Χρονόμετρο

    ΜΕ ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΣΤΟΥΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣ: Η Δράμα και η Καβάλα το ετος 1902

    Δημοσιεύτηκε στις

    (ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ COGNIARD LE P. (ΨΕΥΔΩΝΥΜΟ ΤΟΥ H. DE SAINT GERMAIN), ΜΕ ΤΙΤΛΟ:  “ORIENT A VOL D’ OISEAU, CARNET D’ UN PELERIN. HELLENISME, ARAMAΪSME ET SEMITISME, OU LA VERITE SUR LE  VOYAGE DE GUILLAUME II … 1902”

    (ΠΟΥ ΣΗΜΑΙΝΕΙ: ΚΑΤ’ ΕΥΘΕΙΑΝ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ, ΤΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑΡΙΟ ΕΝΟΣ ΠΡΟΣΚΥΝΗΤΗ. ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ, ΑΡΑΜΑΪΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΗΜΙΤΙΣΜΟΣ  Ή Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΟΥ ΓΟΥΛΙΕΛΜΟΥ ΤΟΥ ΔΕΥΤΕΡΟΥ… 1902).

    (ΑΝΕΥΡΕΣΗ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΥΤΟΥ: ΘΟΔΩΡΟΣ Δ. ΛΥΜΠΕΡΑΚΗΣ)

    «… Η Δράμα βρίσκεται στους πρόποδες του Βρουντί Μπαλκάν (όρη Βροντούς;) και δέχεται τα νερά του όρους αυτού, που την γονιμοποιούν. Θαυμάζω αυτή τη μικρή, φιλάρεσκη πολιτεία, που είναι όμως ολότελα ανατολίτικη. Η Δράμα είναι ιδιαίτερα ευχάριστη κι αυτό οφείλεται στη θέση της, στους πρόποδες μιας  οροσειράς που την προστατεύει από τους βοριάδες, στους κήπους της, στις πυκνές σκιές της και στις πηγές που την υδρεύουν. Υπάρχουν πολλές, ελληνικές επιγραφές, μέσα στις εκκλησιές ή εντοιχισμένες στους τοίχους των σπιτιών. Σήμερα, είναι έδρα ορθόδοξου Έλληνα επισκόπου.

    Προτού βρω ξενοδοχείο, περιφέρομαι, για πολλή ώρα, στους ελικοειδείς δρόμους της πόλης, εντυπωσιασμένος από την παράξενη και πρωτόγνωρη για μένα φυσιογνωμία ενός τόπου, τον οποίο η σύγχρονη πρόοδος δεν άγγιξε καθόλου. Μερικές προσόψεις εκκλησιών, αρκετά ευπρεπισμένες, μιναρέδες και τεμένη (τζαμιά) διακρίνονται πίσω από τα σπίτια, τα οποία, σε  γενικές γραμμές, είναι αρκετά άνετα και φτιαγμένα από θραύσματα από το παρελθόν. Μικρές βιοτεχνίες απλώνονται κάτω από τις σοφίτες. Οι Έλληνες καπνίζουν τσιγάρα φτιαγμένα από τον εκλεκτό καπνό του τόπου τους. Οι Τούρκοι με κοιτάζουν με περιέργεια, καπνίζοντας τα τσιμπούκια τους, μια και δεν είναι συνηθισμένοι να δέχονται επισκέψεις από ξένους.

    Έφθασα, τελικά, στο ξενοδοχείο «ΤΟΥΡΚΙΑ» και με υποδέχθηκαν οι ξενοδόχοι, που έσπευσαν να με περιτριγυρίσουν. Ο σύζυγος, που εργάζεται στον σιδηρόδρομο, είναι καθολικός. Η κυρία, αν και ορθόδοξη, κλίνει σημαντικά προς την θρησκεία του συζύγου της. Κι ο ένας και η άλλη μου άφησαν εξαιρετική ανάμνηση.

    Ο Νικηφόρος Γρηγοράς λέει ότι σ’ αυτό τον τόπο η αυτοκράτειρα Ειρήνη, δυσαρεστημένη από την παραμονή της στη Θεσσαλονίκη, αποσύρθηκε και πέθανε, παρά την παράδοση, που την θέλει να έχει τελειώσει τη ζωή της στη Λέσβο.

    Μεταξύ των επισκόπων που είχαν εδώ την έδρα τους, τοποθετούν και το όνομα του Δοσιθέου, που έλαβε μέρος στις Συνόδους της Φερράρα και της Φλωρεντίας και πήρε θέση υπέρ της Ένωσης των Εκκλησιών, καθώς κι εκείνο του Ιωακείμ, ο οποίος έγινε αργότερα πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως. Αυτός ήταν, όπως φαίνεται, ένας καλοκάγαθος γέροντας, περισσότερο ταπεινός, παρά σοφός.

    Μετά την ανάπαυση, διατρέχω και πάλι τα μαιανδρικά στενά αυτού του τόπου, μη τολμώντας όμως να ριψοκινδυνέψω στην εξοχή, όπου η ληστεία δείχνει ιδιαίτερη προτίμηση. Πριν λίγο καιρό, τρία χιλιόμετρα από την Θεσσαλονίκη, ένας Λαζαριστής Αδελφός (μοναχός),  βρήκε το θάρρος ν’ αντισταθεί σε κάποιον από αυτούς τους ληστές, αλλά δέχθηκε ένα χτύπημα, που έθεσε την ζωή του σε κίνδυνο. Ο Γάλλος πρόξενος όφειλε, με θάρρος, ν’ αξιώσει την προστασία του νόμου. Αντιλαμβάνεται εύκολα κανείς ότι κι εγώ, έχοντας αυτή την άποψη, υποχρεώθηκα να παραμείνω υπό την προστασία των φρουρών που με προστάτευαν, για τον επιπλέον λόγο ότι βρισκόμαστε στους πρόποδες βουνών, τα οποία πάντοτε παρείχαν καταφύγιο και προστασία στους ληστές.

    Έτσι, με αρκετή συγκίνηση ρώτησα, στην διάρκεια της διαδρομής μου, τους ανθρώπους εκείνους, που μου φαίνονταν ότι παρείχαν τις μεγαλύτερες εγγυήσεις: «Ουκ έστι κίνδυνος εν τη χώρα από των ληστών ή κακούργων;» (σημ. δική μου: η φράση αυτή είναι γραμμένη στα ελληνικά και μεταφρασμένη στα γαλλικά). Οι συνομιλητές μου, ανάμεσα στους οποίους οφείλω να μνημονεύσω ιδιαίτερα έναν Έλληνα, από τους πιο μορφωμένους, περιόρισαν τους φόβους μου, διαβεβαιώνοντάς με ότι δεν υπήρχε κανένα πρόβλημα και ότι, πράγματι, αυτή η φήμη, η σχετική με την ληστεία, δυσφημεί υπερβολικά την χώρα αυτήν. «Υπάρχει ησυχία μεγίστη» (σημ. δική μου: και η φράση αυτή είναι γραμμένη στα ελληνικά και μεταφρασμένη στα γαλλικά), με διαβεβαίωσε, σε άπταιστα ελληνικά.

    Είναι σημαντικό να επισημάνω, στο σημείο αυτό, ότι οι Έλληνες αποτελούν το υπόβαθρο του πληθυσμού εδώ κι αν η γλώσσα που μιλούν μοιάζει εκφυλισμένη, αισθάνεται κανείς πως αυτοί είναι οι πραγματικοί κύριοι του τόπου αυτού. Αυτοί φροντίζουν γενικά να εμφανίζονται με πολύ προσεγμένη ενδυμασία. Ο (ελληνικός αυτός) τύπος διατηρείται ακόμη πολύ περισσότερο απ΄ ότι η (ελληνική) γλώσσα. Όλοι οι Έλληνες, που έχουν σπουδάσει, μιλούν με άνεση την γαλλική γλώσσα. Συνεχίζουν, επίσης, ν’ αυτοπροσδιορίζονται με το όνομα Ρωμαίοι. Αυτοί είναι που συγκροτούν το βασικό προσωπικό της διοίκησης των σιδηροδρόμων. Και πρέπει, πραγματικά, να δηλώσω ότι δεν μπορώ παρά να εγκωμιάσω την καλοσύνη τους και την ακεραιότητά τους.

