouria vabal (11)

     


    Δημοσιεύτηκε στις 0

    Επιτρέπεται η αναδημοσίευση του περιεχομένου της ιστοσελίδας εφόσον αναφέρεται ευκρινώς η πηγή του. Νόμος 2121/1993 και κανόνες Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα.