Χρονόμετρο

PHILIPPI’S ROCK PAINTINGS: the secrets of the rocks

Δημοσιεύτηκε στις 0

Prayers, obsecrations, signs of mystic men – metallurgists and celestial maps through the theology of the eternal marks.

By TheodorosAn. Spanelis

 

In order to get to know the extremely important and admirably rich history of Philippi, the visitor is able to move in three different fields, in the archeological site and the museum, the historical sources and the rocks exhibition.  A large part of Philippi history, from prehistory to its historical end, is written on the hard stone, with scribbles and reliefs.

 

The “Voices” of the rocks, throughout the ages have been revealing their secrets, but as they “speak” a forgotten language, we can’t understand it and can’t perceive the meanings they carry in the present from the deep prehistoric times. Secret prayers to known and unknown gods, movements of celestial bodies and totemic representations, are “written” on the rocks. Unknown and lost in time ceremonies took place above and next to these emblazonments, in these outdoor sanctuaries or more accurately, temples, as life, with its agonies and doubts was intersected, with the transcendental and unknown space. Sacred places, pilgrimages, bloody and bloodless sacrifices, came into being in those places that stand as perdurable witnesses of a history, not only of the people, but also of the chronicle of their relation with God.

A point where someone can witness some of the most beautiful rock paintings is the one found in the village of Philippi, on three rocks, near the chapel of prophetess Elijah (Elias) (see map). One rock is located on the north side of the road at a distance of 30 meters, while the other two on the south side, at a distance of 40 meters and are fenced with wooden piles.

 

In these rock paintings there are various animals, but the one thing that makes them stand out are the various human forms depicted, with the most important perhaps being the one of the warrior holding many weapons, a possible sign of great power or even of divine power. Probably, the site was an open-air sanctuary of the ancient Thracians, as there are a number of evidence supporting this point of view. These particular rock paintings are some of the most beautiful and characteristic of the genre and it is worthwhile for someone to take the time, sit and look for forms hidden in these “magical images”.

 

 

 

 

A few kilometers to the west the archeological site of Philippi is located, where also here, in various spots the habitants of the ancient city have left engraved prints, in their passage. From drawings with “board games” to crosses and unexplained symbols.

 

Nevertheless, the place where the visitor feels that he is experiencing something totally different, is when he’ll go beyond the archeological site and up to the sacred rock of the acropolis of Philippi, as the southern as well as the western sides are scattered by the unique engraved rocks.

 

The stone is the protagonist in the ruins of the archeological site of Philippi. From the top of the acropolis rock, the ancient city began to unfold and with the same stone as the raw material this bright city was built. This city that gives you the feeling that it hovers between earth and sky. On the stone the history of this place was written, as the need of the man for answers met with his fears and these two together wrote an epic on the rock that lasted for almost 20 centuries. These stones became a meeting point for Thracian, Greek and Roman deities and then they all confronted with Apostle Paul and the Divine Word that eventually triumphed!

Κατηγορία: Αφιερώματα, Περιηγήσεις, ΦΙΛΙΠΠΟΙ

ΒΡΑΧΟΓΡΑΦΙΕΣ & ΒΡΑΧΟΑΝΑΓΛΥΦΑ ΦΙΛΙΠΠΩΝ: Τα μυστικά των βράχων

Δημοσιεύτηκε στις 0

Προσευχές, δεήσεις, σημάδια μυστών – μεταλλουργών και ουράνιοι χάρτες μέσα από την θεολογία των αιώνιων σημαδιών

 

 

Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

Σε τρία πεδία έχει την δυνατότητα να κινηθεί ο επισκέπτης, για να γνωρίσει την εξαιρετικά σημαντική και αξιοθαύμαστα πλούσια ιστορία των Φιλίππων, στον αρχαιολογικό χώρο και το μουσείο, τις ιστορικές πηγές και στην έκθεση των βράχων! Ένα μεγάλο τμήμα της ιστορίας των Φιλίππων, από την προϊστορία μέχρι και το ιστορικό τέλος της, είναι γραμμένη επάνω στην σκληρή πέτρα, με χαράγματα και ανάγλυφα.

Από αυτά τα βράχια ξεπήδησε η πρώτη εικόνα, για να κατακλύσει την οικουμένη.

Οι «φωνές» των βράχων, εδώ και αιώνες αποκαλύπτουν τα μυστικά τους, αλλά επειδή «μιλάνε» μια ξεχασμένη γλώσσα, δεν μπορούμε να την κατανοήσουμε και να αντιληφθούμε τα νοήματα που μεταφέρουν στο παρόν από την βαθιά προϊστορία. Μυστικές προσευχές σε γνωστούς και άγνωστους θεούς, κινήσεις ουράνιων σωμάτων και τοτεμικές απεικονίσεις, είναι «γραμμένες» επάνω στα βράχια. Άγνωστες και χαμένες μέσα στο χρόνο τελετές έλαβαν χώρα επάνω και δίπλα σε αυτές τις παραστάσεις, σε αυτά τα υπαίθρια ιερά ή καλύτερα τεμένη αφού η ζωή, με τις αγωνίες και τις αμφιβολίες της, τέμνονταν, με το χώρο του υπερβατικού και αγνώστου. Ιεροί χώροι, προσκυνήματα, αιματηρές και αναίμακτες θυσίες, έλαβαν χώρα σε αυτά τα σημεία που στέκονται αιώνιοι μάρτυρες, μιας ιστορίας, όχι απλά κάποιων ανθρώπων, αλλά το χρονικό της σχέσης τους με το Θεό.

Πολλοί είναι αυτοί που μέσα στην απελπισίας των ημερών, αναζητούν στα σημάδια των βράχων κρυμμένα μηνύματα για θαμμένους θησαυρούς και σε έξαρσης τρέλας και παραφροσύνης, τα καταστρέφουν, είτε για να αποκαλύψουν τα πολύτιμα αντικείμενα που πιστεύουν ότι είναι θαμμένα, είτε για να «στερήσουν την γνώση» του πλούτου από άλλους που θα ακολουθήσουν. Κανείς όμως δεν έχει προσεγγίζει αυτά τα σημάδια, που έμειναν ανεξίτηλα στο χρόνο, με την θεολογική ανάγνωση που απαιτείται για να τα γνωρίσεις, να τα κατανοήσεις, ώστε έτσι να ξετυλιχτούν οι θησαυροί της γνώσης που κρύβουν.

Τα σημάδια επάνω στα βράχια μας δείχνουν το δρόμο της ανάβασης του ανθρώπου από τα άγρια σκοτάδια της προϊστορίας στο φως του ιστορίας, εκεί που περιμένει να συναντηθεί με το θείο.

Επάνω στα βράχια υπάρχουν σύμβολα που θρέφουν την θεολογία για πολλούς αιώνες, από την προϊστορία μέχρι τους ιστορικούς χρόνους, πιο συγκεκριμένα από το τέλος της νεολιθικής περιόδου μέχρι τα πρωτοχριστιανικά χρόνια. Στο ποτάμι του χρόνου τα σύμβολα αλλάζουν, τα νοήματα εμπλουτίζονται, αλλά πάντα μένει ως αποτύπωμα η αγωνία του ανθρώπου να συνομιλήσει με το θείο. Ο χαράκτης αυτών των σχημάτων δεν πέρασε την ώρα του επειδή δεν είχε κάτι καλύτερο να κάνει, αγωνία και φόβο κατέθεσε για την κατανόηση του αγνώστου και για την προσδοκία της ευδαιμονικής επιβίωσης, σε αυτή και την άλλη ζωή. Από τις βραχογραφίες, η σκυτάλη του δημιουργού περνάει κατά τους ιστορικούς χρόνους στον τεχνίτη του βραχοανάγλυφων και από εκεί στις γλυπτικές απεικονίσεις των κλασσικών χρόνων για να φτάσει μέχρι τις ημέρες μας μέσα από την αγιογραφική απεικόνιση. Η γη του Παγγαίου είναι από τις πατρίδες της απεικονιστικής τέχνης, οι βραχογραφίες είναι μια προβολή της θεολογίας των ανθρώπων επάνω στα βράχια, ίπποι και άνθρωποι, πολεμιστές, τόξα, ελάφια αλεπούδες, σκυλιά, πελέκεις, δόρατα, άροτρα, καράβια και όλα αυτά τα συνυφαίνονται με απροσδιόριστα ιδεογράμματα, σπείρες, κύκλους με σταυρούς, ακτινωτά σχήματα και κοιλότητες, που μπορούν να εκφράζουν από ουράνια σώματα,- ήλιο, φεγγάρι, αστέρια, σε διάφορες θέσεις (θερινό και χειμερινό ηλιοστάσιο)- μέχρι αφηρημένες ιδέες για την ζωή και το μεταφυσικό.

Γύρω από το Παγγαίο και τους Φιλίππους και σε διάφορα σημεία του Συμβόλου όρους, υπάρχει ένα πλήθος από αυτά τα χαράγματα, αλλά αντίστοιχης τεχνοτροπίας απεικονίσεις έχουν βρεθεί και σε νησιά του Αιγαίου, στην Ιταλία και αλλού. Αν μη τι άλλο εκφράζουν ένα οικουμενικό απεικονιστικό πολιτισμό που απλώθηκε στις ακτές της Μεσογείου. Ο Λάζαρος Χατζηλαζαρίδης από τους πιο συστηματικούς καταγραφείς και μελετητές των βραχογραφιών, τα αποκαλεί «εργαλεία σκέψης» των ανθρώπων του παρελθόντος. Στην μελέτη του Προϊστορικά Βραχογραφήματα στη Βόρεια Ελλάδα (2004), καταγράφει με εκτεταμένο τρόπο τις βραχογραφίες, χωρίς να αγνοεί και τα βραχοανάγλυφα των Φιλίππων, εντάσσοντας τα ως υποσύνολα της γενικότερης ονομασίας «τέχνη των βράχων». Ο πρώτος που τα μελέτησε είναι καθηγητή του Πανεπιστημίου Θεσ/νίκης κ. Νικόλαο Μουτσόπουλο. Για την χρονολόγησή τους έχουν γραφτεί πολλά, αλλά εκεί που συγκλίνουν οι περισσότεροι είναι ότι ξεκινούν από το τέλος της εποχής του Χαλκού (γύρω στην 3η χιλιετία π.Χ.).

 

Από τα βραχογραφήματα ξεκινάει η ιστορία των ιδεών, είναι η ιστορία της αθάνατης πνευματικής ψυχής. Δεν είναι καθόλου σύμπτωση ότι στις περισσότερες περιοχές που έχουν βρεθεί αυτά τα σημάδια έχουμε ιστορικά κατάλοιπα μεταλλευτικής δραστηριότητας. Ο άνθρωπος που έζησε στην περιοχή του Παγγαίου και των Φιλίππων κατ’ επέκταση χάραζε σημάδια στους βράχους, αλλά και επάνω στο δέρμα τους (δες εδώ), η δερματοστιξία ήταν συνήθεια των μυημένων στα διονυσιακά και ορφικά μυστήρια. Ο Ορφέας δεν ήταν απλά ένας μουσικός, ήταν ένας μύστης που με τη μουσική του ασκούσε θεολογική πράξη και μέρος αυτή ήταν και τα σύμβολα, ως ιδεογράμματα. Από αυτά τα χαράγματα βλάστησε η πρώτη θεολογική πράξη, αυτά τα βράχια ήταν οι πρώτοι ναοί. Ανάμεσα στον βράχο και στο εξαιρετικής αρχιτεκτονικής Οκτάγωνο των Φιλίππων και τους άλλους λαμπρούς ναούς που έγιναν τόποι λατρείας, υπάρχει μια συνεχής και αδιάκοπη γραμμή, εξέλιξης και προαγωγής της πίστης.

Από τις βραχογραφίες στα βραχοανάγλυφα

Ένα σημείο στο οποίο μπορείτε να δείτε μερικά από τα πιο όμορφα βραχογραφήματα είναι αυτά που βρίσκονται στο χωριό Φίλιπποι, σε τρεις βράχους, κοντά στο παρεκκλήσι του Προφήτη Ηλία (δες στο χάρτη).

 

Ο ένας βράχος βρίσκεται στην βόρεια πλευρά του δρόμου σε μια απόσταση 30 μέτρων, ενώ οι άλλοι δύο στην νότια, σε απόσταση 40 μέτρων και είναι περιφραγμένοι με ξύλινους πασσάλους. Σε μικρή απόσταση νοτιοδυτικά υπάρχει και μια πηγή νερού, δίπλα στην εκκλησία της Αγ. Παρασκευής, όπου για χρόνια κάτοικοι της περιοχής άφηναν για τάματα διάφορα προσωπικά αντικείμενα με την προσδοκία ενός θαύματος. Έθιμο ειδωλολατρικό το οποίο το συναντάμε σε πολλά σημεία της χώρας. Στο σημείο αυτό υπάρχουν και αιωνόβια δέντρα που δημιουργούν ένα εξαιρετικό περιβάλλον.

Στις εν λόγω παραστάσεις υπάρχουν διάφορα ζώα, αλλά εκείνο που τις κάνει να ξεχωρίζουν, είναι οι διάφορες ανθρώπινες μορφές που αποτυπώνονται, με σημαντικότερη ίσως αυτή του πολεμιστή που κρατάει πάρα πολλά όπλα, δείγμα ίσως μεγάλης εξουσίας ή ακόμη και θεϊκής δύναμης. Πιθανότατα ο χώρος να ήταν ένα υπαίθριο ιερό των αρχαίων θρακών, καθώς υπάρχουν μια σειρά στοιχείων που συνηγορούν υπέρ αυτής της άποψης. Τα συγκεκριμένα βραχογραφήματα είναι από τα πιο όμορφα και χαρακτηριστικά του είδους και αξίζει να καθίσει κανείς ώρα και να αναζητήσεις μορφές που είναι κρυμμένες μέσα στις «μαγικές εικόνες».

Η τοποθεσία που είναι τα ιερά των βράχων προσφέρεται για μια συνολική θεώρηση της περιοχής, από τον αρχαιολογικό χώρο μέχρι τις κορυφές του Παγγαίου.

Λίγα χιλιόμετρα δυτικότερα βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος των Φιλίππων, όπου και εδώ σε διάφορα σημεία οι κάτοικοι της αρχαίας πόλης έχουν αφήσει τα εγχάρακτα αποτυπώματά, από το πέρασμα τους. Σχέδια από «επιτραπέζια» παιχνίδια μέχρι σταυρούς και ανερμήνευτα σύμβολα.

Μερικές από τις βραχογραφίες που υπάρχουν μέσα στον αρχαία πόλη των Φιλίππων

Εκεί όμως που ο επισκέπτης νοιώθει ότι βιώνει μια τελείως διαφορετική εμπειρία, είναι όταν θα βγει εκτός του αρχαιολογικού χώρου και θα ανηφορήσει στον ιερό βράχο της ακρόπολης των Φιλίππων, καθώς η νότια, αλλά και η δυτική πλευρά είναι διάσπαρτες από τα μοναδικά βραχοάναγλυφα. Κάτι ανάλογο και μάλιστα σε αυτή την έκταση δεν θα το συναντήσετε πουθενά αλλού (ΠΡΟΣΟΧΗ,  ΘΑ ΧΡΕΙΑΣΤΕΙΤΕ  ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΠΟΥΤΣΙΑ ΓΙΑ ΑΝΑΒΑΣΗ ΣΤΑ ΒΡΑΧΙΑ). Στην ορεινή Ροδόπη, αλλά και σε άλλα σημεία της Θράκης, υπάρχουν βραχοανάγλυφα τα οποία όμως είναι μεμονωμένα. Τα περισσότερα από αυτά έχουν χρονολογηθεί στον 2ο και στον 3ο αιώνα μ.Χ., χωρίς όμως κανείς να έχει απαντήσει, ποιο γεγονός ή ποια θεολογική θεώρηση οδήγησε στην καθιέρωση αυτής της πρακτικής θρησκευτικής έκφρασης, επάνω στα βράχια; Να είναι μια μετεξέλιξη από τις βραχογραφίες στα βραχοανάγλυφα; Αν ναι, γιατί υπάρχον τόσοι αιώνες «σιωπής» των βράχων; Ένα ακόμη αναπάντητο ζήτημα στα πολλά που απασχολούν τους επιστήμονες που για ένα αιώνα μελετάνε την περιοχή.

Τα βραχοανάγλυφα εκτείνονται από τα βόρεια και ανατολικά του θεάτρου και κατά ζώνες φτάνουν μέχρι την δυτική πλευρά του λόφου, επάνω από το βυζαντινό τείχος και το αρχαίο υδραγωγείο. Επάνω από το θέατρο και το ιερών των αιγυπτίων θεών, βρίσκονται τόσο βραχοανάγλυφα όσο και ιερά των βράχων με βωμούς για τις θυσίες. Κατά μέσο όρο οι διαστάσεις των ανάγλυφων είναι 30 Χ 50 εκατοστά. Έχουν βρεθεί περίπου 180 παραστάσεις εκ των οποίων οι 20 συνοδεύονται από επιγραφές. Στα 2/3 των παραστάσεων εμφανίζεται η Άρτεμις, η ρωμαϊκή DIANA και η θρακική Βενδίς, σε άλλες θα συναντήσουμε την Αθηνά – Μινέρβα, την Κυβέλη, ενώ μερικές αποδίδονται στην Ίσιδα. Οι ανδρικές μορφές είναι ελάχιστες και εμφανίζονται, ο Jupiter, ο Θράκας ιππέας και ίσως και ο Διόνυσος. Τα ανάγλυφα εμπλουτίζονται και με άλλα σύμβολα όπως είναι, φαλλός, μάτια, αυτιά και η ημισέληνος, δηλωτικά της συνύπαρξης και με άλλες θεότητες. Φαίνεται σαν να μην υπήρχε ένας κανόνας και ο κάθε πιστός μπορούσε να αποτυπώσει την θεότητα που ήθελε, αλλά για κάποιο ανεξήγητο λόγο οι περισσότερες προτιμήσεις ήταν στην Άρτεμης, ίσως γιατί με τον Απόλλωνα είναι οι αρχαιότερες λατρείες που ήρθαν με τους πρώτους αποίκους. Παράλληλα με τις παραστάσεις υπάρχουν και τα ιερά των βράχων με σημαντικότερο της Αρτέμιδος στο οποίο υπάρχει και βωμός για τις θυσίες.

Η πέτρα είναι ο πρωταγωνιστής στον ερειπιώνα του αρχαιολογικού χώρου των Φιλίππων, από την κορυφή του βράχου της ακρόπολης άρχισε να ξετυλίγεται η αρχαία πόλη και με την ίδια πέτρα ως πρώτη ύλη χτίστηκε αυτή η λαμπρή πολιτεία που σου γεννάει την αίσθηση ότι αιωρείται μεταξύ γης και ουρανού. Επάνω στη πέτρα γράφτηκε η ιστορία αυτού του χώρου, καθώς η ανάγκη του ανθρώπου για απαντήσεις συναντήθηκε με τους φόβους του και αυτά τα δύο επάνω στην πέτρα έγραψαν μια εποποιία που κράτησε κοντά 20 αιώνες!!! Σε αυτές τις πέτρες συναντήθηκαν θρακικές, ελληνικές, ρωμαϊκές θεότητες και στην συνέχεια όλες αυτές αναμετρήθηκαν με τον Απόστολο Παύλο και τον Θείο λόγο που τελικά θριάμβευσε!!!

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
– Χ. ΤΣΩΧΟΣ – Η ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 2Ο ΚΑΙ ΤΟΝ 3Ο αιώνα μ.χ. ΑΕΜΘ 2005
– Λ. ΧΑΤΖΗΛΑΖΑΡΙΔΗΣ – ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΑ ΒΡΑΧΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΒΟΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ 2004
– ΦΙΛΙΠΠΟΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ – ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΟΥΝΑΡΗΣ & ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑ ΓΟΥΝΑΡΗ
– ΦΙΛΙΠΠΟΙ : ΧΑΙΔΩ ΚΟΥΚΟΥΛΗ – ΧΡΥΣΑΝΘΑΚΗ & ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΜΠΑΚΙΡΤΖΗΣ

Εν συντομία

 

Σε τρία πεδία έχει την δυνατότητα να κινηθεί ο επισκέπτης, για να γνωρίσει την εξαιρετικά σημαντική και αξιοθαύμαστα πλούσια ιστορία των Φιλίππων, στον αρχαιολογικό χώρο και το μουσείο, τις  ιστορικές πηγές και στην έκθεση των βράχων! Ένα μεγάλο τμήμα της ιστορίας των Φιλίππων, από την προϊστορία μέχρι και το ιστορικό τέλος της, είναι γραμμένη επάνω στην σκληρή πέτρα, με χαράγματα και ανάγλυφα

 

Οι «φωνές» των βράχων, εδώ και αιώνες αποκαλύπτουν τα μυστικά τους, αλλά επειδή «μιλάνε» μια ξεχασμένη γλώσσα, δεν μπορούμε  να την κατανοήσουμε και να αντιληφθούμε τα νοήματα που μεταφέρουν στο παρόν από την βαθιά προϊστορία. Μυστικές προσευχές σε γνωστούς και άγνωστους θεούς, κινήσεις ουράνιων σωμάτων και τοτεμικές απεικονίσεις, είναι «γραμμένες» επάνω στα βράχια. Άγνωστες και χαμένες μέσα στο χρόνο τελετές έλαβαν χώρα επάνω και δίπλα σε αυτές τις παραστάσεις, σε αυτά τα υπαίθρια ιερά ή καλύτερα τεμένη αφού η ζωή, με τις αγωνίες και τις αμφιβολίες της, τέμνονταν, με το χώρο του υπερβατικού και αγνώστου. Ιεροί χώροι, προσκυνήματα, αιματηρές  και αναίμακτες θυσίες, έλαβαν χώρα σε αυτά τα σημεία που στέκονται αιώνιοι μάρτυρες, μιας ιστορίας, όχι απλά κάποιων ανθρώπων, αλλά το χρονικό της σχέσης τους με το Θεό.

 

Ένα σημείο στο οποίο μπορείτε να δείτε μερικά από τα πιο όμορφα βραχογραφήματα είναι αυτά που βρίσκονται στο χωριό Φίλιπποι, σε τρείς βράχους, κοντά στο παρεκκλήσι του Προφήτη Ηλία (δες στο χάρτη). Ο ένας βράχος βρίσκεται στην βόρεια πλευρά του δρόμου σε μια απόσταση 30 μέτρων, ενώ οι άλλοι δύο στην νότια, σε απόσταση 40 μέτρων και είναι περιφραγμένοι με ξύλινους πασσάλους.

Στις εν λόγω παραστάσεις υπάρχουν διάφορα ζώα, αλλά εκείνο που τις κάνει να ξεχωρίζουν, είναι οι διάφορες ανθρώπινες μορφές που αποτυπώνονται, με σημαντικότερη ίσως αυτή του πολεμιστή που κρατάει πάρα πολλά όπλα, δείγμα ίσως μεγάλης εξουσίας ή ακόμη και θεϊκής δύναμης. Πιθανότατα ο χώρος να ήταν ένα υπαίθριο ιερό των αρχαίων θρακών, καθώς υπάρχουν μια σειρά στοιχείων που συνηγορούν υπέρ αυτής της άποψης. Τα συγκεκριμένα βραχογραφήματα είναι από τα πιο όμορφα και χαρακτηριστικά του είδους και αξίζει να καθίσει κανείς ώρα και να αναζητήσεις μορφές που είναι κρυμμένες μέσα στις «μαγικές εικόνες».

 

Λίγα χιλιόμετρα δυτικότερα βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος των Φιλίππων, όπου και εδώ σε διάφορα σημεία οι κάτοικοι της αρχαίας πόλης έχουν αφήσει τα εγχάρακτα αποτυπώματά, από το πέρασμα τους. Σχέδια από «επιτραπέζια» παιχνίδια μέχρι σταυρούς και ανερμήνευτα σύμβολα.

 

Εκεί όμως που ο επισκέπτης νοιώθει ότι βιώνει μια τελείως διαφορετική εμπειρία, είναι όταν θα βγει εκτός του αρχαιολογικού χώρου και θα ανηφορήσει στον ιερό βράχο της ακρόπολης των Φιλίππων, καθώς η νότια, αλλά και η δυτική πλευρά είναι διάσπαρτες από τα μοναδικά βραχοάναγλυφα.

 

 

Η πέτρα είναι ο πρωταγωνιστής στον ερειπιώνα του αρχαιολογικού χώρου των Φιλίππων, από την κορυφή του βράχου της ακρόπολης άρχισε να ξετυλίγεται η αρχαία πόλη και με την ίδια πέτρα ως πρώτη ύλη χτίστηκε αυτή η λαμπρή πολιτεία που σου γεννάει την αίσθηση ότι αιωρείται μεταξύ γης και ουρανού. Επάνω στη πέτρα γράφτηκε η ιστορία αυτού του χώρου, καθώς η ανάγκη του ανθρώπου για απαντήσεις συναντήθηκε με τους φόβους του και αυτά τα δύο επάνω στην πέτρα έγραψαν μια εποποιία που κράτησε κοντά 20 αιώνες!!! Σε αυτές τις πέτρες συναντήθηκαν θρακικές, ελληνικές, ρωμαϊκές θεότητες και στην συνέχεια όλες αυτές αναμετρήθηκαν με τον Απόστολο Παύλο και τον Θείο λόγο που τελικά θριάμβευσε!!!

 

 

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Περιηγήσεις, ΦΙΛΙΠΠΟΙ

Οι ΦΙΛΙΠΠΟΙ & ΤΑ ΧΡΥΣΑ ΜΕΤΑΛΛΑ: Από τα ορυχεία του Φιλίππου Β’ στις φλέβες της ιστορίας

Δημοσιεύτηκε στις 0

Ένα πλούσιο χρυσωρυχείο ύλης και πνεύματος

 

Philippi and the gold metals: from the Philip’s mines to the veins of history.

Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

 

Τι θα ήταν οι Φίλιπποι χωρίς τα ορυχεία χρυσού; Πως θα είχε εξελιχθεί η ιστορία αν ο Φίλλιπος Β’ δεν είχε κατακτήσει την περιοχή και δεν αποκτούσε την δύναμη που του έδωσαν ο χρυσός και ο άργυρος; Πόσο τυχαίο είναι το γεγονός ότι δύο από τα σημαντικότερα ζητήματα της χιλιόχρονης πορείας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, κρίθηκαν στη γη των Φιλίππων;

 

 

Η ανακάλυψη της φωτιάς και η εξόρυξη – επεξεργασία των μετάλλων, αποτέλεσαν μια σημαντική καμπή στην εξέλιξη του ανθρώπου. Αυτός είναι και ο λόγος που αυτές οι εξελίξεις αποτυπώθηκαν και σε μυθολογικό – θεολογικό επίπεδο. Το δώρο της φωτιάς από τον Προμηθέα και η προσφορά της μεταλλουργίας από τον Ήφαιστο, συνθέτουν τα δύο κύρια στοιχεία της εποχής της τεχνολογίας, η οποία άλλαξε ριζικά τη ποιότητα ζωής του ανθρώπου. Ότι έχουμε σήμερα και μας κάνει να ζούμε άνετα ξεκινούν από αυτά τα δύο, τη φωτιά και την μεταλλουργία. Παρά το γεγονός όπως, ότι εμείς τα προσεγγίζουμε με καθαρά τεχνολογικούς όρους, οι αρχαίοι είχαν έντονο το στοιχείο της μεταφυσικής, καθώς η  εξόρυξη αποδόθηκε σε δράση δαιμόνων που είχαν, τόσο την ικανότητα να κινούνται και να ζουν μέσα στην γη και στην επιφάνεια της, όσο και το ότι ήταν προικισμένοι με εξαιρετικές ικανότητες μαντικής ώστε για να μπορούν να εντοπίζουν τα μεταλλοφόρα κοιτάσματα. Στην γέννηση του σύγχρονου πολιτισμού έχουμε λοιπόν, μια συνύφανση του υλικού και του πνευματικού κόσμου, που θα καθορίσει την ιστορία!

Δεν είναι τυχαίο που η «αρχαία μεταλλωρυχεία – μεταλλουργία» χαρακτηρίζεται ως η πρώιμη φάση της αλχημείας, πολύ πριν αυτή γίνει επιστήμη και περάσει από το φίλτρο του ορθολογισμού. Για τους ανθρώπους εκείνης της εποχής η εξαγωγή του χρυσού, δηλαδή του φωτός μέσα από το χώμα, είχε κάτι το μαγικό, και για να το κατανοήσουν, να το δαμάσουν και να το κάνουν δικό τους, το έντυσαν με μύθους και δοξασίες. Ο χρυσός, αυτό το αιώνιο, ανεξίτηλο φως που βγαίνει από τη γη και δεν χάνει ποτέ την λάμψη του, έγινε ο πόθος και το απόλυτο σύμβολο της εξουσίας καθώς και η αιτία πολέμων και αναταραχών, που μαζί με τις μεγάλες ιδέες, κύλησαν τον τροχό της ιστορίας.

Ο Ησίοδος στο έργο του «ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΕΣ» περιγράφει την πτωτική πορεία της ανθρώπινης ψυχής, με την σειρά της σπανιότητας και της αξίας των μετάλλων, χρυσό γένος, αργυρό γένος, χάλκινο γένος, παρεμβάλει το ηρωικό γένος, για να φτάσει μετά στο έσχατο και ευτελές που είναι το σιδερένιο γένος.

 

Η χώρα των Φιλίππων βρέθηκε να διαθέτει σε αφθονία το σύνολο αυτών των μετάλλων και ουσιαστικά η εξόρυξη τους καθόρισε την οικονομία της περιοχής, αλλά και την ενέταξε στους ιστορικούς τόπους της οικουμένης. Το μέταλλο εκείνο που αποτέλεσε το κεντρικό στοιχείο των μύθων της περιοχής πέριξ του Παγγαίου και την κύρια αιτία σύγκρουσης των γηγενών Θρακών με τους αποίκους, στην αρχή της Θάσου, μετά της Αθήνα και τέλος με την ανερχόμενη δύναμη των Μακεδόνων είναι ο χρυσός.

Ειδικά ο χρυσός των Μακεδόνων έλαβε μυθικές διαστάσεις, με κυρία πηγή το Παγγαίο και τα Άσυλα του Φιλίππου,  όχι μόνο σε επίπεδο δύναμης και εξουσίας αλλά και σε ένα μεταφυσικό επίπεδο. Εξάλλου πολύ πριν τον Φίλιππο, το Παγγαίο έγινε τόπος της ηλιακής λατρείας από τον Ορφέα, εξελίσσοντας έτσι την αρχική διονυσιακή λατρεία σε μια νέα διονυσιακή – ορφική λατρεία με μυστήρια που αποτέλεσαν το γόνιμο χωράφι για να ευδοκιμήσει η πεποίθηση της μετά  θάνατο ζωής και της αναγέννησης.

 

Εκτιμάται ότι η εξόρυξη στην περιοχή του Παγγαίου ξεκινάει στο τέλος της νεολιθικής εποχής και σύμφωνα με την Πλίνιο οι πρώτοι που έρχονται και φέρνουν την τέχνη των μεταλλωρύχων και των μεταλλουργών είναι οι Φοίνικες. Ο Κάδμος μυθολογείται ως ο πρώτος που ανακαλύπτει και εξορίσει τα πολύτιμα μέταλλα του Παγγαίου και έκτοτε ξεκινάει μια ιστορία που θα κρατήσει για αιώνες. Κατ’ άλλους η έλευση του φρυγικού θεού, του Διονύσου του Ζαγρέα, από τους Πελασγούς μεταλλωρύχους, σηματοδοτεί την νέα χρυσοφόρα εποχή. Ο Διόνυσος Ζαγρέας θεός των Ορφικών, γιός του Δία και της Περσεφόνης, είναι ένας άγριος θεός της αναγέννησης και της αθανασίας που πολύ αργότερα θα μετεξελιχθεί σε θεό του κρασιού και του κεφιού.

 

 

Βλέποντας πολλές από τις εισόδους των μεταλλείων, αναρωτιέσαι πόσο μικρόσωμοι θα έπρεπε να είναι οι μεταλλωρύχοι για να μπορούν να περνάνε μέσα στις στοές.

 

 

Όταν ο Φίλιππος Β» φτάνει στην περιοχή, στο Παγγαίο η εξόρυξη χρυσού και αργύρου μετράει ήδη αρκετούς αιώνες. Ωστόσο το μεγάλο άλμα που γίνεται εκείνη την εποχή είναι ότι εφαρμόζονται καλύτερες μέθοδοι εξόρυξης και επεξεργασίας που έχουν ως αποτέλεσμα να αυξήσουν την παραγωγή. Επιπλέον ο Φίλιππος ανοίγει νέα ορυχεία εξέλιξη που βελτιώνει τη παραγωγή, καθώς σύμφωνα με τις πηγές ξεπερνάει τα 1.000 τάλαντα το χρόνο, ποσό μυθικό.  Το ένα τάλαντο ισοδυναμεί με βάρος 26 κιλών περίπου και είχε το σχήμα προβιάς ζώου. Το σχήμα ήταν το αντίστοιχο μια προβιάς ταύρου ή αίγας, αν σκεφτούμε ότι ο θεός των μεταλλωρύχων ήταν ο Διόνυσος Ζαγρέας, απόλυτα αναμενόμενο!

Μπροστά τα Άσυλα απλώνεται ο κάμπος των Φιλίππων, στο βάθος δεξιά η ακρόπολη της αρχαίας πόλης και στον τέλος του ορίζοντα το ιερό βουνο, της αρχαιότητας, το μυθικό Παγγαίο. «Φιλίππων μεν ουν έστιν έτερος λόφος ου μακράν, ον Διονύσου λέγουσιν, εν ω και τα χρυσεία έστι τα Άσυλα καλούμενα»Αππιανός (De bello civile IV, 105)

Όταν ο Φίλιππος έθεσε στο μαντείο των Δελφών το ερώτημα, για το πώς θα κυριαρχήσει, η απάντηση που έλαβε τον συμβούλευε ότι «αργυραίς λόγχαις μάχου, και πάντων κρατήσεις», δηλαδή πολέμα με τη δύναμη των πολύτιμων μετάλλων και θα κυριαρχήσεις σε όλους. Όπως και έγινε. Κάπως έτσι ξεκινάει να γράφεται το χρονικό της πρώτης ελληνικής αυτοκρατορίας που λίγα χρόνια μετά, με τον Αλέξανδρο Γ,’ θα φτάσει στο κορυφαίο σημείο της και θα επεκτείνει τα όρια του ελληνισμού μέχρι τις Ινδίες.

 

Το μέγεθος του πλούτου που αποκόμισε ο Φίλιππος από τα μακεδονικά «χρυσεία» αποτυπώνεται στους «φιλίππειους», τους χρυσούς στατήρες οι οποίοι εκδόθηκαν από το 352 έως το 336 π.Χ. και κυκλοφορούσαν έως τον 2ο αι., όχι μόνο στη Μακεδονία, αλλά και στη Ρώμη (όπως αναφέρουν ο Λίβιος και ο Πλαύτος), στη Γαλατία.

Χρυσό νόμισμα Φιλίππου Β΄. Εμπροσθότυπος: δαφνοστεφής κεφαλή Απόλλωνος. Φωτογραφία που παρέχεται από το Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων. (EL)

Στην περιοχή του Παγγαίου και των Φιλίππων υπήρχε και ο άπυρος χρυσός, δηλαδή αυτός που δεν χρειάζονταν να περάσει από το καμίνι για να καθαριστεί, δηλαδή ο αυτοφυής. Η μεγάλη δυσκολία υπήρχε στον διαχωρισμό του από προσμίξεις άλλων υλικών, σε αυτή την περίπτωση γινόταν η εξόρυξη με άνοιγμα στοών και πηγαδιών στα σχιστολιθικά πετρώματα, στο σημείο τομής τους με τα ασβεστολιθικά, λόγω του ότι εκεί γινόταν η συγκέντρωση και ο σχηματισμός της χρυσοφόρου φλέβας. Το προϊόν της εκσκαφής περνούσε  από την διαδικασία της κονιορτοποίησης και της καμίνευση, για να διαχωριστεί με την τήξη από τα  άλλα μέταλλα. Στην περίπτωση του άπυρου χρυσού, η διαδικασία διαχωρισμού γινόταν σε πλυντήρια.

Τόνοι από σκωρίες καλύπτουν μεγάλες εκτάσεις γύρω από τα ορυχεία. Αν και έχουν πέρασει τόσοι αιώνες, δύσκολα φυτρώνει κάτι, περισσότερο από την χαμηλή βλάστηση.

Η περιοχή ανατολικά της αρχαίας πόλης, σχεδόν το σύνολο της ορεινής περιοχής, με αρχή από την πόλη των Φιλίππων, και συνεχίζοντας προς την Παλιά Καβάλα,  τις  Κορυφές και τα Κόκκαλα, είναι διάσπαρτη από χρυσορυχεία. Κάποια στιγμή που αναρωτιόμουν για το όνομα του χωριού Κόκκαλα πήρα την απάντηση ότι βρέθηκαν ορυχεία με τα οστά των δούλων που δούλευαν στα χρυσορυχεία δεμένα με τις αλυσίδες. Δεν επαληθεύτηκε, αλλά το βέβαιο είναι ότι οι συνθήκες εργασίας ήταν απάνθρωπες. Δεν έχει διασωθεί ιστορική πηγή που να αναφέρεται στις συνθήκες εργασίας, αλλά ανάλογες που έχουν διασωθεί για τα μεταλλεία του Λαυρίου, δεν πρέπει να απέχουν και πολύ από τις εδώ καταστάσεις καθώς κύρια δούλοι και αιχμάλωτοι πολέμου ήταν οι εργάτες των ορυχείων.

Ένα από τα μεγαλύτερα και καλύτερα διατηρημένα ορυχεία με σχετικά εύκολη πρόσβαση, είναι αυτό της Αγίας Ελένης πλησίον του Ζυγού. Το σύνολο της χρυσοφόρου περιοχής , έφερε το όνομα ΑΣΥΛΑ ΤΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΥ, από το όνομα προκύπτει, όχι μόνο το όνομα του κατόχου της περιοχής, αλλά πιθανότητα και το γεγονός της ύπαρξης ενός ιδιαίτερου καθεστώτος στο χώρο, το οποίο οριοθετείτε από τα ορυχεία, καθώς είναι πιθανό να μην επιτρεπόταν η πρόσβαση χωρίς εξουσιοδότηση όπως και έξοδος εκτός των ορίων, χωρίς έλεγχο. Η περιοχή των Ασύλων του Φιλίππου, μέχρι τις ημέρες μας, είναι διάτρητη από ανοιχτά επιφανειακά ορύγματα μικρού βάθους ή μεγάλου μήκους στοές, με πολλές διακλαδώσεις και ορισμένα – με τις κατάλληλες προφυλάξεις – είναι επισκέψιμα. Αν δε στο μέλλον αξιοποιηθούν με τις απαιτούμενες επεμβάσεις θα αποτελέσουν μια μοναδική εμπειρία για τον επισκέπτη.

Σαν περάσματα προς το κάτω κόσμο, έβλεπαν τα ανοίγματα των στοών και τους μεταλλωρύχους σαν δαίμονες που μέσα από το σκότος της χθόνιας γης, με μαγικό τρόπο έβγαζαν το λαμπερό μέταλλο, δηλαδή το φως.

Επίσης στην εν λόγω περιοχή σύμφωνα με τον Αππιανό υπήρχε και ιερό με τον τάφου του Διονύσου, επάνω σε λόφο που έφερε και το όνομά του. Από τους αρχαιολόγους πιθανολογείται ότι ίσως να είναι ο μεγάλος λόφος δίπλα στην Ακρόπολη των Φιλίππων και επάνω από τον οικισμό του Κεφαλαρίου, όπου έχουν εντοπιστεί ίχνη αρχαίας λατρείας.

 

Ο χρυσός που βγήκε από τα Άσυλα του Φιλίππου έγινε κόσμημα, νόμισμα και λατρευτικά αντικείμενα. Με την δύναμη της λάμψης του χρυσού που βγήκε μέσα από τη γη των Φιλίππων, ο τόπος αυτός πέρασε στις φλέβες της ιστορίας για να δώσει ζωή και κίνηση στα γεγονότα. Τα χρυσωρυχεία των Φιλίππων σώζονται μέχρι σήμερα, σαν απομεινάρια μια λαμπρής περιόδου που έγραψε μερικές από τις πιο σημαντικές σελίδες της ιστορίας. Πολλές από τις στοές χάσκουν σαν ανοιχτά  περάσματα ανάμεσα σε δύο κόσμους. Επίσης, ενώ η εξόρυξη έχει σταματήσει από χρόνια, υπάρχουν  τα απομεινάρια αιώνων από την μεταλλουργική δραστηριότητα που είναι οι χιλιάδες τόνοι σκωρίας, οι ποσότητες από αυτό το σκουρόχρωμο υλικό είναι δηλωτικό του πόσοι τόνοι χρυσού βγήκαν από αυτή τη γη.

 

Τα Άσυλα του Φιλίππου βρίσκονται σε ένα σημείο που εποπτεύουν τον κάμπο των Φιλίππων.

Όλα τα παραπάνω είναι το πλαίσιο της εξορυκτικής διαδικασίας, μέσα στο οποίο συνυφαίνονται οι αρχαίοι μύθοι της αρπαγής της Περσεφόνης από τον Άδη, της αναζήτησης της Ευρυδίκης  από τον Ορφέα και του Διόνυσου Ζαγρέα που διαμελίζεται και αναγεννιέται. Τα αρχαία χρυσωρυχεία δεν είναι απλά ένα εργοτάξιο, όπως ένα σημερινό, είναι ένας τόπος λατρείας και θαυμάτων, γι’ αυτό σε παρά πολλές περιπτώσεις, ως ένδειξη σεβασμού προς τη γη, υπάρχει αποκατάσταση των τραυμάτων της που δημιουργούν οι στοές, με το ξαναγέμισμά τους με τα αδρανή υλικά της εκσκαφής. Ουσιαστικά έχουμε δείγματα μιας πρώιμης φροντίδας για τα την προστασία του περιβάλλοντος.

Είσοδος μεγάλου χρυσωρυχείου, κυριολεκτικά σαν πέρασμα σε έναν άλλο κόσμο.

Περιδιαβαίνοντας τα Άσυλα του Φιλίππου, έχεις την αίσθηση ότι εδώ συντελέστηκε ένα θαύμα , αυτό της γέννησης του φωτός μέσα από το σκοτάδι , του χρυσού μέσα από το χώμα και της ελπίδας μέσα από την δοκιμασία. Γι’ αυτό ίσως, όταν ο Απόστολος Παύλος έρχεται στους Φιλίππους για να μιλήσει για το «επουράνιο χρυσάφι» του Θείου Λόγου, βρίσκει ευήκοα ώτα. Η αμαρτία  και η δοκιμασία, γεννάει την αγιοσύνη όπως σε συμβολικό επίπεδο ο πόνος και η σκληρή εργασία του μεταλλωρύχου, τον χρυσό, αυτό το αιώνιο σύμβολο της επίγειας δύναμης. Με το πέρασμα του Αποστόλου των Εθνών περνάμε από το υλικό χρυσάφι στο πνευματικό, με αξία αιώνια και μοναδική στην ουράνια πολιτεία. Την ίδια πορεία ακολουθούν και οι Φίλιπποι, από πολιτεία πλούσια σε χρυσό και άλλα μέταλλα, περνάει πια σε μια νέα εποχή πνευματικής άνθησης που την κατατάσσει στα κορυφαία προσκυνήματα του Χριστιανικού κόσμου. Γι’ αυτό δικαίως μπορεί να χαρακτηριστεί ως μια πολιτεία που βρίσκεται ανάμεσα στη υλικότητα της γης και τον πνευματικό κόσμο του ουρανού.

 

Η χώρα των Φιλίππων στο διάβα των αιώνων έγινε ένας τόπος μετασχηματισμού του χώματος σε χρυσάφι και της ανθρώπινης ζωής σε νίκη επί του θανάτου, του φθαρτού σε άφθαρτο, αυτό το οποίο πολύ χαρακτηριστικά περιέγραψε ο Απόστολος Παύλος στην επιστολή του προς Φιλιππισίους 3,20 – 21:      «Αλλ’ ημών των πιστών μαθητών του Κυρίου η πατρίς μας και η πολιτεία μας, το πολίτευμά μας και η συμπεριφορά μας είναι, όπως και των αγγέλων, στους ουρανούς, απ’ όπου με πολύν πόθον περιμένομεν τον σωτήρα μας, τον Κυριον Ιησούν Χριστόν. Αυτός θα μετασχηματίση το σώμα αυτό της ταπεινότητος και της ασημότητος, το ασθενές και φθαρτόν και θνητόν, θα το μεταμορφώση, ώστε να γίνη όμοιον προς το ένδοξον ιδικόν του σώμα δια της παντοδυνάμου αυτού ενεργείας, δια της οποίας ημπορεί και τα πάντα να υποτάξη στον εαυτόν του».

Εν συντομία

Δεν είναι τυχαίο που η αρχαία «μεταλλωρυχεία – μεταλλουργία» χαρακτηρίζεται ως η πρώιμη φάση της αλχημείας, πολύ πριν αυτή γίνει επιστήμη. Για τους ανθρώπους εκείνης της εποχής η εξαγωγή του χρυσού, δηλαδή του φωτός μέσα από το χώμα, είχε κάτι το μαγικό,και για να το κατανοήσουν, να το δαμάσουν και να το κάνουν δικό τους, το έντυσαν με μύθους και δοξασίες. Ο χρυσός, αυτό το αιώνιο, ανεξίτηλο φως που βγαίνει από τη γη και δεν χάνει ποτέ την λάμψη του, έγινε ο πόθος και το απόλυτο σύμβολο της εξουσίας και η αιτία πολέμων και αναταραχών, που μαζί με τις μεγάλες ιδέες, κύλησαν τον τροχό της ιστορίας.

Ο χρυσός των Μακεδόνων, με κυρία πηγή το Παγγαίο και τα Άσυλα του Φιλίππου, έλαβε μυθικές διαστάσεις, όχι μόνο σε επίπεδο δύναμης και εξουσίας αλλά και σε ένα μεταφυσικό επίπεδο. Εξάλλου, πολύ πριν τον Φίλιππο, το Παγγαίο ήταν τόπος της ηλιακής λατρείας από τον Ορφέα, εξελίσσοντας έτσι την αρχική διονυσιακή λατρεία σε μια νέα διονυσιακή – ορφική λατρεία με μυστήρια που αποτέλεσαν το γόνιμο χωράφι, για να ευδοκιμήσει η πεποίθηση, της μετά  θάνατον ζωής και της αναγέννησης.

Όταν ο Φίλιππος Β’ κυριεύει την περιοχή, στο Παγγαίο η εξόρυξη χρυσού και αργύρου, μετράει ήδη αρκετούς αιώνες. Ωστόσο το μεγάλο άλμα που γίνεται εκείνη την εποχή είναι ότι εφαρμόζονται καλύτερες μέθοδοι εξόρυξης και επεξεργασίας που έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση της παραγωγής. Επιπλέον, ο Φίλιππος ανοίγει νέα ορυχεία, εξέλιξη που βελτιώνει τη παραγωγή, καθώς σύμφωνα με τις πηγές ξεπερνάει τα 1.000 τάλαντα το χρόνο, ποσό μυθικό.

Ο ορεινός όγκος που εκτείνεται ανατολικά των Φιλίππων, μέχρι την Παλιά Καβάλα, τις  Κορυφές και τα Κόκκαλα, είναι διάσπαρτη από χρυσωρυχεία. Το σύνολο της χρυσοφόρου περιοχής, έφερε το όνομα ΑΣΥΛΑ ΤΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΥ.

Ένα από τα μεγαλύτερα και καλύτερα διατηρημένα ορυχεία, με σχετικά εύκολη πρόσβαση, είναι αυτό της Αγίας Ελένης, πλησίον του Ζυγού. Η περιοχή των Ασύλων του Φιλίππου, μέχρι τις ημέρες μας, είναι διάτρητη από ανοιχτά επιφανειακά ορύγματα μικρού βάθους ή μεγάλου μήκους στοές, με πολλές διακλαδώσεις και ορισμένα – με τις κατάλληλες προφυλάξεις – είναι επισκέψιμα. Αν δε στο μέλλον αξιοποιηθούν με τις απαιτούμενες επεμβάσεις, θα αποτελέσουν μια μοναδική εμπειρία για τον επισκέπτη.

 

Περιδιαβαίνοντας τα Άσυλα του Φιλίππου, έχεις την αίσθηση ότι εδώ συντελέστηκε ένα θαύμα , αυτό της γέννησης του φωτός μέσα από το σκοτάδι , του χρυσού μέσα από το χώμα και της ελπίδας μέσα από την δοκιμασία. Γι’ αυτό ίσως, όταν ο Απόστολος Παύλος έρχεται στους Φιλίππους για να μιλήσει για το επουράνιο χρυσάφι του Θείου Λόγου, βρίσκει ευήκοα ώτα.

 

Η χώρα των Φιλίππων στο διάβα των αιώνων έγινε ένας τόπος μετασχηματισμού του χώματος σε χρυσάφι και της ανθρώπινης ζωής σε νίκη επί του θανάτου,του φθαρτού σε άφθαρτο, αυτό το οποίο πολύ χαρακτηριστικάπεριέγραψε ο Απόστολος Παύλος στην επιστολή του προς Φιλιππισίους 3,20 – 21:  «Αλλ’ ημών των πιστών μαθητών του Κυρίου η πατρίς μας και η πολιτεία μας, το πολίτευμά μας και η συμπεριφορά μας είναι, όπως και των αγγέλων, στους ουρανούς, απ’ όπου με πολύν πόθον περιμένομεν τον σωτήρα μας, τον Κυριον Ιησούν Χριστόν. Αυτός θα μετασχηματίση το σώμα αυτό της ταπεινότητος και της ασημότητος, το ασθενές και φθαρτόν και θνητόν, θα το μεταμορφώση, ώστε να γίνη όμοιον προς το ένδοξον ιδικόν του σώμα δια της παντοδυνάμου αυτού ενεργείας, δια της οποίας ημπορεί και τα πάντα να υποτάξη στον εαυτόν του».

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Περιηγήσεις, ΦΙΛΙΠΠΟΙ

Philippi and the gold metals: from the Philip’s mines to veins of history.

Δημοσιεύτηκε στις 0

A rich gold mine of matter and spirit

By Theodoros An. Spanelis

 

It is no coincidence that the ancient “mining – metallurgy”is characterized as the early phase of alchemy, long before it became a science. For the people of that era,the extraction of gold, that is of the light from the soil, had something magical in it and in order to comprehend it, master it and make it their own, they clothed it in myths and glories. Gold, this eternal, indelible light coming out of the earth and never losing its radiance, became the desire and the absolute symbol of power, as well as the cause for wars and commotions, that along with the great ideas, they rolled the wheel of history.

The gold of the Macedonians, with its main source being Pangaion Hill and the Asylums of Philip,got mythical dimensions, not only on a level of power and authority but also on a metaphysical level. Besides, long before Philip, Pangaion Hill, has been a place of the solar worship by Orpheus, thus evolving the original Dionysian worship into a new Dionysian –Orphic worship with mysteries that formed the fertile field for the belief of post – mortem life and rebirth to thrive.

When Philip II conquers the area, the mining of gold and silver in Pangaion hill has already been counting several centuries. Though, the big leap, that happens during that time, is that better mining and processing methods are in place, resulting in the growth of production. In addition, Philipopensupnewmines, fact that improves production, as according to sources now the gold exceeds the amount of 1.000 talents (talentum) a year, which is a mythical amount.

Mines

The mountainous area that extends to the east of Philippi, up to Old Kavala, Koryfes and Kokkala is dispersed withgold mines. The whole of auriferous area was named “Philip’s Asylums”.

One of the largest and best preserved mine, with relatively easy access, is that of «Saint Helen» near Zygos. The area of Philip’s Asylums, up to our days, is perforated by open, surfacetrenches of small depth or lengthytunnels, with many ramifications and some of them –with the necessary precautions- can be visited. In fact, in the future, if theyare to be used, with the required interventions, they will offer a unique experience to the visitor.

Walking around the Asylums of Philip, you have the feeling that a miracle occurred here, that of the birth of light through the darkness, of the gold through the soil and of the hope through the challenge. Maybe this is why, when Apostle Paul comes to Philippi to talk about the heavenly gold of the divine speech, he finds ears willing to listen.

The land of Philippi in the passage of the centuries became a place of transformation, of the earth into gold and of the human life into victory over death, of the perishableinto the non–perishable, of which Apostle Paul very distinctively described in his epistle to the Philippians:

“For our citizenship is in heaven, from where we also wait for a Savior, the Lord Jesus Christ; who will change the body of our humiliation to be conformed to the body of his glory, according to the working by which he is able even to subject all things to himself.”

 

more

Κατηγορία: Αφιερώματα, Περιηγήσεις, ΦΙΛΙΠΠΟΙ

Philippi: The tomb of a hero, umbilicus of the city?

Δημοσιεύτηκε στις 0

by Theodoros An. Spanelis

 

One of the few monuments of the Macedonian era that is visible to today’s visitor.

 

If we want to identify in the ancient city of Philippi the point zero or in other words, the state’s spiritual navel, it probably wouldn’t be difficult. A locus foreseeable and close to the forum, hosts the most important Christian church, the octagon but also the only, brilliant Hellenistic heroon, situated within the city walls, which was, in fact, found intact.

What kind of tomb is this and for who it was built next to the market? Why did it acted out as the centerpiece for the development of the Christian religion and what are the remarkable findings that survived over time?

 

This heroon is one of the greatest mysteries of the city of Philippi, that has yet to be solved. Although there are many findings and decades of study, scientists have not agreed on what exactly happened to the tomb of the dead canonized as a hero and initiate of the mystery cult of the Kabeiroi and Paul’s Basilica that later was built at the same spot, incorporating a part of the heroon.

At this point though, more questions come into view. Who is the one for whom burial was permitted with in the city walls, what is the capacity of the canonized as a hero man and potential settler? Why the tomb wasn’t demolished but instead it was incorporated into the first Christian monument? Do we have here a very interesting example of syncretism, where the old national cult goes into the new era after 311 A.D.?

To this day, there isn’t one and only interpretation, although there are several views (at least two), with strong arguments each and that makes the case even more interesting.

 

The dead found in the tomb, along with his impressive golden treasures, though at a young age (presumed to be around the age of 14), was initiated in the mystery cult of Kabeiroi. He is Euephenes, son of Exekestos. In this way, we have an affirmation of the connection of Philippi with the mysteries of the Great Gods of Samothrace.

 

On top of the macedonian heroon of Euephenes Exekestos, shortly after 311 A.D. and in any case in the early years of the 4th century, the first basilica was built and was attributed to Apostle Paul.  That is deducted from a mosaic inscription which informs us that Porphyrios made a mosaic floor in this Basilica of Paul.

This particular shrine has an octagonal shape in all its successive building phases and its shape is indicative that is was built in memory of martyrdom. This is where the thread of Christian times in the history of Philippi began to unravel.

more

Κατηγορία: Αφιερώματα, Περιηγήσεις, ΦΙΛΙΠΠΟΙ

Το ταφικό μνημείο του ήρωα των Φιλίππων

Δημοσιεύτηκε στις 0

Ένα από τα ελάχιστα μνημεία της Μακεδονικής περιόδου, που εντοπίστηκε στον πνευματικό ομφαλό της πόλης, στα θεμέλια του Οκταγώνου

Philippi: The tomb of a hero, umbilicus of the city?

 

Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

 

Αν θέλουμε να προσδιορίσουμε στην αρχαία πόλη των Φιλίππων το σημείο μηδέν ή αλλιώς τον πνευματικό ομφαλό της πολιτείας, μάλλον δεν θα δυσκολευτούμε καθόλου, Ένα σημείο περίβλεπτο και πλησίον της αγοράς, το οποίο φιλοξενεί το σημαντικότερο χριστιανικό ναό, το Οκτάγωνο αλλά και ένα μοναδικό λαμπρό τάφο της ελληνιστικής περιόδου, είναι αυτό που βρίσκεται λίγα μέτρα νότια από το φόρουμ. Είναι το σημείο του ταφικού μνημείου του αφηρωϊσμένου Ευηφένη Εξηκέστου

Τι τάφος είναι αυτός και για ποιόν οικοδομήθηκε, εντός των τειχών; Γιατί αποτέλεσε το επίκεντρο ανάπτυξης της χριστιανικής θρησκείας και ποια είναι να σημαντικά ευρήματα που διασώθηκαν μέσα στο χρόνο;

Φωτογραφία από την ανασκαφή στο Οκτάγωνο. Το άνοιγμα στο ψηφιδωτό είναι το πέρασμα για τον τάφο του Ευηφένη Εξηκέστου. Σ. Πελεκανίδης, Ανασκαφή Φιλίππων, ΠΑΕ 1975, πίν. 92α. (EL) Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία (EL)

 

Όπως είναι διαμορφωμένη σήμερα η είσοδος. Μέχρι πριν μερικά χρόνια ήταν δυνατή η πρόσβαση.


Η είσοδος του τάφου βρίσκεται ακριβώς απέναντι από το Παγγαίο, το ιερό βουνό κατά την αρχαιότητα.

Από τον Ευηφένη Εξηκέστου στον Απόστολο Παύλο

 

 

Ο τάφος αυτός είναι από τα μεγαλύτερα μυστήρια της πόλης των Φιλίππων, το οποίο δεν έχει λυθεί ακόμη. Αν και υπάρχουν πολλά ευρήματα και δεκαετίες μελέτης του, εντούτοις οι επιστήμονες δεν έχουν συμφωνήσει για το τι ακριβώς συνέβη με τον τάφο του αφηρωϊσμένου νεκρού και μύστη των Καβειρίων μυστηρίων και  αποτέλεσε το θεμέλιο για την βασιλική του Παύλου, που στην συνέχεια  οικοδομήθηκε στην ίδια θέση, ενσωματώνοντας το ταφικό μνημείο. Ο χριστιανικός ναός ήταν αφιερωμένος στον Παύλο, κατ’ άλλους σε κάποιον τοπικό μάρτυρα των Φιλίππων, για τον οποίο όμως δεν υπάρχει καμία αναφορά στην αγιολογική παράδοση της περιοχής, οπότε το πιθανότερο και επικρατέστερο σενάριο είναι να αφορούσε τον Απόστολο των Εθνών.

Εικόνα του 1962 από την αρχή της ανασκαφής και την αποκάλυψη του Οκταγώνου από τον αρχαιολόγο Στ. Πελεκανίδη. Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία (EL)

Η υπόθεση της  αποκάλυψης του μακεδονικού τάφου της ελληνιστικής περιόδου, ξεκινάει πολλές δεκαετίες πριν, το ‘60, αλλά παρά το γεγονός ότι έχουν περάσει σχεδόν 60 χρόνια, οι επιστήμονες δεν έχουν συμφωνήσει σε βασικά ζητήματα. Στην πρώτη περίοδο έχουμε την αποκάλυψη μιας τετράγωνης μαρμάρινης κρηπίδας και λόγω θέσης συμπεραίνουν ότι είχε μια σημαντική λατρευτική αξία, καθώς ήταν ενσωματωμένη μέσα στο πρωτοβυζαντινό συγκρότημα του Οκταγώνου, σε επαφή με την βόρεια πλευρά του οικοδομήματος. Πριν προλάβει να κατασταλάξει ο επιστημονικός διάλογος για το τι ρόλο επιτελούσε αυτή η κρηπίδα – όπως θα δούμε παρακάτω ήταν ουσιαστικά το σημείο συνάντησης δύο θρησκειών – έρχεται μια νέα αποκάλυψη. Το 1964 η αρχαιολογική σκαπάνη φέρνει στο φως καμαροσκεπή μακεδονικό τάφο και οι επιστήμονες αρχίζουν να σκέπτονται και να προβληματίζονται καθώς διαπιστώνουν ότι κάτι ιδιαίτερα σημαντικό συμβαίνει. Οι εκπλήξεις δεν σταματάνε εκεί. Ακόμα μεγαλύτερη αίσθηση προκαλεί το 1975, το γεγονός της αποκάλυψης ότι η μαρμάρινη κρηπίδα αποτελούσε τμήμα ενός πρωτοχριστιανικού κτηρίου αφιερωμένου στον Απόστολο Παύλο!!!

Εικόνα μακεδονικού τάφου στην οποία φαίνεται το εσωτερικό του. Εντός του τάφου υπήρχε μαρμάρινη τράπεζα προσφορών με τρεις οπές, στην βορειοδυτική γωνία, όπως φαίνεται και στη φωτογραφία. ΠΗΓΗ: Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων (EL)

 

Η είσοδος του τάφου, με την μονολιθική μαρμάρινη θύρα, την οποία πρωτοαντίκρισε ο αρχαιολόγος Δημήτριος Λαζαρίδης, ο οποίος εντόπισε και τον ασύλητο κιβωτιόσχημο τάφο του Ευηφένη Εξηκέστου. Μακέτα αρχαιολογικού Μουσείου Φιλίππων.

Για πρώτη φορά έχουμε στους Φιλίππους, την αγαπημένη πόλη του Αποστόλου Παύλου, ένα χριστιανικό μνημείο αφιερωμένο στον ίδιο. Ουσιαστικά οι επιστήμονες τρομάζουν με την αποκάλυψη και επειδή δεν μπορούν να το πιστέψουν δηλώνουν ότι το μνημείο μπορεί να είναι αφιερωμένο σε έναν άγνωστο τοπικό άγιο. Ποιόν άλλον όμως πέραν του αποστόλου, θα μπορούσαν να αποκαλέσουν χωρίς άλλο προσδιοριστικό, απλά Παύλο; Μόνο κάποιον που τον γνώριζαν οι πάντες. Το δεύτερο μεγάλο μυστήριο είναι η διαπίστωση ότι ο μακεδονικός τάφος είναι ενσωματωμένος στον Οκταγωνικό ναό!!! Αυτό κάνει ορισμένους επιστήμονες να πιστεύουν ότι έχουν εντοπίσει ένα μακεδονικό τάφο που σε δεύτερη χρήση φιλοξένησε τα λείψανα του Αποστόλου Παύλου!!! Σενάριο που αλλάζει τη ματιά και κάνει ακόμη πιο εντυπωσιακό το εύρημα. Γι’ αυτό το λόγο η εκτίμηση αυτή λέγεται στα «ψιθυριστά», με δισταγμό, καθώς δεν έχουν βρεθεί άλλα στοιχεία που να το αποδεικνύουν, οπότε το θέμα μένει μετέωρο. Ενδεικτικό της αβεβαιότητας του συμπεράσματος είναι το γεγονός ότι η τοπική εκκλησία ποτέ δεν πήρε θέση για το συγκεκριμένο ζήτημα.

 

Ότι έχει απομείνει από τον τάφο και το ναόσχημο ηρώο που υπήρχε στο επάνω τμήμα και το οποίο είχε τη χρήση ιερού ναού. Στο χώρο βρέθηκαν ρωμαϊκά και βυζαντινά νομίσματα γεγονός που δηλώνει την συνέχιση της χρήσης του αρκετούς αιώνες μετά την κατασκευή του.

Εδώ όμως ανακύπτουν και άλλα ερωτήματα; Ποιος είναι αυτός για τον οποίον επετράπη  η ταφή εντός των τειχών, ποια η ιδιότητα του αφηρωϊσμένου ήρωα και ενδεχομένως οικιστή; Για ποιο λόγο δεν γκρεμίστηκε αλλά ενσωματώθηκε στο πρωτοχριστιανικό μνημείο; Μήπως έχουμε εδώ ένα πολύ ενδιαφέρον παράδειγμα συγκρητισμού, όπου η παλιά εθνική θρησκεία περνάει στη νέα εποχή μετά το 311 μ.Χ.; Και αν είναι έτσι η συγκεκριμένη ημερομηνία που συναντιέται χρονικά με την ανοικοδόμηση του Οκταγώνου;

 

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει μια και αποδεκτή απ΄ όλους ερμηνεία, ωστόσο υπάρχουν δύο κυρίαρχες απόψεις, με ισχυρά επιχειρήματα η κάθε μία και αυτό κάνει την υπόθεση ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.

 

Ένα από τα στοιχεί που προβληματίζουν, είναι το γεγονός ότι στο χώρο του δαπέδου επάνω από την καμάρα υπήρχαν ανθρώπινα οστά, στο χώμα με το οποίο τον είχαν γεμίσει. Ορισμένα από τα οστά έπεσαν μέσα στον τάφο, όταν τον άνοιξαν από το κλειδί οι τυμβωρύχοι και τα οποία βρέθηκαν από τους ανασκαφείς μέσα στην επίχωση!!! Εικάζεται ότι τα οστά αυτά μπορεί να ανήκουν σε κάποιο πρωτομάρτυρα ονόματι Παύλο ή ακόμη και στον Απόστολο Παύλο. Ο χώρος ήταν προσκύνημα για τους χριστιανούς, με πρόσβαση από την βόρεια πλευρά, ενώ όπως αναφέραμε ο χώρος έγινε τμήμα του Οκταγώνου, ναού αφιερωμένου στον Απόστολο των Εθνών, σύμφωνα με την ψηφιδωτή επιγραφή του Πορφυρίου που βρέθηκε λίγα μέτρα παραπέρα!!!

Σε ποιόν ανήκει ο τάφος;

 

Ας βάλουμε τα στοιχεία που αφορούν τον μακεδονικό τάφο, σε μια σειρά, καθώς ήδη η υπόθεση είναι άκρως περίπλοκη. Έχουμε ένα μακεδονικό τάφο, μονόχωρο καμαροσκεπή, σχεδόν στο κέντρο των Φιλίππων, σε σημείο υπερυψωμένο σε σχέση με την αρχαία αγορά και την Εγνατία Οδό η οποία διέρχεται βόρεια, αλλά και άλλους δύο εμπορικούς δρόμους από την νότια και δυτική πλευρά του συγκροτήματος. Επάνω από τον μακεδονικό τάφο υπήρχε ναόσχημο ηρώο, μέρος του οποίου ήταν και η μαρμάρινη κρηπίδα που προαναφέραμε και κατά μία επιστημονική άποψη υπήρχε και τύμβος! Έχουμε λοιπόν ένα μνημείο που καταλαμβάνει το κέντρο ενός οικοδομικού τετραγώνου που το πλαισιώνουν, ένας διεθνής δρόμος, δύο σημαντικοί εμπορικοί δρόμοι και η είσοδος σε αυτό γίνεται με ένα μνημειακό πρόπυλο και μια  στοά με περιστύλιο!!!

Αποκατάστασις των προπυλαίων. Αυτή την εικόνα έβλεπαν από την πλευρά της Εγνατίας Οδού οι προσκηνυτές που εισέρχονταν στην στοά προς το Οκτάγωνο. Συντελεστής Στυλιανός Μ. Πελεκανίδης (EL) Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία (EL)
Πηγή: Α. Μ. Κούντουρας (EL) Σ. Πελεκανίδης, Ανασκαφαί Φιλίππων, ΠΑΕ 1969, σ. 52, εικ. 2. — Φίλιπποι, Έργον 1969, εικ. 43. (EL)

Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους (Κουκούλη, Μπακιρτζης  και  Γούναρης) ο τάφος αυτός χρονολογείται τον 2ο αιώνα π.Χ., ο δε Δημήτρης Λαζαριδης τον είχε χρονολογήσει τον 3ου π.Χ. Ποιος είναι όμως αυτός ο σημαντικός άνθρωπος που κατ’ εξαίρεση έγινε η ταφή του μέσα στην πόλη;

 

Η πρώτη είσοδος στον τάφο, έγινε από τον Δημήτρη Λαζαρίδη, από την κλείδα και στο εσωτερικό του εντόπισε πέντε κόγχες στις τρείς πλευρές του τάφου,- από δυο στην ανατολική και δυτική πλευρά και μια στη βόρεια-, ωστόσο, όταν άνοιξε η πύλη από την δυτική πλευρά, εντοπίστηκε στο δάπεδο, μικρός κιβωτιόσχημος τάφος στο αετωματικό κάλυμμα του οποίου βρέθηκε η επιγραφή «ΕΥΗΦΕΝΗΣ ΕΞΗΚΕΣΤΟΥ ΥΙΩΝΟΣ». Επειδή ο κιβωτιόσχημος τάφος ήταν ασύλητος, καθώς είχε διαφύγει της δράσης των τυμβωρύχων που είχαν συλήσει τις κόγχες- βρέθηκαν επίσης, ένα χρυσό στεφάνι, χρυσό διάδημα, χρυσά κοσμήματα που πρέπει να ήταν ραμμένα στα ρούχα του νεκρού καθώς και μελαμβαφή πινάκια και άλλα αγγεία.

Ποιος ήταν αυτός στον οποίο έγινε τόσο μεγάλη τιμή;

 

Σε μια αδημοσίευτη επιγραφή που βρέθηκε στους Φιλίππους αναφέρεται ότι ο Ευηφένης γιός του Εξηκέστου είναι μυημένος στα Καβείρια μυστήρια. Το όνομα αυτό το συναντάμε και σε μια άλλη επιγραφή από την Σαμοθράκη, όπου και εκεί αναφέρεται ως μύστης των Καβειρίων μυστηρίων. Από τον 4ο π.Χ. μας έρχεται μια επιγραφή από τη Θάσο, στην οποία αναφέρεται ότι ο Δεινόμαχος είναι γιός του Ευηφένη. Επίσης μια άλλη επιγραφή από τη Θάσο, νεώτερη, από τα ελληνιστικά χρόνια, αναφέρει ότι τιμήθηκε ο Φίλιππος γιός του Εξηκέστου. Αυτά τα στοιχεία οδήγησαν τον αρχαιολόγο Στυλιανό Πελεκανίδη, τον πρώτο ανασκαφέα του τάφου να υποστηρίξει ότι πρόκειται για μια οικογένεια μυστών και αυτό που αποκάλυψε ήταν η τελευταία επίγεια κατοικία τους.

 

Ο νεκρός που εντοπίστηκε μέσα στον τάφο, μαζί με τα εντυπωσιακά του χρυσά κτερίσματα, προφανώς ανήκε σε αυτή την οικογένεια και αν και νεαρός στην ηλικία (εικάζεται ότι ήταν γύρω στα 14 χρονών) ήταν μυημένος στα Καβείρια μυστήρια. Με αυτό τον τρόπο έχουμε μια επιβεβαίωση της σύνδεσης των Φιλίππων με τα μυστήρια των Μεγάλων Θεών της Σαμοθράκης. Καβείρια ιερά υπήρχαν και στην Αμφίπολη, αλλά και στην Θεσσαλονίκη, στο σημείο όπου μετά ανεγέρθηκε ο ναός του Αγίου Δημητρίου!!! Και φυσικά υπάρχουν πάρα πολλά παραδείγματα χριστιανικών ναών που μετά το 4ο αιώνα μ.Χ., οικοδομήθηκαν επάνω σε προγενέστερους ναούς των Εθνικών.

 

 

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά εκθέματα του αρχαιολογικού μουσείου των Φιλίππων, είναι μια μακέτα του υπόγειου τάφου, δίπλα στην οποία εκτίθενται τα κτερίσματα που συνόδευαν το νεκρό. Μια σχετικά λιτή ενημερωτική επιγραφή που υπάρχει περιγράφει μέσα σε λίγες λέξεις, ένα μεγάλο θεολογικού χαρακτήρα θέμα των αρχαίων Φιλίππων, για το οποίο γνωρίζουμε πολύ λίγα.

Λίγο μετά το 311μ.Χ. και σε κάθε περίπτωση στα πρώτα χρόνια του 4ου αιώνα, οικοδομείται η πρώτη βασιλική η οποία όπως προανέφερα αφιερώνεται στον Απόστολο Παύλο και γίνεται το σημείο αυτό, το κέντρο της Χριστιανικής θρησκείας. Η αφιέρωση προκύπτει από μια μοναδική ψηφιδωτή επιγραφή η οποία έχει διασωθεί σχεδόν ακέραια και στην οποία σημειώνεται ότι «ο Πορφύριος κατασκεύασε (εποίησε)  ψηφιδωτό πάτωμα στην βασιλική του Παύλου». Επειδή ο επίσκοπος Πορφύριος των Φιλίππων μετείχε της συνόδου στις Σάρδεις που έγινε το 342 – 343 προκύπτει κατά προσέγγιση και το πότε κατασκευάστηκε ο συγκεκριμένος ναός. Από αυτά τα στοιχεία μπορεί κανείς να συμπεράνει ότι ο επισκέπτης βλέπει στους Φιλίππους ίσως τον πρώτο χριστιανικό ναό, επί ευρωπαϊκού εδάφους. Και φυσικά αυτός ο ναός δεν θα μπορούσε να είναι αφιερωμένος σε κανέναν άλλον, πέρα από τον Απόστολο Παύλο. Από τις πράξεις των Αποστόλων αλλά ιδιαίτερα από την προς Φιλιππησίους Επιστολή προκύπτει ο ακατάλυτος και πολύ θερμός δεσμός που υπήρχε ανάμεσα στην χριστιανική κοινότητα της πόλης και τον Απόστολο των Εθνών. Σε ποιόν άλλον λοιπόν θα μπορούσαν να έχουν αφιερώσει τον πρώτο ναό που οικοδόμησαν;

 

Ο συγκεκριμένος ναός, έχει οκταγωνικό σχήμα σε όλες τις διαδοχικές φάσεις οικοδόμησης του και το σχήμα είναι δηλωτικό ότι χτίστηκε σε ανάμνηση μαρτυρίου. Άρα από την στιγμή που είναι αφιερωμένος στον Απόστολο Παύλο, ποιος γεγονός μπορεί να είναι αυτό που τον συνδέει με αυτό το μνημείο;

 

Η είσοδος του τάφου και στο βάθος η μαρμάρινη κρηπίδα επι της οποίας μαρτύρησε την πίστη του ο Απόστολος Παύλος.

Υπάρχει μια δεύτερη θεώρηση των ευρημάτων, σύμφωνα με την οποία ο μακεδονικός τάφος δεν συνδέεται με τον πρωτοχριστιανικό ναό, αλλά μόνο η Κρηπίδα (η βάση του οικοδομήματος) που εντοπίστηκε, ως υπόλειμμα του ναόσχημου ηρώου. Κατά την θεωρία του αρχαιολόγου και ανασκαφέα του Οκταγώνου, Αριστοτέλη Μέντζου, ο τάφος του Ευηφένη Ευξηκέστου οικοδομήθηκε εκτός της Μακεδονικής πόλης των Φιλίππων και εντάχθηκε στον αστικό ιστό μετά την επέκταση της πόλης προς την πεδιάδα, με την έλευση των Ρωμαίων αποίκων. Το 1ο π.Χ. διαλύθηκε ο τύμβος και το ναόσχημα ηρώο που υπήρχε, ακολούθως ανοίχθηκε ο τάφος, εξαγνίστηκε και στην συνέχεια οικοδομήθηκε ακριβώς στην βόρεια πλευρά του ένα λουτρό. Έμεινε μόνο η μαρμάρινη κρηπίδα, η οποία λόγω της υψομετρικής διαφοράς που είχε με τον κέντρο της αγοράς προσφέρονταν ως τόπος μαρτυρίου. Εκεί κατά τον συγκεκριμένο αρχαιολόγο, ο Απόστολος Παύλος δέχθηκε τους ραβδισμούς, μετά την καταγγελία εναντίον του που προκάλεσε η πράξη του της απαλλαγής της μάντισσας από τα δαιμόνια και εκεί ουσιαστικά έχουμε την πρώτη μαρτυρία της πίστης του. Ως εκ τούτου υποστηρίζει ο κ. Μέντζος το σημείο αυτό αποτέλεσε τον ομφαλό οικοδόμησης του πρώτου ναού της νέας θρησκείας και κεντρικό σημείο της τοπογραφίας των Χριστιανικών Φιλίππων.

 

Η επιστημονική κοινότητα δεν έχει καταλήξει ακόμη, αν είμαστε μπροστά σε ένα σημαντικό παράδειγμα συγκρητισμού και περάσματος από τα Καβείρια μυστήρια στην χριστιανική θρησκεία ή ο χώρος επιλέχθηκε  λόγω της πράξης ομολογία πίστης του Αποστόλου Παύλου στον Έναν και Τριαδικό Θεό. Το μόνο βέβαιο είναι ότι τους επόμενους αιώνες, μετά την επικράτηση της νέας θρησκείας, το σημείο αυτό θα γίνει η παλλόμενη καρδιά της νέας εποχής και του περάσματος της πόλης στην χριστιανική εποχή.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

  • ΣΤ. ΠΕΛΕΚΑΝΙΔΗΣ: ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΤΟΥ ΟΚΤΑΓΩΝΟΥ ΤΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ. Α’ ΤΟΠΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ – “Η ΚΑΒΑΛΑ ΚΑΙ Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ” 1980
  • ΤΟ ΕΠΙΣΚΟΠΕΙΟΝ ΤΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΜΠΑΚΙΡΤΖΗΣ Β’ ΤΟΠΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ “Η ΚΑΒΑΛΑ ΚΑΙ Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ” 1986
  • ΟΚΤΑΓΩΝΟ ΦΙΛΙΠΠΩΝ * Ε. ΠΕΛΕΚΑΝΙΔΟΥ & Α. ΜΕΝΤΖΟΣ / ΜΝΗΜΗ Δ. ΛΑΖΑΡΙΔΗ
  • Syncretism in the church of Philiippi – Eduard Verhoef
  • ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ * ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΜΕΝΤΖΟΣ
  • ΦΙΛΙΠΠΟΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ * ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΟΥΝΑΡΗΣ & ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑ ΓΟΥΝΑΡΗ
  • ΦΙΛΙΠΠΟΙ * ΧΑΙΔΩ ΚΟΥΚΟΥΛΗ – ΧΡΥΣΑΝΘΑΚΗ & ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΜΠΑΚΙΡΤΖΗΣ

 

Εν συντομία

 

Αν θέλουμε να προσδιορίσουμε στην αρχαία πόλη των Φιλίππων το σημείο μηδέν ή αλλιώς τον πνευματικό ομφαλό της πολιτείας, μάλλον δεν θα δυσκολευτούμε καθόλου. Ένα σημείο περίβλεπτο και πλησίον της αγοράς, φιλοξενεί το σημαντικότερο χριστιανικό ναό, το οκτάγωνο αλλά και τον μοναδικό λαμπρό τάφο της ελληνιστικής περιόδου, εντός των τειχών της πόλης και μάλιστα αποκαλύφθηκε ασύλητος.

Τι τάφος είναι αυτός και για ποιόν οικοδομήθηκε δίπλα στην αγορά; Γιατί αποτέλεσε το επίκεντρο ανάπτυξης της χριστιανικής θρησκείας και ποια είναι τα σημαντικά ευρήματα που διασώθηκαν μέσα στο χρόνο;

 

 

Ο τάφος αυτός είναι από τα μεγαλύτερα μυστήρια της πόλης των Φιλίππων, το οποίο δεν έχει λυθεί ακόμη. Αν και υπάρχουν πολλά ευρήματα και δεκαετίες μελέτης του, εντούτοις οι επιστήμονες δεν έχουν συμφωνήσει για το τι ακριβώς συνέβη με τον τάφο του αφηρωϊσμένου νεκρού και μύστη των Καβειρίων μυστηρίων και την βασιλική του Παύλου, που στην συνέχεια  οικοδομήθηκε στην ίδια θέση, ενσωματώνοντας μέρος του ταφικού μνημείου.

Εδώ όμως ανακύπτουν και άλλα ερωτήματα; Ποιος είναι αυτός για τον οποίον επετράπη  η ταφή εντός των τειχών, ποια η ιδιότητα του αφηρωϊσμένου ήρωα και ενδεχομένως οικιστή; Για ποιο λόγο δεν γκρεμίστηκε αλλά ενσωματώθηκε στο πρωτοχριστιανικό μνημείο; Μήπως έχουμε εδώ ένα πολύ ενδιαφέρον παράδειγμα συγκρητισμού, όπου η παλιά εθνική θρησκεία περνάει στη νέα εποχή μετά το 311 μ.Χ.; Και αν είναι έτσι η συγκεκριμένη ημερομηνία που συναντιέται χρονικά με την ανοικοδόμηση του Οκταγώνου;

 

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει μια και αποδεκτή απ΄ όλους ερμηνεία, ωστόσο υπάρχουν δύο κυρίαρχες απόψεις, με ισχυρά επιχειρήματα η κάθε μία και αυτό κάνει την υπόθεση ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.

 

Ο νεκρός που εντοπίστηκε μέσα στον τάφο, μαζί με τα εντυπωσιακά του χρυσά κτερίσματα, προφανώς ανήκε σε αυτή την οικογένεια και αν και νεαρός στην ηλικία (εικάζεται ότι ήταν γύρω στα 14 χρονών) ήταν μυημένος στα Καβείρια μυστήρια. Πρόκειται για τον Ευηφένη Εξηκέστου. Με αυτό τον τρόπο έχουμε μια επιβεβαίωση τις σύνδεσης των Φιλίππων με τα μυστήρια των Μεγάλων Θεών της Σαμοθράκης.

 

Επάνω από το μακεδονικό τάφο του Ευηφένη Εξηκέστου, λίγο μετά το 311μ.Χ. και σε κάθε περίπτωση στα πρώτα χρόνια του 4ου αιώνα, οικοδομείται η πρώτη βασιλική η οποία αποδίδεται στον Απόστολο Παύλο. Αυτό προκύπτει από μια ψηφιδωτή επιγραφή η οποία μας λέει ότι ο Πορφύριος κατασκεύασε (εποίησε)  ψηφιδωτό πάτωμα στην βασιλική του Παύλου.

Ο συγκεκριμένος ναός έχει οκταγωνικό σχήμα σε όλες τις διαδοχικές φάσεις οικοδόμησης του και το σχήμα είναι δηλωτικό ότι χτίστηκε σε ανάμνηση μαρτυρίου. Άρα από την στιγμή που είναι αφιερωμένος στον Απόστολο Παύλο, ποιό γεγονός μπορεί να είναι αυτό που τον συνδέει με αυτό το μνημείο;

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Περιηγήσεις, ΦΙΛΙΠΠΟΙ

ΦΙΛΙΠΠΟΙ ΤΟ ΠΑΛΑΤΙ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ

Δημοσιεύτηκε στις 0

Οι σφραγίδες του Θεού σε ένα οκτάγωνο και δύο βασιλικές

Philippi: the palace of Christian memory

The seals of God: An Octagon and at least two Basilicas.

Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

 

Η πνευματική αλήθεια που ομολογήθηκε  για πρώτη φορά στους Φιλίππους, επί ευρωπαϊκού εδάφους, δεν μπορούσε να μην αποτυπωθεί στην ίδια την αρχιτεκτονική της πόλης, μετατρέποντας την έτσι σε ένα παλάτι της χριστιανικής μνήμης. Αν οι εικόνες είναι το βιβλίο των αγραμμάτων, η αρχιτεκτονική και η υπόμνηση της πορείας του Αποστόλου Παύλου, είναι η αποτύπωση της θεϊκής πνοής επάνω στην πόλη.

Πέριξ του φόρουμ αναπτύσσεται μια μνημειακού χαρακτήρα αρχιτεκτονική η οποία έχει ως σημείο αναφοράς το Οκτάγωνο, την Βασιλική Α’ και τη Βασιλική Β’

Παντού υπήρχε η ομολογία της Πίστης  σε αυτήν την μνημειακή αρχιτεκτονική. Οι Φίλιπποι είναι η πόλη που αποτυπώνει την πορεία της πίστης κάθε καλού χριστιανού. Είναι μια πόλη που γνώρισε πολλές εποχές και πολλές καταστροφές, ωστόσο η παρουσία φιλοπόλιδων κατοίκων επέτρεπαν το χτίσιμό της ξανά και ξανά, για να μπορεί να στέκεται στο ύψος της. Στο ανάτυπο Η ΗΜΕΡΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΣΤΟΥΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣ ο αρχαιολόγος Χαράλαμπος Μπακιρτζής, παραθέτει μια σειρά από αρχαιολογικά ευρήματα, από την περιοχή του Οκταγώνου και του λεγόμενου Επισκοπείου, από την μελέτη των οποίων προκύπτει ότι ορισμένοι χώροι του αξιοποιήθηκαν ως αποθέτες χρήσιμων αρχιτεκτονικών μελών προκειμένου να χρησιμοποιηθούν εκ νέου για την ανοικοδόμηση του ναού και γενικότερα της πόλης. Σύμφωνα με τον κ. Μπακιρτζή η πόλη δοκιμάστηκε από ένα ισχυρό σεισμό στις αρχές του 7ου αιώνα. Νωρίτερα η πόλη είχε δοκιμαστεί και από τις επιδρομές των βαρβάρων που προκάλεσαν πολύ μεγάλες ζημιές, ωστόσο ακόμη και όταν δέχθηκαν το χτύπημα του εγκέλαδου, οι Φιλιππίσιοι δεν έχασαν την επιθυμία να αναστηλώσουν την πόλη τους.

 

  • Τι ήταν όμως αυτό που έδινε δύναμη στους κατοίκους της για να την κρατήσουν ζωντανή;
  • Τι ήταν αυτό για το οποίο πάλευαν με τα αρχιτεκτονικά μέλη που είχαν σωθεί προκειμένου να της δώσουν και έστω και λίγη από την παλιά της λάμψη;
  • Για ποιο λόγο μια πόλη του μεγέθους των Φιλίππων, διέθετε τόσους μεγάλους και τόσο κοντά ο ένας με τον άλλον, ναούς; Από τα αρχαιολογικά ευρήματα δεν προκύπτει ότι ήταν ενοριακοί ναοί, με εξαίρεση ίσως την βασιλική Γ’ πλησίον του αρχαιολογικού μουσείου.
  • Τι ανάγκες εξυπηρετούσε η ύπαρξη ενός οκταγωνικού ναού, δύο βασιλικών και ενός προσκυνήματος στην φερόμενη ως φυλακή του Αποστόλου Παύλου; Είναι ένα (ακόμη) πολύ σοβαρό θέμα που αφορά τους Φιλίππους και για το οποίο η επιστημονική κοινότητα δεν έχει διατυπώσει ακόμη ένα κοινά αποδεκτό συμπέρασμα.

Η Βασιλική Β’ από την πλευρά του φόρουμ

Υπάρχει όμως μια ενδιαφέρουσα πρόταση από τον ανασκαφέα του Οκταγώνου Αριστοτέλη Μέντζο ο οποίος διατυπώνει την άποψη ότι η απάντηση στο ερώτημα κρύβεται στις Πράξεις των Αποστόλων και συγκεκριμένα στο απόσπασμα που περιγράφει την πρώτη επίσκεψη του Αποστόλου Παύλου στους Φιλίππους. Άποψη εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, για την οποία ο μελετητής προσφέρει μια ισχυρή τεκμηρίωση στην θέση του.

Κεντρικό σημείο αναφοράς της σκέψης του είναι η διαπίστωση ότι το αρχαιότερο μέχρι στιγμής χριστιανικό μαρτύριο στη Μακεδονία, η βασιλική Παύλου και ο πιο σημαντικός ναός των Φιλίππων, που το διαδέχθηκε, το Οκτάγωνο δεν θα μπορούσε να είναι αφιερωμένα σε κανέναν άλλον πέραν του ιδρυτή της πρώτης ευρωπαϊκής εκκλησίας, του Αποστόλου Παύλου. Ως εκ τούτου υποστηρίζει ότι ο χώρος αυτός απόκτησε ιερότητα όχι γιατί συνδέεται με τον μακεδονικό τάφο του Ευηφένη Ευηξέστου, αλλά με ένα γεγονός ορόσημο για την χριστιανική κοινότητα. Και ποιο θα μπορούσε να ήταν αυτό; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα βρίσκεται στις Πράξεις των Αποστόλων και το ιερό σημείο είναι  η μαρμάρινη κρηπίδα, δίπλα στην βόρεια πλευρά του Οκταγώνου.

Η μαρμάρινη κρηπίδα, ο τόπος του μαρτυρίου κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους, εδώ δέχθηκε τους ραβδισμούς ο Απόστολος Παύλος, ομολογώντας την πίστη του,  πριν οδηγηθεί στην φυλακή. Αποτελεί τμήμα της οικοδομικής βάσης του ηρώου που υπήρχε επάνω από τον μακεδονικό τάφο. Στο βάθος διακρίνεται το σημείο εισόδου από το οποίο διέρχονταν οι πιστοί για να προσκυνήσουν το πιο σημαντικό σημείο της ιερής, πλέον, πόλης των Φιλίππων. Κι όπως τους έγραψε στην επιστολή του ο Απόστολος Παύλος “…καθώς ἐστι δίκαιον ἐμοὶ τοῦτο φρονεῖν ὑπὲρ πάντων ὑμῶν διὰ τὸ ἔχειν με ἐν τῇ καρδίᾳ ὑμᾶς, ἔν τε τοῖς δεσμοῖς μου καὶ ἐν τῇ ἀπολογίᾳ καὶ βεβαιώσει τοῦ εὐαγγελίου συγκοινωνούς μου τῆς χάριτος πάντας ὑμᾶς ὄντας.”


Η είσοδος του υπόγειου μακεδονικού τάφου του Ευηφένη Εξηκέστου και στο βάθος ο τόπος του μαρτυρίου, επάνω στην μαρμάρινη κρηπίδα.

Ας δούμε όμως ποια είναι τα μνημεία που περικλείονται σε ένα νοητό πλαίσιο που αναπτύσσεται στην περίμετρο του ρωμαϊκού φόρουμ:

  • Η Βασιλική Α’ είναι χτισμένη ακριβώς επάνω από το σημείο όπου φυλακίστηκε ο Απόστολος Παύλος και ο Απόστολος Σίλας. Εδώ κάθε χρόνο παραμονή της εορτής του Αποστόλου Παύλου τελείται αγρυπνία.

    Η Βασιλική Α’

Ο ναός βρίσκεται πλησίον της λεγόμενης φυλακής του Αποστόλου Παύλου και του Αποστόλου Σίλα. Στην πραγματικότητα είναι μια κινστέρνα, δεξαμενή νερού, η οποία είναι πολύ πιθανό να άλλαξε χρήση και να χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή. Η εικονογράφηση του χώρου, η οποία είναι της εποχής μετά την εικονομαχία, διέσωσε  την τοπική παράδοση που υπήρχε. Αυτό που προκύπτει είναι ότι μετά την ανοικοδόμηση της Βασιλικής Α’ μετατράπηκε σε ιερό. Εκείνο το στοιχείο το οποίο λειτουργεί ενισχυτικά της παράδοσης είναι το γεγονός ότι μετά την καταστροφή της Βασιλικής Α’ ανεγέρθηκε τετραγωνικός ναϊσκος που εντοπίστηκε από τον Lemerle και ο οποίος τον χρονολόγησε μετά το 1.000 μ.Χ. το οποίο σημαίνει ότι ο χώρος συνέχισε να τιμάται και να υπάρχει λατρεία. Έχουμε λοιπόν ένα σημαντικό σημείο που συνδέεται με την παρουσία των  Αποστόλων Παύλου και Σίλα στους Φιλίππους.

Η δεξαμενή νερού, η οποία λειτούργησε ως φυλακή και στη συνέχεια ως τόπος λατρείας.

  • Η Βασιλική Β’ είναι το οικοδόμημα που δεσπόζει και σήμερα στον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων.

    Η Βασιλική Β’.

Βρίσκεται πολύ κοντά στην αγορά και είναι οικοδομημένη επάνω στα θεμέλια της  Παλαίστρας και κτηρίων της αγοράς. Διαθέτει μια σειρά από αρχιτεκτονικά στοιχεία που την κάνουν να ξεχωρίζει. Για παράδειγμα το γεγονός ότι υπάρχει Συψέλλια, το Σύνθρονο, συμβολίζει το Θρόνο του Τριαδικού Θεού ως επουράνιος και επίγειος θρόνος. Είναι η υπερυψωμένη θέση και ο θρόνος όπου κάθισε ο Χριστός με τους μαθητές του και προαναγγέλλει τη δεύτερη έλευσή του και την τελική κρίση. Επίσης είναι σύμβολο ενότητας και ανεξαρτησίας των κατά τόπους Εκκλησιών. Η Βασιλική είναι χτισμένος σε σημείο, όπου μπορεί να στεγάζονταν, νωρίτερα, οι άρχοντες της αγοράς, εκεί όπου οδηγήθηκε δέσμιος ο Απόστολος Παύλος, μετά την απαλλαγή της νεαρής φιλιππησίας από τα δαιμόνια. Έχουμε εδώ λοιπόν ένα ακόμη πιθανό σημείο, μαρτύριο της πορείας του Αποστόλου Παύλου.

Το Οκτάγωνο επίκεντρο της χριστιανικής λατρείας. Η καρδιά της πόλης κατά τη χριστιανική περίοδο.

  • Το Οκτάγωνο

Ο Στυλιανός Πελεκανίδης  είναι ο πρώτος ανασκαφέας του Οκταγώνου και αυτός που το συνέδεσε με το μαρτύριο του Αποστόλου Παύλου. Με τα χρόνια η άποψη αυτή εδραιώθηκε και δεν έχει υπάρξει κανένα στοιχείο να την αμφισβητήσει. Γι’ αυτό και ο χώρος του Οκταγώνου θεωρείται ότι βρίσκεται στο κέντρο της χριστιανικής λατρείας. Είναι αποδεκτό ότι η επιγραφή που έχει βρεθεί στο ψηφιδωτό του ναού: ΠΟΡ[ΦΥ]ΡΙΟΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΤΗΝ ΚΕΝΤΗΣΙΝ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΠΑΥΛΟΥ ΕΠΟΙΗΣΕΝ ΕΝ Χ(ΡΙΣΤ)Ω, αναφέρεται στον μοναδικό Παύλο που ταυτίστηκε με τους Φιλίππους και δεν χρειαζόταν κανένας επιθετικός προσδιορισμός για να καταλάβει ο πιστός σε ποιόν αναφερόταν.

Η ψηφιδωτή επιγραφή δαπέδου, του αρχαιότερου του Οκταγώνου ναού που έδωσε χρήσιμες πληροφορίες για το πότε κατασκευάστηκε ο ναός αλλά και σε ποιόν ήταν αφιερωμένος.

Συνολικά το συγκρότημα του Οκταγώνου καταλάμβανε έκταση 12 στρεμμάτων και χωρίς καμία αμφιβολία δέσποζε στην πόλη των Φιλίππων. Το αρχιτεκτονικό σχήμα του ναού είναι μοναδικό για τα δεδομένα του ελληνικού χώρου και αυτό τον κάνει ξεχωριστό. Βόρεια διέρχεται η Εγνατία οδό (Decumanous) και από εκεί όπου ένας μνημειακός πρόπυλος οδηγεί σε μια τρίκλιτη στοά. Νότια, υπάρχει ένας ορθογώνιος  χώρος, που λειτουργούσε ως  προθάλαμος για την είσοδο του πιστού στον νάρθηκα και από εκεί με τρείς θύρες εισερχόταν στον Οκταγωνικό ναό. Ο ναός ήταν ιδιαίτερα πλούσιος σε μαρμάρινη διακόσμηση, όπως αποδεικνύουν τα ευρήματα. Ένα από τα παράδοξα είναι ότι υπήρχαν δύο άμβωνες κάτι το οποίο το συναντάμε και στην Βασιλική Γ’ (του μουσείου). Στην αρχική φάση του οικοδομήματος υπήρχε ένα οκτάγωνο μη εγγεγραμμένο , ενώ προϋπήρξε και βασιλική. Το πρώτο Οκτάγωνο χρονολογείται γύρω στο 400 μ.Χ. και εξελίσσεται σε εγγραμμένο στα χρόνια της βασιλείας του Ιουστινιανού Α’. Οι χώροι που αναπτύσσονται βόρεια του Οκταγώνου και σε επαφή με αυτό, δημιουργώντας έτσι ένα συγκρότημα, είναι η Φιάλη, ο Μακεδονικός Τάφος για τον οποίο έχει γίνει τόση συζήτηση (ακολουθεί σχετικό άρθρο), το Διακονικό, η Πρόθεση, το Βαπτιστήριο και το λεγόμενο επισκοπείο. Αμέσως μετά είναι το λουτρό πομπηιανού τύπου.

Στο Βαπτιστήριο αξίζει να προσέξει κανείς το σχήμα του, καθώς είναι ένα άνοιγαν στο σχήμα του  σταυρού της Μάλτας.

Το Βαπτιστήριο στο σχήμα του Σταυρού της Μάλτας.

Όλα αυτά τα μνημεικά οικοδομήμτα δημιουργούν ένα χώρο πέριξ του φόρουμ (ΑΓΟΡΑΣ), φαίνεται να συγκροτούν μια σύνθεση χώρων και λειτουργιών που σκοπό είχαν την ανάδειξη της ανάμνησης σημαντικών γεγονότων για την πόλη και την χριστιανική θρησκεία, τα οποία στην συγκεκριμένη πόλη δεν θα μπορούσαν να συνδέονται με οτιδήποτε άλλο πέραν της παρουσίας του Απόστολου Παύλου. Το γεγονός ότι ακόμη και σήμερα τελείται η αγρυπνία την παραμονή της εορτής του στις 29 Ιουνίου, στην Βασιλική Α’, είναι ένα δηλωτικό γεγονός ότι και από τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους μέχρι και το τέλος της πόλης, για τον Χριστιανούς ήταν ένας τόπος προσκυνήματος και λατρείας που ενδεχομένως τα μνημεία αυτά να αποτελούσαν και μέρος μια ιερής πομπής – λιτανείας που έδινε μεγαλύτερη υπόσταση στην οντότητα της μνήμης.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

  • ΟΚΤΑΓΩΝΟ ΦΙΛΙΠΠΩΝ * Ε. ΠΕΛΕΚΑΝΙΔΟΥ & Α. ΜΕΝΤΖΟΣ / ΜΝΗΜΗ Δ. ΛΑΖΑΡΙΔΗ
  • ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ * ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΜΕΝΤΖΟΣ
  • Η ΗΜΕΡΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΣΤΟΥΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣ * ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΜΠΑΚΙΡΤΖΗΣ/ Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ
  • ΦΙΛΙΠΠΟΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ * ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΟΥΝΑΡΗΣ & ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑ ΓΟΥΝΑΡΗ
  • ΦΙΛΙΠΠΟΙ * ΧΑΙΔΩ ΚΟΥΚΟΥΛΗ – ΧΡΥΣΑΝΘΑΚΗ & ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΜΠΑΚΙΡΤΖΗΣ

Εν συντομία

 

Η πνευματική αλήθεια που ομολογήθηκε  για πρώτη φορά στους Φιλίππους, επί ευρωπαϊκού εδάφους, δεν μπορούσε να μην αποτυπωθεί στην ίδια την αρχιτεκτονική της πόλης, μετατρέποντας την έτσι σε ένα παλάτι της χριστιανικής μνήμης. Αν οι εικόνες είναι το βιβλίο των αγραμμάτων, η αρχιτεκτονική και η υπόμνηση της πορείας του Αποστόλου Παύλου, είναι η αποτύπωση της θεϊκής πνοής επάνω στην πόλη.

 

Παντού υπήρχε η ομολογία της Πίστης  σε αυτήν την μνημειακή αρχιτεκτονική. Οι Φίλιπποι είναι η πόλη που αποτυπώνει την πορεία της πίστης κάθε καλού χριστιανού. Γιατί όμως υπάρχουν τόσες βασιλικές και μάλιστα η μία κοντά στην άλλη;

 

Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα πρόταση από τον ανασκαφέα του Οκταγώνου Αριστοτέλη Μέντζο, ο οποίος διατυπώνει την άποψη ότι η απάντηση στο ερώτημα κρύβεται στις Πράξεις των Αποστόλων και συγκεκριμένα στο απόσπασμα που περιγράφει την πρώτη επίσκεψη του Αποστόλου Παύλου στους Φιλίππους. Άποψη εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η οποία προσφέρει μια ισχυρή τεκμηρίωση στην θέση του.

 

Κεντρικό σημείο αναφοράς της σκέψης του είναι η διαπίστωση ότι το αρχαιότερο μέχρι στιγμής χριστιανικό μαρτύριο στη Μακεδονία, η βασιλική Παύλου και ο πιο σημαντικός ναός των Φιλίππων, που το διαδέχθηκε, το Οκτάγωνο δεν θα μπορούσε να είναι αφιερωμένα σε κανέναν άλλον πέραν του ιδρυτή της πρώτης ευρωπαϊκής εκκλησίας, του Αποστόλου Παύλου. Ως εκ τούτου υποστηρίζει ότι ο χώρος αυτός απέκτησε ιερότητα όχι γιατί συνδέεται με τον μακεδονικό τάφο, αλλά με ένα γεγονός ορόσημο για την χριστιανική κοινότητα. Και ποιο θα μπορούσε να ήταν αυτό; Η απάντηση βρίσκεται στις Πράξεις των Αποστόλων και το ιερό σημείο είναι  η μαρμάρινη κρηπίδα (δίπλα στο Οκτάγωνο), εκεί που μαστιγώθηκε και μαρτύρησε την πίστη στον έναν και μοναδικό Θεό, ο Απόστολος Παύλος.

 

Ας δούμε όμως ποια είναι τα μνημεία που περικλείονται σε ένα νοητό πλαίσιο που αναπτύσσεται στην περίμετρο του ρωμαϊκού φόρουμ:

 

–              Η Βασιλική Α’

–              Η Βασιλική  Β’

–              Το Οκτάγωνο

 

Όλα αυτά δημιουργούν ένα χώρο πέριξ του φόρουμ (ΑΓΟΡΑΣ) που φαίνεται να δηλώνουν μια σύνθεση χώρων και λειτουργιών που σκοπό είχαν την ανάδειξη της ανάμνησης σημαντικών γεγονότων για την πόλη και την χριστιανική θρησκεία, τα οποία στην συγκεκριμένη πόλη δεν θα μπορούσαν να συνδέονται με οτιδήποτε άλλο πέραν της παρουσίας του Απόστολου Παύλου. Το γεγονός ότι ακόμη και σήμερα τελείται η αγρυπνία την παραμονή της εορτής του, στις 29 Ιουνίου, στην Βασιλική Α’, είναι δηλωτικό ότι ήταν ένας τόπος προσκυνήματος και λατρείας. Αυτή ίσως είναι και απάντηση στο γιατί υπήρχαν τόσοι πολλοί ναοί!!!

 

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Περιηγήσεις, ΦΙΛΙΠΠΟΙ

Philippi: the palace of Christian memory

Δημοσιεύτηκε στις 0

The seals of God: An Octagon and at least two Basilicas.

 

by Theodoros An. Spanelis

The spiritual truth first professed at Philippi, on European ground, it wasn’t possible not to be imprinted on the city’s architecture, thus turning it into a palace of Christian memory. If the images are the book for the illiterates, the architecture and the reminder of the course of Apostle Paul, is the divine breath onto the city.

The Faith’s homology was everywhere on that memorial architecture. Philippi is the city that portrays the course of faith of every good Christian. But why are there so many basilicas and one close to each other?

There is an interesting proposition from the Octagon archaeological excavator, Aristotle Mentzos , who takes the view that the answer to the question lies in the Acts of the Apostles and specifically in the passage describing the first visit of Apostle Paul to Philippi. View highly interesting, which offers a strong documentation to his thesis.

Central point of reference for his thinking is the ascertainment that the oldest, so far, Christian martyrdom in Macedonia, the Paul’s basilica and the most important temple of Philippi followed by the Octagon, couldn’t be dedicated to anyone else, other than the founder of the first European church, the Apostle Paul. He claims, therefore, that this space has been sanctified not due to its connection to the Macedonian tomb, but to a landmark event for the Christian community. And what could have that been? The answer lies in the Acts of the Apostles and the sacred point, the marble crepidoma (beside the Octagon), where Apostle Paul was plagued and martyred faith in the one and only God.

Let’s see, however, which are the monuments that are enclosed in an imaginary frame developed on the perimeter of the Roman forum:

  • Basilica I
  • Basilica II
  • Octagon

All this creates a space around the forum that seems to indicate a composition of spaces and functions aimed to highlight the remembrance of important for the city and the Christian religion events, which in this particular city could not be associated with anything else other than the presence of Apostle Paul. The fact that, yet to this day, the vigil is held on the eve of his feast day, on the 29th of June, in the Basilica I, it is indicative of the fact that it had been a place of pilgrimage and worship. This maybe be the answer to why there were so many temples!!

 

more

 

 

Κατηγορία: Αφιερώματα, Περιηγήσεις, ΦΙΛΙΠΠΟΙ

From today’s Kavala to Philippi of Apostle Paul, or else the transition from what we are to what we can become!

Δημοσιεύτηκε στις 0

Philippi: a city between earth and sky!

 

 

by Theodoros An. Spanelis

The city of Philippi is a “living” archaeological site, that, for centuries, has been interacting with the myths of Paggaios hill. Virtually, the ancient city dominates on and around a cone-shaped hill that dominates the plain. In antiquity, in front of the city, there was a large lake, which was the field of “fermentation”, not only for the conversion of wood to peat, but also for a culture of transformation of man’s postmortem anxiety into a religion.

This city was built by the Macedonian king, Philip II, in the place of Krinides, at the center of anauriferous area that starts east from the Nestos River and reaches west to Strymon.

 

Here, where the system of government of the Roman Empire was decided, it was meant to become, a few decades later, with the passing of Apostle Paul, the pulsating heart of Christianity. The teaching of the Divine Speech, next to the Zygaktis river, would determine the future religion of the Empire and, by extension, of the western world. Philippi is thelocus where the two major events of the Roman Empire took place, the first,regardingthe constitution and the second,the religion.

In order one to reach the ancient city and feel its living breath, there is the highway Kavala – Drama, but, the choice, promising the personal experience, that affects the visitor’s psyche,is to walk on the ancient paved road that exists to our day.

This paved road, Egnatia Odos, is the oldest monument that exists today in Kavala, which one can walk, touch it and feel pulsing, beneath its feet, the centuries that have passed.The plaques engraved by the grooves tie to eternity in the footsteps of Apostle Paul. That is why, perhaps, the biggest challenge for anyone who wants to get to know Philippi, is to step on the same steps and feel like the Apostle of the Nations, when he landed with his entourage at the port of Neapolis – today’s Kavala-, in October of 50 A.D. Crossing the ancient Egnatia Odos, the current walker will pass through the same points and see the same images of the natural scenery.Most importantly, he will have the opportunity to live an experience that will deepen his own existence.

At the time when Apostle Paul arrives at Philippi, the city is already a roman colony (colonialulia Aygusta Philippensis) and few things resemble the city of Philip II. The ancient theatre, has already been transformed into an arena and perhaps the only religious building that was going to pass to the new era, was the tomb of the dead canonized as a hero, Evifeni Eksikestou. This particular building, was not only preserved during the Roman era, but it would also be the umbilicus, around which the inhabitantsof the city would “construct” the new Christian era that began with the advent of Apostle Paul.

 

more

Κατηγορία: Αφιερώματα, Περιηγήσεις, ΦΙΛΙΠΠΟΙ

Από την σημερινή Καβάλα στους Φιλίππους του Αποστόλου Παύλου ή αλλιώς η μετάβαση από αυτό που είμαστε σε αυτό που μπορούμε να γίνουμε

Δημοσιεύτηκε στις 0

Philippi: a city between earth and sky!

From today’s Kavala to Philippi of Apostle Paul, or else the transition from what we are to what we can become!

 

 

Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

 

“Εμείς όμως, αντίθετα, είμαστε πολίτες του ουρανού, απ’ όπου και περιμένουμε να έρθει ο Σωτήρας μας, ο Κύριος Ιησούς Χριστός” Απόστολος Παύλος, Προς Φιλιππησίους

 

 

Η πόλη των Φιλίππων είναι ένας «ζωντανός» αρχαιολογικός χώρος που αιώνες τώρα συνομιλεί με τους μύθους του Παγγαίου. Ουσιαστικά η αρχαία πόλη κυριαρχεί επάνω και γύρω από ένα κωνοειδή λόφο που δεσπόζει στην πεδιάδα που εκτείνεται ανάμεσα στο Παγγαίο, το Σύμβολο όρος, τα όρη της Λεκάνης, το Φαλακρόν και ο Όρβηλος. Μια πεδιάδα που κατά την αρχαιότητα ήταν μια τεράστια λίμνη που αποτέλεσε το πεδίο «ζύμωσης», όχι μόνο για την μετατροπή του ξύλου σε τύρφη αλλά και της μεταθανάτιας αγωνίας του ανθρώπου, σε θρησκεία.

Η πόλη αυτή χτίστηκε από τον μακεδόνα βασιλιά, Φίλιππο Β, στην θέση της παλιάς αποικίας των Θασίων, στο κέντρο μιας χρυσοφόρου περιοχής που ξεκινάει ανατολικά από τον ποταμό Νέστο και φτάνει δυτικά μέχρι τον Στρυμόνα.

 

Οι Φίλιπποι είναι στην καρδιά ενός συμπλέγματος μύθων και χρυσού και έμελλε λίγους αιώνες μετά, με το πέρασμα του Αποστόλου Παύλου να γίνει η παλλόμενη καρδιά της Χριστιανοσύνης. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά στην επιστολή που απευθύνει ο Απόστολος των Εθνών προς τους αγαπημένους του Φιλιππισίους: «Έχω την πεποίθηση πως ο Θεός που άρχισε αυτό το αγαθό έργο σε εσάς, θα το ολοκληρώσει ως τη ημέρα του ερχομού του Ιησού Χριστού» και με αυτό τον τρόπο ουσιαστικά αναγνωρίζει τους Φιλίππους ως τον πρώτο σταθμό της αποστολικής του πορείας και τους αναγάγει στην πρώτη τη τάξει εκκλησία. Εξάλλου η επιστολή που τους απευθύνει, χαρακτηρισμένη και ως η επιστολή της Χαράς, εκπέμπει ένα νικητήριο μήνυμα, προανάκρουσμα ενός μέλλοντος κόσμου, γι’ αυτό κάθε πορείας προς τους Φιλίππους είναι ένα ταξίδι προς μια πόλη που βρίσκεται ανάμεσα στην γη και τον ουρανό. Ίσως αυτό είναι και το ζητούμενο για κάθε επισκέπτη που θέλει να γνωρίσει αυτή την μοναδική πόλη και να βιώσει μια ξεχωριστή εμπειρία.

 

Όπως θα  δούμε και σε επόμενο άρθρο, οι Φίλιπποι από πόλη Ρωμαίων αποίκων και εμπόρων, με το καταλυτικό μήνυμα του Θείου Λόγου, μετεξελίσσονται σε προσκυνηματική πολιτεία, δομημένη επάνω στην ομολογία πίστης του Αποστόλου Παύλου.

Το σύνολο της διαδρομής από τη Νεάπολη στους Φιλίππους γίνεται στη σκιά του μυθικού Παγγαίου.

Για να προσεγγίσει κανείς την αρχαία πόλη και να την γνωρίζει υπάρχει η εθνική οδός Καβάλας – Δράμας, ωστόσο εκείνη η επιλογή που υπόσχεται την βιωματική εμπειρία που επιδρά στον ψυχισμό του επισκέπτη, είναι να περπατήσει επάνω στην αρχαία πλακόστρωτη οδό, την Εγνατία οδό, τμήμα  της οποίας  διατηρείται μέχρι τις ημέρες μας.  Την ίδια διαδρομή ακολούθησε η βασιλική οδός των Μακεδόνων και από εδώ πέρασε το εκστρατευτικό σώμα των Ελλήνων με επικεφαλής τον Μέγα Αλέξανδρο, την «σκυτάλη» πήρε μερικούς αιώνες  αργότερα ο ρωμαίος Γναίος Εγνάτιος, ο οποίος χάραξε την περίφημη Εγνατία οδό (142 – 120 π.Χ) που συνέδεσε την Δύση με την Ανατολή και μαζί τους ανθρώπους, τις ιδέες, τον πολιτισμό και τα προϊόντα. Αυτό τον δρόμο διάβηκε το 42 π.Χ. ο στρατός των δημοκρατικών με επικεφαλής τον Κάσιο και τον Βρούτο, για την περίφημη μάχη των Φιλίππων που έκρινε την τύχη της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, ενώ το 49 μ.Χ. από εδώ περπάτησε ο Απόστολος των Εθνών Παύλος με την συνοδεία του σε μια συνάντηση με την κοινωνία των Φιλίππων που έμελλε όχι μόνο να αλλάξει την παγκόσμια ιστορία, αλλά να ανοίξει και τον δρόμο του κάθε πολίτη για την Ουράνια Βασιλεία.

 Ο συγκεκριμένος  δρόμος χρησιμοποιήθηκε και στα βυζαντινά και στα οθωμανικά χρόνια με διάφορες επεμβάσεις συντηρήσεις που έγιναν, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν εντυπωσιακές αλλαγές. Αυτός ο αρχαίος δρόμος που υπάρχει σήμερα και την ονομάζουμε Εγνατία Οδό, παρά τις όποιες αλλαγές, μετασκευές και συντηρήσεις δέχθηκε τους επόμενους αιώνες, ήταν μέρος ενός ευρύτερου δικτύου δρόμων που κάτι αντίστοιχο δεν είχε γνωρίσει η οικουμένη νωρίτερα, αλλά ούτε και τους επόμενους αιώνες θα γνωρίσει και μόνο στις μέρες μας μπορούμε να έχουμε ένα ισοδύναμο με τα δεδομένα της εποχής δίκτυο συγκοινωνίας.

 

Αυτός ο πλακόστρωτος δρόμος, είναι το αρχαιότερο μνημείο που υπάρχει σήμερα στην Καβάλα και το οποίο μπορεί κανείς να το περπατήσει, να το αγγίξει και να νοιώσει να πάλλονται κάτω από τα πέλματα του οι αιώνες που πέρασαν. Οι χαραγμένες από τις αυλακώσεις πλάκες του, δένουν στην αιωνιότητα με τα βήματα του Αποστόλου Παύλου και το ταξίδι εκείνο που θα καθόριζε για δεύτερη φορά εδώ στους Φιλίππους, το μέλλον της  Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Γι’ αυτό ίσως είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για όποιον θέλει να γνωρίσει τους Φιλίππους,  να πατήσει επάνω στα ίδια βήματα και να νοιώσει όπως και ο Απόστολος των Εθνών, όταν αποβιβαζόταν με τη συνοδεία του στο λιμάνι της Νεαπόλεως – σημερινή Καβάλα-, τον Οκτώβριο του 50 μ. Χ.

 

Ας ακολουθήσουμε όμως νοητά τα βήματα του Αποστόλου Παύλου και των συναποστόλων. Αφετηρία μας το μνημείο της απόβασης του Θείου Λόγου στην αρχαία Νέαπολις, το οποίο βρίσκεται στην συμβολή των οδών Κουντουριώτου και Ύδρας, δίπλα στην εκκλησία του Αγ. Νικολάου. Το πρώτο βήμα που θα κάνουμε προς τα δυτικά, ανοίγει μια  νοητή πύλη και μας εισάγει ουσιαστικά στην ιστορία των αποστολικών χρόνων της Νεαπόλεως. Φτάνοντας στο κάτω μέρος της πλατείας Ελευθερίας, πατάμε επάνω στην χάραξη της αρχαία Εγνατία. Προχωράμε επάνω στο πεζοδρόμιο της οδού Βενιζέλου, στην ίδια χάραξη και βρισκόμαστε πολύ κοντά στην αρχαία ακτογραμμή, αφού το κύμα της Αιγιακής θάλασσας θα έσκαγε  λίγα μέτρα  δίπλα μας. Συνεχίζουμε στην ίδια κατεύθυνση και φτάνουμε στον κόμβο του Φαλήρου, εδώ ο αρχαίος δρόμος άρχιζε να στρίβει προς τα ορεινά και αφού περνούσε δίπλα από το σημερινό κτήριο του Πυθαγόρα, συνέχιζε προς το όρος Σύμβολο.

 

Η οδός Εγνατίας, είναι ένας μικρός δρόμος πίσω από το κτήριο του Πυθαγόρα που «πατάει» επάνω στα ίχνη της αρχαίας οδού. Είναι ένα πέρασμα για το οποίο δεν υπάρχει καμία σήμανση ότι από εκεί περνούσε η αρχαία Εγνατία, παρά μόνο το ίδιο το όνομά της.

Δεν υπάρχει καμία σχετική επιγραφή, αλλά αυτό το σημείο είναι η αρχή του τμήματος που έχει διασωθεί από την αρχαία Εγνατία.

Το τμήμα την αρχαίας οδού που έχει διασωθεί ξεκινάει από την συνοικία του Βύρωνα και συγκεκριμένα από την συμβολή των οδών Εγνατίας και Μακεδονίας. Εκεί βρίσκεται και η αφετηρία των λεωφορείων του ΒΥΡΩΝΑ Νο1, -οπότε από το κέντρο της πόλης θα σας μεταφέρει οικονομικά μέχρι εκεί, αν δεν θέλετε να ζήσετε την εμπειρία της αναζήτησης ενός αρχαίου δρόμου μέσα σε ένα αστικό περιβάλλον που δεν προσφέρει στον ταξιδιώτη, ούτε μια σχετική επιγραφή. Περνώντας ανάμεσα σε σπίτια και παραπήγματα εισέρχεστε στον αρχαίο δρόμο και σχετικά γρήγορα απομακρύνεστε από το αστικό περιβάλλον, χωρίς βέβαια να χάνεται την οπτική επαφή. Ανεβαίνοντας  τον πλακόστρωτο που με ήπιο τρόπο ανηφορίζει προς το Σύμβολο τρόπο θα φτάσετε σε ένα πλάτωμα, στο ύψος του νοσοκομείου Καβάλας. Φτάνοντας εκεί θα έχετε διασχίσει το καλύτερα σωζόμενο τμήμα της αρχαίας Εγνατίας ενώ παράλληλα θα πλησιάζεται προς τον πρώτο σταθμό της πορείας του Αποστόλου Παύλου από την Νεάπολη προς το Φιλίππους, το σημείο όπου σήμερα βρίσκεται η μονή του Αγ. Σίλα. Εκεί και πάλι δεν υπάρχει καμία σήμανση που θα σας βοηθήσει να βρείτε την συνέχεια του δρόμου.

 

Με προσοχή, περνώντας απέναντι το δρόμο από τα φανάρια, θα συναντήσετε την ιερά μονή του Αγ. Σίλα, η οποία βρίσκεται στο σημείο όπου τον Οκτώβριο του 50 μ.Χ. σταμάτησε για αναπαυτεί ο Απόστολος Παύλος, μαζί με την συνοδεία του. Εκεί βρίσκεται θαμμένος και ο μητροπολίτης Φ.Ν.Θ., ο μακαριστός Προκόπιος, καθώς από το 1700 και μετά, είναι ο μοναδικός που κοιμήθηκε και θάφτηκε στην Καβάλα.

Μια στάση στο μοναστήρι του Αγίου Σίλα, πέραν της φυσικής ομορφιάς, της ξεκούρασης και της θέας προς την θάλασσα που προσφέρει, αποτελεί και μια πρώτης τάξεως ευκαιρία, για περισυλλογή. Μετά τον ανηφορικό δρόμο και έχοντας αφήσει πίσω της πολύβουη Καβάλα, μπροστά στον ταξιδιώτη απλώνεται ο γόνιμος – από κάθε άποψη- κάμπος των Φιλίππων.

Μετά το μοναστήρι του Αγ. Σίλα ανοίγεται μπροστά σας ο γόνιμος, από κάθε άποψη κάμπος των Φιλίππων.

«Ξεχνώ αυτά που βρίσκονται πίσω μου και κάνω ότι μπορώ για να φτάσω αυτά που βρίσκονται μπροστά μου»!!! Προς Φιλιππισίους επιστολή Απ. Παύλου

 

Στο σημείο αυτό υπάρχει ένα άνοιγμα για να περάσετε και πάλι στην αρχαία Εγνατία, είναι το δεύτερο τμήμα που έχει διατηρηθεί αλλά σε χειρότερη κατάσταση από το πρώτο.

Με ανανεωμένες τις δυνάμεις ο ταξιδιώτης κινείται σε μια απόσταση 600 μέτρων περίπου, παράλληλα με την Εθνική οδό Καβάλας – Δράμας, καθώς ο σύγχρονος δρόμος έχει σκεπάσει κάθε ίχνους του αρχαίου. Και αυτό το τμήμα δεν έχει σηματοδότηση για να μπορέσετε να εντοπίσετε το υπόλοιπο εμφανές τμήμα του αρχαίου δρόμου, γι’ αυτό θέλει λίγο προσοχή. Μόλις περάσετε την τελευταία έξοδο του κόμβου της Εγνατίας οδού, στα αριστερά σας (σε απόσταση περίπου 80 μέτρα), υπάρχει ένα άνοιγμα στις μπάρες προστασίας και από εκεί, σε κατωφέρεια ξεκινάει και πάλι το πλακόστρωτο – όσο έχει διασωθεί – του αρχαίου δρόμου, μέσα από μια κατάφυτη περιοχή.

Απότομα κόβεται το αρχαίο πλακόστρωτο αλλά ο δρόμος είναι ανοιχτός και συνεχίζει μέσα από το χωριό του Σταυρού για να σας βγάλει στον Αμυγδαλεώνα.


Κοντά στα πρώτα σπίτια του Σταυρού υπάρχει ένα μικρο προσκύνημα στη μνήμη των Αποστόλων Παύλου και Σίλα, ενώ απέναντι υπάρχει ένας φροντισμένος χώρος αναψυχής για μια μικρή ανάπαυλα.

Θα περπατήσετε γύρω στα τετρακόσια μέτρα μέχρι τα πρώτα σπίτι του χωριού Σταυρός, οπού εκεί τελειώνει και χάνεται οριστικά το πλακόστρωτο. Θα βγείτε στα φανάρια της εθνικής οδού Καβάλας – Δράμας και από το διαμορφωμένο πεζοδρόμιο που υπάρχει σχεδόν στο σύνολο της διαδρομής θα φτάσετε μέχρι την έξοδο του επόμενου χωριού, του Αμυγδαλεώνα, στην διασταύρωση για Ζυγός και Κρυονέρι. Λίγο πριν το σημείο αυτό, στην δυτική πλευρά του δρόμου θα δείτε μια αλάνα και στο βάθος το γηπέδου το χωριού, εκεί στα δεξιά υπάρχουν όγκοι λευκού μάρμαρου που είναι υπολείμματα μιας  ρωμαϊκής γέφυρας. Περιττό να σημειώσουμε ότι και εδώ δεν υπάρχει κάποια σήμανση.

Εδώ, δίπλα στο γήπεδο του Αμυγδαλεώνα η αρχαία Εγνατία περνούσε την γέφυρα, τα υπολείμματα της οποίας υπάρχουν και σήμερα. Ούτε εδώ όμως υπάρχει κάποια σχετική πινακίδα.

Στην αρχαιότητα δεν ήταν ακριβώς αυτή η διαδρομή της αρχαίας Εγνατίας και κατ’ επέκταση ο δρόμος που περπάτησε ο Απόστολος Παύλος. Επιλέχτηκε όμως αναγκαστικά γιατί η αρχαία χάραξη που πήγαινε δυτικότερα του χωριού Σταυρού, προς το ύψωμα Βασιλάκη, σήμερα δεν υπάρχει και είναι τελείως χαμένη. Στο ύψωμα Βασιλάκη, δυτικά του Σταυρού εντοπίστηκε αρχαία οχυρωμένη θέση η οποία βρήκε θέση στον Πεϋτιγγεριανό χάρτη ως  σταθμό FONS και αποτυπώνεται με το σύμβολο ενός «Ναού».

Δυτικά του Σταυρού είναι ο λόφος που πιθανολογείται ότι βρίσκονταν η αρχαία πόλη Δάτον. Δυτικά του λόφου υπήρχε σταθμός ανεφοδιασμού της αρχαίας Εγνατίας. Ήταν το σημείο συνάντησης της με τον αρχαίο δρόμο που διέρχονταν από την Πιερία κοιλάδα. Αξίζει να σημειώσουμε ότι στο σημείο αυτό μέχρι πριν μερικές δεκαετίες υπήρχε χάνι, το οποίο οι παλιοί κάτοικοι της περιοχής το θυμούνται εν λειτουργία.

Στην συνέχεια ο αρχαίος δρόμος γυρνούσε βορειοδυτικά περνούσε μέσα από το σημερινό χωριό του Αμυγδαλεώνα – τμήματά του ανιχνεύτηκαν πλησίον του ηρώου στην πλατεία του χωριού, μαζί με το μοναδικό μιλιάριο (VI) την αρχαίας Εγνατίας που έχει εντοπιστεί στην περιοχή. Στην συνέχεια περνούσε την μαρμάρινη γέφυρα που προανέφερα και συνέχιζε προς την ουράνια πόλη των Φιλίππων.

Σε οικόπεδο, δίπλα στο ηρώο του Αμυγδαλεώνα, εντοπίστηκαν ίχνη της αρχαίας Εγνατίας και το μοναδικό μιλιάριο – μαρμάρινη στήλη με πληροφορίες για τον ταξιδιώτη – η οποία φυλάσσεται στο αρχαιολογικό μουσείο Καβάλας.

 

 

Από το σημείο δίπλα στο βενζινάδικο θα συναντήσετε την παλιά εθνική οδό Καβάλας – Δράμας. Περπατώντας ανάμεσα σε χωράφια και βιοτεχνικές μονάδες ο δρόμος θα οδηγήσει τα βήματά σας στις Κρηνίδες.

Εκεί δίπλα από το βενζινάδικο θα συναντήσετε την παλιά εθνική οδό Καβάλας – Δράμας που ακολουθεί περίπου την χάραξη του αρχαίου δρόμου, είναι ένας ήσυχος δρόμος. Η αρχαία Εγνατία περνούσε σε απόσταση από 100 – 300 ανατολικότερα του σημερινού δρόμου.

Ορόσημο για αιώνες η Ορθόπετρα, ο μονόλιθος που έδωσε το όνομα και στην περιοχή.

Λίγο πριν τις Κρηνίδες θα αντικρύσετε, στα αριστερά του δρόμου, ένα μικρό λόφο, γήλοφο και στα δεξιά, μια μεγάλη μαρμάρινη πέτρα που έδωσε το τοπωνύμιο της περιοχής Ντικιλί Τάς – ΟΡΘΟΠΕΤΡΑ. Στην νότια πλευρά, επάνω στο γήλοφο, βρίσκεται ένας προϊστορικός οικισμός πολύ σημαντικός, του Ντικιλι Τας και ανάμεσα στα ξεχωριστά ευρήματα ανακαλύφθηκαν ίχνη κρασιού ηλικίας 4.300 χρόνων, χωρίς αμφιβολία το παλαιότερο κρασί της περιοχής και ενδεχομένως του κόσμου. Ο οικισμός ξεκινάει τη ζωή του από τις αρχές της νεολιθικής εποχής το 6.400 π.Χ και φτάνει μέχρι τα βυζαντινά χρόνια.

Η είσοδος του χώρου ανασκαφής του προϊστορικού οικισμού. Μια ανασκαφή που έχει δώσει πάρα πολλά στοιχεία για την προϊστορία της περιοχής και όπως φαίνεται έχει να δώσει ακόμη πολλά.

Στην βόρεια πλευρά είναι η Ορθόπετρα, το ταφικό μνημείο του Ρωμαίου αξιωματικού Q. VIBIOUS Q που αν μη τι άλλο του εξασφάλισε μια θέση στην αιωνιότητα.  Στις παρυφές της Εγνατίας υπήρχαν και άλλα ταφικά μνημεία και σαρκοφάγοι. Γι’ αυτό και ο Γάλλος αρχαιολόγος L. Heuzey την ονόμασε οδό των Τύμβων.

 

Η πύλη της Νεαπόλεως το ανατολικό σημείο εισόδου των Φιλίππων κατά την αρχαιότητα.

Αφού έχετε διανύσετε μια απόσταση 6 χλμ., από την Νεάπολη (νυν Καβάλα) θα φτάσετε στην είσοδο των Κρηνίδων, από εκεί σας χωρίζουν λίγα μέτρα μέχρι την πύλη των Φιλίππων, την επονομαζόμενη της Νεαπόλεως. Ουσιαστικά θα βρίσκεστε στα ανατολικά όρια της αρχαίας πόλης των Φιλίππων, μόνο που σήμερα η είσοδος στον αρχαιολογικό χώρο δεν γίνεται από εκείνο το σημείο, αλλά λίγο βορειότερα από άνοιγμα του τείχους της πόλης.

 

 

Δίπλα από τη πύλη της Νεαπόλεως, εκεί που κατέληγε η αρχαία Εγνατία, διέρχεται τώρα ότι έχει απομείνει από την παλιά εθνική οδό Καβάλας – Δράμα, αν και σύντομα θα είναι μια ανάμνηση, καθώς πρόκειται να ξηλωθεί για να αποκατασταθεί η σύνδεση των δύο τμημάτων της αρχαίας πόλης.

Μετά από πολλά χιλιόμετρα, η αρχαία Εγνατία εμφανίζεται και πάλι intra muros, εντός της αρχαίας πόλης των Φιλίππων.

Την εποχή που ο Παύλος φτάνει στους Φιλίππους, ήδη η πόλη είναι μια ρωμαϊκή αποικία (Colonia Augusta Julia Philippensis) και λίγα πράγματα θυμίζουν την πόλη του Φιλίππου Β’. Η νέα πόλη των Φιλίππων, της ρωμαϊκή εποχής, θα ξαναχτιστεί – κατ’ άλλους θα  επεκταθεί και θα πολεοδομική ακολουθώντας το πρότυπο της μητέρας αρχαίας Ρώμης (σύμφωνα με τον Γέλλιο effigia parva, simulacrum). Το αρχαίο Θέατρο ήδη έχει μετατραπεί σε αρένα.

Ίσως το μοναδικό θρησκευτικό οικοδόμημα που έμελλε να περάσει και στην νέα εποχή, που ξεκινούσε με την έλευση του Παύλου, ήταν το ταφικό μνημείο του αφηρωϊσμένου νεκρού του Ευηφένη Εξηκέστου, καθώς όχι μόνο διατηρήθηκε στο πέρασμα από την Ελληνιστική στην Ρωμαϊκή εποχή, αλλά θα γινόταν και ο ομφαλός γύρω από τον οποίο θα «οικοδομούσαν» οι κάτοικοι της πόλης την νέα χριστιανική περίοδο που ξεκινούσε με την έλευση του Αποστόλου Παύλου.

Τα ερείπια του Οκταγώνου βρίσκονται στο σημείο, το οποίο θα αποτελέσει την αναφορά για το πέρασμα της πόλης στην χριστιανική εποχή που ξεκίνησε με την έλευση του Αποστόλου Παύλου.


Ο υπόγειος τάφος, στα θεμέλια του Οκταγώνου, του μύστη των καβειρίων μυστηρίων, Ευηφένη Εξηκέστου


Η σχέση του αφηρωϊσμένου νεκρού και μύστη των καβειρίων μυστηρίων που βρέθηκε θαμμένος εδώ, με την βασιλική του Αποστόλου Παύλου παραμένει ένα μυστήριο για την επιστήμη, 60 χρόνια μετά την ανακάλυψη του.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  • Σ. Σαμαρτζίδου, «Η Εγνατία οδός από τους Φιλίππους στη Νεάπολη», Πρακτικά του Αρχαιολογικού Συνεδρίου στη Μνήμη του Δ. Λαζαρίδη: Πόλις και Χώρα στην αρχαία Μακεδονία και Θράκη, Καβάλα 9-11 Μαΐου 1986, Υπουργείο Πολιτισμού.
  • Μέντζος Α., «Ζητήματα Τοπογραφίας των Χριστιανικών Φιλίππων», (2005)

Εν συντομία

Η πόλη των Φιλίππων είναι ένας «ζωντανός» αρχαιολογικός χώρος που αιώνες τώρα συνομιλεί με τους μύθους του Παγγαίου. Ουσιαστικά η αρχαία πόλη κυριαρχεί επάνω και γύρω από ένα κωνοειδή λόφο που δεσπόζει στην πεδιάδα. Κατά την αρχαιότητα μπροστά από την πόλη υπήρχε μια μεγάλη λίμνη που αποτέλεσε το πεδίο «ζύμωσης», όχι μόνο για την μετατροπή του ξύλου σε τύρφη, αλλά και ενός πολιτισμού μετεξέλιξης της μεταθανάτιας αγωνίας του ανθρώπου, σε θρησκεία.

Η πόλη αυτή χτίστηκε από τον μακεδόνα βασιλιά, Φίλιππο Β, στην θέση των Κρηνίδων, στο κέντρο μιας χρυσοφόρου περιοχής που ξεκινάει ανατολικά από τον ποταμό Νέστο και φτάνει δυτικά μέχρι τον Στρυμόνα.

Εδώ κρίθηκε το πολίτευμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και το ίδιο σημείο, έμελλε λίγες δεκαετίες αργότερα, με το πέρασμα του Αποστόλου Παύλου, να γίνει η παλλόμενη καρδιά της Χριστιανοσύνης. Η διδασκαλεία του Θείου λόγου, δίπλα στον Ζυγάκτη ποταμό, θα καθόριζε το μελλοντικό θρήσκευμα της αυτοκρατορίας και κατ’ επέκταση του δυτικού κόσμου. Οι Φίλιπποι είναι ο τόπος όπου έλαβαν χώρα τα δύο σημαντικότερα γεγονότα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας,  το πρώτο για το πολίτευμα και το δεύτερο για το θρήσκευμα.

Για να προσεγγίσει κανείς την αρχαία πόλη και να νοιώσει την ζώσα ανάσα της, υπάρχει η εθνική οδός Καβάλας – Δράμας, ωστόσο εκείνη η επιλογή που υπόσχεται την βιωματική εμπειρία που επιδρά στον ψυχισμό του επισκέπτη, είναι να περπατήσει επάνω στην αρχαία πλακόστρωτη οδό που υπάρχει μέχρι τις ημέρες μας.

 

Αυτός ο πλακόστρωτος δρόμος, η Εγνατία οδός, είναι το αρχαιότερο μνημείο που υπάρχει σήμερα στην Καβάλα και το οποίο μπορεί κανείς να το περπατήσει, να το αγγίξει και να νοιώσει να πάλλονται κάτω από τα πέλματα του οι αιώνες που πέρασαν. Οι χαραγμένες από τις αυλακώσεις πλάκες του, δένουν στην αιωνιότητα με τα βήματα του Αποστόλου Παύλου. Γι’ αυτό ίσως είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για όποιον θέλει να γνωρίσει τους Φιλίππους, είναι να πατήσει επάνω στα ίδια βήματα και να νοιώσει όπως και ο Απόστολος των Εθνών, όταν αποβιβαζόταν με τη συνοδεία του στο λιμάνι της Νεαπόλεως – την σημερινή Καβάλα-, τον Οκτώβριο του 50 μ. Χ. Διασχίζοντας την αρχαία Εγνατία  ο σημερινός περιπατητής θα περάσει από τα ίδια σημεία και θα  δει τις ίδιες εικόνες του φυσικού τοπίου. Το σημαντικότερο όλων είναι ότι θα έχει την ευκαιρία να βιώσει μια εμπειρία που θα προσδώσει βάθος στην ίδια του την ύπαρξη.

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Περιηγήσεις, ΦΙΛΙΠΠΟΙ