    Καθώς περιδιάβαινα στα δρομάκια της Δράμας, δύο νεαροί, ντυμένοι με τις παραδοσιακές φορεσιές του τόπου, με πλησιάζουν. «Κύριε, τι ζητάτε;» Σ’ αυτή την ερώτηση, βγαλμένη από ένα εγχειρίδιο συζήτησης, εγώ απαντώ: «Θα ήθελα να βρω το ξενοδοχείο μου» – «Ποιο ξενοδοχείο»; – «Το ξενοδοχείο Τουρκία» – «Θα θέλαμε να σας πάμε εκεί». – «Είστε Έλληνες; – όχι, Οθωμανοί».» Και με μιαν αδιαμφισβήτητη αυταρέσκεια, μ’ έφεραν πίσω, στο ξενοδοχείο μου, από το οποίο, στην πραγματικότητα, απομακρυνόμουν ολοένα και πιο πολύ. Δεν ήταν αυτή μια ολοφάνερη προστασία, ενάντια σε κάποια αιφνίδια απειλή; Ευρισκόμενος, λοιπόν, χωρίς οδηγό και χωρίς κάποιο αμυντικό μέσο,  στα περίχωρα μιας πόλης, της οποίας την ύπαιθρο λυμαίνονται ληστές, η παραμικρή κακοτυχία θα ήταν αρκετή για να με ρίξει στα χέρια μιας σπείρας κακοποιών, οι οποίοι αδίστακτα θα με απήγαγαν για να πάρουν λύτρα. Είμαι σχεδόν απόλυτα πεπεισμένος ότι αυτή η συνάντησή μου οφειλόταν σε θεϊκή προστασία.

    Νάμαστε λοιπόν, στην καρδιά της χώρας που δέχθηκε το Ευαγγέλιο από τον Άγιο Παύλο. Μια άμαξα, που παίρνει κάποιος από την Δράμα, τον φέρνει σε μερικές ώρες στους Φιλίππους κι από εκεί στην Καβάλλα. Για πολλή ώρα η άμαξα κυλάει ανάμεσα από ακαθόριστα και παραμορφωμένα ερείπια, που όμως, κάποια απ’ αυτά  έχουν διατηρήσει μέχρι τώρα τη φυσιογνωμία μνημείων. Οι Φίλιπποι, που ήταν άλλοτε μια ακμάζουσα και όμορφη πόλη, δεν είναι πια παρά ένας έρημος τόπος, που όμως είναι ακόμη γνωστός με το όνομα Φιλιμπετζίκ.

    Η πόλη είναι προπάντων φημισμένη για την τελευταία και σπουδαία μάχη της ρωμαϊκής δημοκρατίας, όπου η πλευρά του Αντωνίου και του Οκταβιανού κατάφερε να νικήσει τον Βρούτο και τον Κάσσιο. Ενώ ο Βρούτος βρισκόταν ακόμη στις πεδιάδες της Ασίας, ένα φάντασμα εμφανίστηκε μια νύχτα μπροστά του, μέσα στη σκηνή του και του είπε: «Είμαι ο κακός σου δαίμονας. Θα με δεις σύντομα στους Φιλίππους». Και στους Φιλίππους, πράγματι, έκλεισε η καριέρα του τελευταίου των Ρωμαίων.

    Η περιγραφή του τόπου αυτού, την οποία έκανε ο Ιωάννης Καντακουζηνός, είναι ακόμη και σήμερα εξαιρετικά ακριβής. «Η πόλη των Φιλίππων, λέει ο Καντακουζηνός, είναι απλωμένη στα ριζά ενός βουνού, το οποίο υψώνεται από πάνω της, παρουσιάζοντας μιαν απροσπέλαστη τραχύτητα, μια κι είναι γεμάτο από απόκρημνες κοιλάδες, γκρεμούς και βράχια, ενώ από κάτω της υπάρχει ένα έλος βαθύ και λασπώδες, φτιαγμένο από πολυάριθμα, υδάτινα ρεύματα». (Επί τινος υπωρείας της Φιλιππησίων πόλεως κειμένης, το μεν υπέρ την πόλιν άβατον εστι δια σκληρότητα, φάραγξι βαθείαις και κρημνοίς και πέτραις περιειλημμένον, το δ’ υπό την πόλιν, λείον ον τέναγος εστι και τέλμα, βαθύ, ελώδες  και ύδασι πολλοίς κατάρρυτον» Ιστορίαι, Βιβλίο 4ο, κεφάλαιο 45).

    Εδώ ο Άγιος Παύλος παρουσίασε το Ευαγγέλιο, συνοδευόμενος από το Σίλα και τον Τιμόθεο, καθώς επίσης κι από τον Άγιο Λουκά, ο οποίος ήταν και ο αφηγητής αυτής της αποστολής. Η ιστορία αυτού του πρώτου κηρύγματος του Ευαγγελίου σ’ ευρωπαϊκό  έδαφος είναι γεμάτη νόημα και θείο πάθος, όχι με τον τρόπο των ανθρώπινων ιστοριών, αλλ’ εκείνων στις οποίες συμμετέχει ο ίδιος ο Θεός.

    Στην Τρωάδα, στην Φρυγία, ο Παύλος είδε ένα όραμα, στο οποίο ο Κύριος του έδειξε το πεδίο, στο οποίο αυτός όφειλε να κάνει τον θερισμό του. Μέσα στη νύχτα, ένας άνδρας εμφανίστηκε μπροστά του, ντυμένος σαν Μακεδόνας και του είπε με ικετευτικό τόνο: «Διαβάς εις Μακεδονίαν, βοήθησον ημίν». Αμέσως, μαζί με τους τρεις συντρόφους του, ο Απόστολος επιβιβάστηκε  σε πλοίο στην Τρωάδα κι έκανε πανί  για το νησί της Σαμοθράκης, που άλλοτε ονομαζόταν Σάμος ή Λευκωσία (;) και ήταν φημισμένη για τους μάντεις της και για τα Καβείρεια μυστήρια. Αποβιβάστηκε σύντομα στη Νεάπολη και πάτησε, έτσι, το πόδι του στο ευρωπαϊκό έδαφος. Η Νεάπολις βρισκόταν κοντά στα σύνορα της αρχαίας Θράκης. Από εκεί, κατευθύνθηκε προς την πόλη των Φιλίππων, η οποία είχε αποικισθεί από τον Οκταβιανό και είχε κατοικηθεί από στρατιώτες του Αντωνίου. Υπήρχαν σ’ αυτήν και μερικοί Ιουδαίοι, οι οποίοι διατηρούσαν και μια συναγωγή έξω από την πόλη. Την ημέρα του Σαββάτου, ο Παύλος απευθύνθηκε στο ακροατήριο των Ιουδαίων και το πρώτο του κήρυγμα έπεισε μια προσήλυτη, ονομαζόμενη Λυδία και καταγόμενη από τα Θυάτειρα της Λυδίας. Αυτά τα τελευταία ήταν ονομαστά, ήδη από την απώτερη αρχαιότητα, για τις πορφυρές βαφές τους και για το εμπόριο, στα πιο μακρινά σημεία, των πλούσιων υφασμάτων, βαμμένων μ’ αυτό το χρώμα, που απευθύνονταν σε σπουδαίες προσωπικότητες κι ήταν ζηλευτά σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Σε ανάμνηση, αναμφίβολα, της γενέθλιας γης της,  αυτή η γυναίκα είχε λάβει το όνομα Λυδία. Αφού δέχθηκε το βάπτισμα, έγινε φλογερή προσήλυτη και προσέφερε στον Απόστολο και τους συντρόφους του φιλοξενία στην οικία της. Φαίνεται, λοιπόν, πως αυτή ήδη από τότε είχε ευνοηθεί ιδιαίτερα από τα δώρα της τύχης (του πεπρωμένου)…………………….»

    (ΣΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ, Ο ΑΦΗΓΗΤΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΙ ΟΣΑ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ, ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΑΜΟΝΗ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΣΤΟΥΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣ, ΤΗΝ ΦΥΛΑΚΙΣΗ ΤΟΥ, ΤΗΝ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΙΚΗ ΕΞΟΔΟ ΤΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΦΥΛΑΚΗ, ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΠΑΡΑΛΕΙΠΩ, ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΤΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΣΑΣ, ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΩ ΜΕ ΤΗΝ ΑΦΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΩΤΕΡΩ ΣΤΗΝ ΚΑΒΑΛΑ).

    «Το λιμάνι της Καβάλας σημάδεψε το τέλος της εκδρομής μου. Πρόκειται για την αρχαία «Νεάπολη», που ονομαζόταν επίσης και «Χριστούπολις», το πρώτο σημείο όπου ο Απόστολος Παύλος αποβιβάστηκε στην Ευρώπη. Είναι σήμερα μια από τις πιο πολυσύχναστες σκάλες (λιμάνια) της ακτής, (ενν. του βορείου Αιγαίου). Ο Αυστριακός Lloyd, οι δικοί μας Messageries κι άλλες εταιρίες διατηρούν εδώ πρακτορεία.

    Καθώς φθάνω εδώ, κάτω από έναν λαμπρό ήλιο, αυτή η μικρή πολιτεία μου φαίνεται κοκέτα και γελαστή, σαν τις πόλεις της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας. Παρόλα αυτά, γενικά οι δρόμοι της είναι ελικοειδείς (φιδωτοί, περίπλοκοι), με κακοφτιαγμένα λιθόστρωτα και καθαρίζονται ελάχιστα από τα σκουπίδια. Όμως, η κομψή και φροντισμένη ενδυμασία των κατοίκων της έρχεται σε αντίθεση με αυτή την αφροντισιά της δημοτικής αρχής. Διασχίζουμε τις πλατείες και τις αγορές, όπου στοιβάζονται ποικίλα εμπορεύματα. Εμπορικά καταστήματα βρίσκονται δίπλα στους δρόμους, μικρά μαγαζάκια απλώνονται κάτω από πρόχειρα στέγαστρα. Γάιδαροι, βαριά φορτωμένοι, μας χτυπούν, καθώς περνούν δίπλα μας. Τουρκάλες με καλύπτρες μας παρακολουθούν με τα λαμπερά, μαύρα μάτια τους, τα οποία διακρίνει κανείς μέσα από το τουλπάνι τους ή από το άνοιγμα της καλύπτρας τους. Οι Ελληνίδες, με ακάλυπτα τα πρόσωπά τους, δείχνουν πιο απελευθερωμένες.

    Η Καβάλλα, τοποθετημένη σε μια θέση προσεκτικά επιλεγμένη, είναι χτισμένη πάνω σε μια μικρή, βραχώδη χερσόνησο, η οποία αποσπάται  από την ακτή.  Η μικρή πολιτεία και οι οχυρώσεις της αποτελούν βυζαντινές κατασκευές, ενισχυμένες από τους Βενετούς κι επισκευασμένες από τους Τούρκους. Μου δείχνουν, πάνω στους γειτονικούς ,λόφους μια σειρά σχεδόν άθικτων πύργων, που κατασκευάστηκαν, όπως μου λένε, την εποχή των Βενετών, προκειμένου να στέλνουν σήματα. Ίδιας κατασκευής είναι το ωραίο υδραγωγείο, με τη διπλή σειρά των αψίδων του, που φέρνει νερό, από το γειτονικό βουνό στις δεξαμενές της πόλης.

    Οι αρχαίοι έχτιζαν τις περισσότερες φορές τις πόλεις τους στη βάση κάποιου υψώματος, προκειμένου να προστατεύονται από μια Ακρόπολη. Εδώ, η κυρτότητα του εδάφους επιτρέπει να φαίνονται, μέσα στ’ αρχαία τείχη, τα τουρκικά σπίτια, τα λευκά τεμένη και τα άλλα οικοδομήματα, που συνθέτουν την πόλη, τα οποία καθρεφτίζονται στη θάλασσα, κάτω από τις πολεμίστρες. Κατά μήκος της παραλίας έρχονται και δένουν τα πλοία της χώρας. Ένας από τους Λαζαριστές Αδελφούς με συνοδεύει σ’ αυτή την μικρή επίσκεψη στην πόλη και μου επισημαίνει τα πιο σημαντικά σημεία της, τα δημόσια οικοδομήματα, τα τεμένη και τις χριστιανικές εκκλησίες.

    Η Καβάλλα είναι ο τόπος όπου γεννήθηκε ο Μεχμέτ – Αλί, ο ιδρυτής της αιγυπτιακής δυναστείας. Αυτός ο άνδρας, γενναιόδωρος, μολονότι βάρβαρος, δώρισε στην γενέθλια πόλη του ένα τέμενος κι ένα σχολείο για ιμάμηδες και ουλεμάδες. Ο οδηγός μου μου δείχνει τους μαθητές του μεγάλου Μεντρεσέ, που αναγνωρίζονται από την ομοιόμορφη ενδυμασία τους. Φυλακισμένοι μέσα στην φαρδιά κάπα τους, ένα είδος μεγάλου μανδύα, με το κεφάλι καλυμμένο μ’ ένα κατακόκκινο τουρμπάνι, έχουν μια μυστικιστική και αυστηρή αύρα, η οποία έρχεται σε αντίθεση με την λαγνεία (έξαψη) ενός πληθυσμού θορυβώδους και φανταχτερού. Αυτοί αντιμετωπίζουν τον ταξιδιώτη με το βλέμμα ανθρώπων  συνηθισμένων να βλέπουν τις χώρες της Δύσης να τους πληρώνουν μεγάλους, εμπορευματικούς φόρους. Βρίσκω ωραίες φωτογραφίες του τόπου αυτού στο φαρμακοποιό της Καβάλλας, που είναι Έλληνας, ο οποίος ασκεί ταυτόχρονα πολλά επαγγέλματα.

    Μαγεμένος από τις πληροφορίες και τις μελέτες των εθίμων, που απέκτησα σ’ αυτή την εκδρομή, επέστρεψα στην Θεσσαλονίκη».

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     


    Δημοσιεύτηκε στις 0

    Επιτρέπεται η αναδημοσίευση του περιεχομένου της ιστοσελίδας εφόσον αναφέρεται ευκρινώς η πηγή του. Νόμος 2121/1993 και κανόνες Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα.