Εφημερίδα Χρονόμετρο

GEOPHYSICAL STUDIES ON KASTA TUMULUS,THE GREATEST TOMB OF GREECE- THE AMPHIPOLI’S TOMB ( PART 3)

Δημοσιεύτηκε στις 0

WHAT ELSE IS HIDDEN IN KASTA TUMULUS, MONUMENT, CRYPT OR SOMETHING ELSE ?
an article by Theodoros Spanelis
(see the Greek version here: http://www.xronometro.com/tsokas-kastas/)
A repetition of the already known announcements by the professor of geophysics at Thessaloniki’s University Gregory Tsokas was enough to rekindle the interest in what other supises the Kasta tumulus hides. And while the study of the known from the excavation of 2014 material, is not yet completed, we all expect new announcements. A wrong interpretation of what prof.G.Tsokas said on Wednesday 11/23/2016 at the Concert Hall auditorium at the Open University event, led to spread widely the conclusion – for delight of all friends of Amphipoli’ Tomb – that his team has identified a second monument! But what really Tsokas said? Maybe what professor didn’t say, but undoubtedly implied are the next great news for Amphipoli’s tomb ! Let’s see what brought to us the study of the data .
THREE POINTS OF INTEREST ( Photo 1)
In his speech, prof.G.Tsokas as main theme developed the means and methods used by the geophysical science to identify antiquities. Some of them already have been applied to the geophysical exploration of the Kasta tumulus, but also some who are quite specialized will operate, soon as the investigation will restart, unless those methods have been already used but the excavation team chose not to announce the results.
Let us focus firstly in the three points suggested by prof.G.Tsokas, which need to be excavated in order to establish whether they really manmade structures or a misleading game of nature at the measuring instruments.
1.The first point is located almost opposite the entrance of the already known monument with the two sphinxes. At this point, there is today a field with almond trees and already from last March during the annual Archaeological Conference, prof. G.Tsokas announced that there are two interesting structures there and additionally expressing the view that only excavation can give accurate information about the nature of these structures. However, on Wednesday, presenting the three-dimensional graph of the specific measurement, he revealed that it is very likely that what appears as semicircle, to be a retaining wall !!! (photo 2)
I have to note that «retaining wall» is a wall retaining soil accumulation for creating artificial elevated plateau (terrace=Ανδηρον).
If after all it turns out by the excavation that there is indeed a retaining wall, it was possibly part of the arrangement for smoothing and tall the ground to create a plateau in front of the monument, on which ancient residents of Amphipolis held some ceremonies and also created a way to have access to the monument . Morover if the excavation will prove the existence of a second structure in the center of the plateau, as clearly shown in this study, then possibly we have to do with a small temple or a place for ceremonies and sacrifices.
The value of this finding is particularly great as it gives a first impression of how it could have been in the ancient era the surrounding area of the monument !!! Here i have to add that to the disposal of the excavation team there are more other elements for the surrounding area and we hope to be presented soon.
2. The other two points suggested by the study of prof. Tsokas, are within the precinct of the Tumulus. One of them is known by January 2015 and i wonder what can the geological anomaly hide, the one which located a few meters west of the famous monument. Could be another tomb?. If it is a structure, surely its dimensions should be much smaller than the 25-meter long monument that’s been found. It would not be surprising if in fact the excavation will reveal a structure having dimensions of 3 x 3 meters !!! It could be a small tomb, but is it for other use?…
According to the scenario that was presented by the excavation team for the sealing of the burial monument, this was carried out by one of the last Macedonian kings, with predominant the Perseus, after the place was «swept» by the offerings and other valuable items. It is a fact that within the burial chamber hardly anything found , not only valuables but neither anything of the funeral items that accompanying a dead. Also one of the two heads of the Sphinx have not yet found , from the one which looked inwardly of the monument. Could they all have been collected in a crypt inside or around the monument?
In any case, the excavation team is seeking for this place according older relevant statements. Bear in mind the statements of the Italian archaeologist Antonio Corso to me for the existence of two other sites within the Tumulus (Revealing interview Antonio Corso for Amphipolis excavation: THERE ARE TWO ROOMS STILL IN THE KASTA HILL HIDING ANSWERS….http://www.xronometro.com/antonio-corso-xronometro/)
FROM THE KASTA TUMULUS TO THE CRYPT OF A PAGODA (Photo 3)
The real new information we recieved by prof.G.Tsokas was the presention of two specialized geophysical survey methods. The first one was developed by a Korean geophysical scientist, who is an associate of Aristotle University of Thessaloniki and developed a geophysical method for identifying a cache in a building !! There was an example of how effective this method is to identify a cache in a pagoda !! Specifically in an ancient pagoda, the Korean scientist managed to identify with this particular geophysical method, ashes of the deceased founder of the temple, offerings and other objects, valuable for historical research.
FROM THE KASTA TUMULUS TO «EFPALINION» TRENCH (photo 4)
The second specific method presented by prof.G. Tsokas, applied by himself at the «Efpalinion» trench at the island of Samos, in order to discover what was behind the lining of the trench so to identify the points that were causing moisture. This method allowed him to accurately record the geological picture behind the walls !!
I wonder why these two methods have not applied to the Kasta Tumulus. Unless they have been and no results have yet been announced !!! In any case, those methods provide the ability to scan the entire enclosure from the visible side, as well as from the inside of the monument. If we take for granted that the monument has received at least three different construction procedures,(as officially the excavation team stated) maybe a scan of the interior walls and of the descent stair , will give information on the original form or on the existence of a crypt. Bear in mind that in the past had been said for too many possibilities for the existence of cache in various parts of the monument, which is not the time to mention, as this is a matter under the authorisation prof.G.Tsokas as it is if he has conducted this kind of investigation. Although our information is that the Korean scientist visited the Kasta tumulus at Amphipolis and took measurements !!!
3. The third point of interest that was identified by Tsokas, is also known as it has been announced at the conference of AEMTH last March in Thessaloniki. This is an ancient gorge that was detected at the east side of the Kasta tumulus and has a direction from the periphery of the hill to its center. It was covered with soil during the construction of the tumulus. The perseverance of prof.Tsokas stressing in every case the need for excavation action, because this action may conceal a heightened interest, or rather the expectation that may be associated with an entrance to a basement beneath the Lion platform.( dr.M.Lefantzis the head architect of the excavation team struggles to prove that the lion of Amphipolis was at the top of the hill) . Possibly it could also have been an ancient place of worship in a cavitation that was detached afterwards and as did occured with the landfills at the top of the hill. It would not be surprising if the excavation will reveal an origin monument dedicated to the Thracian king Rhesus( a mythical person worshiped in local cults or a sealed entrance to an underground chamber beneath the Lion pedestal, as assumed by Dimitrios Lazaridis the main archaeologist who acted at Kasta hill since the 1960’s. (What reveals a collaborator of Dimitris Lazaridis for the excavations, what he says and his thoughts and assumptions made about the hidden secrets of the great Tomb…see here…http://www.xronometro.com/amfipolis-lazaridis-2/).
https://www.facebook.com/amphipolis.tomb.discovery/

Οι θησαυροί που υπήρχαν στην κρύπτη της παγόδας και εντοπίστηκαν με γεωφυσική μέθοδο.


Η αποτύπωση της γεωλογικής δομής πίσω από την επένδυση του Ευπαλίνειου ορύγματος.


OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ειδήσεις, Ιστορία, Κοινωνία

ΝΕΑ ΧΡΟΝΙΑ – ΝΕΕΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΑΓΓΑΙΟΡΕΙΤΗ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ: Ο Σείριος Σαββαΐδης, θα εμφανιστεί αύριο το βράδυ στο καφέ μπαρ “Nils” της Δράμας

Δημοσιεύτηκε στις 0

Στη διάρκεια της συναυλίας ο νεαρός ερμηνευτής θα παρουσιάσει υλικό από το σύνολο της προσωπικής του δισκογραφίας, ενώ θα ακολουθήσουν μέσα στο Γενάρη, ακόμα τέσσερις εμφανίσεις

 

 

 

Νέα χρονιά και νέες καλλιτεχνικές προκλήσεις για τον Σείριο Σαββαΐδη, ο οποίος πρόκειται να πραγματοποιήσει την πρώτη του συναυλία για το 2017, αύριο Παρασκευή 6 Ιανουαρίου, Ημέρα Θεοφανίων, στις 10 το βράδυ στο bar “Nils” της Δράμας (οδός Πατριάρχου Διονυσίου 29, τηλ. 25211 03733).

 

Στη διάρκεια της βραδιάς ο νεαρός καλλιτέχνης θα παρουσιάσει μερικές από τις καλύτερες στιγμές της προσωπικής του δισκογραφίας. Παράλληλα αυτό είναι το άνοιγμα για μια μικρή περιοδεία που θα πραγματοποιήσει μέσα στον τρέχον μήνα και περιλαμβάνει τους ακόλουθους σταθμούς: «Καφέ Αμάν» – Σέρρες (Παρασκευή 13/01/2017), «Τσαλαπετεινός» – Καβάλα (Δευτέρα 16/01/2017), «Υπόγειο» – Θεσσαλονίκη (Τετάρτη 18/01/2017) και “Pub Corral” – Ελευθερούπολη (Παρασκευή 20/01/2017).

 

Βιογραφικά στοιχεία του Σείριου Σαββαΐδη

 

Ο Σείριος Σαββαΐδης, είναι μουσικός, τραγουδοποιός και ερμηνευτής του έργου του. Γεννήθηκε στην Καβάλα στις 10 Μαρτίου του 1982. Διδάχτηκε πρακτικά μουσική από τα επτά του χρόνια μπουζούκι και κιθάρα. Το 2002 δημιούργησε με τον Στράτο Πατλαμάζογλου τους «Μωβάστρο» με τους οποίους συνέθεσε και ηχογράφησε έξι δίσκους έως το 2013 οπότε η μπάντα έπαυσε να δραστηριοποιείται. Από τότε ασχολείται αποκλειστικά με την προσωπική του καριέρα στο πλαίσιο της οποίας έχει να παρουσιάσει πέντε άλμπουμ. Έχει πραγματοποιήσει πολλές συναυλίες κυρίως στη βόρεια Ελλάδα αλλά και στο νότο.

 

Σείριος Σαββαΐδης – Προσωπική δισκογραφία

 

– Magic Trampoline (2008)

– Το αξιακό σύστημα των άστρων (2013)

– Το αξιακό σύστημα των άστρων – ζωντανή ηχογράφηση (2014)

– Πλανωδία (2015)

– Ο Γάμος της Γουέντυ (2016)

 

 

Άγγελος Καλόγρηας

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ειδήσεις, Κοινωνία, Πρόσωπα

Αναβιώνει το πανάρχαιο έθιμο των «Αράπηδων», κατάλοιπο της διονυσιακής λατρείας – ΑΥΡΙΟ ΣΤΙΣ 12 ΤΟ ΜΕΣΗΜΕΡΙ ΣΤΗ ΝΙΚΗΣΙΑΝΗ ΠΑΓΓΑΙΟΥ

Δημοσιεύτηκε στις 0

Για την παρουσίαση του εντυπωσιακού λαογραφικού δρωμένου συνεργάζονται ο Πολιτιστικός Μορφωτικός Σύλλογος Νικήσιανης «Ο ΑΡΑΠΗΣ» και η Κοινωφελής Επιχείρηση Δήμου Παγγαίου

 

 

 

 

Ανήμερα των Θεοφανείων, στη Νικήσιανη του Δήμου Παγγαίου, αναβιώνει το έθιμο των «Αράπηδων», ένα έθιμο που κρατάει από την αρχαιότητα και συνδέεται με τις λατρείες του θεού Διονύσου, αποδεικνύοντας τη μακραίωνη ιστορία του χωριού, αλλά και των κατοίκων της.

 

Το όνομα «Αράπηδες» αποδόθηκε στους πρωταγωνιστές, επειδή στη ζωόμορφη μεταμφίεση τους κυριαρχεί το μαύρο χρώμα, με μαύρες φλοκωτές κάπες και εντυπωσιακές υψικόρυφες προσωπίδες, κεφαλοστολές από γιδοπροβιές.

 

Όλες οι ομάδες των «Αράπηδων» κάνουν κοινή παρέλαση στους δρόμους, υπό τους εκκωφαντικούς ήχους των κουδουνιών τους, ώστε με τον ήχο τους να διώξουν τα κακά πνεύματα.

 

Δύο αρχηγοί ομάδων παλεύουν μέχρι την τελική πτώση του ενός. Ακολούθως, γύρω από τον πεσμένο αρχηγό, μαζεύονται όλοι, σε μια μυσταγωγία, που τελειώνει με την ανάσταση του νεκρού και τον ιδιόρρυθμο ξέφρενο χορό όλων, που ακολουθεί.

arapides-1

Από το παγανιστικό έθιμο των «Αράπηδων» γίνεται ξανά γνωστή η λατρεία των τοπικών θεοτήτων της Γονιμότητας (του Διονύσου και της Βενδίδας), ενώ η μάχη συμβολίζει το θάνατο του Διονύσου από τους Τιτάνες και την ανάστασή του από το Δία, όπως και μεταξύ των στοιχείων της Φύσης, στον Χειμώνα και στην Άνοιξη, αλλά και κατ’ επέκταση ανάμεσα στο Κακό και στο Καλό, το οποίο θριαμβεύει με την ανάσταση της φύσης, προαναγγέλλοντας τον ερχομό της άνοιξης.

arapides-2

 

Το Μαντείο, οι Σάιοι και ο Μέγας Αλέξανδρος

 

Στις ψηλότερες κορυφές του Παγγαίου, που αγκαλιάζουν τη σημερινή Νικήσιανη, υπήρχε το μαντείο του Διονύσου. Ήταν τόσο ξακουστό, που οι θρύλοι αναφέρουν ότι μεταξύ αυτών που το συμβουλεύτηκαν ήταν ο Μέγας Αλέξανδρος και ο Ρωμαίος Οκτάβιος.

 

Η αναβίωση του εθίμου των «Αράπηδων» (σ.σ. αναφέρονται και ως Αραπ’δις) σε αυτή την περίοδο του χρόνου ήταν κατάλοιπο των καλενταριών, δηλαδή των εκδηλώσεων που στην αρχαιότητα τελούνταν στην αρχή μιας περιόδου. Ο «Αράπ’ς» με την επιβλητική του εμφάνιση προκαλούσε δέος και φόβο.

 

Άλλοι θρύλοι που συνοδεύουν το έθιμο, αναφέρουν ότι οι κουδουνοφόροι του Παγγαίου είχαν καθοριστικό ρόλο στη διάρκεια της εκστρατείας του Μεγάλου Αλεξάνδρου και στη νικηφόρα μάχη ενάντια στον βασιλιά των Ινδών, Πώρρο, το 327π.Χ..

 

Ο Πώρρος παρέταξε ελέφαντες για να αναχαιτίσει τους Μακεδόνες, με τον στρατό να τρομοκρατείται από τον όγκο των ζώων. Τότε, σύμφωνα με τον θρύλο, στον Μ. Αλέξανδρο παρουσιάστηκαν οι Σάιοι, μια θρακική φυλή, που κατοικούσε στην περιοχή της Νικήσιανης. Με τη μεταμφίεση τους, με προβιές και τον εκκωφαντικό ήχο των τσανιών (κουδουνιών), ήταν αυτοί που τώρα τρόμαζαν τους ελέφαντες, αναγκάζοντάς τους να τραπούν σε φυγή την παράταξη και τον Μακεδόνα στρατηλάτη να κερδίζει στη μάχη.

 

arapides-3

Η φορεσιά των Αράπηδων

 

Παλαιότερα το έθιμο των «Αράπηδων» λάμβανε χώρα την ημέρα της Πρωτοχρονιάς ή ανήμερα του Αϊ Γιάννη, ωστόσο εδώ και λίγα χρόνια γίνεται την ημέρα των Φώτων, με την επιμέλεια και την αγάπη του Πολιτιστικού Μορφωτικού Συλλόγου Νικήσιανης «Ο Αράπης».

 

Την ημέρα της αναβίωσης του δρώμενου (6 Ιανουαρίου), οι πρωταγωνιστές μεταμφιέζονται, φορώντας έναν μάλλινο χιτώνα που φτάνει ως τα γόνατα (γνωστή ως κάπα), καλτσούνια (λευκές μάλλινες κάλτσες) που δένονται με τις λαπάρες (δερμάτινοι ιμάντες), στα πόδια φοράνε τα τσαρβούλια, που είναι τσαρούχια από δέρμα χοίρου, ενώ το κεφάλι καλύπτει η μπαρμπότα, που έχει κωνοειδές σχήμα και τρύπες στη θέση των ματιών.

 

Παλιότερα, η καμπούρα στην πλάτη του «Αράπη» γεμίζονταν με ξερά χόρτα, εώ τα νεότερα χρόνια χρησιμοποιούνται μαξιλάρια. Το χρώμα της μεταμφίεσης είναι αυστηρά σκούρου χρώματος, μαύρου, γκρι ή σκούρου καφέ και είναι το στοιχείο που διαφοροποιεί τους «Αράπηδες» της Νικήσιανης από τους κουδουνοφόρους άλλων περιοχών.

 

Φυσικά, περίοπτη θέση στη μεταμφίεση του «Αράπη» έχουν τα βαριά κουδούνια, τα τσανιά και το μπατάλι, που κρέμονται στη μέση του, ώστε στον διάβα ή στον χορό του να προκαλεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερο θόρυβο και στα χέρια του κρατά ένα ξύλινο σπαθί, τη μαχαίρα!

 

 

Το τελετουργικό του εθίμου

 

Το έθιμο των «Αράπηδων» κινητοποιεί άπαντες στη Νικήσιανη και οι νεαροί άνδρες επιθυμούν έστω για μια φορά στη ζωή τους να μεταμφιεστούν και να ξεσηκώσουν τον τόπο με τα κουδούνια στα σοκάκια του χωριού. Παλαιότερα, η προετοιμασία για το ντύσιμο των «Αράπηδων» γινόταν σε σπίτια του χωριού, ενώ αργότερα, ξεκινούσαν από τρία διαφορετικά σημεία και ύστερα από πορεία συναντιούνταν στο ύψος του Δημοτικού Σχολείου.

 

Σήμερα, η προετοιμασία τους γίνεται στην Αίθουσα Πολλαπλών Χρήσεων της Νικήσιανης. Όταν ετοιμαστούν όλοι, οι «Αράπηδες» ξεκινούν την πορεία τους στους δρόμους του χωριού και καταλήγουν ξανά στην αυλή του Δημοτικού Σχολείου Νικήσιανης για το τελετουργικό.

 

Οι «Αράπηδες» σχηματίζουν έναν κύκλο και με χοροπηδητά προοικονομούν τη μάχη που θα ακολουθήσει. Μέσα σε απόλυτη σιωπή, οι κορυφαίοι του ομίλου των «Αράπηδων» ξεχωρίζουν και βγαίνουν στη μέση του κύκλου για να παλέψουν.

 

Στη διάρκεια της συμβολικής πάλης, ο ένας «Αράπης» πέφτει νεκρός κι ο αντίπαλός του, μαζί με τους υπόλοιπους «Αράπηδες» σχηματίζουν κύκλο, θρηνώντας πάνω από τον «νεκρό», χωρίς τον παραμικρό ήχο.

arapides-4

Έπειτα, ο «νεκρός» ανασταίνεται κι αρχίζει ξέφρενο χορό και δαιμονιώδη κουδουνίσματα μαζί με τους υπόλοιπους συντρόφους του, που πετούν τις μπαρμπότες  και αποκαλύπτουν τα πρόσωπά τους.

 

Το δρώμενο αναπαριστά τον μύθο του Θεού Διόνυσου, που σκοτώνεται στη μάχη του με τους Τιτάνες κι ανασταίνεται στη συνέχεια από τον πατέρα του, τον Δία, ενώ συμβολίζει τον θρίαμβο της ζωής έναντι του θανάτου, αλλά και την ανάσταση της φύσης, με την επιβολή της Άνοιξης πάνω στον Χειμώνα!

 

Το έθιμο των «Αράπηδων» αναβιώνει αύριο το μεσημέρι, στις 12.00, στη Νικήσιανη, με διοργανωτές τον Πολιτιστικό Μορφωτικό Σύλλογο Νικήσιανης «Ο ΑΡΑΠΗΣ», σε συνεργασία με την Κοινωφελή επιχείρηση του Δήμου Παγγαίου.

 

 

Δημήτρης Μπουντάς

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

Το «ύστατο χαίρε» στον πρόεδρο του Σωματείου Ναυτικών Γιώργο Πετρούδη

Δημοσιεύτηκε στις 0

Ο αείμνηστος Γιώργος Πετρούδης, που «έφυγε» στις 27 Δεκεμβρίου 2016 σε ηλικία 63 ετών ήταν ένα από τα ιδρυτικά μέλη της συντονιστικής επιτροπής αγώνα των συνεργαζόμενων συνταξιουχικών οργανώσεων Καβάλας

 

 

 

Με αφορμή τον πρόσφατο θάνατο του προέδρου του Σωματείου Ναυτικών Γιώργου Πετρούδη, οι Συνεργαζόμενες Συνταξιουχικές Οργανώσεις Καβάλας ΙΚΑ – ΟΑΕΕ – ΝΑΥΤΙΚΩΝ – ΔΗΜΟΣΙΟΥ – Β.Φ.Λ. προχώρησαν στην ακόλουθη συλλυπητήρια ανακοίνωση:

 

«Στις 27-12-2016 έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 63 ετών ένα από τα ιδρυτικά μέλη της συντονιστικής επιτροπής αγώνα των συνεργαζόμενων συνταξιουχικών οργανώσεων Καβάλας, μετά από τη μάχη που έδωσε με την επάρατο νόσο αφήνοντας φτωχότερο το συνδικαλιστικό κίνημα

 

Ο Γιώργος Πετρούδης, πρόεδρος του σωματείου ναυτικών όλα αυτά τα χρόνια, πρωτοστάτησε για την ανασυγκρότηση του συνταξιουχικού κινήματος  και ιδιαίτερα για τη συγκρότηση της Συντονιστικής Επιτροπής Αγώνα της πόλης μας. Η προσφορά  του στο κίνημα ήταν ανεκτίμητη και ανιδιοτελής. Ήταν ανήσυχος για την πορεία του κινήματος ενώ πάντα αναρωτιόταν και προσπαθούσε να πάει μπροστά το σωματείο και το κίνημα. Συνεπώς, όλα αυτά τα χρόνια δεν έλειψε από κανέναν αγώνα ενάντια στις αντιλαϊκές-αντεργατικές πολιτικές όλων των κυβερνήσεων όπως ακριβώς αρμόζει σε έναν ταξικό συνδικαλιστή. Βρισκόταν πάντα μπροστά και με συνέπεια στο μετερίζι του αγώνα.

 

Ακόμη και όταν τον ταλαιπωρούσε η υγεία του ήθελε και ήταν πάντα παρών. Δεν έλλειψε ακόμη και από την πανελλαδική απεργία στις 8 Δεκεμβρίου. Δυστυχώς όμως δεν κατάφερε να πάρει μέρος στο πανελλαδικό συλλαλητήριο των συνταξιούχων στις 15 Δεκέμβρη στην Αθήνα.

 

Ο Γιώργος συμμετείχε σε όλες τις κινητοποιήσεις πάντα με το χαμόγελο. Ήταν ασυμβίβαστος με την αδικία, αγωνίστηκε με αυταπάρνηση για έναν κόσμο δίκαιο χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.

 

Η ανεκτίμητη προσφορά του είναι παρακαταθήκη για όλη την συντονιστική επιτροπή.

Δίνουμε το λόγο μας ότι θα συνεχίσουμε αυτήν την πορεία.

 

Καλό σου ταξίδι Γιώργο!».

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Πρόσωπα

Ο θεός των βασιλιάδων: Η λατρεία του Ερμή στη γη των Θρακών

Δημοσιεύτηκε στις 0

ΓΕΤΑΣ, ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΤΩΝ ΗΔΩΝΩΝ

(Κείμενο: Paul Perdrizet, BCH τόμος 35 (1911), σελ. 108-119 – μετάφραση: Θόδωρος Δημοσθ. Λυμπεράκης)

 

Τρίτο μέρος

Ιδού, ενδεχομένως, άλλη μια ένδειξη της διαφοράς ανάμεσα στη φυλή των Ηδωνών και στη δυναστεία της. Ο Ηρόδοτος λέει ότι στους Θράκες ο Ερμής λατρευόταν μόνο από τους βασιλείς (1): Αυτοί οι τελευταίοι ισχυρίζονταν ότι προέρχονται απ’ αυτόν, αυτόν επικαλούνταν στον βασιλικό όρκο τους. Είναι περίεργο που κι αυτός, επίσης, (ενν. τον Ηρόδοτο), θέλει να κάνει να πιστέψουμε ότι οι βασιλείς, στους οποίους αναφερόμαστε, δεν ήταν από την ίδια φυλή με αυτή των υποτελών τους. Σε ποιους βασιλείς αναφέρεται, λοιπόν; Ο Ηρόδοτος δεν είχε δει, όσο έπρεπε, «όλο το έθνος των Θρακών, το μεγαλύτερο μετά από αυτό των Ινδών» (2). Δεν είχε επισκεφθεί παρά μόνο τη μακεδονική Θράκη (σημ. μεταφραστή: εδώ εννοεί την περιοχή μεταξύ Στρυμόνα και Νέστου, που τότε υπαγόταν στη Θράκη, αργότερα όμως εντάχθηκε στη Μακεδονία). Τον προσέλκυσε η Θάσος, εξ αιτίας των ερευνών του για τον Ηρακλή (3), πέρασε από εκεί στη θασιακή Περαία, για να δει στο Παγγαίο τα ορυχεία της Σκαπτής Ύλης (4) και το μαντείο των Σατρών, το οποίο τον ενδιέφερε,

(1)          Ηροδότου 5, 7: «οι δε βασιλέες αυτών πάρεξ των άλλων πολιητέων, σέβονται Ερμέην μάλιστα θεών και ομνύουσι μούνον τούτον και λέγουσι γεγονέναι από Ερμέω εωυτούς».

(2)          Του ιδίου 5, 3.

(3)          Του ιδίου, 2, 44.

(4)          Του ιδίου, 6, 47. Δείτε περιοδικό CLIO, έτους 1910, 1.

 

εξ αιτίας των περίεργων αναλογιών (ομοιοτήτων) του με αυτό των Δελφών (1). Έτσι, μεταξύ των νομισμάτων της περιοχής του Παγγαίου, υπάρχει και ένα που απεικονίζει τον Ερμή, ενώ υπάρχουν κι αρκετά, για τα οποία κάποιοι πρότειναν, όχι άδικα, (με αρκετή αληθοφάνεια), ότι πρόκειται γι’ αυτόν. Ο Ερμής εμφανίζεται κρατώντας το κηρύκειο στο χέρι, πάνω σ’ ένα νόμισμα των Δερρώνων (2), δίπλα σε δύο βόδια τα οποία ο ίδιος οδηγεί. Πάνω στα νομίσματα του Γέτα, ένα πρόσωπο χωρίς κηρύκειο, φέροντας πέτασο στο κεφάλι, οδηγεί, με όμοιο τρόπο, δύο βόδια (σχέδιο Ι, 1-3): Πέραν των ανωτέρω , πάνω σε αρκετά νομίσματα των Ορεσκίων (3), ένα πρόσωπο χωρίς κηρύκειο, φορώντας καυσία και κρατώντας σαν να πρόκειται για βουκέντρα ‘ένα ζεύγος ακοντίων, (σχέδιο Ι, 7-8). Η σκηνή αυτή, που απεικονίζεται πάνω σε όλα τα νομίσματα, μοιάζει σαν επίκληση προς τον θεό των ποιμένων (4), μοιάζει σαν μια γνωστή κλοπή ζώων, εκείνη που διέπραξε ο Ερμής, όντας βρέφος στην κούνια. Η επιλογή ενός τέτοιου θέματος ως νομισματικού τύπου, από τους Ηδωνούς, τους Δέρρωνες και τους Ορεσκίους, λέει πολλά για την κατάσταση βαρβαρότητας, στην οποία αυτοί βρίσκονταν ακόμη, εκεί γύρω στα 500 π.Χ., οι φυλές της μακεδονικής Θράκης. Τα ελληνικά φύλα είχαν ζήσει σε αρχαιότερες  περιόδους, σε μια ανάλογη βαρβαρότητα (5). Πολλοί από τους μύθους τους (6) το μαρτυρούν, όπως και μερικά απομεινάρια, από τα οποία το πιο ενδιαφέρον, για μας τουλάχιστον, είναι σίγουρα τα «καρπαία», αυτός ο μιμητικός χορός, που αναπαριστούσε μια σκηνή «βοηλασίας». Χορευόταν από χορευτές που κρατούσαν όπλα. Ο Ξενοφών (7), ο οποίος μας τον περιέγραψε, τον είδε να εκτελείται από τους  Θεσσαλούς, όμως γνωρίζουμε από τον Ησύχιο (8) ότι οι Μακεδόνες γνώριζαν επίσης αυτό τον πολεμικό χορό.

(1)          Ηροδότου 7, 111. Δείτε και το έργο μου «Cultes et mythes du Pangee» σελ. 38.

(2)          ………………….

(3)          …………..

(4)          Σχετικά με τον Ερμή, θεό των κλεφτών της μάχης, δείτε BCH 1903, σελίδες 300 – 313.

(5)          …………………………

(6)          Ας θυμηθούμε το ανάγλυφο από τον θησαυρό της Σικυώνας, στο  BCH 1896,  σχέδιο ΙΙ = Ανασκαφή στους Δελφούς, τόμος 4, σελ. 15.

(7)          Κύρου ανάβασις, 6, 1, (το παρέθεσε και ο Αθήναιος Ι, σελ. 15).

(8)          Ησύχιος, λήμμα «καρπέα, μακεδονικός χορός».

 

Αν τώρα προσέξουμε το ότι οι Ορέσκιοι και οι Δέρρωνες κατοικούσαν πιθανόν στην περιοχή του Παγγαίου, όχι μακριά από τους Ηδωνούς κι ότι ο Ηρόδοτος επισκέφθηκε αυτή την περιοχή στην οποία, πενήντα χρόνια πριν, είχαν κοπεί τα νομίσματα με το νομισματικό τύπο του Ερμή, φαίνεται ότι πρέπει να αναζητήσουμε στο Παγγαίο το τμήμα εκείνο της Θράκης, στο οποίο η λατρεία του Ερμή ήταν απαγορευμένη στους υπηκόους και ήταν ανατεθειμένη κι εμπιστευμένη στον βασιλέα. Ίσως αυτή η θρησκευτική ιδιαιτερότητα αποτελούσε ένα ειδικό ταμπού, σαν εκείνα που αφορούσαν τους ιερείς – βασιλείς των πρωτόγονων πολιτισμών, τα οποία ο M. Frazer συγκέντρωσε στο έργο του Golden Bough. Ίσως, επίσης – κι αυτή η ερμηνεία θα μπορούσε να συμφωνεί με την προηγούμενη – πρέπει να ερμηνεύσουμε το υπό κρίση γεγονός ως μια διαφορά καταγωγής, ανάμεσα σε κάποια θρακικά φύλα του Παγγαίου και στους ηγεμόνες τους. Ο μόνος βασιλιάς των Ηδωνών, για τον οποίο μιλάει η ιστορία, ο Πιττακός (1), θανατώθηκε το 416 π.Χ., από τους γιους του Ηδωνού Γοάξιδος (ονομαστική: Γόαξις), βοηθούμενους από τη γυναίκα του Πιττακού, την Βραυρώ. Είναι πιθανό ότι αυτό το τραγικό συμβάν ήταν το αποτέλεσμα της διαφοράς φυλής (καταγωγής), που εμείς πιστεύουμε ότι διέκρινε τους Ηδωνούς και τους βασιλείς τους.

«Όλα αυτά είναι υποθέσεις», θα πει κάποιος. Αναγνωρίζω ότι αυτό το δοκίμιο απέχει πολύ από τη βεβαιότητα που μπορεί κανείς να επιτύχει στις αποδόσεις (ερμηνείες) των επιγραφών. Έρευνες σαν κι αυτήν εδώ, αφιερωμένες σε βαρβαρικούς λαούς, για τους οποίους οι πληροφορίες μας παραμένουν τόσο ασαφείς και τόσο αδύναμες, δίνουν την εντύπωση ότι η αρχαία ιστορία είναι από εκείνες τις φτωχές επιστήμες, τις γεμάτες με εικασίες, για τις οποίες μίλησε ο Renan. Πλην όμως, μερικές φορές, όταν καταρρέει ένα κατασκεύασμα στηριγμένο σε υποθέσεις, βρίσκει, εν τούτοις, κανείς, σ’ αυτές τις υποθέσεις κάποια καλά τμήματα.

(1)          Θουκυδίδη 4, 107: «Πιττακού του Ηδώνων βασιλέως αποθανόντος υπό των Γοάξιος παίδων και Βραυρούς, της γυναικός αυτού». Το όνομα Πιττακός είναι θρακικό. Ο πατέρας του Πιττακού του Μυτιληναίου, ενός από τους επτά σοφούς, θα πρέπει να ήταν Θράκας. …. Το όνομα Πιττακός συνδέεται μάλλον με την πιτύη, δηλαδή τον θησαυρό (βλ. Σχόλια Απολλοδώρου, Rh, Ι, 933: «πιτύη, ο θησαυρός, Θράκες»). Εδώ έρχεται στο νου ο πλούτος σε πολύτιμα μέταλλα της περιοχής του Παγγαίου, όπου βασίλευε ο Πιττακός.

 

Κατέφερα ίσως να παρασυρθώ και αντί για τον Γέτα ν’ αναφερθώ στη χρήση του τατουάζ στους Θράκες. Πλην όμως, προτού απορρίψει κάποιος τις εικασίες των αρχαιολόγων, θάπρεπε να δει, μήπως αυτές γίνονται υποχρεωτικά, εξ αιτίας των στοιχείων (αποδείξεων) που αυτοί (οι αρχαιολόγοι) έχουν στη διάθεσή τους. Για να είναι χρήσιμη μια μαρτυρία σαν αυτή του Ηροδότου, σχετικά με την λατρεία που απέδιδαν οι Θράκες βασιλείς στον Ερμή, πρέπει να κάνει κανείς υποθέσεις, διότι η κριτική δείχνει πως δεν μπορεί να την δεχθεί έτσι όπως εκτίθεται (από τον Ηρόδοτο). Ο Ηρόδοτος δεν γνώριζε τη θρακική γλώσσα. Οι πληροφορίες του για τους Θράκες προήλθαν κυρίως από τους Έλληνες της Θάσου και της θασιακής Περαίας, εκείνους ακριβώς που του εξέθεσαν τις ανησυχητικές πληροφορίες, σχετικά με την εκστρατεία του Ξέρξη και τα δημοσιονομικά θέματα της Θάσου στους παλιούς, καλούς καιρούς. Αυτές οι αφηγήσεις είναι άλλοτε αληθινές κι άλλοτε ψεύτικες. Είναι αληθινές, με την έννοια ότι ο Ηρόδοτος τις σημείωσε σαν να τις είχε ακούσει ο ίδιος κι είναι ψεύτικες, με την έννοια ότι αυτές αποτελούν επινοήσεις ενός οικοδεσπότη (εννοεί τους Έλληνες της Θάσου;) γεμάτου φαντασία, ο οποίος μπορεί και να είχε στο μυαλό του, όπως θα μπορούσε να πει κάποιος, μια δεύτερη σκέψη. Εγώ πιστεύω ότι στο Παγγαίο, σε ορισμένες φυλές, υπήρχε, σε σχέση με τον Ερμή ή μάλλον με τον θρακικό θεό που οι Έλληνες ταύτιζαν με τον Ερμή, ένα ταμπού, το οποίο ανέθετε στον βασιλέα τη λατρεία αυτού του θεού και την απαγόρευε στους υπηκόους του. Ο Ηρόδοτος πρέπει να ήταν ενημερωμένος γι’ αυτό το ταμπού και ο οικοδεσπότης του ή ο οδηγός του, ερωτηθείς από τον ίδιο, αντί να του απαντήσει ότι δεν γνωρίζει τίποτε, θα του είπε, αντί άλλης εξήγησης, ότι το ίδιο έθιμο υπήρχε σε όλους τους Θράκες. Ένας Έλληνας με κοινό νου σπάνια θ’ απαντούσε ότι δεν γνωρίζει, ιδιαίτερα αν αυτός ο Έλληνας ήταν διερμηνέας. Σχετικά μ’ αυτό το ζήτημα, παραπέμπω στις τόσο οξυδερκείς μελέτες του Maspero και του Sourdille, (στο έργο La duree et l’ etendue du voyage d’ Herodote en Egypte, Paris 1910), σχετικά με το δεύτερο βιβλίο του Ηροδότου. Διότι τη μέθοδο πληροφόρησης που ο «πατέρας της ιστορίας» ακολούθησε στην Αίγυπτο, την ακολούθησε παντού, σε όλες τις βαρβαρικές χώρες, των οποίων δεν γνώριζε τη γλώσσα, δεν γνώριζε τις λατρείες τους και δεν καταλάβαινε τα έθιμά τους.

PAUL PERDRIZET

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

Τα τατουάζ που είχαν οι μαινάδες και οι μυημένοι στα μυστήρια του Διονύσου – ΓΕΤΑΣ, ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΤΩΝ ΗΔΩΝΩΝ

Δημοσιεύτηκε στις 0

 Κείμενο: Paul Perdrizet

(BCH τόμος 35 (1911), σελ. 108-119 – μετάφραση: Θόδωρος Δημοσθ. Λυμπεράκης)

Β’ ΜΕΡΟΣ

Ο Αρτεμίδωρος, στο Ονειροκριτικόν του (1)  – πού μπορεί, άραγε, να κρύβονται οι πληροφορίες; – λέει ότι οι Θράκες, από τη γέννησή τους στιγμάτιζαν (δηλ. έκαναν τατουάζ) στα παιδιά τους, ενώ στη φυλή των Γετών οι μόνοι που στιγματίζονταν (έκαναν τατουάζ) ήταν οι σκλάβοι: «εστίζοντο παρά τους Θραξίν οι ευγενείς παίδες, παρά δε τοις Γέταις οι δούλοι». Αυτή η μαρτυρία (ενν. του Αρτεμιδώρου) επιβεβαιώνει μια αναφορά που κάνει ο Ηρόδοτος (2) στους Θράκες μόνο, σύμφωνα με την οποία σ’ αυτούς αποτελούσε απόδειξη ευγενικής καταγωγής το να είναι στιγματισμένοι (να φέρουν τατουάζ) και απόδειξη ρυπαρότητας το να μην είναι καθόλου στιγματισμένοι.  Όπως φαίνεται, δεν μπορεί κανείς να εξηγήσει τη μαρτυρία του Αρτεμιδώρου, παρά μόνο αν δεχθεί ότι οι Γέται, όταν έγιναν πλέον κατακτητική φυλή, δεν έπαψαν να εφαρμόζουν την αρχαία συνήθεια του στιγματισμού. Ότι, επίσης, αυτοί (Γέται) μετέτρεψαν σε σκλάβους ή είλωτες τα μέλη μιας φυλής Θρακών, τα οποία συνέχισαν να στιγματίζονται.

Ένα κείμενο που έρχεται να επιβεβαιώσει αυτά του Ηροδότου και του Αρτεμιδώρου βρίσκεται στον Δίωνα από την Προύσα (τόμος 2ος, σελ. 231): Τι δε; Εν Θράκη γέγονας; – Έγωγε. – Εώρακας ουν εκεί τας γυναίκας τας ελευθέρας στιγμάτων μεστάς, και τοσούτω πλείονα εχούσας στίγματα και ποικιλώτερα, όσω αν βελτίους και εκ βελτιόνων δοκώσιν». Στη Θράκη, λοιπόν, όσο περισσότερο στιγματισμένη (γεμάτη με τατουάζ) ήταν μια γυναίκα γεννημένη ελεύθερη, τόσο περισσότερο την εκτιμούσαν και τόσο καλύτερη θεωρούνταν η οικογένεια από την οποία αυτή καταγόταν.

Θα παρατηρήσει κανείς ότι ο Δίων μιλά για γυναίκες, όχι για άνδρες.

 

[(1) Αρτεμιδώρου Ονειροκριτικόν, V, 1,8]

[(2) «το μεν εστίχθαι ευγενές κέκριται, το δε άστικτον αγεννές». Σχετικά με τον στιγματισμό των Θρακών, προσθέτουμε στα κείμενα που σκοπεύουμε να χρησιμοποιήσουμε κι αυτό του Στράβωνα (VII, 5,4) ο οποίος λέει ότι οι Θράκες ήταν στιγματισμένοι σαν τους Ιάποδες και τους Ιλλυριούς..]

 

 

Η πανάρχαια συνήθεια του στιγματισμού πρέπει, πράγματι, κατά την ιστορική περίοδο, σε πολλές θρακικές φυλές, να την τηρούσαν κυρίως οι γυναίκες. «Τοις Θραξί κόσμος τας κόρας στίζεσθαι», αναφέρει, στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ., ο ανώνυμος συγγραφέας του έργου «Διαλέξεις Ηθικαί» (1). Ένας επεξηγηματικός της συνήθειας αυτής μύθος, αναγόμενος στην αλεξανδρινή εποχή, ανέφερε ότι οι Βίστονες στιγμάτιζαν τις γυναίκες τους, για να τις τιμωρήσουν για τον θάνατο του Ορφέα (2). Αυτή η μαρτυρία μας κάνει να υποθέσουμε ότι οι Βίστονες του ισχυρού φύλου δεν στιγματίζονταν. Ομοίως, η εξήγηση που έδινε ο Κλέαρχος (3) για το τατουάζ των γυναικών των θρακικών φυλών που γειτόνευαν με τη Σκυθία (4), υποθέτει ότι οι άνδρες, σ’ αυτές τις φυλές, δεν ήταν στιγματισμένοι ή ήταν πολύ λιγότερο στιγματισμένοι απ΄ ότι το άλλο φύλο (5).

(1) ……………

(2) Φανοκλής στον Στοββαίο, (Floril. LXIV, 14 = Philetae, Hermesi anactis atque Phanoclis reliquiae, έκδ. Bach. Σελ. 200, (δείτε Rohde, Der griech. Roman. Σελ. 84): άς αλόχους έστιζον, ίν’ εν χροϊ σήματ’ έχουσαι | κυάνεα, στυγερού μη λελάθοιντο φόνου | ποινάς δ’ Ορφήι κταμένω στίζουσι γυναίκας | εις έτι νυν κείνης είνεκεν αμπλακίης». Ο Πλούταρχος, που είχε διαβάσει τον Φανοκλή, διότι τον τοποθετεί στις Quaest. Conv. V, 3, δανείστηκε απ’ αυτόν τον ακόλουθο μύθο: «»Θράκες …., στίζουσιν  άχρι νυν, τιμωρούντες τω Ορφεί τας αυτών γυναίκας». Σύμφωνα, επίσης, μ’ έναν άλλο μύθο, οι Θράκισσες, αφού σκότωσαν τον Ορφέα, είχαν καταληφθεί από την πικρία της μεταμέλειας, (ενν. τύψεις συνειδήσεως) και προκειμένου ν’ αυτοτιμωρηθούν, σκέφτηκαν να στιγματίσουν τα μπράτσα τους: «στικτούς δ’ ημάξαντο βραχίονας» (Παλατινή Ανθολογία, VII, 10).

(3) Ο Κλέαρχος από τους Σόλους, στον Αθήναιο, ΧΙΙ, σελ. 524 Δ: «αι δε γυναίκες αυτών (ενν. των Σκυθών) τας θρακών των προς εσπέραν και άρκτον των περιοίκων γυναίκας εποίκιλλον τα σώματα, περόναις γραφήν ενείσαι. Όθεν πολλοίς έτεσιν ύστερον αι υβρισθείσαι των Θρακών γυναίκες ιδίως εξηλείψαντο την συμφοράν, προσαναγραψάμεναι τα λοιπά του χρωτός, ίν’ ο της ύβρεως και της αισχύνης επ’αυταίς χαρακτήρ, εις ποικιλίαν καταριθμηθείς, κόσμου προσηγορία τούνειδος εξαλείψη».

(4) Απολλώνιος ο Ρόδιος, IV, 320: «Θρήιξιν μιγάδες Σκύθαι».

(5) Δείτε Robertson Smith, “Religion of the Semites”, σελ. 334: «Μεταξύ των Αράβων, δεν  βρίσκω άμεση απόδειξη κάποιας θρησκευτικής σημασίας του στιγματισμού (τατουάζ) και η πρακτική αυτή μοιάζει να περιορίζεται μεταξύ των γυναικών, όπως επίσης η συνήθης χρήση των φυλαχτών στην ώριμη ζωή. Μη ξεχνάτε, επίσης, τις παρατηρήσεις του Στράβωνα, (VII, 3,4): «άπαντες της δεισιδαιμονίας αρχηγούς οίονται τας γυναίκας. Αύται δε και τους άνδρας προκαλούνται προς τας επί πλέον θεραπείας των θεών και εορτάς και ποτνιασμούς».

 

 

Αντίθετα, στα ίδια γένη πρέπει να υπήρχαν φυλές, στις οποίες οι άνδρες στιγματίζονταν (1). Συμπεραίνουμε, λοιπόν, ότι γι’ αυτή την τελετουργία, όπως αναμφίβολα και για πολλές άλλες, τα θρακικά φύλα, που ήταν τόσο πολυάριθμα και διαφορετικής πιθανόν προέλευσης, είχαν διαφορετικές συνήθειες. Οι αττικοί αμφορείς του 5ου αιώνα δείχνουν Μαινάδες στιγματισμένες (2) ελαφόστικτοι (3), να φέρουν την εικόνα ενός νεαρού ελαφιού στο μπράτσο (4) ή στην γάμπα τους (5). Αντίθετα, ως παράδειγμα στιγματισμού (τατουάζ) μεταξύ των Θρακών του ισχυρού φύλου, φέρνει κανείς στο μυαλό του εκείνη την θλιμμένη μορφή στο έργο De officiis του Κικέρωνα (6), barbarum et astigmatiam, compunctum notis Thraeciis, – τον Θράκα σκλάβο που ήταν φύλακας (μπράβος) στον τύραννο των Φερών, Αλέξανδρο.

Το τατουάζ μπορεί να προσδώσει στο σώμα μια ορισμένη ομορφιά, όταν δεν αποτελείται από σχέδια ανόητα και άσεμνα (7), όπως εκείνα που αγαπούν στην πατρίδα μας (ενν. την Γαλλία) οι στρατιωτικοί στις αποικίες, οι ναυτικοί και οι άνθρωποι του υποκόσμου. Υπάρχουν άγριες φυλές, κυρίως στην Πολυνησία, στα νησιά Μαρκήσιοι ιδιαίτερα, οι οποίες πετυχαίνουν πραγματικά καλλιτεχνικά αποτελέσματα.

 

(1) Ησύχιος, Ιστριανά. «Αριστοφάνης εν Βαβυλωνίοις τα μέτωπα των οικετών Ιστριανά φησιν, επεί εστιγμένοι εισίν. Οι γαρ παρά τω Ίστρω οικούντες στίζονται».] (4) Βάζο σε λευκό φόντο από την ακρόπολη των Αθηνών, στο JHS, 1888, σχέδιο VI.

(2) ………….

(3) Ο Λυσίας (13, 19), μιλάει για έναν Αθηναίο, «Θεόκριτον τον του Ελαφοστίκτου καλούμενον». Ο Dittenberger στον Hermes, 1902, σελ. 298, εξήγησε το Παρωνύμιο (παρατσούκλι) Ελαφόστικτος σαν ένα σημάδι (φτιαγμένο) με κόκκινο σίδηρο. Δείτε ακόμη τις ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις του Ο. Cursius στον Philologous, 1903, σελ. 268)

(4) Αγγείο σε λευκό φόντο από την ακρόπολη των Αθηνών, στο 1888, σχέδιο VI.

(5) Αμφορέας του Μονάχου (Jahn, Beschr., no 777), του οποίου μια λεπτομέρεια δημοσιεύθηκε από τον Paul Wolters στον Hermes, 1903, σελ. 268.

 (6) Quid? Alexandrum Pheraeum, quo animo vixisse arbitramur? qui, ut scriptum legimus, cum uxorem Theben admodum diligeret, tamen ad earn ex epulis in cubiculum veniens, barbarum, et eum quidem, ut scriptum est, compunctum notis Thraeciis,destricto gladio jubebat anteire, praemittebatque de stipatoribus suis, qui scrutarentur arculas muliebres et ne quod in vestimentis occultaretur telum, exquirerent. Ο miserum, qui fideliorem et barbarum et stigmatiam putaret, quam conjugem!

(7) Δείτε  στον P. Loti, Mon frère Yves, p. 324.

 

Και τώρα τελευταία συνηθίζεται, οι Αμερικανοί – όχι οι ερυθρόδερμοι, αλλά οι Γιάνκηδες – ν’ αποβλακώνονται μ’ αυτή τη συνήθεια, μια από τις αρχαιότερες που εφάρμοσε ο άνθρωπος. Οι Μύριοι είδαν στους Mossynoeques (;) παιδιά ευγενικής καταγωγής, των οποίων το στήθος και τα νώτα ήταν στιγματισμένα με φυτικά μοτίβα (1). Η κατασκευή του τατουάζ γινόταν, στην πράξη, όταν το άτομο ήταν ακόμη σε νεαρή ηλικία, όπως η περιτομή, μολονότι αυτή (η δημιουργία τατουάζ) προκαλούσε λιγότερο πόνο. Γι’ αυτό τον λόγο ο Αρτεμίδωρος και ο Ξενοφών μιλούν για «παίδες» και οι Διαλέξεις για «κόρες». Οι Μαινάδες, δηλαδή οι Θράκισσες γυναίκες, οι μυημένες στη διονυσιακή θρησκεία, ήταν στιγματισμένες με την μορφή του νεαρού ελαφιού, κάποιες φορές στη γάμπα (2), αλλά συχνότερα στο μπράτσο (3): Το ελαφάκι ήταν διονυσιακό σύμβολο, οι Μαινάδες, στα βακχικά όργια, το κομμάτιαζαν ζωντανό και το καταβρόχθιζαν ωμό (4). Το τατουάζ των μυημένων στα ίδια (διονυσιακά) μυστήρια ανδρών γινόταν στο μέτωπο και απεικόνιζε ένα φύλλο κισσού (5). Αυτά τα σημάδια, του νεαρού ελαφιού και του φύλλου κισσού, που αντιστοιχούσε το καθένα σε κάθε φύλο, μοιάζουν ν’ αποδεικνύουν την ύπαρξη, στους Θράκες, σεξουαλικών τοτέμ, ανάλογων μ’ εκείνα των Αυστραλών (6).

Το συμπέρασμα που εξάγεται από τα κείμενα που παραθέσαμε, είναι ότι στους Θράκες, το τατουάζ, που προοριζόταν για τις γυναίκες, αλλά χρησιμοποιούνταν και μεταξύ των ανδρών, αποτελούσε απόδειξη καλής καταγωγής, μ’ άλλα λόγια γέννησης του ανθρώπου ως ελεύθερου (όχι δούλου).

(1)          Ανάβασις, 5, 4, 32: παίδας των ευδαιμόνων …. Ποικίλους δε τα νώτα και έμπροσθεν πάντα εστιγμένους ανθέμια…

(2)          ……

(3)          Δείτε το βάζο με λευκό φόντο από την Ακρόπολη και την Παλατινή Ανθολογία, VII, 10: «στικτούς δ’ ημάξαντο βραχίονας».

(4)          Παρατηρεί λοιπόν κανείς , με ποιον τρόπο πρέπει να φανταστεί το σύμβολο με το οποίο ήταν στιγματισμένες, στα Ηλύσια Πεδία, οι signatae mystides (στιγματισμένες μυημένες γυναίκες) της επιτύμβιας στήλης του Δοξάτου, (Heuey, Mission de Macedoine,  σελ. 128 …..

(5)          ………………….

 (6) ……………..

 

 

Σ’ αυτές τις πολεμικές και νωθρές (τεμπέλικες) φυλές (1), οι οποίες, για τις υλικές ανάγκες της ζωής τους, για την καλλιέργεια των αγρών τους και για την φροντίδα των κοπαδιών τους, για τις ανάγκες του νοικοκυριού και την βιομηχανική εργασία, έπρεπε να έχουν πολυάριθμους δουλοπάροικους και σκλάβους, το τατουάζ χαρακτήριζε τους «αγνούς», εκείνους, δηλαδή, που τα ελληνικά κείμενα κατατάσσουν στους ευγενείς, οι οποίοι ονόμαζαν τους εαυτούς τους, στη θρακική γλώσσα, «ζιβυθίδες» (2) και οι οποίοι, στις ελληνικές επιγραφές της αυτοκρατορικής περιόδου, διεκδικούσαν ακόμη με περηφάνεια τον τίτλο «γνήσιοι» (3). Δεν επρόκειτο, στην πραγματικότητα, για κάποιο διακοσμητικό στοιχείο, αλλά για ένα θρησκευτικό σύμβολο, ένα ανεξίτηλο σημάδι, που αφιέρωνε στον θεό της φυλής τους αγνούς που συμμετείχαν σ’ αυτό (4).

Δεν είναι, λοιπόν, καθόλου περίεργο, που οι Θράκες ευγενείς έφεραν ονόματα τα οποία θύμιζαν αυτά τα τατουάζ, για τα οποία ήταν περήφανοι. Στον Ηρώνδα (5) κάποιος «στίκτης» φέρει το όνομα Κόσις. Επρόκειτο, πιθανόν, για κάποιον μάγο, σαν εκείνον που είχε κεντρίσει τόσο πολύ την περιέργεια του Σωκράτη, στην πολιορκία της Ποτίδαιας (6). Ο Κόσις του Ηρώνδα, που πληρούσε τις λειτουργίες του τατουάζ, πρέπει να ήταν κι ο ίδιος στιγματισμένος, (δηλ. γεμάτος με τατουάζ).  Δεν μπορούμε να φανταστούμε, ένα τόσο σπουδαίο πρόσωπο, να μη συμπεριλαμβάνεται στους ευγενείς της φυλής του και να μην έχει το δικαίωμα του στιγματισμού. Τι σήμαινε το όνομα Κόσις; Εγώ πιστεύω ότι είχε σχέση με την τελετουργία του τατουάζ, όπως τα ανάλογα, θρακικά ονόματα, τα οποία βλέπουμε να φέρουν γνωστές προσωπικότητες, που είχαν δικαίωμα να προσδιορίζονται ως ευγενείς όπως τα εξής:

(1)          Ηροδότου, V, 6: «αργόν είναι κάλλιστον, γης δε εργάτην ατιμότατον. Το ζην από πολέμου και ληιστύος κάλλιστον». Πρόκειται ακριβώς γι’ αυτό που ο Τάκιτος έλεγε για τους Γερμανούς. (German. 14).

(2)          Ησύχιος, λέξη ζιβυθίδες. «Αι Θράσσαι, οι Θράκες γνήσιοι».

(3)          Heuzey, στο έργο του Mission …. αρ. 68: «Βύζας και Βείθυς και Τάρσας, πατρί Τάρσα και μητρί Μελγίδι  γνησίοις».

(4)          Robertson Smith, όπου παραπάνω, σελ. 334: Τα σημάδια του στιγματισμού ήταν η απόδειξη ότι ο λατρευτής ανήκε στον θεό.

(5)          V, 65: Κόσιν τέ μοι κέλευσον ελθείν, τον στίκτην, έχοντα ραφίδας και μέλαν….

(6)          Πλάτωνος, Χαρμίδας, σελ. 156 Δ’.

 

Κοσίγγας, ιερέας – βασιλιάς της φυλής των Κερρηνίων Θρακών (1)

Κοσίγγη (ή Κοσσιγίς), σύζυγος του Νικομήδη του 1ου της Βιθυνίας (2): Λένε πως οι Θράκες και οι Βιθυνοί ήταν από την ίδια φυλή.

Κόσων. Η προσωπικότητα εκείνη, άγνωστη από άλλες πηγές, που κοσμούσε, σαν νομισματικός τύπος, τα χρυσά νομίσματα που έκοψε ο Βρούτος πριν τη μάχη των Φιλίππων (3). Δεν θα δίσταζα ν’ αναγνωρίσω σ’ αυτόν τον Κόσωνα, του οποίου το όνομα δεν είναι λατινικό, αλλά θρακικό, κάποιον αυτόχθονα άρχοντα, που διέθετε πολύ χρυσό, τον οποίο δάνεισε στον Βρούτο.

Ήταν εκπληκτικό που το κύριο όνομα Κόσις ή Κόσων δεν χρησιμοποιήθηκε στο σχηματισμό εκείνων των σύνθετων τετρασύλλαβων, τα οποία χαρακτηρίζουν την ονοματοδοσία των Θρακών: Βρίσκουμε, όμως, στο έργο Περί μακροβίων, του Φλέγοντα από τις Τράλλεις, (4) μια «Βασκία Αστικόσου, Μακεδών από Φιλίππω», και μια αναθηματική επιγραφή από την Βουλγαρία (5) που αναφέρει ένα φύλαρχο καλούμενο Μουκάκενθος Δαικώσου.

Σ’ αυτό τον κατάλογο θα προσθέσουμε το αρσενικό όνομα Κοζείλας και ίσως και το σύνθετο  Κοζείκενθος, σ’ ένα επιτύμβιο της αυτοκρατορικής περιόδου, το οποίο βρήκα το 1899 στο χωριό Αναστασιά του καζά της Ζίχνας, άλλοτε χώρα των Οδομάντων. Το επιτύμβιο, από το οποίο λείπει το κάτω μέρος, είναι σκαλισμένο πάνω σ’ ένα όγκο μαρμάρου, άσχημα λειασμένο, το οποίο βρίσκεται στο κοιμητήριο, κοντά στην εκκλησία του χωριού.

(1)          Πολυαινίου 7, 22.

(2)          Πλινίου, Φυσική Ιστορία, 8, 144.

(3)          …………..

(4)          FHG. III, σελ. 609: Η Βασκία πρέπει να σχετίζεται με το λήμμα του Ησυχίου «βάσκιοι, δέσμαι φρυγάνων».

(5)          ………….

(6)         

thrakici

Το έτος 296 του μακεδονικού ημερολογίου αντιστοιχεί στο έτος 148 του δικού μας ημερολογίου. Η αποκατάσταση Κοζει[κ]έ[ν]θου μοιάζει αληθοφανής, αλλά δεν είναι απόλυτα βέβαιη, διότι δεν έχω καταλήξει, αν στην 6η γραμμή, το δεύτερο γράμμα είναι Ν ή Λ.

 

Συνεχίζεται

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

ΓΕΤΑΣ, ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΤΩΝ ΗΔΩΝΩΝ

Δημοσιεύτηκε στις 0

Του Paul Perdrizet

(BCH τόμος 35 (1911), σελ. 108-119 – μετάφραση: Θόδωρος Δημοσθ. Λυμπεράκης)

 

Αυτός ο βασιλιάς, ελάχιστα γνωστός στην ιστορία, βασίλευε, στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ., στη φυλή των Ηδωνών, η οποία ζούσε στην αριστερή όχθη του ποταμού Στρυμόνα, από τις εκβολές του μέχρι το σημείο που αυτός ενώνεται με τον Αγγίτη. Ο Γέτας μας είναι γνωστός όχι από τους συγγραφείς, αλλά από πέντε μεγάλα, ασημένια νομίσματα, που ζυγίζουν από  27 ως 29 γραμμάρια και τα οποία φέρουν πάνω τους μοναδικές επιγραφές, τις οποίες θα μελετήσω αργότερα. Το όνομα του βασιλιά αυτού είναι είτε ΓΕΤΑΣ είτε ΓΕΤΑ. Εγώ θα χρησιμοποιήσω τον δεύτερο τύπο, που είναι και αρχαιότερος.

Οι νομισματολόγοι θεώρησαν εντελώς φυσικό, για έναν βασιλιά των Ηδωνών, που ζούσε γύρω από έτος 500 π.Χ., να ονομάζεται Γέτα, δηλαδή να έχει το ίδιο όνομα που έφερε κι ένας καίσαρας του 3ου αιώνα μ.Χ. Κι εγώ δεν βλέπω πια, γιατί αυτοί απόρησαν για το ότι μια φυλή της νότιας Θράκης είχε ένα βασιλιά που έφερε το όνομα του πιο φημισμένου από τους πληθυσμούς του Δούναβη, (σημ. μεταφρ.: ο συγγραφέας εννοεί τους Γέτες, την βορειότερη και ισχυρότερη φυλή Θρακών, που ζούσε δίπλα στον Δούναβη, μέχρις ότου, μαζί με τους συγγενείς της, τους Δάκες, κατακτήθηκαν από τους Ρωμαίους κι εκλατινίστηκαν πλήρως) . Με βάση το όνομά του, πράγματι, ο Γέτα μοιάζει να μην είναι Ηδωνός, αλλά ένας Γέτας που βασίλευε στους Ηδωνούς. Για να το πούμε διαφορετικά, ο Γέτα δεν πρέπει να ήταν από την ίδια φυλή με τους υπηκόους του. Αυτό το φαινόμενο είναι σήμερα (εννοεί το έτος 1911) συχνό μεταξύ των βαλκάνιων μοναρχών και ήταν το ίδιο συχνό ήδη από την αρχαιότητα, κατά τον 5ο αιώνα π.Χ. Και δεν υπαινίσσομαι τους Αργεάδες, διότι, παρόλο που ο εξ αυτών Αλέξανδρος 1ος ο  φιλέλλην πέτυχε να εγγραφεί ως Αργείος στους ολυμπιακούς αγώνες, στην πραγματικότητα αυτοί ήταν Μακεδόνες, καταγόμενοι απλούστατα από το Άργος της Ορεστίδος (1). Εγώ αναφέρομαι στους Λυγκηστές, στους Πελαγόνες και σ’ ένα πλήθος μικρών λαών της χώρας που αργότερα αποτέλεσε την Άνω Μακεδονία: Ο Στράβων (2) μαρτυρεί ότι οι βασιλιάδες και οι δυνάστες τους δεν ήταν αυτόχθονες, «ουχ υπό  ιθαγενών ήρχοντο».

Το γεγονός ότι οι Ηδωνοί ζήτησαν να έχουν μια δυναστεία Γετών οφείλεται, πιθανόν, σε θρησκευτικούς λόγους: Οι Γέτες είχαν μεγάλη φήμη για την (θρησκευτική) ευσέβειά τους (3) και καθένας μπορεί να κατανοήσει πολύ καλά, γιατί μια φυλή της Θράκης απευθύνθηκε σ’ αυτό το έθνος, προκειμένου ν’ αποκτήσει ιερείς – βασιλείς. Παρόμοια, μια άλλη φυλή του Παγγαίου, οι Σάτραι, στη χώρα των οποίων βρισκόταν το περίφημο μαντείο του Διονύσου, δανείστηκαν τους προφήτες τους από τους Βησσούς της Ροδόπης (4), μια και οι Βησσοί, που κατείχαν το μεγαλύτερο ιερό του Θράκα Βάκχου, θεωρούνταν κάτι σαν Λευίτες αυτού του Θεού – Ή ενδεχομένως αυτό να συνέβη εξ αιτίας κάποιας κατάκτησης. Ίσως μια φυλή Γετών, σε κάποια αρχαία εποχή, να κατέκτησε την Ηδωνίδα, μια από τις καλύτερες περιοχές του Κάτω Στρυμόνα, όπως οι Φράγκοι, οι Βουργουνδοί, οι Βησιγότθοι κατέκτησαν τις πιο πλούσιες επαρχίες της γαλλο-ρωμαϊκής χώρας. Υπήρξε, κατά την προϊστορία, τέτοιο ανακάτεμα φυλών στην στρυμονική χώρα, τόσες συρράξεις μεταξύ φυλών, που αυτή η υπόθεση δεν μου φαίνεται και πολύ τολμηρή, πολύ περισσότερο όταν στηρίζεται σ’ ένα πολύ περίεργο κείμενο.

 

Αύριο η συνέχεια

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

(1) Άργος το εν Ορεστεία, όθεν Αργεάδαι Μακεδόνες, λέει ο Αππιανός, (Συρ. 63), όπου ο Mendelssohn, κάνει, εσφαλμένα, ένα σχόλιο σχετικά με το «όθεν….Μακεδόνες», υπό την επιρροή, προφανώς, του E. Curtius και των άλλων συγγραφέων, που αποδέχθηκαν ότι οι Αργεάδαι πράγμαστι κατάγονταν από την Αργολίδα. Την ορθή λύση έδωσε, εδώ και πολύ καιρό, ο Abel στο Die Makedonen, σελ. 95. Δείτε και Kaerst στο λήμμα Αργεάδαι του λεξικού Pauly – Wissowa.

(2) VII, 7,8.

(3) Σχετικά με την ευλάβεια των Γετών δείτε τον Ηρόδοτο (4ο βιβλίο, 94) και τον Ποσειδώνιο, σύμφωνα με τον Στράβωνα (VII, 3,4: Το δ’ ισχύειν εν τω έθνει τούτω την περί το θείον σπουδήν έκ τε ων είπε Ποσειδώνιος ουκ απιστητέον και εκ της άλλης ιστορίας).

4) Ηροδότου 7ο βιβλίο, 111: Βησσοί δε των Σατρέων εισί οι προφητεύοντες του ιρού.

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ιστορία

ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ, ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ: Μια νοητή αναπαράσταση του «λευκού κοσμήματος», στον Τύμβο Καστά υπό το φως του χειμερινού ηλιοστασίου

Δημοσιεύτηκε στις 0

Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

 

Ένα τρίτο αποτέλεσμα από το χώρο της Αρχαιοαστρονομίας φέρνει στο φως ο Αθανάσιος Φουρλής, στην έρευνα που έχει ξεκινήσει από το Οκτώβριο του 2014, σχετικά με την Αμφίπολη και ειδικότερα το ταφικό μνημείο στον Τύμβο Καστά. Να θυμίσουμε εδώ ότι με τις έρευνες του ο κ. Φουρλής έχει αναδείξει πρώτος, δύο σημαντικά στοιχεία που συνθέτουν την σχέση του μνημείου με τα αρχαιοαστρονομικά δεδομένα της περιοχής και μάλιστα με ιδιαίτερες στιγμές της ετήσιας πορείας του ήλιου, όπως είναι η χθεσινή ημερομηνία 21 Δεκεμβρίου, στην οποία προσδιορίζεται ο χρόνος του χειμερινού ηλιοστασίου.

 

Συγκεκριμένα το πρώτο κείμενο, σχετικό με τις μελέτες του που φιλοξενήσαμε στο «Χ», αφορούσε την διαπίστωση ότι το γλυπτό του Λέοντα που κοσμούσε την κορυφή του Τύμβου δεν κοιτούσε απλά και μόνο προς την νοτιοανατολική πλευρά, αλλά έβλεπε κατάματα την ανατολή του ηλίου το ξημέρωμα της 21ης Δεκεμβρίου, στο σημείο όπου ανέτειλε το τελευταίο τέταρτο του 4ου αιώνα (σχετικά εδώ). Επίσης με δεύτερη μελέτη του απέδειξε και πάλι με την χρήση μετρήσεων από την επιστήμη της αρχαιοαστρονομίας ό,τι στην δύση του ηλίου, την ίδια ημέρα, και πάλι ο αρχιτέκτονας αξιοποιούσε τις ακτίνες του ήλιου, όταν ο ηλιακός δίσκος έφτανε στο σημείο όπου προσδιορίζεται το χειμερινό ηλιοστάσιο. Εκείνη την συγκεκριμένη στιγμή οι ακτίνες του φώτισαν το βάθος του μνημείου, το σημείο όπου είναι ενταφιασμένος ο ήρωας. Ειδικότερα μια ζεστή και φωτεινή δέσμη φωτός έφτανε στο άβατο του ταφικού μνημείου και «σάρωνε» με τις ακτίνες του, αρχικά την επιφάνεια του δαπέδου εκεί που είναι το ταφικό ορύγμα και όσο προχωρούσε η ώρα «ανέβαινε» λοξεύοντας δεξιά και φώτιζε το ανάγλυφο με το δέντρο και το φίδι που υπήρχε ένθετο στην βόρεια πλευρά του δαπέδου τάφου και στο τέλος «έσβηναν» οι τελευταίες αναλαμπές εκείνης της ημέρας επάνω στον βορεινό τοίχο! (σχετικά εδώ ).

 

Τα στοιχεία που παρουσιάζει στην εργασία του »Amphipolis tomb: Astronomy and Architecture, light and landscape» (αναλυτικά ΕΔΩ συνδέονται άμεσα και επιτυχώς με τα δυο προηγούμενα και με τα δεδομένα της ανασκαφής. Με τη νέα του μελέτη ο κ. Φουρλής έρχεται να προσθέσει μια ακόμη οπτική γωνία ανάγνωσης αυτού του εξαιρετικού μνημείου.

 

Φωτογραφία του μνημείου από την ακρόπολη και μεγέθυνση

Φωτογραφία του μνημείου από την ακρόπολη και μεγέθυνση

Το όριο ανάμεσα στην καθημερινότητα και το απόκοσμο

 

Ο Γερμανός θεολόγος, μαθηματικός και αστρονόμος, Νικολάς του Κούζα, τον 15αιώνα που έζησε, θεωρούσε ότι ο «τοίχος του Παραδείσου» που κρύβει το Θεό από τα ανθρώπινα μάτια, δημιουργείται από την «σύμπτωση των αντιθέτων» και την πύλη του την φράζει το ανώτατο πνεύμα της λογικής και κανείς δεν μπορεί να περάσει, αν δεν το νικήσει!!! Επειδή όταν διατύπωνε τα συμπεράσματα αυτά ο Νικολάς του Κούζα, δεν είχε εικόνα του ταφικού μνημείου της Αμφίπολης, προκαλεί εντύπωση το πώς μπορεί κανείς να ανιχνεύσει αυτά τα στοιχεία στο συγκεκριμένο οικοδόμημα, σε εξαιρετικά μεγάλο βαθμό συμπτώσεων. Επειδή όμως θέλω τα στοιχεία αυτά τα αποτελέσουν υλικό για το επόμενο άρθρο, θα αρκεστώ στην διαπίστωση ό,τι στα μάτια των Αμφιπολιτών που αντίκριζαν κάθε μέρα, από τον απέναντι λόφο όπου βρίσκεται η αρχαία πόλη και η ακρόπολη ή από οπουδήποτε αλλού στην ευρύτερη περιοχή, το ταφικό ηρώο στον Τύμβο Καστά, έβλεπαν ένα κόσμημα, ένα λευκό μαρμάρινο οικοδόμημα, από το λευκό μάρμαρο της Θάσου, που σαν ένας ψηλός και εντυπωσιακός τοίχος χώριζε τον κόσμο της δικής τους καθημερινότητας από τον απόκοσμο χώρο του αφηρωϊσμένου νεκρού και τις υπερφυσικές δυνάμεις που τον συντρόφευαν. Η εικόνα αυτή που χώριζε τον καθημερινό κόσμο, από αυτόν του μεταφυσικού και του μυστηρίου, ήταν από ένα ολόλευκο υλικό που είχε ως φόντο, επάνω και γύρω από αυτό το σκούρο χρώμα της γης, που ειδικά τους χειμερινούς μήνες κυριαρχούσε. Στην κορυφή δε του τύμβου, υπήρχε και ένα εντυπωσιακό λευκό λιοντάρι, σύμβολο της ρώμης και της αθανασίας, επάνω σε μια εξαιρετικού κάλλους βάση. Αυτή η εντυπωσιακή εικόνα, του λευκού μνημείου, περίβολος, πρόπυλος, λέοντας, είναι δυνατόν να είχε αφήσει αδιάφορο τον αρχιτέκτονα και να μην το είχε εντάξει στο τοπίο με τρόπο που θα το έκανε ακόμη πιο λαμπρό;

Χρονοδιάγραμμα της κίνησης του ηλίου σε σχέση με το τοπίο και τον παρατηρητή

Χρονοδιάγραμμα της κίνησης του ηλίου σε σχέση με το τοπίο και τον παρατηρητή

Αυτό έρχεται να καταδείξει η νέα εργασία του κ. Φουρλή. Σύμφωνα με τα δεδομένα που μας παρουσιάζει στην μελέτη του, η ΝΔ πλευρά του λέοντα αρχίζει να φωτίζεται με το ηλιακό φως, ακριβώς και πλήρως, από την ανατολή έως τη δύση ΜΟΝΟ κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο. Όσο όμως απομακρυνόμαστε από το χειμερινό ηλιοστάσιο αρχίζει σταδιακά και η επισκίαση του λέοντα και το πρωί και το απόγευμα.

Τι σημαίνει αυτό;  Ο θεατής, είτε από την ακρόπολη, είτε από την περιοχή έμπροσθεν της εισόδου, βλέπει το λέοντα στην κυριολεξία να λάμπει από την πρώτη στιγμή της μέρας και σε όλη την διάρκειά της.

Χρονοδιάγραμμα της σκιάσεως σε σχέση με τον παρατηρητή

Χρονοδιάγραμμα της σκιάσεως σε σχέση με τον παρατηρητή

Γιατί όμως συμβαίνει αυτό το φαινόμενο; Συμβαίνει γιατί πέραν του άμεσου ηλιακού φωτός, η θέση, ο προσανατολισμός και το υλικό κατασκευής προσθέτει και αλλά στοιχεία.

 

Εποχή. Στο χειμερινό ηλιοστάσιο η προσπίπτουσα ηλιακή ακτινοβολία  βρίσκεται στην ιδανικότερη καθετότητα ως προς την επιφάνεια του αγάλματος που αντανακλάται.

 

Τοπίο. Ο παρατηρητής / θεατής,  ΝΔ του μνημείου (κοιτάζοντας ΒΑ) έχει τον ήλιο στην πλάτη  του, καθ’ όλη τη διάρκεια της μέρας. Το ηλιακό φως δηλαδή λειτουργεί σαν προβολέας σκηνής / θεάτρου φωτίζοντας το εντυπωσιακό οικοδόμημα.

 

Γεωμετρία. Η πλευρική επιφάνεια του αγάλματος μαζί με τη βάση του, αλλά και ο συγκεκριμένος προσανατολισμός αυξάνουν την φωτεινότητα και την ορατότητα ακόμα και από μεγάλες αποστάσεις (ακρόπολη). Αξίζει να θυμίσουμε ότι ο λέοντας της Αμφίπολης έχει διαστάσεις κατά πολύ μεγαλύτερες από άλλους λέοντες ταφικών μνημείων της ίδιας περιόδου και αυτό είναι δηλωτικό, αν μη τι άλλο της πρόθεσης του αρχιτέκτονα να προσφέρει εικόνες εντυπωσιακού κάλους και δύναμης, ακόμη και σε παρατηρητές που βρίσκονται σε μακρινή απόσταση από το μνημείο. Μπορούμε να πούμε ότι ο αρχιτέκτονας ήθελε ένα μνημείο με υπερτοπική εμβέλεια, ακόμη και σε οπτικό επίπεδο.

 

Υλικό. Το μάρμαρο Θάσου έχει υψηλότατο βαθμό αντανάκλασης (στο ορατό φάσμα 85% ) λόγω των κρυστάλλων του και του βαθμού λευκότητας. Μην ξεχνάμε ότι θεωρείται ιερό μάρμαρο για τους προσκυνητές στη Μέκκα και τη Μεδίνα, επειδή λόγω αυτών των ιδιοτήτων απορροφά λιγότερη θερμότητα παραμένοντας ψυχρότερο από άλλα μάρμαρα.

 

Σημαντικό ρόλο στα παραπάνω έχει επίσης ο περίβολος, σημειώνει ο κ. Φουρλής, καθώς είναι κατασκευασμένος επίσης από θασίτικο μάρμαρο. Αυτό εκτός από την αισθητική που προσθέτει στο μνημείο είναι και το σύμβολο ενός τεράστιου, μαρμάρινου λευκού φιδιού που «δαγκώνει» την ουρά του, δίνοντας έτσι την υπόμνηση, προς κάθε παρατηρητή, στον ουρανό και τη γη, του συμβόλου της αέναης ανακύκλωσης της γέννησης. Και η πορεία του ήλιου από την ανατολή ως τη δύση του δίνει »κίνηση» φυσικά.  Όλα αυτά είναι αν μη τι άλλο δηλωτικά το πόσο σημαντικό είναι αυτό το μνημείο και πόση προσοχή δόθηκε στην κατασκευή του για να κρατήσει στους αιώνες άσβεστη τη δόξα του οικιστή του.

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ειδήσεις, Ιστορία, Κοινωνία

Αδιάβαστη για την Αμφίπολη η Λυδία Κονιόρδου

Δημοσιεύτηκε στις 0

«Η καταδίκη της Αμφίπολης είναι ένα πολιτιστικό άγος. Είμαι σίγουρη και ελπίζω ότι εσείς ταχύτατα θα το αποκαταστήσετε. Θέλω, λοιπόν, να ακούσω από τα χείλη σας, με τον πιο επίσημο τρόπο, ποιος είναι ο σχεδιασμός και το χρονοδιάγραμμα γι’ αυτό το ακτινοβόλο μνημείο και μέσα στο 2017». Η βουλευτής Σερρών της Νέας Δημοκρατίας κα Φωτεινή Αραμπατζή δεν μάσησε τα λόγια της στη Βουλή κατά τη συζήτηση επίκαιρης ερώτησής της προς την υπουργό Πολιτισμού κα Λυδία Κονιόρδου. Αλλά, οι απαντήσεις που πήρε δείχνουν πως από τη μία πλευρά το ταφικό μνημείο του λόφου Καστά θα παραμείνει και πάλι στο «σκοτάδι» και από την άλλη, η υπουργός είναι κάκιστα ενημερωμένη.

«Ερημιά και εγκατάλειψη» κυριαρχεί εκεί όπου πριν από δύο χρόνια «έσπευδε κατά χιλιάδες ο κόσμος για να δει έστω και από απόσταση αυτή τη σπουδαία ανακάλυψη που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη» τόνισε η βουλευτής. «Ούτε τα σωστικά μέτρα δεν ελήφθησαν, προκειμένου να μην καταπλακωθεί ο περίβολος και ο τύμβος από τα χώματα, από τις καιρικές συνθήκες και από τον χρόνο. Μόνο το 30% αυτών έγινε την προηγούμενη χρονιά.» Στη συνέχεια αποκάλυψε πως ό.τι γίνεται για να διασωθεί και να προστατευθεί το μνημείο, γίνεται αυτή τη στιγμή με ευθύνη και πρωτοβουλία του δήμου.

Η κα Αραμπατζή κατηγόρησε την κυβέρνηση πως η Αμφίπολη, παρά τη σπουδαιότητά της, «εγκαταλείφθηκε και αποκηρύχθηκε πολιτικά, γιατί είχε την ατυχία να ανακαλυφθεί επί προηγούμενης διακυβέρνησης. Και αναρωτιέμαι πραγματικά, κυρία Υπουργέ, αν έχουν χρώμα τα μνημεία» τόνισε. Πρόσθεσε πως ο πιο λαμπρός τομέας της χώρα μας, ο πολιτισμός, από τους προκατόχους της είχε μια «ιδεοληπτική και στενά κομματικά διακυβέρνηση».

Στην απάντησή της η υπουργός Πολιτισμού ξεκίνησε με διαβεβαιώσεις πως στη συνείδηση όλων «η Αμφίπολη είναι ένα πολύ σημαντικό και ακτινοβόλο μνημείο.» Ευθύς όμως, πέταξε «μπηχτή» λέγοντας: «Η ανασκαφή στην αρχική της φάση έγινε με πάρα πολύ γρήγορους ρυθμούς. Δόθηκε για επικοινωνιακούς λόγους μια έμφαση στην ταχύτητα και υπήρχαν πάρα πολλές φωνές που αγωνιούσαν για την τήρηση της επιστημονικής δεοντολογίας».

Η κα Αραμπατζή στην ομιλία της, καυτηρίασε την τοποθέτηση, εκλαμβάνοντάς την και ως μομφή για την έκταση της δημοσιότητας που πήρε η ανασκαφή και είπε: «δεν περίμενα να το ακούσω αυτό από εσάς. Γιατί αντιλαμβάνεστε ότι για ένα τέτοιο ακτινοβόλο μνημείο με αυτά τα ευρήματα τα οποία έβρισκε η αρχαιολογική σκαπάνη δεν μπορούσε κανείς να ανακόψει το ενδιαφέρον της παγκόσμιας κοινής γνώμης, κυρία Υπουργέ. Δεν το προκάλεσε κάποιος επί τούτου.

Η διεθνής δημοσιότητα

Μακάρι να μπορούσαμε επί τούτου να προκαλέσουμε τη διεθνή δημοσιότητα. Το 2014, η λέξη Αμφίπολη ήταν η πρώτη στη μηχανή αναζήτησης του google. Φαντάζομαι να ομολογείτε κι εσείς ότι αυτό καμιά πολιτική ηγεσία δεν θα μπορούσε να το προκαλέσει. Κι αν ακόμα το προκαλούσε, τι κακό θα έκανε αυτό στη χώρα και στην ανασκαφή;»

Απτόητη η υπουργός Πολιτισμού «χόντρυνε» το θέμα, κάνοντας μια πρωτοφανή τοποθέτηση: «Η αρχαιολογική κοινότητα, η οποία θέλω να πω και να τονίσω, ότι κάνει μια πολύ σπουδαία δουλειά σε όλη την Ελλάδα και είμαστε ευγνώμονες στους αρχαιολόγους, δέχθηκε μια πολύ μεγάλη πίεση να επιταχύνει τους ρυθμούς με κίνδυνο να διακινδυνεύσει το μνημείο» είπε. Τοποθέτηση που κρίνεται απαράδεκτη, καθώς από κανέναν και ποτέ δεν τέθηκε τέτοιο ζήτημα. Και δεν επιτρέπεται μια υπουργός με παντελή άγνοια του αντικειμένου της αρχαιολογίας να λέει για τους προκατόχους της πράγματα που καμία σχέση δεν έχουν με την αλήθεια, ταυτιζόμενη με τις αντιδράσεις κομματικών παραγόντων της αριστεράς εκείνη την εποχή.

Η κα Αραμπατζή μίλησε για την υποτίμηση που γενικώς δείχνει η κυβέρνηση και ανέφερε πως η πρώτη υποτίμηση του μνημείου αφορά στη χρονολόγησή του «ότι τάχα το μνημείο δεν είναι μακεδονικό -όπως περίτρανα, βεβαίως, αποδεικνύεται και από τα στιλιστικά και αρχιτεκτονικά δεδομένα και από τις αναλύσεις της ομάδας του ΑΠΘ- αλλά ότι ανήκει τάχα στη ρωμαϊκή εποχή. Και με την ευκαιρία θέλω να ρωτήσω αν συμμερίζεστε εσείς, κυρία Υπουργέ, όσα έχει δηλώσει η Γενική Γραμματέας σας, ότι δηλαδή δεν είναι μακεδονικό το μνημείο.» Η υπουργός δεν έδωσε καμιά απάντηση σε αυτή την κατηγορία. Ούτε και απάντησε γιατί δεν έγιναν καν αυτά που θα μπορούσαν να γίνουν χωρίς κόστος, σε υπηρεσιακό επίπεδο, όπως π.χ. η συντήρηση των επιστηλίων.

Η κα Κονιόρδου ισχυρίστηκε πως εξασφαλίστηκαν «250.000 ευρώ από τον προϋπολογισμό του Υπουργείου στη δύσκολη περίοδο του 2015, εν μέσω capital control, να εκπονηθούν οι μελέτες που χρειάζονταν, για να πραγματοποιηθούν οι εργασίες που θα προστάτευαν άμεσα το μνημείο.» Επίσης, εκπονήθηκαν μελέτες και μέσα στο 2015 «οι υπηρεσίες του Υπουργείου ολοκλήρωσαν την προστασία των χωμάτων του λόφου από τα νερά της βροχής. Τα έργα έγιναν πολύ γρήγορα και με τη βοήθεια της εταιρείας ΤΕΡΝΑ, ενώ και ο Δήμος Αμφίπολης συνεργάστηκε κυρίως για την ηλεκτροδότηση και μεμονωμένες εκσκαφικές εργασίες. Με τα έργα του Υπουργείου διαμορφώθηκαν τα χώματα του λόφου, ώστε να μην καταρρεύσουν, έγινε σύστημα αποστράγγισης, προστατεύτηκε ο περίβολος και γενικά έγιναν όλες οι εργασίες συντήρησης που έπρεπε».

Λεφτά δεν υπάρχουν

Η κα Αραμπατζή τη διαβεβαίωσε πως μόνο το 30% από όσα έπρεπε να έχουν γίνει για την προστασία του τύμβου έγιναν και ζήτησε κατάθεση τα πρακτικά των χρηματοδοτήσεων που ανέφερε ότι έγιναν. «Γιατί, για παράδειγμα, εγώ γνωρίζω ότι για μελέτες οι οποίες χρωστούνταν στον κ. Εγγλέζο (σ.σ. επιβλέπων μηχανικός του έργου) δόθηκαν δυο φορές 15.000 ευρώ από χρήματα εξασφαλισμένα από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, από την προηγούμενη διακυβέρνηση, τα οποία, βεβαίως, δεν είχαν απορροφηθεί και ξαναδόθηκαν ως χρωστούμενα» είπε.  «Ξέρω, επίσης, ότι ο Δήμος ανέλαβε μέχρι και τη φωταγώγηση από μια ιδιωτική εταιρεία, στην οποία εσείς αναφερθήκατε. Ανέλαβε τελικά ο Δήμος να κάνει τη φωταγώγηση».

Η υπουργός στη συνέχεια είπε ότι οι απαιτούμενες μελέτες έχουν εγκριθεί από το ΚΑΣ και είναι έτοιμες για ένταξη του μνημείου σε χρηματοδοτικά προγράμματα. «Στο ΕΣΠΑ υπάρχει πρόταση με προϋπολογισμό ενός εκατομμυρίου για οριστική διαμόρφωση του τύμβου, αποκατάσταση του ταφικού μνημείου και του περιβόλου και γενικά συντήρηση και ανάδειξή του. Δεύτερον έργο σημαντικό προβλέπεται να γίνει και με το διασυνοριακό πρόγραμμα Ελλάδας-Βουλγαρίας Interreg. Είναι και αυτό ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα μεταξύ διαφορετικών κρατών, με προϋπολογισμό συνολικά περίπου ένα εκατομμύριο. Στο έργο αυτό προβλέπεται να στερεωθεί εσωτερικά το ταφικό μνημείο, η κατασκευή διαδρομών περιήγησης, ώστε να είναι επισκέψιμο και η επίσκεψη στο σύνολο της αρχαίας πόλης της Αμφίπολης, η ανακαίνιση του παλιού σχολείου, για να δημιουργηθεί κέντρο πληροφόρησης, και ένας χώρος εκδηλώσεων και διαλέξεων και είναι στην τελική φάση έγκρισης» σύμφωνα με την κα Κονιόρδου.

Χωρίς εγκρίσεις τα προγράμματα

Μόνο που τα πράγματα είναι αλλιώς. Η κα Αραμπατζή αντέτεινε πως πρώτον το Interreg δεν έχει εγκριθεί, άρα τα χρήματα δεν υπάρχουν. Ευελπιστούμε και παρακαλούμε πραγματικά να εγκριθούν. Όμως, και απ’ αυτό το ένα εκατομμύριο, στο οποίο αναφερθήκατε, μόνο 87.600 ευρώ αφορούν σε εκπόνηση μελέτης για το λόφο Καστά και όλα τα υπόλοιπα αφορούν σε μονοπάτια και πορείες.» Αλλά ακόμα και αυτός ο φάκελος, «συγκροτήθηκε και υποβλήθηκε με ευθύνη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και όχι του Υπουργείου.»

Ως προς το ΕΣΠΑ, η βουλευτής Σερρών αναρωτήθηκε: γιατί το Υπουργείο δεν προχωρά, όπως οφείλει, στην κατάθεση των τεχνικών δελτίων για τον προσδιορισμό του φυσικού αντικειμένου, προκειμένου να «τρέξουν» τα έργα;

«Φήμες λένε –και θέλω πραγματικά να μην ισχύουν- ότι η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου κωλυσιεργεί, γιατί ακριβώς θέλει να αποσπάσει περισσότερα χρήματα για τη Βεργίνα» είπε η κα Αραμπατζή. «Ορθώς να τα αποσπάσει για τη Βεργίνα, αλλά να μην αδικηθεί η Αμφίπολη σε βάρος οποιασδήποτε άλλης αρχαιολογικής ανακάλυψης και δραστηριότητας.»

Υπενθύμισε ότι το διάστημα 2012- 14 δόθηκαν από επιχορηγήσεις του υπουργείου και από χορηγίες 570.000 ευρώ για την ανασκαφή «χρήματα που, έπιασαν τόπο δίχως άλλο. Δώρισαν στη χώρα μας αυτή την παγκόσμια δημοσιότητα, έφεραν στο φως αυτόν τον περίβολο που ξεκίνησε από τα λίγα μόλις μέτρα και έφτασε στην πλήρη αποκάλυψη του περιβόλου και όλου αυτού του ταφικού μνημείου. Τι θα έπρεπε να κάνει η επόμενη πολιτική ηγεσία; Να πιάσει αυτή την τεράστια ευκαιρία και να κάνει όλες εκείνες τις απαραίτητες εργασίες, τις μελέτες ό,τι χρειαζόταν, προκειμένου αυτό το μνημείο με τον συνδυασμό όλων των άλλων πολιτιστικών θησαυρών που διαθέτει να καταστεί επισκέψιμο».

Αντιγόνη Καρατάσου

 

ΠΗΓΗ: http://www.liberal.gr/arthro/101721/epikairotita/2016/adiabasti-gia-tin-amfipoli-i-ludia-koniordou.html

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ειδήσεις, Ιστορία, Κοινωνία

Αμφίπολη: Τι μυστικά μπορεί να κρύβει ένα ακέφαλο γυναικείο άγαλμα;

Δημοσιεύτηκε στις 0

Γλυπτό του Αρχαιολογικoύ Μουσείου Καβάλας, της Ειρήνης και του Πλούτου, μήπως στόλιζε τον πρόπυλο του ταφικού μνημείου;

 

Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

 

Ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα που έχει να αντιμετωπίσει όποιος προσπαθήσει να κατανοήσει την ταυτότητα του ταφικού μνημείου στον Τύμβο Καστά, στην Αμφίπολη, είναι ότι θα «σκοντάψει» στο θέμα της χρονολόγησης. Έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα περίπλοκο ζήτημα, καθώς ως γνωστόν επάνω σε αυτό διεξάγεται ο ακήρυχτος πόλεμος των αρχαιολόγων, αλλά και πόσο διαφορετικά θα μπορούσε να ήταν, αν σκεφτούμε ότι είναι πάρα πολύ πιθανόν να υπάρχουν στην ιστορία του μνημείου, περισσότερες από μια οικοδομικές φάσεις και αν δεχθούμε τα όσα έχει ανακοινώσει η ανασκαφική ομάδα ότι δηλαδή, ήταν σε χρήση μέχρι τον 2ο π.Χ. αιώνα, πολύ θέλει για  να γίνει ακόμη πιο περίπλοκο το πρόβλημα, με τόσα κοσμογονικά γεγονότα που μεσολάβησαν; Όχι βέβαια, αλλά υπάρχει και κάτι ακόμη, ως  μια παράπλευρη συνέπεια όλων αυτών, κι αυτό είναι το θέμα που έχει ανακύψει με την χρονολόγηση των «ορφανών» γλυπτών!!! Υπάρχει μια  σειρά μαρμάρινων γλυπτών τα οποία βρίσκονται στην Αμφίπολη, την Καβάλα αλλά και σε μουσεία άλλων χωρών, έχει αναφερθεί το Λούβρο στο Παρίσι, το Αρχαιολογικό Μουσείο Κωνσταντινούπολης και ενδεχομένως στο μέλλον να προκύψουν και άλλα. Πρόσφατα λοιπόν, μετά την παρουσίαση του αρχιτέκτονα της ανασκαφής Μιχάλη Λεφαντζή του  Πρόπυλου, του ταφικού μνημείου, σε αρχαιολογικό – ιστορικό συνέδριο στην Αγ. Πετρούπολη, ανέκυψε και θέμα χρονολόγησης των ήδη γνωστών γλυπτών. Αναφέρομαι στο περίφημο πλέον – μετά τις συζητήσεις που εκτυλίχθηκαν – γλυπτό του πολεμιστή ανδρός, με το ανεστραμμένο σπαθί που φυλάσσεται στο αίθριο του Αρχαιολογικού Μουσείου της Καβάλας.

 

Ο κ. Λεφαντζής από την Πετρούπολη, παρουσιάζοντας αυτό το νέο στοιχείο που προσθέτει ένα ακόμη κομμάτι, στο παζλ της ανάγλυφης ζωφόρο που ενδεχομένως να είναι ο αφηρωϊσμένος νεκρός, άνοιξε ένα ακόμη κεφάλαιο, αυτό της χρονολόγησης των ήδη γνωστών γλυπτών. Σύμφωνα με τα στοιχεία που συλλέξαμε, το συγκεκριμένο γλυπτό που όπως προανέφερα ανήκει στην συλλογή του Αρχαιολογικού Μουσείου της Καβάλας, εντοπίστηκε στην Αμφίπολη το 1962. Είναι επιφανειακό εύρημα και προέρχεται από το νότια πλευρά του ανατολικού νεκροταφείου της Αμφίπολης, δηλαδή βρέθηκε σε αρκετά μεγάλη απόσταση από τον Τύμβο Καστά, καθώς σε ευθεία είναι περίπου 3,5 χλμ.!!!

Σύμφωνα με την επίσημη χρονολόγηση, το συγκεκριμένο γλυπτό ανάγεται σε έργο του 1ου αιώνα π.Χ., αλλά η νεώτερη μελέτη της ανασκαφικής ομάδας, έρχεται να το αναθεωρήσει αυτό το συμπέρασμα και να το «ανεβάσει» στο τέλος του τέταρτου αιώνα π.Χ. δηλαδή να το χρονολογήσει την ίδια περίοδο με την κατασκευή του μνημείου.

Ωστόσο, το  γλυπτό αυτό δεν είναι το μόνο από την συλλογή του Αρχαιολογικού Μουσείου Καβάλας που ανάγεται στον 1ο αιώνα π.Χ., σύμφωνα με την επίσημη χρονολόγηση, καθώς εντοπίσαμε ένα  ακόμη που μάλλον έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Πρόκειται για ένα ακέφαλο άγαλμα γυναικείας μορφής, πεπλοφόρου κόρης, το οποίο φαίνεται να είναι αντίγραφο αγάλματος της κλασσικής εποχής!

Το ακέφαλο γλυπτό στου αρχαιολογικό μουσείο Καβάλας, αντίγραφο της Ειρήνης και του Πλούτου του Κηφισσσοδότου

Το ακέφαλο γλυπτό του αρχαιολογικό μουσείου Καβάλας, αντίγραφο της Ειρήνης και του Πλούτου του Κηφισσσοδότου

eirini-1

 

 

 

 

Η Ειρήνη και ο Πλούτος

 

Σύμφωνα με τα στοιχεία που είναι στην διάθεσή μας, το εν λόγω μαρμάρινο γλυπτό, της πεπλοφόρου κόρης, βρέθηκε και αυτό το 1962, στην ακρόπολη της Αμφίπολης, κοντά στην Βασιλική Γ’. Το γλυπτό εντοπίστηκε από έναν αγρότη την ώρα που όργωνε το χωράφι του και αυτός είναι και ο λόγος που το σώμα της γυναίκας έχει βαθιές χαραματιές από το άροτρο. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Αρχαιολογικού Μουσείου Καβάλας το γλυπτό φέρεται να είναι έργο του 1ου π.Χ. και εκτιμήθηκε ότι πρόκειται για ένα ρωμαϊκό αντίγραφο της Ειρήνης του Κηφισσσοδότου και προέρχεται πιθανότατα από ρωμαϊκή οικεία, καθώς εκείνη την εποχή ήταν της μόδας να στολίζονται τα σπίτια των πλούσιων Ρωμαίων από αντίγραφα γλυπτών της κλασσικής εποχής!

 

Σχετικά με αυτό το γλυπτό του Κηφισοδότου διαβάζουμε στην ΠΥΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ του Υπουργείου Παιδείας, ότι «Από τα έργα του Κηφισοδότου, του πατέρα του Πραξιτέλη, το πιο γνωστό είναι το σύμπλεγμα της Ειρήνης με τον μικρό Πλούτο, το οποίο, όπως μας πληροφορεί ο περιηγητής Παυσανίας, ήταν στημένο στην Αγορά της Αθήνας. Σώζονται αρκετά αντίγραφα της γλυπτής αυτής σύνθεσης, η οποία ταυτίζεται χωρίς καμιάν αμφιβολία. Το πληρέστερα σωζόμενο αντίγραφο βρίσκεται στη Γλυπτοθήκη του Μονάχου (εικ). Σημαντική για την αναπαράσταση του συμπλέγματος είναι η απεικόνισή του σε παναθηναϊκούς αμφορείς του έτους 360/359 π.Χ. Το νόημα της παράστασης είναι συμβολικό: η Ειρήνη είναι μια θεά – βασίλισσα (αυτή είναι η σημασία του σκήπτρου που κρατάει στο δεξί της χέρι), η οποία γεννά και χαρίζει στον κόσμο τον Πλούτο και την αφθονία, που δηλώνεται με το κέρας της Αμαλθείας. Σε μια εποχή κατά την οποία οι άνθρωποι βρίσκονταν σχεδόν μόνιμα αντιμέτωποι με τα δεινά και τις καταστροφές του πολέμου, η Ειρήνη μπορούσε να παρουσιαστεί ως δημιουργός του πλούτου και της ευημερίας. Αυτό το δείχνει πολύ καθαρά η ομώνυμη κωμωδία του Αριστοφάνη. Είναι πολύ πιθανόν ότι οι Αθηναίοι παρήγγειλαν και έστησαν το σύμπλεγμα της Ειρήνης και του Πλούτου στην Αγορά ανάμεσα στο 374 και το 371 π.Χ. Μετά τη δημιουργία της Β’ Αθηναϊκής Συμμαχίας το 377 π.Χ., η οποία ξαναέδωσε στην Αθήνα ευρύτερη πολιτική και στρατιωτική επιρροή, η κατάληψη της Κέρκυρας από τον Τιμόθεο το 375 π.Χ. και η συνθήκη ειρήνης με τους Κερκυραίους που ακολούθησε δημιούργησαν στους Αθηναίους την ελπίδα ότι ήταν δυνατή μια συνεννόηση με τους Λακεδαιμονίους, η οποία θα είχε ως αποτέλεσμα μια «κοινή ειρήνη» για όλους τους Έλληνες. Ο ρήτορας Ισοκράτης (Αντίδοσις 110) λέει ότι από τότε που ο Τιμόθεος κατέλαβε την Κέρκυρα «προσφέρουμε κάθε χρόνο μια θυσία για να τιμήσουμε αυτή την ειρήνη, την πιο συμφέρουσα που συνομολόγησε ποτέ η πόλη μας.» Τη θυσία αυτή δεν αποκλείεται να την προσέφεραν οι Αθηναίοι στην Αγορά, μπροστά στο σύμπλεγμα της Ειρήνης και του Πλούτου. Η ελπίδα για μόνιμη ειρήνη εξανεμίστηκε μετά τη νίκη των Θηβαίων εναντίον των Λακεδαιμονίων στα Λεύκτρα το 371 π.Χ. Το έργο του Κηφισοδότου εντάσσεται στην παράδοση της αττικής τέχνης του δεύτερου μισού του 5ου αιώνα π.Χ., όπως την είδαμε στα γλυπτά της Ακρόπολης: η απόδοση του πέπλου με τις πλούσιες και πυκνές πτυχές θυμίζει τις καρυάτιδες του Ερεχθείου. Η σύνθεση όμως είναι διαφορετική, καθώς η στροφή του κορμού και η κλίση του κεφαλιού της Ειρήνης, σε συνδυασμό με τη λοξή τοποθέτηση του Πλούτου στον αριστερό της βραχίονα, δημιουργούν μια αίσθηση βάθους».

Το ρωμαϊκό αντίγραφο από το Μουσείο του Μονάχου.

Το ρωμαϊκό αντίγραφο από το Μουσείο του Μονάχου.

Η Ειρήνη και η Αμφίπολη

Βλέπουμε λοιπόν ότι το συγκεκριμένο γλυπτό δεν ήταν απλά ένα  μαρμάρινο άγαλμα αφιερωμένο σε μια θεά, αλλά ενείχε μια συμβολική αξία, καθώς σηματοδοτούσε το τέλος ενός μεγάλου πολέμου και την αρχή μια περιόδου ειρήνης, ευημερίας και πλούτου. Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει  και όχι αβάσιμα, ότι το γλυπτό της Ειρήνης εξέφρασε ένα προαιώνιο πόθο των Ελλήνων να γευτούν τους γλυκούς καρπούς ενός κόσμου χωρίς αιματοχυσίες, καθώς οι συνεχείς πόλεμοι και ειδικά ο Πελοποννησιακός με την τόσο μεγάλη του διάρκεια (έλαβε χώρα την περίοδο 431-404 π.Χ), είχε επιφέρει πάρα πολλά δεινά και δυστυχία. Εξάλλου μην ξεχνάμε ότι ένα σημαντικό επεισόδιο αυτού του πολέμου είχε ως θέατρο την Αμφίπολη με τα γνωστά αποτελέσματα, το τέλος της κυριαρχίας της Αθήνας – Οι Αμφιπολίτες έφτασαν μέχρι του σημείου να αναγνωρίσουν ως οικιστή τον Σπαρτιάτη Βρασίδα, στην θέση του Άγνωνα . Εκεί όμως που συμφωνούν, όλοι οι ιστορικοί είναι ότι από τον πόλεμο αυτόν είχαμε την αποδυνάμωση, όχι μόνο της Αθήνας αλλά και της νικήτριας Σπάρτης. Οι εμφύλιες αντιπαραθέσεις των ελληνικών πόλεων, οδηγούν τον Φίλιππο Β’ στην ηγεσία της κοινής εκστρατείας των Ελλήνων – πλην των Λακεδαιμονίων – εναντίον των Περσών (συνέδριο της Κορίνθου το 337 π.Χ.). Μεσολαβεί βέβαια η δολοφονία του Φιλίππου Β’, οπότε η ηγεσία περνάει στον γιό του, Αλέξανδρο Γ’, ο οποίος μαζεύει τον ελληνικό στρατό και ξεκινάει η εκστρατεία από την Αμφίπολη!!! Πόσο παράτολμο θα ήταν να υποθέσει κανείς ότι και το τέλος της εκστρατείας σφραγίστηκε στην Αμφίπολη, με ένα γλυπτό που εξέφρασε το προαιώνιο πόθο των Ελλήνων για ειρήνη, πλούτο και ευημερία; Όταν λοιπόν, μέσα στους δύο τελευταίους αιώνες που έχουν προηγηθεί της εκστρατείας εναντίον των Περσών, αυτό το πανελλήνιο όραμα εκφράστηκε πολλαπλά με τα αντίγραφα του γλυπτού της Ειρήνης και του Πλούτου του Κηφισοδότου, δεν είναι λογικό να τοποθετηθεί ένα και στην Αμφίπολη;

 

Μήπως λοιπόν ένα γλυπτό της Θεάς Ειρήνης και του Πλούτου, ήταν μπροστά από το ταφικό μνημείο του Τύμβου Καστά; Εξάλλου, σύμφωνα με την ανασκαφική ομάδα η ανέγερση του μνημείου και η κατασκευή του τύμβου Καστά, χρονολογείται στο τελευταίο τέταρτο του 4ου αιώνα, δηλαδή με την ολοκλήρωση της εκστρατείας του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Απ’ όσα έχουν γίνει γνωστά, στα επιστύλια, υπάρχουν εικόνες από την αυτή την νικηφόρα πορεία. Μάλιστα επειδή στο συγκεκριμένο άγαλμα φαίνεται, από την πλάτη, (εικ) ότι στηρίζονταν επάνω σε τοίχο, θα μπορούσε ενδεχομένως να βρίσκεται δίπλα στην είσοδο του Πρόπυλου για να θυμίζει ότι ο μεγάλος στόχος των Ελλήνων, είχε επιτευχθεί!!!

Η πλάτη του γλυπτού.

Η πλάτη του γλυπτού.

Σε κάθε περίπτωση, αν όντως το συγκεκριμένο γλυπτό είναι του 1ου αιώνα π.Χ. και δεν έχει καμία σχέση με τον Τύμβο Καστά, δεν θα μας εξέπληττε καθόλου, αν στο προσεχές μέλλον ανακοινωθεί ότι ένα άλλο γλυπτό της Ειρήνης και του Πλούτου, του Κηφισοδότου, κοσμούσε την είσοδο, αυτού του οικοδομήματος. Θεωρώ ότι ο αρχιτέκτονας είχε κάθε  λόγο να το κάνει αυτό, καθώς και το ίδιο το μνημείο είναι προϊόν της κορυφαίας στιγμής της Ελληνικής Αυτοκρατορίας που δημιουργήθηκε από τον Μέγα Αλέξανδρο με την κατάκτηση της Περσικής  Αυτοκρατορίας και όπως πίστευαν τότε ξεκινούσε μια νέα περίοδος Ειρήνης και Πλούτου, καθώς είχε εξαλειφθεί, ο εκ Ανατολών κίνδυνος και ο πλούτος της Περσίας, ήταν πλέον στα χέρια των Ελλήνων!

Κατηγορία: Slider, Αφιερώματα, Ειδήσεις, Ιστορία, Κοινωνία
eXTReMe Tracker