Χρονόμετρο

    Οι Φίλιπποι αποτελούν επίσημη ελληνική υποψηφιότητα αξιολόγησης και ένταξης στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO

    Δημοσιεύτηκε στις

    Λίγα χιλιόμετρα απέχει από το κέντρο του αρχαιολογικού ενδιαφέροντος των τελευταίων ημερών, την Αμφίπολη, κι όμως αποτελεί επίσημη ελληνική υποψηφιότητα αξιολόγησης και ένταξης στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Πρόκειται για τον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων, για τον οποίο, ήδη έχει ετοιμαστεί ο φάκελος και έχει δοθεί στο υπουργείο Πολιτισμού από την επιστημονική ομάδα εργασίας της ΙΗ’ Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, του Δήμου Καβάλας, του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και της 12ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων.

     

    Του Άρη Μεντίζη

    δημοσιογράφου – ιστορικού ερευνητή

     

    Στις απαραίτητες εργασίες υποστήριξης της υποψηφιότητας του αρχαιολογικού χώρου των Φιλίππων για ένταξη στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO, επικεντρώθηκε και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), κατά τη διάρκεια της φετινής πανεπιστημιακής ανασκαφής που ολοκληρώθηκε πριν μερικές μέρες.

    Βρεθήκαμε στο χώρο και συναντήσαμε τον καθηγητή Βυζαντινής Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και διευθυντή της ανασκαφής κ. Αριστοτέλη Μέντζο, ο οποίος μας μίλησε για το σκοπό της δραστηριότητας και παράλληλα μας ξενάγησε στο χώρο.

    Όπως ανέφερε ο κ. Μέντζος, σκοπός της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής του ΑΠΘ είναι η εκπαίδευση των φοιτητών αρχαιολογίας στο πεδίο. Ουσιαστικά για να έχουν τη δυνατότητα οι φοιτητές να εκπαιδευτούν στην πράξη, στο πεδίο της ανασκαφής, και να εφαρμόσουν όλα όσα διδάσκονται. Όπως μας είπε, οι φοιτητές έχουν την ευκαιρία να ανασκάψουν, να μελετήσουν αλλά και να αποκαταστήσουν κάποια ευρήματα, όπως για παράδειγμα διάφορα αγγεία.

     

    Φέτος ωστόσο, σύμφωνα με τον κ. Μέντζο, δόθηκε ιδιαίτερη βαρύτητα στην αποκατάσταση και συντήρηση των μνημείων που περιλαμβάνονται στην Πανεπιστημιακή Ανασκαφή, προκειμένου να υποστηριχθεί, με τον τρόπο αυτό, η προσπάθεια που γίνεται για να ενταχθεί ο αρχαιολογικός χώρος των Φιλίππων στον κατάλογο των μνημείων της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Αυτό περιελάμβανε, εκτός από την προβλεπόμενη ανασκαφή, τον καθαρισμό όλου του χώρου που ανασκάφηκε από το Πανεπιστήμιο, αλλά και την αποκατάσταση, όπου αυτό κρίθηκε απαραίτητο, διαφόρων σημείων του αρχαιολογικού χώρου.

     

    Αξίζει στο σημείο αυτό να σημειωθεί πως, μέσα από την υποψηφιότητα αυτή, αναδεικνύονται και διάφορα θέματα αναβάθμισης του αρχαιολογικού χώρου στο σύνολό του, κάτι που αφορά τη γενικότερη πρόσβαση των επισκεπτών αλλά και άλλες υποδομές οι οποίες θα πρέπει να γίνουν σε αυτό το πλαίσιο, προκειμένου ο χώρος να γίνει πιο «φιλικός» στον επισκέπτη.

     

    Διαπιστώθηκε επίσης πως το μεγαλύτερο τμήμα του χώρου που παραχωρήθηκε προς ανασκαφή στο Πανεπιστήμιο έχει αποκαλυφθεί, κάτι που δημιουργεί την ανάγκη χωροθέτησης ενός νέου τμήματος της αρχαίας πόλης, το οποίο και θα πρέπει να διατεθεί στο Πανεπιστήμιο για τη συνέχιση του ερευνητικού και εκπαιδευτικού του έργου.

     

    Η ιστορία της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής

     

    Η Πανεπιστημιακή Ανασκαφή των Φιλίππων διεξάγεται από το τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ με σκοπό την αρχαιολογική έρευνα και την εκπαίδευση των φοιτητών του τμήματος, υπό την εποπτεία του υπουργείου Πολιτισμού.

     

    Ξεκίνησε το 1958 από τον καθηγητή Βυζαντινής Αρχαιολογίας  του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, Στυλιανό Πελεκανίδη, που αποτέλεσε και τον πρώτο διευθυντή της ανασκαφής, υπό την αιγίδα της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρίας. Τρία χρόνια αργότερα την ανασκαφή αναλαμβάνει το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ως πανεπιστημιακή ανασκαφή πλέον, η οποία συνεχίστηκε μέχρι το θάνατο του Στ. Πελεκανίδη το 1980.

     

    Στην πρώτη αυτή περίοδο που κράτησε μέχρι το 1980  διερευνήθηκαν οι οικοδομικές νησίδες ανατολικά του Ρωμαϊκού Forum που συμπεριλαμβάνουν το συγκρότημα του Οκταγώνου, το βαλλανείο στα βόρεια και το συγκρότημα του λεγόμενου επισκοπείου και σήμερα αποτελούν μέρος του επισκέψιμου αρχαιολογικού χώρου.

     

    Η δεύτερη περίοδος της ανασκαφής ξεκινά το 1988 υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Γεωργίου Γούναρη. Η νέα πανεπιστημιακή ανασκαφή έφερε στο φως τέσσερεις οικοδομικές νησίδες που διατάσσονται νοτίως της λεγόμενης Εγνατίας, εκατέρωθεν και κατά μήκος της διαγώνιας οδού που ξεκινά από τα νότια του οκταγώνου και κατέληγε ανατολικά στην πύλη της Νεαπολέως. Αντίθετα με τον δημόσιο χαρακτήρα των κτηρίων της πρώτης περιόδου, τα κτήρια της νέας πανεπιστημιακής ανασκαφής αφορούν κυρίως ιδιωτικής χρήσης εγκαταστάσεις δίνοντάς την ευκαιρία για μια κλεφτή ματιά στην καθημερινότητα των κατοίκων της πόλης από τον 2ο μέχρι περίπου τον 9ο μ. Χ. αιώνα.  Ξεκινώντας από τα δυτικά έχουν αποκαλυφθεί στο σύνολό τους η οικοδομική νησίδα 4 και ένα εκτεταμένο συγκρότημα στα νότια που είναι γνωστό ως νησίδα του Υαλουργείου ή νησίδα του Ιπποδρόμου. Ανατολικότερα διαρθρώνεται στα βόρεια η οικοδομική νησίδα 5 και στα νότια ένα σύνολο από εργαστηριακούς και αποθηκευτικούς χώρους, κάτω από τους οποίους έχει αρχίσει να αποκαλύπτεται ένα ακόμη παλαιότερο κτήριο που χρονολογείται πιθανότατα περίπου στον 4ο αιώνα μ. Χ. Το έργο της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής Φιλίππων συμπεριλαμβάνει εκτός από τις ανασκαφικές έρευνες εκτεταμένες εργασίες στερέωσης των αρχιτεκτονικών καταλοίπων αλλά και την μελέτη του υλικού που έχει προκύψει με σκοπό την τελική δημοσίευση.

     

    Το 2011 μετά τον απρόσμενο και ξαφνικό θάνατο του Γ. Γούναρη τη διεύθυνση της ανασκαφής ανέλαβε ο καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ Αριστοτέλης Μέντζος συνεχίζοντας το ερευνητικό και εκπαιδευτικό έργο των προκατόχων του. Μετά από μια μικρή παύση δυο χρόνων, κατά τα οποία οι εργασίες περιορίστηκαν στη μελέτη του υφιστάμενου υλικού, η ανασκαφή ξεκίνησε ξανά το καλοκαίρι του 2013 βαδίζοντας σε νέους, σύγχρονους δρόμους, αξιοποιώντας νέες πρακτικές και καινούριες τεχνολογίες.

     

    Ο αρχαιολογικός χώρος που αποκαλύφθηκε

     

    Νησίδα υαλουργείου

     

    Η νοτιοανατολική οικοδομική νησίδα της πανεπιστημιακής ανασκαφής είναι περισσότερο γνωστή ως νησίδα του Υαλουργείου ή νησίδα του Ιπποδρόμου.

     

    Πρόκειται για το αρχαιότερο κτήριο της ανασκαφής, αναφορικά τουλάχιστον με την πρώτη οικοδομική φάση του. Ορίζεται στα βόρεια από τη λεγόμενη διαγώνια οδό. Οι χώροι του κτηρίου, που χρονολογείται στο 2ο μ. Χ., αιώνα διατάσσονται γύρω από μια παραλληλόγραμμη δεξαμενή και καλύπτονται στο σύνολό τους σχεδόν από μαρμαροθετήματα και ψηφιδωτά δάπεδα, το πλουσιότερο εκ των οποίων διατηρείται στο χώρο της εισόδου και φέρει παράσταση  με αρματοδρομίες στον Ιππόδρομο. Για τη χρήση του κτηρίου δεν μπορούμε να πούμε πολλά πράγματα είναι όμως πιθανό να αποτελούσε την έδρα ενός κολεγίου, μιας οργάνωσης δηλαδή που σχετίζονταν επαγγελματικά με τη διεξαγωγή των ιπποδρομιών.

     

    Αργότερα το κτήριο καταστρέφεται από πυρκαγιά, πιθανότατα προς τα τέλη του 4ου αιώνα και τους χώρους του καταλαμβάνει ένα εργαστήριο υαλουργίας στα βόρεια και ένα μικρό λουτρό στα νότια. Για τις ανάγκες του υαλουργείου κατασκευάζεται ένας μεγάλος κλίβανος στο μέσο περίπου του κτηρίου και τρεις μικρότεροι στο βόρειο τμήμα. Από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα της φάσης αυτής είναι οι άφθονες μάζες από σπασμένα και μισολιωμένα γυαλιά τα οποία προορίζονταν καθώς φαίνεται για επαναχρησιμοποίηση. Μέσα στον 7ο αιώνα τρεις τουλάχιστον ιδιωτικές κατοικίες καταλαμβάνουν τον διαθέσιμο χώρο, προκαλώντας μάλιστα εκτεταμένες καταστροφές στα ψηφιδωτά δάπεδα του αρχαιότερου κτηρίου.

     

    Νησίδα 4

     

    Η πρώτη από δυτικά οικοδομική νησίδα της νέας πανεπιστημιακής ανασκαφής των Φιλίππων είναι γνωστή ως οικοδομική νησίδα 4, καθώς πρόκειται για την τέταρτη οικοδομική νησίδα που ανασκάφθηκε στα ανατολικά της Αγοράς της πόλης. Πρόκειται για το πληρέστερα ανεσκαμμένο οικοδομικό σύνολο και αφορά μια ιδιωτική κατοικία της πρωτοβυζαντινής πόλης. Καταλαμβάνει το χώρο μεταξύ της λεγόμενης Εγνατίας και της Διαγώνιας οδού, στα ανατολικά του λεγόμενου επισκοπείου.

     

    Η ανασκαφή της ξεκίνησε το 1988 και συνεχίστηκε μέχρι και το 1997. Αποτελούσε μια πολυτελή κατοικία η πρώτη φάση της οποίας χρονολογείται στον 4ο μ. Χ. αιώνα. Συμπεριλαμβάνει δύο μεγάλα τρικλίνια που διαμορφώνονται γύρω από ένα μεγάλο αίθριο με πισίνα στο νότιο τμήμα του και διατηρεί πλούσια διακοσμημένα ψηφιδωτά δάπεδα. Επιπλέον διατηρεί όλους τους απαραίτητους βοηθητικούς χώρους όπως κουζίνα, αποθήκες, αποχωρητήριο αλλά ακόμη και ένα μικρό λουτρό. Το εμβαδό της αρχικής οικία είναι περίπου 1500 τετραγωνικά μέτρα. Στο δεύτερο μισό του 5ο αιώνα διαιρείται σε δύο ξεχωριστές κατοικίες ενώ μετά την καταστροφή του 7ο αιώνα δύο μικρές, φτωχικές κατοικίες καταλαμβάνουν το βόρειο  τμήμα της οικοδομικής νησίδας. Από τα ψηφιδωτά δάπεδα της πρώτης φάσης ξεχωρίζει αυτό με παραστάσεις Νηρηίδων, κυνηγιών και άγριων ζώων.

     

    Νησίδα 5

     

    Πρόκειται για τη βορειοανατολική οικοδομική νησίδα του χώρου της ανασκαφής, στα νότια της Εγνατίας και βόρεια της διαγώνιας οδού. Βρίσκεται αμέσως ανατολικά της οικοδομικής νησίδας 4 και χωρίζεται από αυτήν με μια πάροδο, ένα δρόμο με άξονα Β/Ν στρωμένο με μεγάλες πλάκες μαρμάρου στο μέσο του οποίου διανοίγεται μεγάλος αποχετευτικός αγωγός. Και αυτή η νησίδα αφορά κτήρια με κοσμικό χαρακτήρα. Δύο ιδιωτικές κατοικίες καταλαμβάνουν τη μεγαλύτερη έκταση του χώρου ενώ στη βορειοανατολική γωνία έχουν εντοπιστεί δύο καταστήματα / εργαστήρια.

     

    Η αρχική φάση των κτηρίων τοποθετείται στον 5ο μ.Χ. αιώνα και φαίνεται να καταστρέφονται και αυτά στις αρχές του 7ου. Ωστόσο υπάρχουν ενδείξεις πως μερικοί χώροι της νησίδας συνέχισαν να χρησιμοποιούνται μέχρι το πρώτο μισό του 10ου αιώνα. Το ανατολικό τμήμα της νησίδας, που περιλαμβάνει το μεγαλύτερο τμήμα της μιας κατοικίας δεν έχει ανασκαφεί ωστόσο οι τοίχοι του είναι ορατοί στην επιφάνεια του παρακείμενου αγροτικού δρόμου.

     

    Ο καθηγητής Αριστοτέλης Μέντζος με τον λέκτορα του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ Αναστάσιο Τάντση στο χώρο της ανασκαφής

    Ο καθηγητής Αριστοτέλης Μέντζος με τον λέκτορα του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ Αναστάσιο Τάντση στο χώρο της ανασκαφής


    Τμήμα του μικρού λουτρού που αποκαλύφθηκε στα νότια της ανασκαφής

    Τμήμα του μικρού λουτρού που αποκαλύφθηκε στα νότια της ανασκαφής


    Οι αλλεπάλληλες οικοδομικές φάσεις αποκαλύπτονται στην ανασκαφή

    Οι αλλεπάλληλες οικοδομικές φάσεις αποκαλύπτονται στην ανασκαφή


    Το σύνολο σχεδόν του χώρου που έχει παραχωρηθεί στο Πανεπιστήμιο έχει ανασκαφεί

    Το σύνολο σχεδόν του χώρου που έχει παραχωρηθεί στο Πανεπιστήμιο έχει ανασκαφεί


    Οι φοιτητές ανασκάπτουν και μελετούν τα ευρήματα που φέρνουν στο φώς

    Οι φοιτητές ανασκάπτουν και μελετούν τα ευρήματα που φέρνουν στο φώς


    Η Πανεπιστημιακή ανασκαφή βρίσκεται στα ανατολικά του επισκέψιμου αρχαιολογικού χώρου

    Η Πανεπιστημιακή ανασκαφή βρίσκεται στα ανατολικά του επισκέψιμου αρχαιολογικού χώρου

     


    Δημοσιεύτηκε στις 3

    Επιτρέπεται η αναδημοσίευση του περιεχομένου της ιστοσελίδας εφόσον αναφέρεται ευκρινώς η πηγή του. Νόμος 2121/1993 και κανόνες Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα.